Ứng dụng phương pháp tình huống trong học luật: Nghiên cứu thực tiễn tại trường Đại học luật, Đại học Huế
ỨNG DỤNG PHƢƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG HỌC LUẬT:
NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT, ĐẠI HỌC HUẾ
APPLICATION OF CASE STUDY IN LAW STUDY: PRACTICAL RESEARCH
AT LAW UNIVERSITY, HUE UNIVERSITY
Trương Mỹ Linh
Lê Thị Bích Phượng
Hồ Văn An
TÓM TẮT: Cùng với xu thế hội nhập, đổi mới mạnh mẽ của các phương pháp
học tập tại các trường đại học hiện nay, chuyển trọng tâm hoạt động từ người dạy
sang người học, chuyển từ phương pháp học truyền thống, rập khuôn sang kích thích
người học tìm tòi, khám phá kiến thức. Phương pháp tình huống đang là một trong số
các phương pháp học tập tích cực được ứng dụng rộng rãi trong các trường từ phổ
thông cho đến đại học. Với phương châm nâng cao chất lượng đào tạo, trường Đại
học Luật, Đại học Huế đang trong giai đoạn thử nghiệm ứng dụng phương pháp tình
huống vào trong học tập. Thông qua bài viết, nhóm tác giả trình bày về phương pháp
tình huống trong học tập chuyên ngành luật, nghiên cứu thực tiễn ứng dụng phương
pháp tình huống trong học tập của sinh viên trường Đại học Luật, Đại học Huế. Từ
đó, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng phương pháp tình huống trong
học tập của sinh viên trường Đại học Luật, Đại học Huế để đáp ứng xu thế hội nhập
hiện nay cũng như đáp ứng chuẩn đầu ra của nhà trường.
Từ khóa: phương pháp tình huống, học tập, học luật, nghiên cứu thực tiễn,
Trường Đại học Luật, Đại học Huế.
ABSTRACT: Nowadays, along with the strong trend of integration and
innovation in learning methods at universities which transform the focus of activities
from teachers to learners, from traditional and stereotyped learning methods to one
which is stimulating learners to explore and discover knowledge, the case study is one
of the active learning methods which is being applied widely in high school level and
218
higher education. With the motto of improving the quality of training, the University of
Law, Hue University is in the trial stage applying the case study in the learning
process. Through the article, the authors present the concept of the case, the case
study in the study of the law major, and the practical study of the application of the
case study in the learning process among students at the University of Law, Hue
University. Subsequently, completed solutions and advanced solutions have been
proposed in order to improve the effectiveness of the application of the case study in
the learning process of students at the University of Law, Hue University to fulfill the
current integration trend as well as meet the needs of the university's standard output.
Keywords: case study, learning, learning law, practical research, the University
of Law, Hue University.
1. Đặt vấn đề:
Trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa của Việt Nam hiện nay, giáo dục
đóng một vai trò hết sức quan trọng. Phát triển giáo dục là công cụ, là động lực để thúc
đẩy quá trình ấy diễn ra nhanh hơn bằng cách tạo ra nguồn nhân lực có trình độ, năng
lực đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế hiện đại. Nhận thấy vai trò
quan trọng của việc “trồng ngƣời”, nhiều trƣờng đại học trên cả nƣớc đã và đang tìm
cách thay đổi, cải tiến phƣơng pháp giáo dục để nâng cao chất lƣợng đào tạo và trƣờng
Đại học Luật, đại học Huế cũng không nằm ngoài xu thế ấy. Với phƣơng châm “ Tƣ
duy - sáng tạo - trách nhiệm”, trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế luôn mong muốn áp
dụng những phƣơng pháp giáo dục tiên tiến, mang lại hiệu quả để đƣa vào chƣơng
trình giáo dục, góp phần nâng cao chất lƣợng đào tạo cho sinh viên đang theo học tại
trƣờng và phƣơng pháp tình huống đƣợc xem là một trong những phƣơng pháp đáp
ứng đƣợc những yêu cầu đó. Bởi cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế –
xã hội, các quan hệ xã hội cũng biến chuyển theo hƣớng ngày càng phức tạp hơn. Điều
này đặt ra yêu cầu phải thƣờng xuyên thay đổi, cập nhật hệ thống pháp lý để đáp ứng
xu hƣớng thời đại và mang tính hiệu quả. Do vậy nó đặt ra không ít những thách thức
đối với sinh viên trong việc nắm bắt, cập nhật kịp thời các văn bản quy phạm pháp
luật, trên cơ sở đó vận dụng kiến thức lý luận để giải quyết vấn đề trong thực tiễn.
Việc ứng dụng phƣơng pháp tình huống sẽ giúp sinh viên trang bị đƣợc kỹ năng làm
việc chủ động, sáng tạo để tìm kiếm, lập luận, áp dụng các quy phạm pháp luật vào
219
thực tiễn giải quyết tình huống. Bên cạnh đó, khi tham gia với vai trò là chủ thể trực
tiếp trong tình huống, sinh viên sẽ phát huy các kỹ năng tƣ duy, lập luận nhạy bén để
có cơ hội đƣợc tiếp cận, mài giũa một cách có hiệu quả.
