Xóa bỏ rào cản pháp lý trong việc đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo
VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
Review Article
Removing Legal Hurdles in Registration of Contracts
for the Transfer of Patent Rights to Foster Innovation
Phan Quoc Nguyen*
VNU School of Law, 144 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam
Received 15 December 2020
Revised 4 June 2021; Accepted 16 November 2021
Abstract: Business environment improvement in support for the development of enterprises (such
as innovative startups particularly) has attracted attention in Vietnam. Patent is a tool, important
asset which is crucial for the success of innovative startups. However, one of the big hurdles for the
commercialization of intellectual assets for enterprises in Vietnam is the administrative procedure
for the registration of patent licensing/assignment agreements. The paper analyses difficulties and
hurdles for business environment as a result of the required legally registration for patent
licensing/assignment agreements, then recommend the solutions for relieve this hurdle.
Keywords: Patent, contracts for transfer of industrial property rights, registration.*
________
* Corresponding author.
E-mail address: [email protected]
1
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
2
Xóa bỏ rào cản pháp lý trong việc đăng ký hợp đồng
chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp đối với
sáng chế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo
Phan Quốc Nguyên*
Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
Nhận ngày 15 tháng 12 năm 2020
Chỉnh sửa ngày 4 tháng 6 năm 2021; Chấp nhận đăng ngày 16 tháng 11 năm 2021
Tóm tắt: Cải thiện môi trường kinh doanh nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển (đặc biệt các
doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo) đang là vấn đề được quan tâm tại Việt Nam. Sáng chế
là một công cụ, tài sản quan trọng quyết định sự thành công của nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi sáng tạo. Tuy nhiên, một trong những cản trở lớn đối với việc thương mại hóa tài sản trí tuệ hiện
nay đối với các doanh nghiệp tại Việt Nam, là thủ tục hành chính trong việc đăng ký hợp đồng
chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp (SHCN) đối với sáng chế. Bài viết phân tích những khó
khăn, rào cản trong môi trường kinh doanh do thủ tục pháp lý đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền
SHCN đối với sáng chế sau đó đề xuất, kiến nghị giải pháp tháo gỡ khó khăn này.
Từ khóa: Sáng chế, hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp, đăng ký.
1. Khái quát về chuyển giao quyền sở hữu
Hiện không có một định nghĩa chuẩn, chính
thức nào về chuyển giao quyền SHCN đối với
sáng chế. Không phải ai cũng hiểu rõ nội hàm
của việc chuyển giao quyền SHCN đối với sáng
chế. Chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế
thường được hiểu là một trong hai hành vi:
chuyển nhượng quyền sở hữu đối với sáng chế
và chuyển giao quyền sử dụng sáng chế.
công nghiệp đối với sáng chế *
1.1 Khái niệm chuyển giao quyền sở hữu công
nghiệp đối với sáng chế
Sáng chế đóng vai trò quan trọng trong quá
trình đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế-xã hội
và ngày càng quan trọng trong nền kinh tế có tính
cạnh tranh cao. Quyền sở hữu trí tuệ nói chung
và quyền SHCN bao gồm cả quyền SHCN đối
với sáng chế nói riêng đương nhiên mang bản
chất thương mại. Do vậy, sử dụng và khai thác
thương mại hợp lý loại tài sản này không những
tạo động lực cho việc nghiên cứu khoa học, đổi
mới sáng tạo mà còn làm gia tăng thu nhập cho
doanh nghiệp, thu hút nguồn vốn đầu tư, thúc
đẩy chuyển giao công nghệ, góp phần tăng
trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh
quốc gia.
1.2 Các hình thức chuyển giao quyền sở hữu
công nghiệp đối với sáng chế
Theo Luật Sở hữu Trí tuệ (SHTT) hiện hành
[1], chuyển giao quyền SHCN nói chung và
chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế nói
riêng bao gồm chuyển nhượng quyền SHCN và
chuyển quyền sử dụng đối tượng SHCN.
Theo Điều 138, Luật SHTT, chuyển nhượng
quyền SHCN là việc chủ sở hữu quyền SHCN
chuyển giao quyền sở hữu của mình cho tổ chức,
cá nhân khác. Việc chuyển nhượng quyền SHCN
________
* Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected]
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
3
phải được thực hiện dưới hình thức hợp đồng
bằng văn bản.
là hợp đồng đã được giao kết cần phải được đăng
ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Theo Điều 141, Luật SHTT, chuyển quyền sử
dụng đối tượng SHCN(Li-xăng SHCN) [2] là
việc chủ sở hữu đối tượng SHCN cho phép tổ
chức, cá nhân khác sử dụng đối tượng SHCN
thuộc phạm vi quyền sử dụng của mình. Việc
chuyển quyền sử dụng đối tượng SHCN phải
được thực hiện dưới hình thức hợp đồng bằng
văn bản.
