›
›

Tài liệu Cải cách thuế ở Việt Nam: Hướng tới một hệ thống hiệu quả và công bằng hơn

Download
66317  
NGÂN HÀNG THẾ GIỚI  
C
ẢI CÁCH THUẾ Ở VIỆT NAM:  
HƯỚNG TỚI MỘT HỆ THỐNG  
HIỆU QUẢ VÀ CÔNG BẰNG HƠN  
Gangadha Prasad Shukla  
Phạm Minh Đức  
Michael Engelschalk  
Lê Minh Tuấn  
(Đồng chủ biên)  
30/09/2011  
Ban Quản lý Kinh tế và Xóa đói Giảm nghèo  
Khu vực Châu Á và Thái Binh Dương  
Cải cách uế ở Việt Nam:  
Hướng tới một hệ thống  
Hiệu quả và Công bằng hơn  
Gangadha Prasad Shukla  
Phạm Minh Đức  
Michael Engelschalk  
Lê Minh Tuấn  
(Đồng chủ biên)  
30/09/2011  
Ban Quản lý Kinh tế và Xóa đói Giảm nghèo  
Khu vực Châu Á và ái Binh Dương  
Mục lục  
Lời nói đầu ...........................................................................................................................................................11  
Lời cảm ơn............................................................................................................................................................13  
Chữ viết tắt...........................................................................................................................................................15  
Tóm tắt ..................................................................................................................................................................17  
Chương 1: Khung Pháp lý cho Quản lý uế............................................................................................33  
1. Tóm lược............................................................................................................................................................33  
2. Giới thiệu chung ..............................................................................................................................................37  
3. uế GTGT ......................................................................................................................................................42  
4. uế tiêu thụ đặc biệt .....................................................................................................................................43  
5. uế xuất nhập khẩu ......................................................................................................................................45  
6. Các loại thuế trực thu......................................................................................................................................48  
6.1. uế thu nhập cá nhân...........................................................................................................................48  
6.2. uế u nhập Doanh nghiệp (TNDN) ...........................................................................................52  
7. uế tài nguyên................................................................................................................................................55  
8. Các chế độ thu khác ngoài thuế (Phí và lệ phí) .........................................................................................56  
9. Quản lý thuế .....................................................................................................................................................58  
Chương 2: Mức độ Tuân thủ và Nguyên nhân ất thoát nguồn thu: Khuôn khổ Lý thuyết và  
Đánh giá................................................................................................................................................................61  
1. Tóm lược............................................................................................................................................................61  
2. Giới thiệu chung ..............................................................................................................................................62  
2.1. Mức độ tuân thủ và thất thoát nguồn thu thuế: Khung lý thuyết..................................................63  
2.2. Các thước đo về mức độ tuân thủ và không tuân thủ ......................................................................72  
3. Kết luận..............................................................................................................................................................76  
Chương 3: Quản lý uế..................................................................................................................................79  
1. Vai trò và thách thức của cơ quan quản lý thuế ở Việt Nam....................................................................79  
2. Yêu cầu hiện đại hóa hệ thống quản lý thuế ...............................................................................................80  
3. Đảm bảo sự tuân thủ trong môi trường thay đổi.......................................................................................85  
4. Xử lý với đối tượng nộp thuế vừa và nhỏ ....................................................................................................88  
5. Những nỗ lực cải cách của Tổng cục uế .................................................................................................88  
6. Hỗ trợ từ bên ngoài .........................................................................................................................................91  
7. Tầm quan trọng của Quản lý và Tính bền vững của Cải cách.................................................................94  
8. Liệu Tổng cục uế có thể trở thành mô hình về tăng cường tính minh bạch?..................................96  
9. Sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình cải cách....................................................................99  
10. Tóm tắt các Phát hiện chính và Khuyến nghị ........................................................................................101  
Chương 4: Dự báo Số thu từ thuế: Phương pháp và Công cụ.............................................................105  
1. Tóm tắt.............................................................................................................................................................105  
3
1.1. Tổ chức và quá trình dự báo................................................................................................................105  
1.2. u thập dữ liệu và tính chính xác của dữ liệu.................................................................................105  
1.3. ực trạng dự báo số thu của Tổng Cục uế.................................................................................106  
1.4. Kỹ thuật dự báo số thu và mô hình ....................................................................................................106  
1.5. Chiến lược dự báo thu ở Việt nam .....................................................................................................107  
2. Giới thiệu.........................................................................................................................................................108  
2.1. Tại sao cần phải dự báo số thu?...........................................................................................................109  
2.2. ực trạng dự báo số thu từ thuế hiện tại ở Việt Nam ...................................................................112  
2.3. Cơ cấu tổ chức........................................................................................................................................112  
