Quản lý sản phẩm thuốc lá mới trên thế giới, khuyến nghị cho Việt Nam
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
QUẢN LÝ SẢN PHẨM THUỐC LÁ MỚI TRÊN THẾ GIỚI,
KHUYẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM
Đoàn Thu Huyền*
Alexandra Beem**
* ThS. YTCC. Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam, Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá Hoa Kỳ
** ThS. YTCC. Nghiên cứu chính sách, Tổ chức Chiến dịch vì trẻ em không thuốc lá, Hoa Kỳ
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Các sản phẩm thuốc lá mới bao gồm Thuốc lá điện tử (ENDS) và Thuốc
lá nung nóng (HTPs) hiện đang là mối đe dọa khẩn cấp đối với sức khỏe
cộng đồng trên toàn cầu. Việc cho phép sử dụng ENDS và HTPs ở nhiều
quốc gia trên thế giới tạo ra nhiều thách thức mới cho Chính phủ các
quốc gia trong việc bảo vệ thanh thiếu niên và giảm tỷ lệ sử dụng thuốc
lá nói chung. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy ENDS và HTPs
gây hại sức khỏe và tác động của sản phẩm này đối với thanh thiếu niên,
đặc biệt trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Các đánh giá về tác động
cần phải được xem xét ở cả cấp độ cá nhân (người sử dụng) và cả quần
thể (cộng đồng).
Từ khóa: Sản phẩm thuốc lá
mới, thuốc lá điện tử, thuốc lá
nung nóng, chính sách quản lý
sản phẩm thuốc lá.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 20/12/2020
: 04/01/2021
: 05/01/2021
Article Infomation:
Abstract:
Keywords: Emerging tobacco
products; electronic nicotine
delivery systems heated tobacco
products; policy for tobacco
products.
New Tobacco Products including Electronic Nicotine Delivery Systems
(ENDS) and Heated Tobacco Products (HTPs) are an urgent threat to
pucblic health across the globe. The introduction of ENDS and HTPs
poes new challenges to government on protecting youth and reducing
tobacco use. The evidence of health harms from ENDS, HTPs and their
impact on young people are evolving, especially in the context of the
COVID-19. Evidence asessment has to consider the impact on both
individual smokers and the population.
Article History:
Received
Edited
: 20 Dec. 2020
: 04 Jan. 2021
: 05 Jan. 2021
Approved
1. Chính sách quản lý sản phẩm thuốc lá
mới trên thế giới
a) Đối với thuốc lá điện tử (ENDS)
Các quốc gia đang áp dụng chính sách
quản lý ENDS theo 3 hướng chính sau:
Hiện nay, nhìn chung các quốc gia trên
thế giới chưa có xu thế rõ ràng trong việc quản
lý các sản phẩm thuốc lá mới. Mỗi quốc gia
đưa ra các chính sách khác nhau dựa trên việc
xem xét kỹ lưỡng nhiều khía cạnh như cơ sở
pháp lý, nguồn lực và quy trình, năng lực để
theo dõi, giám sát và quản lý sản phẩm, tỷ lệ sử
dụng thuốc lá hiện hành và quy mô thị trường
của các sản phẩm thuốc lá mới.
i) Cấm hoàn toàn ENDS
Trong số các quốc gia áp dụng chính sách
cấm hoàn toàn ENDS (như cấm sản xuất, lưu
thông, nhập khẩu, bán, quảng cáo…), có ít
nhất 24 quốc gia và vùng lãnh thổ quy định
cấm hoàn toàn ENDS1. Ở các quốc gia này, thị
trường cho ENDS phần lớn còn nhỏ, độ bao
phủ thấp, các biện pháp thực thi theo Công ước
1. Argentina, Brazil, Brunei, Campuchia, Ethiopia, Gambia, Ấn Độ, Iran, Li-băng, Ma Cao, Mauritius, Mexico, Oman,
Panama, Qatar, Singapore, Sri Lanka, Suriname, Syria, Thái Lan, Đông Timor, Turkmenistan, Uganda, Uruguay.
53
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế
thế giới (Công ước khung FCTC) chưa được
áp dụng toàn diện hoặc cần nhiều nỗ lực để
mang lại kết quả bền vững. Bên cạnh đó, ở các
quốc gia này, việc cấm hoàn toàn ENDS được
xem xét dựa trên “nguyên tắc cẩn trọng”. Bởi
lẽ, cho đến nay, các nghiên cứu khoa học vẫn
chưa khẳng định được nguy cơ tổng thể hay lợi
ích tiềm năng của việc hút các sản phẩm thuốc
lá mới. Song có một điều chắc chắn rằng, việc
phụ thuộc vào sản phẩm gây nghiện nicotine
là có hại, đặc biệt là thế hệ trẻ. Do đó, việc
cấm có thể được áp dụng cho đến khi có thêm
nghiên cứu và thông tin đầy đủ hơn.
b) Đối với thuốc lá nung nóng (HTPs)
Khác với ENDS, sản phẩm HTPs được các
quốc gia áp dụng quy định rất khác nhau. Hiện
nay, có ít nhất 17 quốc gia và vùng lãnh thổ cấm
HTPs2. Trong đó, nhiều quốc gia ASEAN như
Thái Lan, Singapore, Lào, Campuchia, Brunei
đã cấm buôn bán, nhập khẩu sản phẩm HTPs.