Theo Điều 148, Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT)
hiện hành, hợp đồng chuyển nhượng quyền sở
hữu sáng chế chỉ có hiệu lực khi đã được đăng
ký tại cơ quan quản lý nhà nước về quyền SHCN
là Cục SHTT [3].
Tuy nhiên, hợp đồng chuyển giao quyền sử
dụng hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế lại có hiệu
lực theo thoả thuận giữa các bên, nhưng chỉ có
giá trị pháp lý đối với bên thứ ba khi đã được
đăng ký tại cơ quan quản lý nhà nước về quyền
SHCN là Cục SHTT. Tất nhiên, hợp đồng li-
xăng sáng chế mặc nhiên bị chấm dứt hiệu lực
nếu quyền SHCN đối với sáng chế của bên giao
bị chấm dứt.
Có thể nhận thấy rằng, đây là những quy định
pháp lý mới có phần tiến bộ so với quy định cũ
có liên quan về SHCN trước đó là Nghị định số
63/CP [4] và Luật SHTT năm 2005. Theo các
văn bản pháp quy này, tất cả các loại hợp đồng
chuyển giao quyền SHCN phải được đăng ký với
Cục SHTT mới có hiệu lực. Thậm chí, những
hợp đồng chuyển giao quyền SHCN có một bên
bất kỳ là tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc có
một bên là tổ chức, doanh nghiệp Nhà nước, có
vốn đầu tư của Nhà nước phải thực hiện cả hai
nghĩa vụ là đăng ký và được phê duyệt mới có
hiệu lực.
Việc pháp luật về SHCN của Việt Nam có
những quy định về việc đăng ký, thậm chí phê
duyệt, hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu
sáng chế để hạn chế tình trạng bên chuyển
nhượng (tại quốc gia phát triển) áp đặt những
điều kiện bất lợi cho bên nhận chuyển nhượng
(tại quốc gia đang phát triển) bằng những điều
khoản, ví dụ như điều khoản bắt buộc bên nhận
phải mua kèm với sáng chế các nguyên vật liệu,
các sản phẩm không cần thiết hoặc điều khoản
hạn chế cách thức sử dụng sản phẩm,...
1.3 Ý nghĩa của việc chuyển giao quyền sở hữu
công nghiệp đối với sáng chế
Chủ sở hữu sáng chế có thể tự mình khai thác
sáng chế để thu lợi ích. Tuy nhiên, trên thực tế,
chủ sở hữu ít khi có đủ nguồn lực về kinh tế, tài
chính, cơ sở vật chất, nhân lực, v.v.... để hoàn
toàn tự mình khai thác thương mại sáng chế
thông qua việc áp dụng sáng chế vào sản xuất,
phân phối và bán sản phẩm. Nhằm thực hiện các
hành vi như sản xuất sản phẩm được bảo hộ; áp
dụng quy trình được bảo hộ và khai thác công
dụng của sản phẩm được bảo hộ hoặc sản phẩm
được sản xuất theo quy trình được bảo hộ, phần
lớn chủ sở hữu sáng chế thường thực hiện quyền
định đoạt (chuyển nhượng quyền sở hữu) hoặc
quyền cho phép người khác sử dụng (chuyển
giao quyền sử dụng) sáng chế của mình cho
người khác thông qua hợp đồng chuyển nhượng
quyền sở hữu hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế.
Các quy định về chuyển giao quyền SHCN
cho thấy chúng ta đã chú trọng đến khía cạnh
thương mại, quyền tài sản của sáng chế cũng như
sự vận động của tài sản trí tuệ này trên thị trường
với tư cách là một “hàng hóa đặc biệt”.
2. Rào cản từ thủ tục đăng ký hợp đồng
chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp đối với
sáng chế
Quy định này phù hợp với quy định pháp lý
của nhiều nước đang phát triển trên thế giới đã
từng làm như Ác-hen-ti-na, Ấn Độ, Brazil, Đài
Loan, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a, Mê-hi-cô, Thái
Lan, Trung Quốc [5],...