2.4. Khung pháp lý........................................................................................................................................112  
2.5. Quy trình báo cáo..................................................................................................................................113  
2.6. Điều phối trong Bộ Tài chính .............................................................................................................113  
2.7. Nối kết Dự toán doanh thu thu thuế với Quy trình Ngân sách....................................................113  
2.8. u thập, Lưu trữ và Tổng hợp Dữ liệu.............................................................................................113  
2.9. Hiện trạng Cơ sở dữ liệu và Dự báo doanh thu thu thuế của Tổng cục uế ...........................114  
2.10. Dữ liệu từ các nguồn khác .................................................................................................................115  
3. Kết luận............................................................................................................................................................115  
3.1. ực tiễn quốc tế trong việc dự báo số thu từ thuế ........................................................................116  
3.2. Kĩ thuật và Mô hình dự báo số thu từ thuế.......................................................................................117  
3.3. Chiến lược cho dự báo số thu từ thuế ở Việt Nam.........................................................................119  
3.4. Mô hình dự báo tính số thu từ thuế và Kết quả đạt được ở Việt nam........................................121  
3.5. Tóm lược các kết quả của mô hình ....................................................................................................134  
3.6. Các đề xuất cải thiện việc dự báo số thu từ thuế .............................................................................135  
Chương 5: Cải cách uế và Nhiệm vụ thu Ngân sách ở Việt Nam ..................................................137  
1. Giới thiệu.........................................................................................................................................................137  
2. Đánh giá cơ chế giao nhiệm vụ thu hiện nay............................................................................................138  
3. Phân cấp nhiệm vụ thu ngân sách phải đạt được kết quả gì? ................................................................138  
4. Các hình thức tự chủ thuế mong đợi và không mong đợi .....................................................................151  
5. Những vấn đề chính sách quan trọng về phân cấp nhiệm vụ thu ở Việt Nam ..................................153  
6. Định hướng cải cách phân cấp nhiệm vụ thu ở Việt Nam.....................................................................155  
6.1. Công cụ thuế nào là phù hợp nhất cho chính quyền địa phương?.............................................155  
6.2. Lựa chọn công cụ thuế ở cấp địa phương........................................................................................157  
7. Khuyến nghị cải cách ....................................................................................................................................163  
Chương 6: Hội nhập và Nguồn thu của Chính phủ: Đánh giá các ảnh hưởng của việc Việt Nam  
gia nhập WTO...................................................................................................................................................167  
1. Tóm tắt tổng quan .........................................................................................................................................167  
2. Giới thiệu.........................................................................................................................................................168  
3. Hệ thống đánh thuế và quản lý thương mại của Việt Nam ...................................................................169  
4. Phân tích tác động của các ràng buộc thuế quan đối với thu nhập của chính phủ...........................184  
5. Công nghiệp và bảo hộ thuế quan tại Việt Nam......................................................................................190  
4
Chương 7: uế Giá trị Gia tăng .................................................................................................................199  
1. Lời giới thiệu...................................................................................................................................................199  
2. Miễn thuế ........................................................................................................................................................206  
3. Đánh thuế các khu vực đặc biệt của nền kinh tế .....................................................................................212  
4. Áp dụng mức thuế suất bằng 0 và hoàn thuế GTGT..............................................................................214  
5. Các khuyến nghị chính sách và hành chính quản lý ..............................................................................221  
Chương 8: Hệ thống thuế ở Việt Nam: Các đối tượng Nộp thuế và Sắc thuế................................225  
1. Giới thiệu.........................................................................................................................................................225  
2. Cấu trúc thuế hiện nay..................................................................................................................................225  
3. Cấu trúc thu nhập và chi tiêu hộ gia đình.................................................................................................229  
4. Phạm vi ảnh hưởng của thuế .......................................................................................................................234  
5. uế tài sản .....................................................................................................................................................247  
6. Kiểm tra mức độ xác thực ............................................................................................................................249  
7. Đánh giá phạm vi ảnh hưởng và các hàm ý...............................................................................................251  
Chương 9: uế Đất đai và Tài sản .............................................................................................................253  
1. uế đất đai và tài sản: Giới thiệu chung về khung chính sách và số thu...........................................253  
1.1. Tóm tắt các văn bản luật có liên quan đến thuế đất đai .................................................................253  
1.2. uế Nhà đất..........................................................................................................................................253  
1.3. uế sử dụng đất nông nghiệp............................................................................................................254  
1.4. uế chuyển nhượng quyền sử dụng đất..........................................................................................255  