2. Cơ sở lí luận về phƣơng pháp tình huống trong học luật
Về khái niệm, phƣơng pháp tình huống có thể hiểu là những gì thuộc về tình
huống, hoàn cảnh, sự việc có thật trong thực tế, mà có thể áp dụng các kiến thức lý
thuyết vào để phân tích, tìm hiểu, mổ xẻ vấn đề. Nói cách khác, phƣơng pháp tình
huống là các ví dụ thực tiễn cho việc học đạt hiệu quả.
Khái niệm phƣơng pháp tình huống (case study) đề cập đến sự tƣơng tác giữa
hoạt động dạy và học. Việc áp dụng phƣơng pháp dạy học bằng tình huống giúp sinh
viên hiểu biết sâu sắc về thế giới thật của cuộc sống và có đƣợc kỹ năng phân tích,
tổng hợp, ra quyết định trên cơ sở các tình huống có thật đòi hỏi sự phản ứng, tƣơng
tác và bình luận của sinh viên.1
Về đặc điểm, phƣơng pháp tình huống sử dụng trong học luật có một số đặc điểm
sau:
Thứ nhất, phƣơng pháp tình huống dựa vào các sự kiện thực tế và các bản án xét
xử sự việc thực tế từ tòa án. Các bản án từ các vụ việc thực tiễn sẽ có những tình tiết
phong phú, lập luận chi tiết của tòa án, trở thành nguồn tài liệu phong phú và phù hợp
với bản chất để thực hiện hoạt động dạy và học đạt hiệu quả cao.
Thứ hai, phƣơng pháp tình huống sử dụng lý thuyết để nghiên cứu, phân tích các
tình huống pháp luật. Đồng thời sử dụng các kỹ năng để giải quyết tình huống. Từ đó
rút ra bài học kinh nghiệm và rèn luyện các kỹ năng thực hành trên thực tế.
Thứ ba, thông qua phƣơng pháp tình huống, sinh viên sẽ đƣợc truyền dạy cả kiến
thức về pháp luật nội dung và kỹ năng hành nghề luật. Tài liệu mà sinh viên nghiên
cứu chủ yếu là các văn bản pháp luật. Các lập luận để đi đến kết quả của sinh viên
trong giờ lên lớp hoặc giờ kiểm tra thƣờng dựa vào các văn bản pháp luật để ứng dụng.
1 Vũ Thị Thúy (2010), Tạp chí Khoa học pháp lý Việt Nam, Nxb Trƣờng Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh,
số 01(56), tr.58
220
“Thứ tƣ, phƣơng pháp tình huống bao gồm các thành tố chủ yếu của tình huống
(thông tin, dữ kiện) đƣợc trình bày cho ngƣời học với mục đích minh hoạ hoặc chia sẻ
các kinh nghiệm trong cách giải quyết vấn đề.”2
Về yêu cầu của phƣơng pháp tình huống trong giải quyết đƣợc các mục tiêu và
chuẩn đầu ra của chƣơng trình đào tạo luật
Kiến thức và năng lực chuyên môn: Phƣơng pháp tình huống giúp sinh viên
thông hiểu và có khả năng vận dụng các kiến thức chuyên sâu trong các lĩnh vực pháp
luật để phân tích, tổng hợp và độc lập đƣa ra quan điểm cá nhân về vấn đề pháp lý phát
sinh; đƣa ra đƣợc cách thức giải quyết tình huống phát sinh dựa trên tƣ duy pháp lý có
tính hệ thống. Có khả năng vận dụng những kiến thức pháp luật vào thực tế, thực tập
để bƣớc đầu làm quen với các công việc trong tƣơng lai, có khả năng tự định hƣớng và
thích nghi với các môi trƣờng làm việc khác nhau; xác định đƣợc các mối quan hệ
pháp lý liên quan đến các chức danh nghề nghiệp của ngành Luật.
Kỹ năng: Phƣơng pháp tình huống giúp ngƣời học có khá năng xây dựng kế
hoạch để hoàn thành công việc phức tạp đòi hỏi vận dụng kiến thức lý thuyết pháp luật
và quy định pháp luật vào thực tiễn công việc trong những bối cảnh khác nhau; có kỹ
năng phân tích, tổng hợp, đánh giá dữ liệu và thông tin, tổng hợp ý kiến tập thể; có kỹ
năng phát biểu và trình bày quan điểm cá nhân về một vấn đề pháp lý tƣơng ứng với
từng chức danh nghề nghiệp của ngành luật. Biết cách tra cứu các văn bản pháp luật,
phân tích luật, lựa chọn và áp dụng đúng các quy định của pháp luật để giải quyết
những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Có khả năng tƣ duy hệ thống, nhận thức, phân
tích, đánh giá các vấn đề pháp lý nói chung; có phƣơng pháp phân tích, đánh giá mối
liên hệ giữa quy định pháp luật và tình huống pháp lý phát sinh để nhận diện vấn đề
pháp lý cần giải quyết, phƣơng pháp, cách thức giải quyết vấn đề pháp lý dựa trên nền
tảng tƣ duy pháp lý. Biết tiếp cận và vận dụng các vấn đề kinh tế xã hội vào thực tiễn
công việc của nghề luật; bƣớc đầu hình thành kỹ năng phát hiện, phân tích, đánh giá
phản biện, tƣ vấn các vấn đề pháp lý dựa trên những luận cứ khoa học, môi trƣờng
pháp luật thực định thuộc chuyên ngành đào tạo.