Ngoài điều kiện về hình thức và nội dung,
một trong những điều kiện để hợp đồng chuyển
giao quyền SHCN đối với sáng chế (bao gồm 02
loại: hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu sáng
chế và hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng
hoặc là hợp đồng li-xăng sáng chế) có hiệu lực
Tuy nhiên, quy định pháp lý hiện hành của
Việt Nam về việc đăng ký hợp đồng chuyển giao
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
4
quyền SHCN đối với sáng chế vẫn còn một số
bất cập như sau:
đăng ký hợp đồng li-xăng độc quyền (nếu là hợp
đồng li-xăng thứ cấp);
Thứ nhất, Luật SHTT yêu cầu hợp đồng li-
xăng sáng chế phải được đăng ký mới có hiệu lực
với bên thứ ba có phần trái với nguyên tắc của
luật dân sự khi phân biệt hiệu lực của hợp đồng
li-xăng sáng chế với các chủ thể khác nhau là
khác nhau. Về nguyên tắc, hiệu lực của hợp đồng
li-xăng phải thống nhất với tất cả các bên và Nhà
nước cũng phải tôn trọng một khi hợp đồng có
hiệu lực chứ không thể cùng một hợp đồng lại có
hiệu lực đối với các bên khi giao kết nhưng lại
chỉ có hiệu lực với bên thứ ba khi đã đăng ký tại
cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Thứ hai, có thể thấy rằng, việc Nhà nước yêu
cầu các hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu
sáng chế và chuyển giao quyền sử dụng đối
tượng SHCN là sáng chế phải đăng ký tại cơ
quan có thẩm quyền thể hiện quyết tâm kiểm soát
hoạt động chuyển nhượng quyền sở hữu và
chuyển giao quyền sử dụng đối với sáng chế.
Trong hoàn cảnh của Việt Nam hiện nay, khi
Việt Nam thường là bên nhận sáng chế, thì việc
pháp luật Việt Nam đưa ra quy định này phần
nào cũng là cần thiết. Tuy nhiên, các quy định
pháp luật về trình tự và thủ tục hành chính đăng
ký có thể làm cho bên chuyển giao sáng chế
(thường là bên nước ngoài) ngần ngại chuyển
giao vì sợ tốn nhiều thời gian chuẩn bị hồ sơ và
thực hiện thủ tục đăng ký hợp đồng này.
Hồ sơ và thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển
giao quyền SHCN đối với sáng chế được quy
định chi tiết trong Điều 149, Luật SHTT, Điều
26, Nghị định số 103/2006/NĐ–CP [6] và Điều
47.2, Thông tư 01/2007/TT-BKHCN [7].
Theo quy định pháp lý hiện hành, hồ sơ đăng
ký hợp đồng chuyển giao quyền SHCN đối với
sáng chế bao gồm:
a) 02 bản Tờ khai đăng ký theo mẫu quy định;
b) 02 bản hợp đồng (Bản gốc hoặc bản sao
hợp lệ hợp đồng); nếu hợp đồng làm bằng ngôn
ngữ khác tiếng Việt thì phải dịch ra tiếng Việt,
hợp đồng có nhiều trang thì phải có chữ ký của
các bên vào từng trang hoặc đóng dấu giáp lai;
c) Bản gốc đối với trường hợp chuyển
nhượng quyền SHCN đối với sáng chế; bản sao
văn bằng bảo hộ hoặc bản sao giấy chứng nhận
d) Văn bản đồng ý của (các đồng) chủ sở
hữu, văn bản giải trình lý do không đồng ý của
bất kỳ đồng chủ sở hữu nào về việc chuyển giao
quyền nếu quyền SHCN đối với sáng chế thuộc
sở hữu chung;
e) Chứng từ nộp phí, lệ phí;
f) Giấy uỷ quyền nếu nộp hồ sơ thông qua
đại diện. Tuỳ theo sự thoả thuận giữa hai bên,
Bên giao và Bên nhận phải đứng tên đăng ký
Hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu sáng
chế hoặc Hợp đồng li-xăng sáng chế. Bên đứng
tên nộp Hồ sơ đề nghị đăng ký hợp đồng chuyển
giao quyền SHCN đối với sáng chế có thể uỷ
quyền cho Tổ chức dịch vụ đại diện SHCN đủ
điều kiện hành nghề tiến hành việc nộp hồ sơ.
Mẫu Tờ khai đề nghị đăng ký hợp đồng chuyển
nhượng quyền sở hữu sáng chế hoặc hợp đồng
li-xăng sáng chế sẽ do Cục SHTT cung cấp miễn
phí cho người nộp hồ sơ.
Thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển giao
quyền SHCN đối với sáng chế sẽ được thực hiện
theo các trình tự như sau:
- Trong thời hạn 2 tháng kể từ ngày nộp, Hồ
sơ đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở
hữu sáng chế hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế
được thẩm định về hình thức và nội dung theo
quy định của pháp luật.
- Trường hợp Hồ sơ có thiếu sót, người nộp
Hồ sơ sẽ được gửi Thông báo kết quả xem xét
Hồ sơ, trong đó nêu rõ thiếu sót và dự định từ
chối đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở
hữu sáng chế hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế và
ấn định thời hạn 02 tháng để người nộp hồ sơ sửa
chữa các thiếu sót, hoặc 03 tháng để phản đối dự
định từ chối đăng ký Hợp đồng.
- Hợp đồng được được ghi nhận vào sổ Đăng
ký quốc gia về SHCN; người nộp hồ sơ được cấp
Giấy chứng nhận đăng ký hợp đồng. Nếu trong
thời hạn được ấn định, Người nộp hồ sơ không
sửa chữa các thiếu sót đạt yêu cầu hoặc không có
lý do xác đáng để phản đối dự định từ chối đăng
ký thì hồ sơ coi như bị hủy bỏ. Người nộp hồ sơ
có quyền khiếu kiện Thông báo từ chối đăng ký
hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu sáng chế
hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế theo trình tự, thủ
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
5
tục khiếu nại, khởi kiện hành chính. Trường hợp
Hồ sơ đáp ứng các yêu cầu quy định hoặc trường
hợp Hồ sơ có thiếu sót nhưng Người nộp Hồ sơ
sửa chữa các thiếu sót đạt yêu cầu trong thời hạn
quy định, Hợp đồng chuyển nhượng quyền sở
hữu sáng chế hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế
được ghi nhận vào sổ Đăng ký quốc gia về
SHCN; người nộp hồ sơ được cấp Giấy chứng
nhận đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở
hữu sáng chế hoặc hợp đồng li-xăng sáng chế
kèm theo 01 bản Hợp đồng chuyển nhượng
quyền sở hữu sáng chế hoặc Hợp đồng li-xăng
sáng chế đã được đóng dấu đăng ký.
Trên thực tế, CGCN chủ yếu là việc chuyển
giao quyền SHCN đối với sáng chế, đặc biệt là
li-xăng sáng chế. Các hợp đồng CGCN thông
thường bao hàm các nội dung, điều khoản
chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế. Việc
chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế bắt
buộc phải lập thành hợp đồng và gần như bắt
buộc phải đăng ký tại Cục SHTT nhưng việc
đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền SHCN đối
với sáng chế hiện không đem lại bất cứ một ưu
đãi nào cho các bên giao kết hợp đồng theo quy
định của pháp luật về SHCN hiện hành.
Hợp đồng Chuyển giao Công nghệ (CGCN)
trên thực tế cũng phải đăng ký tại cơ quan nhà
nước có thẩm quyền. Cụ thể, Theo khoản 1, Điều
31 về Đăng ký chuyển giao công nghệ, Luật
CGCN hiện hành [11], các bên tham gia giao kết
hợp đồng CGCN phải đăng ký hợp đồng CGCN
tại cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và
công nghệ (KHCN) có thẩm quyền (là Bộ
KHCN hoặc Sở KHCN) đối với các hoạt động a)
CGCN từ nước ngoài vào Việt Nam; b) CGCN
từ Việt Nam ra nước ngoài; c) CGCN trong nước
có sử dụng vốn Nhà nước hoặc ngân sách Nhà
nước, trừ trường hợp đã được cấp Giấy chứng
nhận đăng ký kết quả thực hiện nhiệm vụ KHCN.
Tuy nhiên, việc đăng ký hợp đồng CGCN tại
cơ quan nhà nước có thẩm quyền lại làm phát
sinh một số ưu đãi, ví dụ như ưu đãi về các loại
thuế khác nhau, về sử dụng đất đai, về chuyển
ngoại tệ ra nước ngoài tại một số văn bản pháp
quy khác,...), quyền lợi cho các bên giao kết hợp
đồng. Theo Điều 39, Luật CGCN, những đối
tượng sau đây được hưởng ưu đãi theo quy định
của pháp luật về thuế:
- Quyết định đăng ký hợp đồng chuyển
nhượng quyền sở hữu sáng chế hoặc hợp
đồng li-xăng sáng chế được công bố trên
Công báo SHCN.