1.5. Các loại phí thuê đất và mặt nước ......................................................................................................255  
1.6. Lệ phí sử dụng đất .................................................................................................................................256  
1.7. Lệ phí trước bạ đăng ký.......................................................................................................................256  
2. Các nguyên lý vấn đề kinh tế của thuế tài sản..........................................................................................257  
3. uế đất đai.....................................................................................................................................................258  
4. Tính công bằng...............................................................................................................................................261  
5. uế trên phần giá trị gia tăng.....................................................................................................................262  
6. uế chuyển nhượng bất động sản ............................................................................................................263  
7. Các ý nghĩa tác động về mặt chính sách....................................................................................................264  
8. u hồi đất đai................................................................................................................................................265  
9. Xử lý các tranh chấp về đất đai ....................................................................................................................265  
10. Phân chia và hợp nhất đất đai ...................................................................................................................266  
11. Hấp thu các tác động ngoại vi ...................................................................................................................266  
12. uế đất đai và người nghèo .....................................................................................................................267  
13. Đăng ký thuế và miễn thuế ........................................................................................................................268  
14. Cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước (DNNN)............................................................................269  
15. Đánh thuế thu nhập từ cho thuê bất động sản ......................................................................................269  
16. Phòng ngừa việc giá trị thuê đất tăng lên đột ngột ...............................................................................269  
17. Các dự án thí điểm ......................................................................................................................................270  
5
18. Áp dụng thực tế đánh thuế diện tích đất khan hiếm: Phí ách tắc giao thông ở Luân Đôn...........270  
19. Các vấn đề hành chính quản lý của Hệ thống thuế Giá trị đất...........................................................270  
20. ời hạn tối ưu của Quyền sử dụng đất ..................................................................................................273  
21. u nhập tiềm tàng từ đất đi thuê............................................................................................................273  
22. Chính quyền các cấp chia sẻ thu nhập từ tiền thuê đất giữa các cấp chính quyền ........................275  
23. Nên bán hay cho thuê đất? ........................................................................................................................277  
24. Xử lý đất đã được nhà nước bán ...............................................................................................................277  
25. Bảo đảm giá trị tự nhiên của đất bằng trái phiếu...................................................................................278  
26. Triển khai thực hiện hệ thống đánh thuế giá trị đất .............................................................................279  
Phụ lục.................................................................................................................................................................283  
am khảo..........................................................................................................................................................306  
Bảng  
Bảng 1.1: Độ đàn hồi bình quân của hệ thống thuế 1997-2009................................................................40  
Bảng 2.1: Nam Phi: Chi phí thuế và chi phí kế toán thuế tính bằng phần trăm trong trên doanh thu  
(dựa trên mức doanh thu cao nhất trong mỗi nhóm doanh thu)...............................................................65  
Bảng 2.2: Tác hại làm giảm số thu do tham nhũng........................................................................................68  
Bảng 2.3: Nền kinh tế phi chính thức càng lớn thất thoát thuế càng nhiều .............................................72  
Bảng 2.4: Ước tính thặng dư hoạt động theo ngành kinh tế (2005) .........................................................74  
Bảng 2.5: Ước tính khoảng cách thuế thu nhập doanh nghiệp (2005).....................................................75  
Bảng 2.6: Tuân thủ về nộp tờ khai theo các sắc thuế chính (2005)...........................................................76  
Bảng 3.1: Đóng nộp thuế ở Việt Nam..............................................................................................................83  
Bảng 3.2: Số lượng đối tượng đăng ký đóng thuế: So sánh quốc tế...........................................................85  
Bảng 3.3: Khung giám sát kết quả TCT mới ..................................................................................................96  
Bảng 3.4: Cơ quan Chính phủ nào tham nhũng nhất tại Việt Nam?.........................................................97  
Bảng 3.5: Những vấn đề chính trong chiến lược chống tham nhũng........................................................98  
Bảng 4.1: Chu trình ngân sách ........................................................................................................................109  
Bảng 4.2: Các kịch bản ảnh hưởng của chính sách thuế GTGT 2007....................................................123  
Bảng 4.3: Mức thuế trung bình cho từng mức thu nhập khác nhau Luật thuế 2004 và theo luật hiện  
hành mới được thông qua tháng 11 năm 2007 ............................................................................................129  
Bảng 4.4: Đánh giá tính lũy tiến của hệ thống luật thuế thu nhập cá nhân cũ (2004) .......................131  
Bảng 4.5: Tóm tắt dự báo số doanh thu năm 2007....................................................................................134  
Bảng 5.1: Tỉ lệ phân chia nguồn thu cho các tỉnh giai đoạn ổn định 2004-06 và 2007-10 và 2011..139  
Bảng 5.2: u ngân sách của tỉnh theo nguồn thu và thống kê tóm tắt, 1997-2010 (triệu đồng  
Việt nam) .............................................................................................................................................................142  
Bảng 5.3: u ngân sách địa phương trên 1000 dân và thống kê tóm tắt, tính theo nguồn thu, 1997-  