2 Trƣơng Minh Hòa (2017), Nghiên cứu tình huống và việc áp dụng trong giảng dạy sinh viên ngành Thư viên –
Thông tin tại các trường đại học ở Việt Nam, https://nlv.gov.vn/nghiep-vu-thu-vien/nghien-cuu-tinh-huong-va-
viec-ap-dung-trong-giang-day-sinh-vien-nganh-thu-vien-thong-tin-tai-cac-truong-dai-hoc-o-viet-nam.html, ngày
truy cập: 30/09/2021.
221
Ngoài yêu cầu về kiến thức, năng lực chuyên môn và kỹ năng, sinh viên ngành
Luật phải rèn luyện phẩm chất đạo đức, có tinh thần cầu thị trong học tập và lao động,
thái độ thân thiện với bạn bè, mọi ngƣời xung quanh, chủ động, tự tin trong cộng việc,
dám chịu trách nhiệm, mạnh dạn bày tỏ quan điểm và biết lắng nghe, đặc biệt phải có
hành vi và lời nói chuẩn mực trong mọi hoàn cảnh. Đối với đặc thù ngành Luật, sinh
viên chuyên ngành Luật học cần rèn luyện các kỹ năng cơ bản phục vụ cho công việc
trong tƣơng lại, có bản lĩnh nghề nghiệp, có phẩm chất đạo đức của một sinh viên
Luật, tuân thủ và chấp hành các quy định của pháp luật. Đối với sinh viên ngành Luật
Kinh tế, ngoài những yêu cầu chung về kiến thức, chuyên môn; kỹ năng và thái độ
giống nhƣ sinh viên ngành Luật, các sinh viên chuyên ngành này sau khi ra trƣờng
phải còn cần phải có những hiểu biết chính xác, nắm vững về mặt lý luận và thực tiễn
liên quan đến hoạt động kinh doanh, vận dụng đƣợc các kiến thức pháp lý vào giải
quyết các vấn đề thực tế liên quan đến hoạt động kinh doanh thƣơng mại.
Về vai trò giải quyết được mục tiêu chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo,
phƣơng pháp tình huống sẽ góp phần rèn luyện và phát triển khả năng tƣ duy sáng tạo,
độc lập cho sinh viên trong việc tiếp thu, nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận và
thực tiễn, giúp cho sinh viên tiếp cận và ứng dụng đƣợc các kỹ năng để xử lý các vấn
đề phát sinh trong thực tế. Việc ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong học tập cho
sinh viên luật sẽ cung cấp nền tảng lý luận và thực tiễn, bổ sung, tôi luyện các kỹ năng
cho sinh viên đáp ứng chuẩn đầu ra theo quy định của nhà trƣờng.
3. Thực tiễn ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong học luật tại trƣờng Đại học
Luật, Đại học Huế
Trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực pháp
luật có chất lƣợng cao, đáp ứng chuẩn đầu ra. Với mục tiêu này, phƣơng pháp tình
huống đã đƣợc triển khai trên phạm vi tƣơng đối rộng, đa số các môn học đều đƣợc
ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong giảng dạy và học tập…Ứng dụng phƣơng
pháp tình huống trong học tập tại trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế trên thực tế có
một số vấn đề nhƣ sau:
Theo kết quả khảo sát của nhóm tác giả, có 42,9 % sinh viên đƣợc khảo sát
không ủng hộ sử dụng phƣơng pháp học tập để cải thiện các kỹ năng cơ bản tại trƣờng
Đại học Luật, Đại học Huế. Vì sinh viên cho rằng phƣơng pháp tình huống khó hiểu và
222
khó vận dụng. Một thực tế cho thấy, sinh viên trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế đã
quen với cách thức học thụ động, truyền thống, giáo viên đọc thì chép, giao bài thì
làm. Với đặc thù ngành luật, các văn bản pháp luật, những vấn đề lý luận phức tạp,
giáo trình khô khan, khá xa rời thực tiễn nếu sinh viên không sáng tạo, không hứng thú
thì tất cả các môn học dƣờng nhƣ trở nên “ám ảnh” đối với các bạn sinh viên. Hơn
nữa, sinh viên năng động, trẻ trung mà bị gò bó trong khối kiến thức lý thuyết thì rất
dễ nhàm chán, nhƣng điều đáng tiếc là sinh viên hiện nay lại không hứng thú với các
phƣơng pháp học tập mới mẻ đặc biệt là phƣơng pháp tình huống, vì các bạn cho rằng
khó vận dụng, khó hiểu, nhƣng đó có thể là lời biện hộ cho sự lƣời nhác của bản thân,
không tìm kiếm tài liệu, không tƣ duy, sáng tạo để ứng dụng phƣơng pháp vào học tập.