Một số quốc gia khác như Canada,
Belarus, Moldova, Georgia, Israel, Hàn Quốc,
Thổ Nhĩ Kỳ và Thuỵ Điển áp dụng quy định
mới và riêng biệt nhằm kiểm soát HTPs theo
khuôn khổ của luật phòng, chống tác hại thuốc
lá. Các quốc gia áp dụng biện pháp quản lý này
căn cứ trên cơ sở thị trường thuốc lá trong quốc
gia đã hình thành, phát triển ở mức độ nhất
định, các biện pháp theo FCTC đã đủ thời gian
để mang lại kết quả. Bên cạnh đó, Chính phủ
có đủ nguồn lực và cam kết mạnh mẽ truyền
thông về việc sử dụng HTPs hợp lý.
ii) Quy định ENDS như dược phẩm và
thuốc điều trị
Hiện nay, ít nhất 7 quốc gia/vùng lãnh
thổ gồm Úc, Chile, Hong Kong, Nhật Bản,
Malaysia, Đài Loan và Venezuela đã cho phép
ENDS được bán dưới dạng dược phẩm hoặc
thuốc điều trị. Tại các quốc gia này, Chính phủ
có đủ nguồn lực để tiến hành đánh giá từng
trường hợp, xem xét cả sự đa dạng của các tinh
dầu (e-liquids), thiết bị và sự phát thải các chất
độc từ ENDS cùng với hệ thống/quy trình phê
duyệt thuốc, điều trị chặt chẽ. Trên thực tế, quy
định này là cấm bán, bởi hiện nay chưa có sản
phẩm ENDS nào được cấp phép là sản phẩm
thuốc hỗ trợ cai thuốc lá.
Gần đây, Hoa Kỳ, Ý và Úc là các quốc gia
quy định về sản phẩm này. Tháng 7 năm 2020,
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ
(FDA) đã cho phép Công ty thuốc lá đa quốc
gia Philip Morris (PMI) tiếp thị sản phẩm HTPs
như một sản phẩm thuốc lá điều chỉnh nguy cơ
MRTP (Modified Risk Tobacco Products). Có
hai loại tiêu chuẩn MRTP mà FDA có thể ban
hành “giảm nguy cơ” hoặc “giảm phơi nhiễm”.
FDA xác định sản phẩm IQOS của PMI không
đáp ứng tiêu chuẩn “giảm nguy cơ”, chỉ đáp ứng
tiêu chuẩn về “giảm phơi nhiễm”. FDA cũng
lưu ý rằng, ngay cả khi được cho phép lưu hành
trên thị trường thì các sản phẩm này không phải
là sản phẩm an toàn và cũng không được “FDA
chấp thuận là an toàn”. FDA bác bỏ việc tiếp
thị rằng, việc sử dụng sản phẩm này ít gây hại
hơn so với các sản phẩm thuốc lá khác hoặc là
sản phẩm giảm hại đối với sức khỏe. Sau công
bố của FDA, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã
đưa ra tuyên bố rằng, việc tuyên bố HTPs ít hóa
chất độc hại hơn so với thuốc lá truyền thống
có thể gây hiểu nhầm. Hơn nữa, các yêu cầu
liên quan đến cấp giấy phép thị trường tạm thời
Hoa Kỳ chỉ dựa trên các yếu tố cụ thể đối với
iii) Quản lý chặt chẽ bằng các biện pháp
phòng chống tác hại thuốc lá
ENDS hiện chịu sự điều chỉnh của các
quy định của Công ước khung về kiểm soát
thuốc lá (FCTC) tại 28 quốc gia thành viên
thuộc Liên minh châu Âu cũng như một số
quốc gia phát triển như Canada, New Zealand,
Hàn Quốc, Mỹ quản lý. Tại các quốc gia phát
triển này, các biện pháp trong FCTC đã được
áp dụng chặt chẽ và các kết quả thực hiện
đang được giám sát tốt. Ngoài ra, Chính phủ
các quốc gia này có đủ nguồn lực để giám
sát và truyền thông về việc ngăn ngừa sử
dụng sản phẩm này ở giới trẻ và các nhóm
dễ tổn thương.
2. Panama, Ethiopia, Ấn Độ, Mexico, Thổ Nhĩ Kỳ, Úc, Na-uy, Brazil, Singapore, Phần Lan, Malta, Sri Lanka,
Brunei, Campuchia, Qatar, Thái Lan và Uganda.