2010 .....................................................................................................................................................................145  
6
Bảng 5.4: Kết quả phân cấp thu ngân sách nhà nước ở Việt Nam............................................................147  
Bảng 6.1: Cơ cấu thu nhập của Chính phủ ...................................................................................................169  
Bảng 6.2:Tóm tắt cơ cấu thuế quan ưu đãi hoặc MFN của Việt Nam trong các năm 2005-2009 .....170  
Bảng 6.3: Tóm tắt danh mục thuế quan CEPT của Việt Nam..................................................................171  
Bảng 6.4: Hàng nhập khẩu phân theo khu vực xuất xứ: ASEAN và các khu vực còn lại trên.............171  
Bảng 6.5: Áp dụng GTGT cho hàng hóa từ năm 2009...............................................................................173  
Bảng 6.6: uế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hóa (từ tháng 8/2007)....................................................175  
Bảng 6.7: uế tiêu thụ đặc biệt từ tháng 4, 2009.......................................................................................175  
Bảng 6.8: Chuyển tiếp ràng buộc thuế quan của Việt Nam ......................................................................180  
Bảng 6.9: Các ràng buộc thuế quan của các quốc gia gia nhập WTO.....................................................181  
Bảng 6.10: Giá trị hàng hóa nhập khẩu theo xử lý của hải quan...............................................................186  
Bảng 6.11: Hàng nhập khẩu thực, GDP, tăng trưởng và độ co giãn.........................................................187  
Bảng 6.12: Dự đoán hiệu quả thu thuế (Phần trăm) ..................................................................................189  
Bảng 6.13: uế quan và các ràng buộc thuế quan của Việt Nam, theo hoạt động kinh tế ................191  
Bảng 6.14: Phân bố các hoạt động sản xuất theo vùng và thuế quan trung bình MFN và thuế quan  
ràng buộc .............................................................................................................................................................195  
Bảng 6.15: ước đo tóm tắt những thay đổi về mức độ bảo hộ thực tế ................................................197  
Bảng 7.1: uế suất và doanh thu thuế GTGT theo khu vực ...................................................................200  
Bảng 7.2: uế GTGT ở một số nước OECD .............................................................................................200  
Bảng 7.3: uế GTGT ở các nước ASEAN..................................................................................................201  
Bảng 7.4: Hệ số hiệu suất và hiệu quả tiêu dùng của thuế GTGT theo khu vực...................................202  
Bảng 7.5: Hiệu suất và hiệu quả tiêu dùng của thuế GTGT ở Việt Nam................................................203  
Bảng 8.1: Số thu từ các loại thuế và lệ phí, Việt Nam, 1997-2008............................................................226  
Bảng 8.2: Tóm tắt các sắc thuế chính ở Việt Nam.......................................................................................228  
Bảng 8.3: Nguồn thu nhập hộ gia đình của các hộ gia đình Việt Nam, phân theo mẫu thu nhập bình  
quân đầu người, 2006........................................................................................................................................231  
Bảng 8.4: Phân tích thống kê chi tiêu hộ gia đình của các hộ gia đình Việt Nam, theo mẫu chi tiêu  
bình quân đầu người, 2006 ..............................................................................................................................232  
Bảng 8.5: Phân tích thống kê chi tiêu và thu nhập hộ gia đình của các hộ gia đình Việt Nam, theo  
vùng và khu vực thành thị/nông thôn, 2006................................................................................................233  
Bảng 8.6: So sánh chi tiêu (theo nghìn đồng Việt Nam trên hộ gia đình mỗi năm), 2006.................234  
Bảng 8.7: uế các hộ gia đình Việt Nam phải trả trong năm 2006, xếp theo nhóm chi tiêu bình quân  
đầu người .............................................................................................................................................................236  
Bảng 8.8: uế các hộ gia đình Việt Nam phải trả trong năm 2006, xếp theo nhóm thu nhập bình  
quân đầu người ...................................................................................................................................................237  
Bảng 8.9: uế mà các hộ gia đình Việt Nam đã nộp trong năm 2006, theo vùng và theo nơi cư trú ở  
thành thị/nông thôn..........................................................................................................................................240  
Bảng 8.10: Đo lường mức độ luỹ tiến của thuế............................................................................................241  
7
Bảng 8.11: Điều hoà dữ liệu điều tra với dữ liệu ngân sách .......................................................................242  
Bảng 8.12: Cấu trúc thuế thu nhập cá nhân hiện tại và đề xuất................................................................243  
Bảng 8.13: Ảnh hưởng phân bố của việc điều chỉnh luật thuế thu nhập cá nhân ................................244  
Bảng 8.14: u nhập và thuế ước tính đối với các hộ gia đình có thu nhập cao, 2005 ........................246  
Bảng 8.15: Ước tính hiệu quả ròng đối với thay đổi về thuế thu nhập cá nhân, 2006..........................247  
Bảng 8.16: Hiệu quả phân bố khi giới thiệu thuế đối với bất động sản phi nông nghiệp....................248  
Bảng 8.17: uế nộp bởi các hộ gia đình Việt Nam theo vùng và khu vực Nông thôn/ành thị dựa  
trên 1% thuế tài sản............................................................................................................................................249  
Bảng 9.1: Doanh thu từ các khoản thuế có liên quan đến đất đai (triệu VND)....................................256  
Hình  
Hình 01: ay đổi cơ cấu thu thuế ...................................................................................................................18  
Hình 02: ay đổi về cơ cấu thu ngân sách.....................................................................................................20  
Hình 03: uế lũy tiến........................................................................................................................................25  
Hình 04: Khoảng cách trong qui trình hoạt động.........................................................................................26  
Hình 05: Mục tiêu hiện đại hóa quản lý thuế.................................................................................................27  
Hình 2.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến việc không tuân thủ và làm thất thoát nguồn thu…….............63  
Hình 2.2: am nhũng cao hơn gắn liền với thất thoát số thu và thất thoát số thuế nhiều hơn ..........69  
Hình 2.3: Mối tương quan tỉ lệ nghịch giữa quy mô của nền kinh tế phi chính thức và tỷ lệ thuế - GDP..71  
Hình 3.1: Tỉ lệ cán bộ ở các hội sở thuế trung ương.....................................................................................81  
Hình 3.2: Mức độ yếu kem về hoạt động........................................................................................................82  