Có lẽ không có sự nỗ lực cố gắng, tìm tòi, học hỏi và rèn luyện thì sinh viên không thể
đạt đƣợc kết quả tốt đẹp.
Bên cạnh đó, theo khảo sát có 57,1% sinh viên ủng hộ ứng dụng phƣơng pháp
tình huống vào học tập bởi các bạn cho rằng ứng dụng phƣơng pháp tình huống vào
học tập giúp sinh viên trang bị các kỹ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Đây có thể là một dấu hiệu đáng mừng cho sự nỗ lực của Nhà trƣờng, giảng viên và
sinh viên toàn trƣờng. Do mới ứng dụng phƣơng pháp này vào quá trình học tập và
ứng dụng vào một số môn học nhƣ: Luật Dân sự, Luật Môi trƣờng, Luật Hình sự, Luật
Lao động, nên khó có thể đáp ứng đƣợc sự phát triển của phƣơng pháp tình huống
trong quá trình học tập của sinh viên. Đồng thời phƣơng pháp tình huống đã và đang
áp dụng tại trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế đạt hiệu quả rất hạn chế cũng là do
phạm vi áp dụng phƣơng pháp này chỉ gói gọn trong một buổi học và dƣới hình thức
giáo viên đƣa ra một số tình huống và yêu cầu sinh viên suy nghĩ, thảo luận, đƣa ra các
phƣơng án giải quyết có thể có. Do thời gian hạn chế và sinh viên chủ yếu chỉ tham gia
giải quyết một vài tình huống do giảng viên đƣa ra, vì thế tác dụng của phƣơng pháp
này đối với việc hình thành kĩ năng giải quyết các tình huống thực tiễn là rất hạn chế.
Việc ứng dụng phƣơng pháp tình huống vào quá trình học tập tại trƣờng Đại học
Luật, Đại học Huế đã đảm bảo tính hiệu quả, giảng viên đã đƣa ra những tình huống
sát thực tế, có chọn lọc phù hợp với môn học, thông qua tình huống sinh viên có cơ hội
thực hành việc giải quyết dựa trên các nền tảng lý luận, kỹ năng và khối kiến thức đã
đƣợc trang bị. Sinh viên đã đƣợc cung cấp các tình huống thực tiễn có chất liệu từ
223
những bản án, quyết định có hiệu lực của cơ quan nhà nƣớc. Điều này giúp sinh viên
có cái nhìn sống động về môn học cũng nhƣ góc nhìn tổng thể đối với các vấn đề pháp
lý có khả năng nảy sinh cao trên thực tế. Thông qua phƣơng pháp này, sinh viên tự rèn
luyện khả năng tƣ duy độc lập, làm việc nhóm, vận dụng các kỹ năng, kiến thức lý
luận đã đƣợc trang bị để giải quyết vấn đề. Trên cơ sở này, đối chiếu, so sánh với cách
thức giải quyết của Tòa án, cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền để tự rút ra kinh nghiệm
giải quyết thực tiễn cho bản thân. Và việc lấy những tƣ liệu thực tế làm chất liệu tình
huống cho sinh viên, cùng với việc lồng ghép thêm các tình huống giả định có chọn
lọc đã một phần nào đó giúp sinh viên tiếp cận phƣơng pháp tình huống đạt hiệu quả,
nâng cao chất lƣợng đào tạo của nhà trƣờng.
Mục đích của việc ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong học tập đã tập trung
giải quyết các hạn chế cơ bản của phƣơng pháp truyền thống làm sinh viên thụ động
và hạn chế khả năng tƣ duy sáng tạo, phƣơng pháp tình huống đã hƣớng đến việc
truyền đạt kiến thức cho sinh viên và tạo môi trƣờng rèn luyện kỹ năng cho sinh viên.
Với phƣơng đề cao vai trò của ngƣời học. Chuyển từ vai trò của giảng viên, sinh viên
là chủ thể trung tâm của hoạt động học tập, tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá
trình tiếp thu kiến thức. Thông qua các tình huống, sinh viên trải qua quá trình tƣ duy
độc lập, hoạt động nhóm để xác định vấn đề pháp lý cần điều chỉnh để lập luận, giải
quyết vấn đề trên thực tiễn. Từ đó giúp sinh viên ghi nhớ kiến thức cũng dễ dàng, hiệu
quả hơn so với cách thức ghi nhớ để phục vụ kỳ thi kết thúc học phần vốn đã quen
thuộc. Tham gia vào phƣơng pháp học tập này, sinh viên không thể trông chờ vào sự
hỗ trợ từ đầu đến cuối của giảng viên mà phải tự vận động để lĩnh hội các kiến thức,
vấn đề. Đây là nền tảng quan trọng để sinh viên dần rèn luyện đƣợc các khả năng nền
tảng của nghề luật nhƣ kỹ năng phân tích vấn đề, kỹ năng lập luận, trình bày quan
điểm cá nhân và rút ra kinh nghiệm cho bản thân mình.