Trong trường hợp hợp đồng chuyển nhượng
quyền sở hữu sáng chế hoặc hợp đồng li-xăng
sáng chế là một bộ phận của hợp đồng khác ví
dụ như hợp đồng hợp tác kinh doanh, hợp đồng
mua bán thiết bị, hợp đồng CGCN thì nội dung
liên quan đến chuyển giao quyền SHCN đối với
sáng chế phải được lập thành một phần riêng và
phải đăng ký tại Cục SHTT theo hồ sơ, thủ tục
và trình tự tương tự như trên. Mọi sửa đổi, bổ
sung, chấm dứt, gia hạn hợp đồng chính phải
được lập thành văn bản và phải được đăng ký
như hợp đồng chính. Việc chuyển giao quyền
của mỗi bên trong hợp đồng đã đăng ký cho bên
thứ ba (ví dụ như việc thừa kế, sáp nhập,...) cũng
phải được đăng ký. Có thể thấy rằng, bất kỳ việc
chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế nào
đều phải lập thành hợp đồng độc lập, tách rời hợp
đồng chính và hợp đồng chuyển giao quyền
SHCN đối sáng chế đó phải được đăng ký tại
Cục SHTT nên cũng mất khá nhiều thời gian của
các bên giao kết hợp đồng.
Thứ ba, có sự phân biệt về sự ưu đãi trong
quy định của pháp luật hiện hành giữa hợp
đồng chuyển giao quyền SHCN và hợp đồng
chuyển giao công nghệ (CGCN). Hiện đang có
sự phân biệt giữa hợp đồng chuyển giao quyền
SHCN đối với sáng chế và hợp đồng CGCN.
Đây là sự cố ý tách biệt hai loại hợp đồng của
các nhà làm luật để phục vụ cho việc quản lý
hành chính nhà nước.
a) Máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư, vật
mẫu, công nghệ trong nước chưa tạo ra được
nhập khẩu để sử dụng trực tiếp vào hoạt động
nghiên cứu và phát triển, giải mã, đổi mới công
nghệ, CGCN; tài liệu, sách báo khoa học phục
vụ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, phát triển
doanh nghiệp KHCN;
b) Cơ sở ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh
nghiệp KHCN [8], tổ chức, cá nhân đầu tư và hỗ
trợ khởi nghiệp sáng tạo; tổ chức trung gian của
thị trường KHCN có thu nhập từ hoạt động cung
ứng dịch vụ CGCN;
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
6
c) Tổ chức, cá nhân CGCN từ Việt Nam ra
cho bên chuyển giao sáng chế (thường là bên
nước ngoài) ngần ngại chuyển giao không chỉ vì
sợ tốn nhiều thời gian, mất nhiều chi phí mà đặc
biệt là vì sợ bị rò rỉ thông tin bí mật. Khác với
công nghệ thuộc Danh mục khuyến khích
chuyển giao, hợp đồng CGCN này nếu đăng ký
sẽ được hưởng một số ưu đãi, còn đối với công
nghệ thuộc Danh mục hạn chế chuyển giao, việc
CGCN này phải được cơ quan nhà nước có thẩm
quyền về KHCN là Bộ KHCN (theo quy định tại
Điều 52 của Luật CGCN) thẩm định, cấp phép.
Do vậy, việc chuyển giao quyền SHCN đối với
sáng chế là công nghệ thuộc Danh mục công
nghệ hạn chế chuyển giao và là một phần của
hợp đồng CGCN đòi hỏi việc đăng ký hợp đồng
chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế đó tại
Cục SHTT cùng lúc với việc xin cấp phép CGCN
tại Bộ KHCN.
Trong hơn một thập kỷ trở lại đây, việc
CGCN từ nước ngoài vào Việt Nam được coi
như quá trình “song sinh” với hoạt động thu hút
đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Tuy vậy, công
tác quản lý, kiểm soát hoạt động CGCN nói
chung và hoạt động chuyển giao quyền SHCN
với sáng chế nói riêng vẫn chưa tạo ra sự khuyến
khích đầu tư, phát triển và đổi mới công nghệ
tiên tiến theo đúng chủ trương của Việt Nam.