Hình 3.3: Phân đoạn đối tượng nộp thuế: Số lượng so với đóng góp vào số thu thuế ..........................86  
Hình 3.4: Mục tiêu và các Chỉ số Hiện đại hóa Quản lý uế....................................................................92  
Hình 4.1a: Cấu trúc Mô hình người nộp thế đặc trưng .............................................................................127  
Hình 4.1b: Cấu trúc Mô hình tính thuế tổng thể........................................................................................127  
Hình 4.2: Lũy tiến thuế TNCN (thu nhập từ lương).................................................................................129  
Hình 4.3: Lũy tiến thuế TNCN ( tất cả các nguồn thu nhập)..................................................................131  
Hình 5.1: u ngân sách địa phương theo nguồn .......................................................................................144  
Hình 5.2: Hệ số biến đổi thu ngân sách địa phương, tính theo nguồn thu............................................144  
Hình 5.3: Trung bình thu ngân sách địa phương trên 1000 dân, .............................................................146  
Hình 5.4: Hệ số biến đổi thu ngân sách địa phương trên 1000 dân, tính theo nguồn thu..................146  
Hình 5.5: Tỉ lệ thu ngân sách địa phương ở Việt Nam ...............................................................................147  
Hình 5.6: Tỉ lệ thu ngân sách địa phương ở Việt Nam ...............................................................................148  
Hình 6.1: Sự tiến triển trong danh mục thuế quan của Việt Nam từ 1995 đến 2005 ..........................183  
Hình 6.2: Sự phân bổ các thuế suất thuế quan thực tế và ràng buộc, ......................................................183  
Hình 6.3: uế suất nhập khẩu tiềm năng và thuế suất thu thực tếa.......................................................185  
Hình 6.4: Các kịch bản thu nhập từ hàng hóa không phải sản phẩm xăng dầu.....................................188  
8
Hình 6.5: Các kịch bản thu nhập từ sản phẩm xăng dầu............................................................................189  
Hình 6.6: Phân bổ sản lượng đầu ra và sử dụng lao động, tính theo thuế quan trung bình thực tế và  
thuế quan ràng buộc MFN, năm 2005 và 2019 ...........................................................................................193  
Hình 6.7: ay đổi trong mức độ bảo hộ thực tế cho các ngành sản xuất cạnh tranh nhập khẩu khi  
thực hiện các thuế suất thuế quan ràng buộc MFN cuối cùng .................................................................196  
Hình 6.8: ay đổi mức độ bảo hộ thực tế bình quân khi thực hiện thuế suất thuế quan ràng buộc  
MFN cuối cùng ..................................................................................................................................................196  
Hình 6.9: Phân bố giá trị gia tăng công nghiệp, khai thác và nông nghiệp trong các ngành sản xuất  
của biểu Đầu vào/Đầu ra (I/O), tính theo mức độ bảo hộ thực tế năm 2005 và 2019.......................197  
Hình 8.1: Phạm vi ảnh hưởng của thuế theo nhóm chi tiêu bình quân đầu người, 2006 ...................238  
Hình 8.2: Phạm vi ảnh hưởng của thuế theo nhóm thu nhập bình quân đầu người, 2006.................239  
Hình 8.3: Kiểm tra mức độ xác thực của các kết quả phạm vi ảnh hưởng..............................................250  
Hộp  
Hộp 01: Khuyến nghị dựa trên khung “Hệ thống thuế tốt” cho Việt Nam..............................................22  
Hộp 02: Cải cách quản lý đất và thuế đất........................................................................................................23  
Hộp 3.1: Chi phí tuân thủ với các quy định thuế?.........................................................................................84  
Hộp 3.2: Xây dựng Chiến lược Quản lý Tuân thủ.........................................................................................86  
Hộp 3.3: Ví dụ về Các Đề xuất Đơn giản hóa uế thuộc Đề án 30 .........................................................90  
Hộp 3.4: Tin học hóa Hoạt động Quản lý uế............................................................................................93  
Hộp 3.5: Các thành tố chủ yếu của mối quan hệ giữa đối tượng nộp thuế - cơ quan quản lý thuế..100  
Hộp 3.6: Cam kết dịch vụ – Cơ quan thu Nội địa của Singapore............................................................101  
Hộp 6.1: Miễn thuế xuất nhập khẩu...............................................................................................................172  
Hộp 6.2: Các vấn đề trong hệ thống nộp thuế.............................................................................................178  
Phụ lục  
Phụ lục 1: Việt nam: Các chỉ số kinh tế chủ yếu..........................................................................................283  
Phụ lục 2: u Ngân sách nhà nước (% GDP) ............................................................................................284  
Phụ lục 3: Độ nổi số thu hàng năm ................................................................................................................285  
Phụ lục 4: Các đặc điểm của một hệ thống thuế tốt...................................................................................286  
Phụ lục 5: Tài liệu nghiên cứu được sử dụng để phân tích các chế độ thuế chính ở Việt Nam..........288  
Phụ lục 6: Ý nghĩa tác động của việc gia nhập WTO đối với một số khu vực kinh tế..........................290  
Phụ lục 7: Chế độ thuế so với hợp đồng phân chia sản phẩm ..................................................................293  
Phụ lục 8: Đề xuất về phân cấp quản lý phí và lệ phí ..................................................................................295  
Phụ lục 9: Các nguyên tắc của một hệ thống quản lý thuế tốt.................................................................296  
9
Phụ lục 10: Tóm tắt thống kê các biến số sử dụng trong phân tích thực nghiệm .................................298  
Phụ lục 11: am nhũng và thất thoát nguồn thu: các ước tính của các nước ......................................299  
Phụ lục 12: Tóm tắt ba phương pháp luận để đo lường quy mô của nền kinh tế..................................302  
Phụ lục 13: Nền kinh tế phi chính thức, thu thuế và thất thoát thuế......................................................304  
Lời nói đầu  
Việt Nam đã tiến hành các cải cách cơ bản về hệ thống thuế trong nhiều năm qua. Chính sách  
thuế đã được hiện đại hóa theo xu hướng toàn cầu và khu vực cũng như theo nhu cầu nhằm  
hỗ trợ cho việc tuân thủ thuế của các khu vực tư nhân đang phát triển nhanh chóng. Cơ cấu và  
sự minh bạch của khuôn khổ chính sách thuế đã được cải tiến theo nguyên tắc của nền kinh  
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Những dấu mốc chính của quá trình cải cách này  
là tạo ra các điều kiện pháp lý cần thiết cho việc gia nhập WTO, tăng cường hệ thống uế  
thu nhập cá nhân, chuyển đổi từ thu thuế người có thu nhập cao sang hệ thống thuế thu nhập  
cá nhân và phê duyệt Luật thuế Tài nguyên, Luật thuế Bảo vệ môi trường để tăng cường việc  
sử dụng có hiệu quả, đảm bảo sự bình đẳng xã hội trong việc khai thác và sử dụng nguồn tài  
nguyên thiên nhiên của quốc gia.  