4. Đánh giá chung ứng dụng phƣơng pháp tình huống vào học luật
Việc ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong học tập tại trƣờng Đại học Luật,
Đại học Huế đã đạt đƣợc những kết quả tích cực, đây là dấu hiệu đáng mừng cho sự nỗ
lực của sinh viên, giảng viên và Nhà trƣờng trong suốt thời gian qua, cụ thể:
Ứng dụng phƣơng pháp tình huống vào học luật đã làm cho sinh viên có sự phấn
khởi và hứng thú trong học tập tránh đƣợc tình trạng nhàm chán, mệt mỏi thƣờng thấy
224
ở những phƣơng pháp học tập cũ. Cả lớp đƣợc chia thành nhiều nhóm nhỏ để cùng
nhau thảo luận, giải quyết tình huống, điều này đã tạo cho các bạn sinh viên khả năng
tƣ duy, lập luận, ứng dụng các kỹ năng, vốn kiến thức đã đƣợc học để giải quyết tình
huống đạt hiệu quả. Điều này đã giúp các bạn sinh viên có thể nhanh chóng ghi nhớ
đƣợc kiến thức ở trên lớp, tự tin trình bày quan điểm cá nhân, tƣ duy logic và loại bỏ
những chán ghét, mệt mỏi trong các môn học.
Trong cùng một tình huống giống nhau mỗi sinh viên lại có các cách giải quyết
khác nhau dựa vào vốn kiến thức các bạn nắm giữ. Đây là yếu tố cần thiết cho sự phát
triển kỹ năng tƣ duy phản biện của các bạn sinh viên, cũng là nền tảng mà mỗi sinh
viên luật cần đƣợc trang bị. Mỗi ngƣời, mỗi quan điểm, cách nhìn nhận từ nhiều góc
độ khác nhau, làm cho việc giải quyết tình huống trở nên phong phú và đạt hiệu quả
cao. Hiện nay, trƣờng áp dụng phƣơng thức đào tạo tín chỉ, nên quan điểm cá nhân mà
mỗi sinh viên đƣa ra giảng viên không đặt nặng tính đúng, sai mà quan trọng hơn đó là
việc tình huống đó đã giúp sinh viên có góc nhìn nhƣ thế nào? Và học hỏi đƣợc từ
chính tình huống đó. Mỗi quan điểm cá nhân các bạn đƣa luôn đƣợc giảng viên tôn
trọng và giúp cho các kỹ năng tƣ duy phản biện, khối kiến thức lý luận đƣợc rèn luyện,
ứng dụng hiệu quả vào học tập. Thực tiễn ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong học
tập đã cho các bạn sinh viên có cơ hội trình bày các quan điểm, suy nghĩ của cá nhân.
Điều này giúp sinh viên tự tin, mạnh dạn hơn trong việc xây dựng bài, nêu quan điểm
và bảo vệ cho quan điểm của mình, đồng thời phân tích, phản biện ngƣợc lại quan
điểm của các sinh viên khác giúp cho việc khai thác, phân tích vấn đề hiệu quả nhất.
Quá trình ứng dụng phƣơng pháp tình huống vào học tập của sinh viên trƣờng
Đại học Luật, Đại học Huế đã nhận sự thành công trong việc tạo môi trƣờng phát triển,
rèn luyện các kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên Luật. Hiện nay, khi các tình huống
đƣợc giảng viên lồng ghép vào trong các tiết học, giúp sinh viên đƣợc đƣa ra quan
điểm của cá nhân đối với các vấn đề trong tình huống đƣa ra, đồng thời cũng thể hiện
bản lĩnh khi đƣa ra những quan điểm đối lập, bác bỏ quan điểm của các bạn khác. Với
hiệu ứng của phƣơng pháp này, sinh viên đã tập đƣợc thói quen nghiên cứu, tìm tài
tiệu, chuẩn bị trƣớc các vấn đề trƣớc khi đến lớp. Thông qua việc tiếp cận nhiều hơn
với các tình huống mang bản chất là các bản án, quyết định có hiệu lực của cơ quan
nhà nƣớc, các sinh viên đã có một phần nào đó có cơ hội trải nghiệm thực tế với đặc
225
thù nghề nghiệp tƣơng lai. Qua cách thức này, sinh viên dần dần có kỹ năng đọc và
phân tích các bản án, quyết định thực tế để nắm bắt các vấn đề sao cho hiệu quả nhất.
Thực tiễn cho thấy, giải quyết vấn đề thực tiễn hiệu quả không đồng nghĩa đọc từng
câu, từng chữ nội dung của vấn đề mà quan trọng là phát hiện mấu chốt vấn đề cần
giải quyết. Các bạn sinh viên đƣợc giảng viên yêu cầu tóm tắt và tìm ra vấn đề trong
khoảng thời gian ngắn, với cách thức sinh viên đã tập làm quen với áp lực làm việc
trong thời gian ngắn, thúc đẩy tính “nhanh nhạy” trong phát hiện vấn đề, tính tích cực
trong suy nghĩ đƣợc cải thiện đáng kể. Ngoài ra, trên cơ sở đƣa ra quan điểm trong giải
quyết vấn đề, sinh viên tự rèn luyện đƣợc khả năng trình bày, lập luận cũng nhƣ kỹ
năng giải quyết vấn đề, và có thể ứng dụng pháp luật vào đời sống thực tiễn.
