Thỏa thuận bảo mật trong hợp đồng lao động theo quy định của bộ luật lao động 2019
THỎA THUẬN BẢO MẬT TRONG HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG
THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT LAO ĐỘNG 2019
Mai Xuân Đức
Khoa Luật, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh
GVHD: ThS. Lê Thị Minh Thư
TÓM TẮT
Trong tình hình kinh tế hiện nay, việc bảo mật thông tin là điều hết sức quan trọng và cần
thiết đối với doanh nghiệp. Những thông tin về bí mật kinh doanh, công nghệ mới có tính vận
dụng cao sẽ là chìa khóa cho sự thành công của chính doanh nghiệp, nhưng họ lại bị một
rào cản lớn đến từ người lao động trong việc bảo mật những thông tin này. Do đó, trên thực
tế, để giúp ngăn chặn sự rò rỉ về thông tin cũng như bí mật kinh doanh của doanh nghiệp, có
tồn tại một thỏa thuận gọi là thỏa thuận bảo mật (Thỏa thuận NDA).
Từ khóa: giao kết hợp đồng, thỏa thuận bảo mật, tiết lộ thông tin, xử lý vi phạm.
1 SỰ CẦN THIẾT CỦA THỎA THUẬN BẢO MẬT TRONG HỢP ĐỒNG ĐỐI VỚI
NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG VÀ NGƯỜI LAO ĐỘNG
Hợp đồng Lao động (HĐLĐ) là một trong số các loại hợp đồng được xác lập rất phổ biến
trong thực tiễn. Chính vì thế Bộ luật Lao động 2019 ( LLĐ 2019) đã có một chương (chương
III) về hợp đồng lao động quy định các nguyên tắc giao kết hợp đồng cũng như thực hiện
hợp đồng. Các nguyên tắc này được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc chung của Bộ luật
Dân sự, cho phép các bên trong hợp đồng được tự do thỏa thuận và xác định các nội dung
trong hợp đồng lao động. Tự do thỏa thuận hợp đồng cho phép các bên thỏa thuận thêm
những nội dung bên ngoài các nội dung cơ bản theo yêu cầu của hợp đồng theo BLLĐ. Một
trong những nội dung thỏa thuận thêm thường được người sử dụng lao động quan tâm đưa
vào hợp đồng là thỏa thuận bảo mật, ràng buộc về nghĩa vụ của người lao động trong việc
giữ gìn bí mật công nghệ, bí mật sản xuất, kinh doanh cho người sử dụng lao động.
Thỏa thuận bảo mật (“Non-Disclosure Agreement”), hay còn gọi là NDA được hiểu là một
thỏa thuận dân sự trong quan hệ lao động, được ký kết bởi Người sử dụng lao động
(“Employer”) và Người lao động (“Employee”) nhằm thể hiện sự tự nguyện cam kết mang
tính ràng buộc của các bên [1]. Theo đó, Thỏa thuận yêu cầu từng công việc cụ thể và ghi
nhận việc người sử dụng lao động sẽ tiết lộ hoặc cung cấp thông tin liên quan đến bí mật
kinh doanh, bí mật công nghệ, bí quyết kinh doanh,… (gọi là thông tin bảo mật) cho người
lao động. Ngược lại, người lao động phải cam kết:
Một, không tiết lộ những thông tin đó cho bất kỳ ai.
1831
Hai, không lợi dụng sự quen biết khách hàng, lợi dụng sự đào tạo, tập huấn của người sử
dụng lao động để làm việc cho đối thủ cạnh tranh trong thời hạn hợp đồng lao động, hoặc
chính bản thân người lao động cạnh tranh với người sử dụng lao động.
Ba, người lao động cam kết không làm việc cho đối thủ cạnh tranh của người sử dụng lao
động trong một khoảng thời gian nhất định dưới bất kỳ hình thức nào và sẽ bị áp dụng chế
tài khi vi phạm nghĩa vụ đã cam kết.
Thỏa thuận này đặc biệt ở chỗ, sau khi chấm dứt hợp đồng thì tất cả nghĩa vụ lao động
dường như cũng chấm dứt nhưng người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động cũng là
lúc phải thực hiện những nghĩa vụ đã thỏa thuận với người sử dụng lao động về bảo mật
thông tin.
Đây là điều khoản được xây dựng với mục đích bảo vệ bí mật kinh doanh, lợi thế về thương
mại có tính độc quyền,… mà người sử dụng lao động đã bỏ công sức và chi phí xây dựng
[2]. Thỏa thuận bảo mật cũng xác định trách nhiệm bồi thường của người lao động đối với
thông tin mật đó. Đây là một trong những điều khoản quan trọng trong khuôn khổ nguyên tắc
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động.