Các bước đi nhằm tăng cường quản lý hệ thống thuế song song với các cải cách chính sách  
thuế cũng đã được thực hiện đồng thời. Cải cách cơ bản về cơ cấu tổ chức quản lý thuế đã  
được thực hiện, những chức năng hoạt động chính đã được hiện đại hóa, và các dịch vụ và hỗ  
trợ người nộp thuế đã giúp tăng cường sự tuân thủ tự nguyện với hệ thống thuế và nhằm giảm  
các chi phí tuân thủ. Trụ cột chính trong giai đoạn mới của cải cách quản lý thuế là xây dựng  
và triển khai Hệ thống thông tin quản lý thuế tích hợp dựa trên tái cấu trúc quy trình nghiệp  
vụ. Điều này đòi hỏi đầu tư lớn về đào tạo cho cán bộ thuế, tăng cường tính liêm chính và  
trách nhiệm giải trình thông qua việc tiến hành cải cách quy trình thủ tục và tổ chức.  
Kết quả đạt được cho đến nay rất đáng khích lệ. Kết quả hoạt động thu thuế đã được cải thiện  
đáng kể, và nguồn thu ròng gần như gấp đôi từ năm 2006 đến năm 2010. Dự kiến đến năm  
2015, tỷ suất thuế/GDP sẽ đạt được là 23-24%. Tỷ lệ nguồn thu không phải từ dầu thô trong  
nước trên tổng nguồn thu dự kiến sẽ tăng, giảm sự phụ thuộc của ngân sách vào nguồn thu từ  
tài nguyên.  
Cải cách chính sách thuế vẫn cần được ưu tiên đối với Việt Nam, đồng thời có những thách  
thức cải cách hành chính vẫn cần được giải quyết. Hệ thống uế Giá trị gia tăng (GTGT)  
vẫn cần tiếp tục nghiên cứu tham khảo những kinh nghiệm quốc tế tốt nhất, hiện vẫn áp dụng  
hai mức thuế suất khác nhau và chưa có ngưỡng GTGT. Hệ thống thuế trực thu cần được  
tăng cường để đáp ứng với những thách thức mới, như các vấn đề trốn thuế xuyên biên giới,  
giá chuyển nhượng và giao dịch thương mại trực tuyến. Cần tiếp tục xây dựng và sử dụng hệ  
thống thuế để đảm bảo việc bảo vệ môi trường tốt hơn.  
Xem xet đánh giá, thiết kế và tác động của hệ thống thuế ở Việt Nam để cung cấp thông tin,  
nhận định cho quá trình cải cách trong tương lai là rất cần thiết. Các nghiên cứu trong báo cáo  
này sẽ đóng góp vào quá trình đó. Những nghiên cứu này được trao đổi trong hội thảo về cải  
cách chính sách thuế được Bộ Tài chính tổ chức phối kết hợp với Ngân hàng ế giới tại Hà  
11  
Nội vào tháng 5 năm 2008. Các nghiên cứu này sau đó đã được điều chỉnh và cập nhật. Tôi  
rất hân hạnh xin được giới thiệu với bạn đọc gần xa ấn phẩm quan trọng này của Ngân hàng  
ế giới.  
Ts. Đỗ Hoàng Anh Tuấn  
ứ trưởng Bộ Tài chính  
12  
Lời cảm ơn  
Báo cáo của Ngân Hàng ế giới này do một nhóm chuyên gia gồm ông Gangadhar Prasad  
Shukla, ông Phạm Minh Đức, ông Michael Engelschalk và ông Lê Minh Tuấn biên soạn với  
sự chỉ đạo của ông Martin Rama và ông Deepak Mishra. Ông Đinh Tuấn Việt là chủ nhiệm  
của dự án này.  
Các chương, đề cương, và nội dung của báo cáo được thảo luận với một số cơ quan đại điện  
liên quan của chính phủ Việt Nam trong hội thảo được tổ chức ngày 29-30 tháng 5 năm 2008  
tại Hà nội. Sau đó, tất cả các chương đã được các tác giả cập nhật. Bà Nguyễn ị anh Hoài,  
Học viện Tài chính đã đóng góp nhiều trong việc cập nhật thông tin.  
Đồng tác giả của báo cáo xin chân thành cảm ơn các chuyên gia từ các cơ quan chính phủ  
và phi chính phủ ở Việt Nam, đã góp ý và đưa ra những đề xuất quý báu trong quá trình  
chuẩn bị báo cáo. Lời cảm ơn chân thành xin gửi tới ông Đỗ Hoàng Anh Tuấn, ứ trưởng,  
Bộ Tài chính; ông Vũ Văn Trường, Phó Tổng cục trưởng, Tổng Cục uế; Bà Lê Hồng Hải  
Phó Tổng cục Trưởng, Tổng Cục uế; bà Nguyễn ị Cúc, Chủ tịch, Hiệp hội tư vấn thuế;  
ông Nguyễn Văn Phụng, Phó Vụ trưởng, Vụ Chính sách uế, Bộ Tài chính; ông Quách  
Đức Pháp, Học viện Tài chính, Bộ Tài chính; ông Đặng Hùng Võ, nguyên ứ trưởng Bộ  
Tài nguyên và Môi trường; bà Mai ị u Vân, Bộ Tài chính; ông Bùi Bá Cường, Tổng cục  
ống kê; ông Nguyễn Đình Cung, Viện phó Viện Quản lý Kinh tế Trung ương; ông Võ Trí  
ành, Viện phó Viện Quản lý Kinh tế Trung ương, ông Hoàng Hữu Phê, Tổng giám đốc,  
VINACONEX R&D. Xin chân thành cảm ơn phần biên tập của bà Diane Stramm.  