Với những kết quả tích cực là vậy nhƣng qua trên thực tế phƣơng pháp này vẫn
còn bộc lộ một số các hạn chế, vƣớng mắc, cụ thể:
Thứ nhất, không phải môn học nào cũng đƣợc ứng dụng phƣơng pháp tình huống
và số lƣợng sinh viên tiếp cận với phƣơng pháp này còn khá ít.
Vì phƣơng pháp tình huống đang ở trong giai đoạn thử nghiệm, hỗ trợ và thay thế
dần các phƣơng pháp truyền thống, phƣơng pháp này có thể xem là khá mới mẻ đối
với cả giảng viên và sinh viên. Xét dƣới góc độ sinh viên, vốn dĩ đã quá quen với
phƣơng thức học tập bị động nên đòi hỏi sinh viên phải thay đổi trong nhận thức cũng
nhƣ hành động, cần chủ động nắm bắt mọi vấn đề, đƣa ra, trình bày, phân tích, làm
sáng tỏ, phản biện lại các quan điểm khác là yêu cầu khá đột ngột. Phƣơng thức học
thụ động vô hình chung đã làm triệt tiêu khả năng tƣ duy, sáng tạo, thể hiện quan điểm
của sinh viên, từ đó cũng hạn chế đáng kể các kỹ năng phản biện, kỹ năng trình bày,
lập luận cho quan điểm của mình trƣớc đám đông khiến không ít các sinh viên “sợ”
khi tham gia vào phƣơng thức này, luôn có tâm trạng lo lắng khi giảng viên mời trình
bày quan điểm, hƣớng giải quyết vấn đề sẽ không giải quyết đƣợc. Ở một góc độ khác,
nhiều sinh viên còn tâm lý ỷ lại, phụ thuộc quá nhiều vào các thành viên “chủ chốt”
trong các nhóm thuyết trình, mọi công việc từ lên ý tƣởng, tiếp cận vấn đề, tƣ duy lý
luận, kết luận vấn đề hầu nhƣ không tham gia mà phó thác cho nhóm trƣởng hoặc các
bạn giỏi hơn. Kết quả là làm cho sinh viên vốn dĩ đã tích cực chủ động mới thực sự
phản ánh rõ nét nhất của phƣơng pháp bằng tình huống, còn các sinh viên thiếu mục
226
đích học tập mặc dù đang ở trong phƣơng pháp mới nhƣng bản chất, tƣ duy vẫn là
phƣơng pháp truyền thống, bị động trong học tập.
Thứ hai, các tình huống đƣợc lựa chọn đƣa vào giảng dạy là các tình huống chọn
lọc và gắn với thực tiễn nhằm giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận với các văn bản đặc thù
trong lĩnh vực pháp lý, tạo tính thực tế trong quá trình tiếp cận so với các tình huống
giả định. Các tình huống trong các môn học cũng ƣu tiên sử dụng nội dung các bản án,
quyết định có hiệu lực của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền cho sinh viên tự giải quyết
bằng quan điểm của mình, sau đó đối chiếu với cách thức giải quyết vấn đề của các văn
bản có hiệu lực pháp lý đƣợc ban hành để xem xét tính đúng, sai của vấn đề. Ở góc độ
tích cực, sinh viên trƣớc nhất sẽ rèn luyện đƣợc kỹ năng tƣ duy độc lập để làm sáng tỏ
vấn đề, sau đó dựa trên nội dung bản án, quyết định có hiệu lực đã ban hành để đối
chiếu tính hợp lý và bất hợp lý trong quan điểm giải quyết của bản thân, kết quả là học
hỏi, rút kinh nghiệm cho bản thân khá hiệu quả. Tuy vậy, nhìn ngƣợc lại, một số bản án,
quyết định có hiệu lực của Tòa án, cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền “có vấn đề”, có xảy
ra sai trái trong các văn bản đó đƣợc ban hành, gây ảnh hƣởng đến xã hội, ảnh hƣởng
đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức đƣợc pháp luật bảo vệ. Xu hƣớng
này có khả năng dễ dẫn đến hệ quả là sự hoài nghi của sinh viên đối với hệ thống pháp
luật cũng nhƣ năng lực của các cán bộ trong các cơ quan nhà nƣớc có thẩm.
5. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong
học tập tại Trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế.
Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu thực tiễn tại Trƣờng Đại học Luật, Đại học
Huế, nhóm tác giả nhận thấy phƣơng pháp tình huống đƣợc đông đảo các bạn sinh
viên ủng hộ và ứng dụng vào trong quá trình học tập. Vì còn là một phƣơng pháp giáo
dục phát triển mới, đang đƣợc thử nghiệm tại trƣờng nên để có thể nâng cao đƣợc hiệu
quả ứng dụng phƣơng pháp tình huống trong học tập tại Trƣờng Đại học Luật, Đại học
Huế nhóm nghiên cứu đề xuất những giải pháp sau:
Thứ nhất, giải pháp đối với môi trường học tập
Thƣờng xuyên mở các phiên tòa giả định theo định kì hàng tuần từng lĩnh vực
pháp luật khác nhau. Phiên tòa giả định nhƣ là một công cụ trong công tác tuyên
truyền giảng dạy pháp luật. “Khi tham gia phiên tòa giả định sinh viên có thể hình
dung đƣợc phiên tòa thực tế, hiểu đƣợc quá trình giải quyết, các hoạt động của một
227
phiên tòa, của những ngƣời tiến hành tố tụng, tham gia tố tụng và cách thức xử lý các
hành vi phạm tội, các quy định của pháp luật về mức án đƣợc áp dụng dành cho các
hành vi phạm tội”3. Từ phiên tòa giả định mà sinh viên tham gia, các bạn cũng có thể
từ đó tự tổ chức phiên tòa giả định trong những tiết học nhóm khi đƣợc giảng viên
giao tình huống, điều này giúp cho hiệu quả trong quá trình làm việc nhóm vì mỗi
thành viên đều có một nhiệm vụ cụ thể và trực tiếp đƣợc trải nghiệm, rèn luyện kỹ
năng nghề nghiệp ngay khi còn là sinh viên.
Trong các giờ hoạt động ngoại khóa hàng tháng tạo các cuộc thi tìm hiểu về các
lĩnh vực pháp luật khác nhau, tạo sân chơi lành mạnh cho sinh viên. Đây sẽ đƣợc xem
nhƣ một bƣớc kiểm tra về sự tiếp thu và vận dụng đƣợc các kỹ năng, kiến thức của
sinh viên trong các tiết học vừa qua. Để có thể mang lại hiểu quả đúng theo mục đích
của cuộc thi tạo ra, thì nên tổ chức theo các nhóm để sinh viên có thể tƣơng tác với
nhau trong quá trình thi, gia hạn thời gian để sinh viên rèn luyện đƣợc kỹ năng quản lí
thời thời gian, các kỹ năng tra cứu văn bản pháp luật, cách thức áp dụng xử lý và tranh
luận đối với các nhóm tham gia cuộc thi. Đây là một giải pháp, nhóm nghiên cứu đƣa
ra để sinh viên rèn luyện và áp dụng các kỹ năng một cách linh hoạt mà không bị thụ
động.
Cải thiện nguồn tài liệu học tập phong phú đa dạng hơn để phù hợp với thực tiễn,
vì chủ yếu tất cả các tình huống do giảng viên đƣa ra sẽ mang tính thời sự, thực tiễn.
Điều này cũng đặt ra đối với các nguồn tài liệu học tập tham khảo cũng luôn phải thay
đổi để phù hợp với sự phát triển của thực tiễn. Nhà trƣờng tạo điều kiện hết sức thu
thập và cung cấp cho các bạn sinh viên những tài liệu học tập mới nhất, để quá trình áp
dụng phƣơng pháp tình huống đƣợc hiệu quả hơn.
Thứ hai, giải pháp đối với giảng viên
Phƣơng pháp tình huống trong học tập vẫn còn là một phƣơng pháp giảng dạy
tích cực mới nên cần sự hƣớng dẫn tận tình từ phía giảng viên. Đồng thời, giảng viên
phải thƣờng xuyên lựa chọn, xây dựng hệ thống tình huống một cách khoa học hợp lí
theo từng cấp độ từ cơ bản đến nâng cao, để sinh viên có thể vận dụng tốt mọi kỹ năng
3 Phạm Nhƣ Quỳnh (2020), “Phiên tòa giả định” - cách làm sáng tạo trong tuyên truyền pháp luật,
228
để tham gia vào giải quyết tình huống4. Hệ thống tình huống xây dựng phải dựa trên
mục đích mà tiêu chí đầu ra của chƣơng trình đào tạo và chuẩn đầu ra học phần hƣớng
đến. Từ các tình huống trong hệ thống tình huống do giảng viên xây dựng đó, có thể
giúp sinh viên hiểu, vận dụng khối kiến thức lý thuyết, nhận diện và giải quyết đƣợc
vấn đề cần đặt ra của tình huống cũng nhƣ giải quyết các vấn đề tƣơng tự phát sinh trong
công việc tƣơng lai gắn liền với lĩnh vực pháp luật hoặc trong đời sống xã hội. Bên cạnh
đó, tình huống phải giúp sinh viên rèn luyện đƣợc các kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng
hỗ trợ để chuẩn bị tốt cho công việc trong tƣơng lai. Các tình huống đƣợc đƣa ra cũng
phải đáp ứng đƣợc nhu cầu của sinh viên, để tạo cho sinh viên sự hứng thú, mong muốn
đƣợc xử lý tình huống đó, điều này sẽ giúp cho sinh viên có động lực phát triển nhận
thức, rèn luyện các kỹ năng tƣ duy sáng tạo; lập luận, phản biện sắc bén...