2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ THỎA THUẬN BẢO MẬT TRONG HỢP ĐỒNG
LAO ĐỘNG THEO BỘ LUẬT LAO ĐỘNG 2019
Bộ luật Lao động 2019 quy định “Khi người lao động làm việc có liên quan trực tiếp đến bí
mật kinh doanh, bí mật công nghệ theo quy định của pháp luật thì người sử dụng lao động
có quyền thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật
kinh doanh, bảo vệ bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bồi thường trong trường hợp vi
phạm.” (khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019). Quy định này đã có lợi rất lớn cho người
sử dụng lao động trong hợp đồng lao động khi các nhà làm luật đã áp dụng điều khoản thỏa
thuận bảo mật. Bộ luật Lao động 2012 cũng đã quy định về vấn đề này tại khoản 2 Điều 23.
Điều đó một lần nữa khẳng định tính chất quan trọng của NDA.
Có ý kiến cho rằng, thỏa thuận bảo mật là vi phạm quyền tự do lựa chọn việc làm và nơi làm
việc của người lao động [3]. Cơ sở pháp lý cho ý kiến trên là những quy định tại Điều 35
Hiến Pháp 2013: “Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm
việc”. (khoản 1 Điều này) và theo khoản 3 Điều 49 Bộ luật Lao động 2012 quy định “… nội
dung của hợp đồng lao động hạn chế các quyền khác của người lao động thì một phần hoặc
toàn bộ nội dung đó bị vô hiệu”. Các dẫn chứng đưa ra như trên hoàn toàn đúng với luật
pháp Việt Nam, tuy nhiên nó lại không hoàn toàn đúng trong trường hợp thỏa thuận bảo mật.
Thứ nhất, thỏa thuận này là hợp pháp và hoàn toàn có giá trị pháp lý. Theo khoản 2 Điều 3
Bộ luật Dân sự 2015 quy định “Cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền,
nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Mọi cam kết,
thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và có hiệu lực thực
hiện đối với các bên và phải được bên kia tôn trọng”. Mặt khác, thỏa thuận bảo mật là sự
thỏa thuận giữa các bên trên tinh thần tự nguyện và không bị ép buộc. Thêm vào đó, thời
điểm ký kết hợp đồng các bên đều có đầy đủ năng lực hành vi và năng lực pháp luật. Do đó,
NDA hoàn toàn có giá trị pháp lý.
Thứ hai, mục đích ký kết thỏa thuận bảo mật giữa các bên trong hợp đồng là bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong thời gian hợp đồng lao động còn hiệu
1832
lực, kể cả khi hết hiệu lực thì NDA vẫn sẽ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người sử
dụng lao động. Sau khi hết thời gian làm việc theo thỏa thuận, người lao động sẽ có những
hạn chế nhất định về nghĩa vụ theo sau sau khi hết hạn hợp đồng. Ví dụ như không làm việc
cho đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp cũ, không tiết lộ bất kỳ bí quyết hoặc bí mật kinh
doanh cho doanh nghiệp mới…
Để xác định được chính xác ranh giới giữa việc vi phạm điều cấm của luật (Hiến pháp, Bộ
luật Dân sự, Bộ luật Lao động,…) với sự tự nguyện ký kết thỏa thuận bảo mật nhằm ràng
buộc quyền và nghĩa vụ các bên trong đó còn phụ thuộc vào mục đích và ý chí của các Bên
trong thỏa thuận. Thỏa thuận này không phải là mới nhưng cũng sẽ không cũ vì hiện nay
vẫn còn những tranh chấp liên quan đến nó. Do đó cần có những quy định cụ thể và chi tiết
hơn cho đối tượng của Thỏa thuận để tránh những rủi ro và thiệt hại phát sinh sau khi chấm
dứt thỏa thuận.
Bên cạnh việc cân bằng lợi ích của Người sử dụng lao động (như bí mật kinh doanh) với cơ
hội việc làm của người lao động, vấn đề lợi ích chung (public interests) luôn được pháp luật
các nước quan tâm khi xem xét về tính hợp lý của nội dung giới hạn. Ví dụ như khả năng
xảy ra tình trạng người sử dụng lao động bị hạn chế cơ hội nghề nghiệp, giới hạn về địa
lý,… Do đó, các bên cân nhắc việc ký vào thỏa thuận bảo mật thông tin. Sử dụng NDA vào
ngữ cảnh phù hợp, cả về kinh tế và đạo đức, sẽ mang lại ý nghĩa trong việc áp dụng khung
pháp lý này [4].