Dự án cũng nhận được sự hỗ trợ hậu cần của bà Trần Kim Chi và bà Vũ ị Anh Linh.  
Chúng tôi chân thành cám ơn ông Vikram Nehru và bà Victoria Kwakwa, Ngân hàng ế giới  
đã ủng hộ và góp ý kiến chỉ đạo quý báu trong quá trình chuẩn bị. Báo cáo cũng nhận được  
những ý kiến và đề xuất quý báu từ các cán bộ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và từ nhiều  
đồng nghiệp khác của Ngân hàng ế giới. Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn sự ủng hộ  
của tất cả các đơn vị và cá nhân.  
13  
Viết tắt  
AFTA  
BOT  
BT  
BTA  
CIT  
Khu vực thương mại tự do ASEAN  
Xây dựng – Khai thác – Chuyển giao  
Xây dựng – Chuyển giao  
Hiệp định ương mại song phương  
uế doanh nghiệp  
CPAs  
EU  
Kiểm toán viên hành nghề  
Liên minh Châu Âu  
FDI  
Đầu tư nước ngoài trực tiếp  
Tổng sản phẩm quốc nội  
Tổng cục ống kê  
uế Giá trị gia tăng  
ành phố Hồ Chí Minh  
Quỹ Tiền tệ Quốc tế  
GDP  
GSO  
GTGT  
HCM  
IMF  
IT  
Công nghệ thông tin  
ITAIS  
MFN  
MIS  
MTEF  
OECD  
PIT  
Hệ thống thông tin quản lý thuế tích hợp  
Tối huệ quốc  
Hệ thống ông tin Quản lý  
Khuôn khổ chi tiêu trung hạn  
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế  
uế thu nhập Cá nhân  
PREM  
SME  
TAMP  
TCT  
TIN  
Xóa đói giảm nghèo và Quản lý Kinh tế  
Doanh nghiệp Vừa và Nhỏ  
Dự án Hiện đại hóa quản lý uế  
Tổng Cục uế  
Mã số người nộp thuế  
TNDN  
U.K.  
u nhập Doanh nghiệp  
Vương quốc Anh  
VIES  
WCO  
WTO  
Hệ thống trao đổi thông tin GTGT  
Tổ chức Hải quan ế giới  
Tổ chức ương mại ế giới  
15  
Tóm tắt  
TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG THUẾ TẠI VIỆT NAM  
Martin Rama, Deepak Mishra, và Phạm Minh Đức  
Năm 2010, sau hai thập kỷ cải cách, Việt Nam đã vượt ngưỡng thu nhập thấp và tham gia  
vào nhóm các nước có thu nhập trung bình. Cải cách theo hướng kinh tế thị trường và hội  
nhập với nền kinh tế thế giới là những động lực chủ yếu mang lại kết quả này. Cải cách  
chính sách và quản lý thuế là một bộ phận quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang nền  
kinh tế thị trường. Quá trình chuyển đổi này đã dẫn đến những thay đổi cơ bản trong cơ  
cấu đối tượng nộp thuế, vốn chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có  
vốn đầu tư nước ngoài lớn nay chuyển dần sang hàng triệu doanh nghiệp tư nhân vừa và  
nhỏ. Quá trình chuyển đổi kinh tế cũng dẫn đến một thay đổi không kem quan trọng về  
nguồn thu ngân sách nhà nước, từ thuế đánh vào giao dịch ngoại thương và nguồn thu từ  
khai thác dầu thô sang nguồn thuế nội địa, cụ thể là thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu  
nhập cá nhân và thuế liên quan đến đất đai. Tuy nhiên hoàn thiện quá độ sang nền kinh  
tế thị trường sẽ đòi hỏi không chỉ các thay đổi thủ tục về thu thuế và quản lý thuế mà còn  
liên quan đến những thay đổi tự thân các công cụ thuế nữa. Khi quá trình chuyển đổi hoàn  
thành, Việt Nam cần phải có một hệ thống các sắc thuế đơn giản và minh bạch, đảm bảo  
nguồn thu ổn định cho nhà nước, khuyến khích phân bổ nguồn lực hiệu quả và không tạo  
ra sự mất công bằng.  
Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội 2011-2015 đã đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng. Trong  
giai đoạn 5 năm tới, thu ngân sách nhà nước phải đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và đầu tư vào  
các hạng mục cơ sở hạ tầng cơ bản. Tổng mức thu ngân sách trung bình phải đạt từ 25,1 đến  
25,4% GDP, trong đó nguồn thu từ thuế và lệ phí đạt 23.0 đến 24.0% GDP. Tổng thu dự tính  
đạt khoảng 3.880 nghìn tỉ Đồng, tức là gấp 1,5 lần so với thời kỳ 2006-2010. Như vậy mức  
tăng thu ngân sách nhà nước bình quân hàng năm sẽ vào khoảng 15,6%.  