Thứ ba, giải pháp đối với sinh viên
Sinh viên ngành Luật khi đang ngồi trên giảng đƣờng phải xác định mục đích học
tập rõ ràng. Cần chủ động rèn luyện các kỹ năng để tƣ duy độc lập trong quá trình giải
quyết tình huống rút ra đƣợc các kiến thức lý thuyết cần thiết để xử lí tình huống đƣợc
giao mà không đi lạc hƣớng. Sinh viên cần tự mình tìm tòi, học hỏi và rèn luyện kỹ
năng, kiến thức sau mỗi tiết học ở lớp. Để có sự hứng thú trong việc giải quyết tình
huống, sinh viên nên tự đặt mình vào nhiều vị trí, vai trò khác nhau của các chủ thể
trong tình huống, để có góc nhìn đa chiều, nhằm rèn luyện đƣợc nhiều hơn kỹ năng và
kiến thức. Ngoài các tiết học trên lớp, sinh viên nên chủ động đăng kí tham gia vào các
chƣơng trình phiên tòa giả định, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật do Trƣờng Đại học
Luật, Đại học Huế tổ chức hay trực tiếp đến tại các Tòa án gần nhất để theo dõi xét xử
các vụ án có lĩnh vực pháp pháp luật mà mình quan tâm. Đây là cách thức, để sinh
viên có đƣợc các kiến thức thực tiễn, có thể áp dụng trong các tình huống chuyên
ngành Luật và nâng cao đƣợc tính hiệu quả của phƣơng pháp tình huống trong học tập
tại Trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế. Đồng thời, sinh viên nên loại bỏ những tƣ
tƣởng hƣởng thụ, trông đợi vào ngƣời khác mà thay vào đó là quan điểm, suy nghĩ tích
cực, mang tính của cá nhân. Dù quan điểm đúng hay sai cũng là kết quả lao động chân
chính, nỗ lực tìm tòi, học hỏi, đáng đƣợc ghi nhận. Xác định đúng mục tiêu học tập, có
4 Phạm Vũ Nhật Uyên (2013), Dạy học tình huống và một số biện pháp để sử dụng tình huống trong dạy học hóa
học ở trường THPT, http://vci.vnu.edu.vn/upload/15022/pdf/576386517f8b9a384b8b4658.pdf, ngày truy cập
cập: 29/09/2021
229
cái nhìn đúng đắn với các tình huống, các vấn đề thực tiễn thì sinh viên mới có thể rèn
luyện, hoàn thiện các kỹ năng, giúp cho quá trình dạy và học đạt hiệu quả, nâng cao
chất lƣợng đào tạo của nhà trƣờng.
6. Kết luận
Phƣơng pháp tình huống trong học tập là một phƣơng pháp giáo dục tích cực
mới, đòi hỏi sự thích nghi của cả sinh viên, giảng viên và môi trƣờng học tập phải luôn
thay đổi đề phù hợp với thực tiễn. Đối với phƣơng pháp này, sinh viên có thể tiếp thu
đƣợc nhiều kiến thức chuyên môn ở nhiều khía cạnh khác nhau của từng lĩnh vực pháp
luật và rèn luyện đƣợc các kỹ năng nghề nghiệp của mình. Phƣơng pháp tình huống
trong học tập mang lại những ƣu điểm về việc mang tính mang tính thực tiễn, rèn
luyện đƣợc các kỹ năng và cách vận dụng kiến thức lý thuyết vào xử lý tình huống.
Bên cạnh đó, phƣơng pháp này vẫn còn tồn tại một số những hạn chế và những khó
khăn nhất định.
Để có thể ứng dụng hiệu quả phƣơng pháp tình huống trong học tập tại Trƣờng
Đại học Luật, Đại học Huế đáp ứng xu thế hội nhập và chuẩn đầu ra của chƣơng trình
đào tạo, nhóm tác giả đã đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao tính thực tiễn, rèn
luyện đƣợc kỹ năng cho sinh viên để ứng dụng vào trong học tập. Để một phƣơng
pháp học tập đạt đƣợc hiệu quả phụ thuộc nhiều yếu tố về môi trƣờng học tập, trình độ
chuyên môn của từng giảng viên, ý thức học tập của sinh viên. Các giải pháp mà nhóm
tác giả đƣa ra nhằm nâng cao khả năng ứng dụng phƣơng pháp tình huống vào trong
học tập của sinh viên trƣờng Đại học Luật, Đại học Huế, tạo môi trƣờng học tập phong
phú, thay đổi để sinh viên thích nghi với nhƣng phƣơng pháp mới đáp ứng xu thế hội
nhập hiện nay.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trƣơng Minh Hòa (2017), Nghiên cứu tình huống và việc áp dụng trong giảng
dạy sinh viên ngành Thư viên – Thông tin tại các trường đại học ở Việt Nam,
ngày truy cập: 30/09/2021.
2. Phạm Nhƣ Quỳnh (2020), “Phiên tòa giả định” - cách làm sáng tạo trong
230
3. Phạm Vũ Nhật Uyên (2013), Dạy học tình huống và một số biện pháp để sử
dụng tình huống trong dạy học hóa học trường THPT,
ở
cập 29/09/2021.
4. Vũ Thị Thúy (2010), Tạp chí Khoa học pháp lý Việt Nam, Nxb Trƣờng Đại
học Luật thành phố Hồ Chí Minh, số 01(56), tr.58
231
14 trang
19880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ứng dụng phương pháp tình huống trong học luật: Nghiên cứu thực tiễn tại trường Đại học luật, Đại học Huế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ung_dung_phuong_phap_tinh_huong_trong_hoc_luat_nghien_cuu_th.pdf