Việc đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền
SHCN đối với sáng chế phải chăng chỉ mang tính
hình thức hoặc chỉ là quá trình “làm thủ tục” cho
việc CGCN? Hình thức ở chỗ gần như mọi hợp
đồng chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế
phải được đăng ký và phải trải qua quá trình xét
duyệt của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm
quyền. “Làm thủ tục” ở chỗ quá trình xem xét kỹ
lưỡng, xét duyệt mất khá nhiều thời gian, thậm
chí cần phải có sự can thiệp của các nhà tư vấn
có quan hệ tốt với chính quyền và đương nhiên
là làm tốn thêm kinh phí của các bên giao kết hợp
đồng chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế.
Trong trường hợp sáng chế là công nghệ
thuộc danh mục hạn chế chuyển giao, đồng ý
rằng việc hạn chế công nghệ làm ảnh hưởng môi
trường hoặc việc ngăn cản đưa vào trong hợp
đồng các điều khoản hạn chế cạnh tranh là cần
thiết nhưng thủ tục xét duyệt khá lâu do phải làm
thủ tục cho cả hai loại hợp đồng một lúc tại các
nước ngoài; tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động
nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ,
CGCN, giải mã công nghệ tại doanh nghiệp;
d) Tổ chức, cá nhân CGCN khuyến khích
chuyển giao.
Tóm lại, cùng là một dạng hoạt động thúc
đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ và đều là
những hình thức khai thác thương mại đối với
sáng chế, nhưng việc đăng ký hợp đồng CGCN
là quyền lợi còn việc đăng ký hợp đồng chuyển
giao quyền SHCN đối với sáng chế lại là nghĩa
vụ. Sự phân biệt đối xử này dẫn đến kết quả là số
lượng hợp đồng chuyển giao quyền SHCN đối
với sáng chế đăng ký tại Cục SHTT rất khiêm
tốn trong thời gian qua. Theo thống kê chính
thức của Cục SHTT, số lượng hợp đồng sáng
chế được chuyển nhượng, chuyển giao quyền
sử dụng được ghi nhận rất ít so với tiềm năng,
không vượt qua 2 con số [9]. Tương tự, các
hợp đồng CGCN đăng ký và được phê duyệt
chủ yếu là các hợp đồng chuyển giao bí quyết
kỹ thuật, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật trong khi các
hợp đồng CGCN kèm theo sáng chế thì lại rất
ít. Ví dụ, trong giai đoạn 2003-2008, cũng chỉ
có tổng số 276 hợp đồng CGCN được đăng ký
tại Bộ KHCN, trong đó chỉ có 5 sáng chế là đối
tượng công nghệ được chuyển giao (chiếm tỷ
lệ 1,81%) [10].
Thứ tư, việc phân biệt đối xử hai loại hợp
đồng nói trên cho thấy sự không công bằng. Quy
định pháp lý về SHCN và CGCN hiện hành cũng
tạo ra thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp,
làm nản lòng các bên giao kết hợp đồng. Bên
chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế
thường là bên nước ngoài khi phải thực hiện
việc tách hai loại hợp đồng (hợp đồng chuyển
giao quyền SHCN đối với sáng chế với hợp
đồng CGCN) và đăng ký độc lập hai loại hợp
đồng này tại hai cơ quan nhà nước có thẩm
quyền khác nhau theo quy định của pháp luật
đối với một số trường hợp hoặc để có thể được
hưởng các ưu đãi theo quy định của pháp luật
đối với một số trường hợp khác.
Thứ năm, các quy định pháp luật hiện hành
về trình tự và thủ tục hành chính liên quan đến
việc thẩm định và cấp phép CGCN có thể làm
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
7
cơ quan quản lý khác nhau. Điều này cho thấy
quy định pháp lý của chúng ta về vấn đề này vẫn
chưa phù hợp thông lệ quốc tế. Do vậy, mỗi năm
tổng số hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu và
hợp đồng li-xăng sáng chế/giải pháp hữu ích
được thực hiện thành công cũng chỉ khoảng 20 -
30 hợp đồng, quá nhỏ so với tiềm năng.
chuyển giao quyền sử dụng sáng chế mới có
hiệu lực với bên thứ ba. Điều này là phù hợp
nguyên tắc tự do hợp đồng. Việc bắt buộc đăng
ký chỉ áp dụng đối với những sáng chế/công
nghệ nhạy cảm có thể ảnh hưởng đến an ninh,
quốc phòng, môi trường, sức khỏe, dinh dưỡng
của người dân.