Mục đích của loạt bài nghiên cứu trong tập sách này là làm rõ các vấn đề mà Việt Nam sẽ  
phải đối mặt trong quá trình cải cách chính sách và công tác quản lý thuế của mình. Các  
bài nghiên cứu cũng sẽ đề xuất các khuyến nghị chính sách cụ thể đóng góp vào công tác  
chuẩn bị các chính sách và văn bản pháp qui quan trọng nhằm đảm bảo thực hiện được mục  
tiêu về thu ngân sách nhà nước và các mục tiêu cải cách ngành quản lý thuế khác trong Kế  
hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội 2011-2015. Hy vọng các bài nghiên cứu riêng rẽ trong  
loạt bài này cũng sẽ được sử dụng làm tài liệu đầu vào cho các cuộc tranh luận xung quanh  
việc ban hành các luật và qui định mới. Hy vọng ấn phẩm này sẽ hỗ trợ đà cải cách trong  
lĩnh vực chính sách thuế, góp phần tăng tính hiệu quả, tính minh bạch và tính công bằng  
của hệ thống thuế.  
Hệ thống thuế trong quá trình chuyển đổi  
Hai cuộc cải cách chính sách thuế quan trọng đầu tiên thực hiện năm 1990 và 1998 nhằm mục  
đích điều chỉnh theo quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Một khung pháp lý  
17  
C Ả I C Á C H T H U ế ở V I ệ T N A M  
tổng thể đã được xây dựng nhằm tái cấu trúc hệ thống thuế trong nền kinh tế chỉ huy tập trung  
cũ. Các loại thuế áp dụng cho khu vực quốc doanh, ngoài quốc doanh và nông nghiệp được  
gộp thành các loại thuế chủ yếu và chuẩn hóa hơn, đó là thuế doanh thu và thuế lợi nhuận.  
Sau đó các loại thuế này được chuyển thành thuế Giá trị gia tăng (GTGT) – Value Added Tax  
(VAT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) – Corporate Income Tax (CIT). Sau đó, cơ  
cấu thuế còn thay đổi nữa, bao gồm các loại thuế như thuế tài nguyên, thuế thu nhập cá nhân  
(TNCN) – Personal Income Tax (PIT), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, nhập khẩu, và  
một vài thuế nhỏ các loại phí và lệ phí nhỏ khác. Kể từ đó, sự thay đổi cơ cấu hệ thống thuế  
tại Việt Nam bao gồm 3 đặc trưng sau đây: (i) giảm sự lệ thuộc vào thu nhập từ dầu thô và lệ  
phí thuế nhập khẩu; (ii) giảm tỉ trọng thu từ khu vực nhà nước đồng thời tăng tỉ trọng thu từ  
nguồn khu vực ngoài quốc doanh trong tổng thu; và (iii) tăng cường vai trò của thuế GTGT.  
Hình 01: ay đổi cơ cấu thu thuế  
ꢀuế Nông nghiệp  
ꢀuế TNCN  
2000: 2.2%; 2010:  
2000: 2.4%; 2010:  
0.01%  
5.1%  
ꢀuế tiêu thụ ĐB  
2000: 6.7%; 2010:  
ꢀuế TNDN  
2000: 37.2%; 2010:  
7.8%  
32.4%  
ꢀuế  
Tài nguyên  
2000: 9.6%;  
2010:5.7%  
2000  
ꢀuế XNK  
2000: 17.2%;  
2010: 15.6%  
2010  
ꢀuế GTGT  
2000: 21.9%; 2010:  
32.4%  
Nguồn: eo số liệu của Bộ Tài chính.  
u từ thuế quan giảm đi do quá trình hội nhập kinh tế được tăng tốc. Việt Nam ký Hiệp định  
thương mại song phương với Hoa kỳ (USBTA) năm 2001, tham gia Khu vực tự do thương  
mại ASEAN (AFTA) năm 2006, và gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) năm 2007.  
Trong quá trình này, thuế suất giảm xuống, đồng thời các rào cản phi thuế quan và hạn chế  
thương quyền cũng dần được gỡ bỏ. ời gian gần đây, việc sụt giảm nguồn thu này được bù  
đắp bởi sự gia tăng các loại thuế khác, nhất là thuế GTGT có “năng suất” cao (xem hình 01).  
Vào thời điểm năm 2001, khi quá trình cải cách bắt đầu tăng tốc thì tổng thu thuế xuất nhập  
khẩu chiếm 19,0% tổng thu từ thuế. Năm 2006, con số này giảm xuống còn 11,4%, nhưng lại  
tăng lên 20,8% năm 2008 nhờ lượng giao dịch thương mại quốc tế tăng lên mạnh mẽ. Ngoài  
ra, hội nhập quốc tế cũng làm tăng tỉ lệ nhập khẩu trong GDP. Việc mặt hàng bị đánh thuế  
nhập khẩu tăng lên làm tăng cơ sở tính thuế, và do đó làm cho tác động của việc cắt giảm thuế  
suất được bù đắp phần nào.  
18  
Tải về để xem bản đầy đủ
pdf 316 trang Thùy Anh 13520 Free
Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Cải cách thuế ở Việt Nam: Hướng tới một hệ thống hiệu quả và công bằng hơn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

  • pdftai_lieu_cai_cach_thue_o_viet_nam_huong_toi_mot_he_thong_hie.pdf