3 THỰC TIỄN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ THỎA THUẬN BẢO MẬT TRONG HỢP
ĐỒNG LAO ĐỘNG VÀ KIẾN NGHỊ GÓP PHẦN HOÀN THIỆN
Trên thực tế, việc ký kết Thỏa thuận bảo mật ở Việt Nam trong những năm gần đây cho thấy
các công ty đã chủ động sử dụng điều khoản này. Và thực tiễn đã có những vụ tranh chấp
xảy ra. Điển hình là sự tranh chấp giữa Công ty TNHH R. và bà Mai Tr. liên quan đến NDA.
Thỏa thuận này quy định, khi không còn làm việc cho công ty R., trong thời hạn 12 tháng, bà
Tr. không được làm những công việc tương tự ở các doanh nghiệp khác có cùng lĩnh vực
kinh doanh, các đối thủ cạnh tranh hoặc những đơn vị liên kết, đối tác của công ty, nếu vi
phạm sẽ phải bồi thường. Tuy nhiên, sau khi bà Tr. thôi việc, phát hiện bà đang làm việc cho
một doanh nghiệp kinh doanh cùng lĩnh vực, công ty R. đã lập vi bằng và khởi kiện bà Tr. ra
trọng tài. Sau khi nhận phán quyết trọng tài tại trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC),
phiên họp yêu cầu hủy phán quyết trọng tài về giải quyết tranh chấp giữa 2 bên đã diễn ra tại
Tòa án Nhân dân TP. Hồ Chí Minh. Theo đó, giữa công ty và bà Tr. đã ký kết thỏa thuận bảo
mật. Tuy nhiên, sau khi nghỉ việc tại đây, bà Tr. đã bị công ty phát hiện đang làm việc cho
công ty đối thủ cùng lĩnh vực. Do đó công ty đã kiện bà tại Trung tâm trọng tài quốc tế Việt
Nam (theo thỏa thuận trước đó) với mức bồi thường là 205 triệu đồng. Bà Tr. đã gửi đơn
yêu cầu hủy phán quyết trọng tại lên Tòa án nhưng bị bác bỏ vì Tòa cho rằng VIAC đã làm
đúng [5].
Có thể thấy, việc ký thỏa thuận bảo mật trong Hợp đồng Lao động là hết sức quan trọng. Nó
có thể làm hạn chế quyền lợi của Người lao động, nhưng bù lại thỏa thuận (NDA) bảo vệ
quyền và lợi ích của Người sử dụng lao động, chống bị đối thủ cạnh tranh không lành mạnh,
dẫn đến thiệt hại nặng nề. Tuy nhiên, một số thông tin sẽ rơi vào trường hợp hạn chế của
Thỏa thuận sử dụng và tiết lộ Thông tin bảo mật, không chỉ trong Hợp đồng Lao động mà
còn trong bất kỳ Thỏa thuận bảo mật nào khác. Ví dụ Thỏa thuận bảo mật giữa công ty xuất
1833
nhập khẩu VP của Việt Nam ký Thỏa thuận bảo mật với công ty S. của Singapore quy định
các hạn chế của thỏa thuận đối với việc sử dụng và tiết lộ thông tin bảo mật sẽ không áp
dụng cho các thộng tin sau:
“Một, thuộc quyền sở hữu hoặc kiểm soát của Bên nhận tại thời điểm tiết lộ thông tin.
Hai, được biết đến một cách công khai mà không có một hành động sai trái nào của bên
nhận.
Ba, được nhận bởi một bên từ bên thứ ba tự do tiết lộ thông tin đó mà không có nghĩa vụ đối
với bên tiết lộ.
Bốn, được phát triển độc lập bởi bên tiếp nhận; hoặc
Năm, được yêu cầu tiết lộ một cách hợp pháp cho bất kỳ cơ quan chính phủ nào hoặc theo
yêu cầu của pháp luật phải tiết lộ. Tuy nhiên, với điều kiện là trước khi tiết lộ thông tin đó,
bên được yêu cầu đó phải cho bên còn lại cơ hội thích hợp để đưa ra phản đối và/hoặc đảm
bảo việc xử lý thông tin đó”.