Liên quan đến việc khai thác thương mại đối
với sáng chế qua kênh CGCN, kể từ khi thực
hiện chính sách mở cửa, Luật Đầu tư nước ngoài
năm 1987 và Pháp lệnh về CGCN năm 1988
được ban hành không chỉ nhằm thu hút nguồn
vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, mà thông qua
đó, Chính phủ còn muốn tạo cơ hội để các nhà
đầu tư chuyển giao vào Việt Nam những kỹ thuật
và công nghệ tiên tiến của thế giới. Tuy nhiên,
hoạt động CGCN lại phát triển không như mong
muốn. Như phân tích ở trên, có quá ít hợp đồng
CGCN được phê duyệt hoặc đăng ký, số lượng
hợp đồng CGCN có kèm chuyển giao quyền
SHCN đối với sáng chế không đáng kể.
Ngoài ra, phần lớn các hợp đồng CGCN này
được thực hiện giữa công ty mẹ nước ngoài và
công ty con Việt Nam hoàn toàn do các công ty
nước ngoài sở hữu mà không có sự tham gia của
các bên liên doanh hay công ty Việt Nam. Mục
đích của CGCN thường chỉ nhằm chuyển lợi
nhuận về công ty mẹ của nước ngoài. Xu hướng
chuyển từ công ty liên doanh sang công ty 100%
vốn đầu tư nước ngoài đã và đang tiếp tục diễn
ra. Hơn nữa, các hợp đồng CGCN giữa công ty
mẹ và công ty con này chỉ là các công nghệ đơn
giản như pha chế xà phòng, lắp ráp tivi, xe hơi
hay xe máy trong khi các bán thành phẩm và phụ
tùng phần lớn đều ngoại nhập. Có rất ít sản phẩm
công nghệ được xuất khẩu từ Việt Nam.
Có thể thấy rằng điều kiện CGCN nói chung
và chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế
vào Việt Nam vẫn còn khó khăn và phức tạp, trái
hẳn với xu hướng luật pháp của nhiều nước
ASEAN là ngày một đơn giản và thông thoáng
hơn. Đúng là vào những năm 1970 và 1980 của
thế kỷ trước, vì nhiều lý do khác nhau, một số
quốc gia đang phát triển đã đưa ra các quy định
pháp lý nhằm kiểm soát việc CGCN và li-xăng
quyền SHCN đối với sáng chế.
Kinh nghiệm cho thấy việc áp đặt kiểm soát
của Nhà nước đã làm giới hạn hoạt động CGCN
vào các quốc gia này. Các nước áp dụng các giới
hạn nghiêm ngặt nhất thông thường là những
quốc gia kém phát triển nhất trong khi các nước
không áp đặt nhiều sự kiểm soát và giới hạn đã
thu hút nhiều hơn sự CGCN và li-xăng sáng chế
từ các quốc gia công nghiệp phát triển vì đã đánh
giá thấp giá trị của tài sản trí tuệ. Tuy nhiên, một
số nước vẫn yêu cầu việc xét duyệt nhưng chỉ đối
với những trường hợp công nghệ nhạy cảm, ví
dụ như công nghệ có ý nghĩa quan trọng về mặt
quân sự, quốc phòng, môi trường hoặc sức khỏe.
Lấy ví dụ trường hợp của Trung Quốc. Nước
này đã áp dụng những quy định pháp lý nhằm
kiểm soát chặt chẽ, nghiêm ngặt hoạt động
CGCN và li-xăng sáng chế từ những năm 1980
nhưng đã tự do hóa hệ thống của mình từ đầu
những năm 2000. Điều 5 và Điều 17, Lệnh của
Hội đồng Nhà nước Trung Quốc số 331, có hiệu
lực ngày 01/01/2002 [11] đã cho phép tự do li-
xăng quyền SHCN và CGCN. Cụ thể, Điều 17
của văn bản nói trên quy định rằng hợp đồng li-
xăng có hiệu lực kể từ ngày ký, không phải ngày
đăng ký. Rõ ràng, thực tế cho thấy quyết định tự
do hóa CGCN và chuyển giao quyền SHCN của
Trung Quốc đã tạo ra những điều kiện thu hút
đầu tư nước ngoài tốt hơn Việt Nam.
3. Kết luận và kiến nghị
Từ phân tích và minh chứng ở trên, nhằm cải
thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy đổi mới
sáng tạo, đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế quốc
tế, đặc biệt khi Việt Nam tham gia các hiệp định
thương mại tự do thế hệ mới CPTPP, EVFTA
chúng ta cần xóa bỏ yêu cầu về thủ tục bắt buộc
phải đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở
hữu sáng chế và bắt buộc phải đăng ký hợp đồng
Hiện nay, khi mà Luật SHTT đang được sửa
đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình
P. Q. Nguyen / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 4 (2021) 1-8
8
[5] B. Dutoit et P. Mock, Le contrôle administratif des
contrats de licence et de transfert de technologie,
Librairie Droz SA, Genève, 1993, tr. 3-6.
mới, tăng cường sức cạnh tranh và thúc đẩy đổi
mới sáng tạo, tác giả xin kiến nghị bãi bỏ yêu cầu
bắt buộc phải đăng ký hợp đồng chuyển giao
quyền SHCN đối với sáng chế để hợp đồng có
hiệu lực.
[6] Nghị định số 103/2006/NĐ-CP của Chính phủ
ngày 22/09/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi
hành một số điều của Luật SHTT về SHCN đã được
sửa đổi bổ sung bằng Nghị định số 122/2010/NĐ–
CP ngày 31 tháng 12 năm 2010 “Sửa đổi, bổ sung
một số điều của Nghị định số 103/2006/NĐ–CP
ngày 22 tháng 09 năm 2006 của Chính phủ Quy
định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của
Luật SHTT về SHCN”.
Nếu các quy định pháp lý hiện hành về đăng
ký hợp đồng chuyển giao quyền SHCN đối với
sáng chế không được sửa đổi, hoạt động CGCN
và chuyển giao quyền SHCN đối với sáng chế sẽ
tiếp tục kìm hãm nền kinh tế và làm giảm khả
năng phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ của Việt
Nam. Nếu các quy định này không được cải thiện
sẽ làm giảm sức hấp dẫn của môi trường kinh
doanh, không khuyến khích các nhà đầu tư nước
ngoài mang công nghệ cũng như quyền SHCN
đối với sáng chế có giá trị vào Việt Nam do họ
không nhận được giá trị công bằng từ công nghệ
cũng như quyền SHTT của mình. Ngoài ra, Việt
Nam còn thất thoát một khoản thuế giữ lại đối
với phí chuyển giao.
[7] Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN đã được sửa đổi,
bổ sung bằng Thông tư số 16/2016/TT-BKHCN
ngày 30 tháng 06 năm 2016 “Sửa đổi, bổ sung một
số điều của Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN ngày
14 tháng 02 năm 2007”.
[8] Theo khoản 14, Điều 2, Luật CGCN năm 2017, Cơ
sở ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp
KHCN là cơ sở cung cấp các điều kiện theo quy
định của pháp luật về hạ tầng kỹ thuật, nguồn lực
và dịch vụ cần thiết phục vụ việc ươm tạo công
nghệ, ươm tạo doanh nghiệp KHCN.
[9] Báo cáo thường niên Hoạt động SHTT năm 2018,
xuất bản 9/2019, tr. 94-97.
Tài liệu tham khảo
[10] N. G. Lượng, “Định giá sáng chế trong hoạt động
chuyển giao công nghệ ở Việt Nam” (báo cáo tham
luận), Vụ Đánh giá, Thẩm định và Giám định công
nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội thảo do Bộ
KHCN tổ chức năm 2008.
[1] Luật Sở hữu trí tuệ năm 2006, sửa đổi bổ sung năm
2009, 2012, 2019.
[2] Theo Điều 47.2 của Thông tư số 01/2007/TT-
BKHCN, hợp đồng chuyển quyền sử dụng đối tượng
SHCN còn được gọi là hợp đồng li-xăng SHCN.
[11] Luật Chuyển giao Công nghệ năm 2017.
[3] Theo Điều 48, Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN,
Cục SHTT là nơi tiếp nhận và xử lý hồ sơ đăng ký
hợp đồng chuyển giao quyền SHCN.
[12] Lệnh của Hội đồng Nhà nước quy định về Quản lý
hoạt động Xuất nhập khẩu Công nghệ của nước
CHDCND Trung Hoa được thông qua tại kỳ họp
thứ 46 của Hội đồng Nhà nước ngày 31/10/2001 và
có hiệu lực ngày 01/01/2002.
[4] Nghị định số 63/CP của Chính phủ ngày
24/10/1996 quy định chi tiết về SHCN.
8 trang
17280
Free
Bạn đang xem tài liệu "Xóa bỏ rào cản pháp lý trong việc đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- xoa_bo_rao_can_phap_ly_trong_viec_dang_ky_hop_dong_chuyen_gi.pdf