Vấn đề thỏa thuận bảo mật dần chiếm một vị trí quan trọng khi mà những bí quyết, bí mật
kinh doanh đang dần trở thành một “vũ khí” cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế thị trường
hiện nay, đặc biệt là thời kỳ công nghệ lên ngôi. Vì vậy, tự bản thân các bên trong thỏa
thuận khi ký kết phải đặt ra những yêu cầu và chế tài xử phạt vi phạm thỏa thuận để chắc
chắn rằng sự ràng buộc về quyền và lợi ích hợp pháp được quy định trong thỏa thuận là
xuất phát từ sự tự nguyện giữa các bên và không vi phạm điều cấm của pháp luật Việt Nam
dựa trên một số gợi ý sau:
Thứ nhất, xem xét về vị thế của người lao động trong hợp đồng (có thỏa thuận bảo mật) đó
như thế nào. Để đảm bảo quyền lợi cho người lao động cũng như quyền giữ bí mật của
người sử dụng lao động, các bên trong thỏa thuận, đặc biệt là người sử dụng lao động phải
xem xét nhằm cân đối giữa quyền và nghĩa vụ cho bên kia. Thông qua NDA, người sử dụng
lao động có thể buộc người lao động không thể thảo luận về một vấn đề với những người
hoặc tổ chức khác, chẳng hạn như cảnh sát, bác sĩ hoặc nhà trị liệu. Điều này có thể khiến
nạn nhân lo lắng khi báo cáo sự cố hoặc lên tiếng về trải nghiệm của họ, khiến những người
khác phải đối mặt với các tình huống khó xử và khiến khách hàng và các doanh nghiệp khác
gặp rủi ro [6].
Thứ hai, xem xét về giới hạn công việc, thời gian và khu vực địa lý có thật sự phù hợp hay
chưa. Các bên phải cân nhắc về thời gian cấm người lao động làm việc cho đối thủ trong
cùng lĩnh vực ngành nghề kinh doanh. Vì người lao động của công ty trước đó có thể không
nhận được khoản bù cho khoảng thời gian không làm việc này. Hay nói cách khác, việc cân
đối khoản tiền lương mà người sử dụng lao động trong thời gian làm việc và chế tài xử phạt
vi phạm thỏa thuận (dựa trên mức độ thiệt hại do vi phạm bảo mật gây ra) là một trong
những mắt xích quan trọng.
Thứ ba, giới hạn về những trường hợp áp dụng điều khoản bảo mật. Pháp luật Việt Nam
nên quy định phạm vi công việc có thể xác lập thỏa thuận bảo mật cũng như là nên thống kê
những loại thông tin, tài liệu cần bảo mật hoặc xây dựng các tiêu chí để xác minh các thông
tin bảo mật.
1834
4 KẾT LUẬN
Phát triển và hoàn thiện thỏa thuận bảo mật trong Hợp đồng Lao động ngày càng trở nên có
ý nghĩa trước những sự thay đổi của nền kinh tế - xã hội và các mối quan hệ lao động. Đặc
biệt, việc nghiên cứu và áp dụng thực tiễn các điều khoản một cách hợp lý và hiệu quả cũng
như những kinh nghiệm pháp lý quốc tế được đúc kết sẽ góp phần thúc đẩy quá trình pháp
điển hóa pháp luật lao động, đặc biệt là hạn chế xung đột giữa các Bên trong thỏa thuận bảo
mật trong bối cảnh hội nhập thị trường lao động khu vực và toàn cầu.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ luật Lao động năm 2019.
[2] Trilaw, 2019. Khía cạnh pháp lý của thỏa thuận bảo mật và không cạnh tranh trong
bao-mat-va-khong-canh-tranh-trong-quan-he-lao-dong
[3] Phuoc & associates, 2019. Thỏa thuận bảo mật thông tin cần lưu ý những vấn đề gì?
van-de-gi/
[4] Tú Cao, 2019. Thỏa thuận bảo mật và không cạnh tranh (NDA). Nguồn:
17.html
[5] STA, 2019. Non-Disclosure Agreements for The Protection of Business. Nguồn:
For-The-Protection-Of-Business
[6] Mai Chi, báo Người lao động, 2018. Cẩn trọng với thỏa thuận bảo mật. Nguồn:
20180618192839114.htm
[7] Rachel Muller-Heyndyk, 2019. Legislation on non-disclosure agreements to change.
agreements-to-change
1835
5 trang
8800
Free
Bạn đang xem tài liệu "Thỏa thuận bảo mật trong hợp đồng lao động theo quy định của bộ luật lao động 2019", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- thoa_thuan_bao_mat_trong_hop_dong_lao_dong_theo_quy_dinh_cua.pdf