54
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
Hoa Kỳ - không phải là thành viên tham gia
Công ước khung FCTC. WHO cũng nhấn
mạnh, tất cả các sản phẩm thuốc lá đều gây hại
đối với sức khỏe và kêu gọi thực hiện đầy đủ
Công ước khung FCTC. Tháng 6/2020, Bộ Y
tế của Italia từ chối đơn xin phê duyệt IQOS và
Heet là những sản phẩm giảm hại3. Cục Quản lý
Sản phẩm Trị liệu của Bộ Y tế Úc (TGA) quy
định các sản phẩm có chứa nicotine mới bị cấm
bởi nicotine được xếp loại là loại “chất độc nguy
hiểm” vào tháng 8/2020. TGA cũng nhấn mạnh
về việc thiếu bằng chứng thuyết phục trong việc
mang lại sức khỏe cho cộng đồng nếu cho phép
sử dụng HTPs4.
các quốc gia ASEAN đều ban hành quy định
cấm các sản phẩm thuốc lá mới (Brunei, Lào,
Singapore, Campuchia và Thái Lan).
Tại Brunei, quy định cấm các sản phẩm
thuốc lá mới nằm trong phạm vi điều chỉnh
của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá. Theo
Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá năm 2005,
ENDS và HTPs được xếp vào các loại sản
phẩm mô phỏng thuốc lá và quy định cấm bán,
khuyến mại hoặc nhập khẩu5. Lý do Brunei
ban hành quy định cấm các sản phẩm thuốc lá
mới xuất phát từ việc các sản phẩm này đang
hấp dẫn người trẻ sử dụng nhiều hơn; trong khi
đó, Chính phủ Brunei đang gặp khó khăn trong
việc giảm tỷ lệ người hút thuốc và nguyên
nhân gây tử vong hàng đầu tại Brunei là do các
bệnh không lây nhiễm.
Tại Campuchia, Thái Lan, các sản phẩm
thuốc lá mới được điều chỉnh bởi văn bản luật
ngoài ngành y tế. Nhận thấy việc kiểm soát sử
dụng các sản phẩm thuốc lá hiện tại đã vô cùng
khó khăn và gây ra gánh nặng về kinh tế và xã
hội, Chính phủ các quốc gia này đã ban hành
quy định cấm để tránh tạo ra thêm vấn đề y tế
công cộng khác. Năm 2014, Bộ Công thương
Thái Lan ban hành thông tư cấm nhập khẩu,
kinh doanh tất cả các loại ENDS và HTPs6.
Cũng trong năm này, Ủy ban Phòng, chống ma
túy quốc gia Campuchia đã ban hành thông
tư nhằm ngăn chặn và loại bỏ tiêu thụ, buôn
bán, nhập khẩu Shisha và ENDS7. Sau đó, năm
2015, Ủy ban Bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng
Thái Lan cũng ban hành Điều lệnh số 9 về việc
cấm bán và các dịch vụ liên quan đến ENDS8.
2. Chính sách quản lý sản phẩm thuốc lá
mới ở các quốc gia ASEAN
Trong khu vực ASEAN, ngoài Malaysia
quản lý sản phẩm thuốc lá điện tử theo quy
định như dược phẩm/ thuốc điều trị, phần lớn
3. Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP). Unsmoking for Health. 2020 Available at: https://
4. Therapeutic Goods Administration, Department of Health, Australian Government. Notice of final decision to
amend (or not amend) the current Poisons Standard - cannabidiol. Available at: https://www.tga.gov.au/scheduling-
5. Ministry of Health Brunei Darussalam, “Highlights - VAPING IS PROHIBITED BY LAW”. Available at:
Thailand%20-%20Ban%20on%20Hookah%2C%20E-Cigs.pdf.
7. Tobacco Control Laws, “Cambodia Details “. Available at: https://www.tobaccocontrollaws.org/files/live/
Thailand%20-%20Consumer%20Protection%20Board%20Order%20No.%209_2015%20-%20national.pdf.
55
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
Để kiểm soát các sản phẩm thuốc lá mới,
Lào, Singapore đã ban hành văn bản quy định
riêng. Theo Luật Kiểm soát quảng cáo và buôn
bán thuốc lá năm 2014, Bộ Y tế Singapore có
thẩm quyền ban hành danh mục các sản phẩm
thuốc lá mới bị cấm nhập khẩu, phân phối,
bán, khuyến mại9. Việc cấm các sản phẩm
thuốc lá mới được coi như là một biện pháp
ngăn ngừa giúp bảo vệ sức khỏe của người dân
trước những tác hại đã biết của thuốc lá mới.
Bên cạnh đó, quy định cấm cũng đảm bảo việc
các sản phẩm thuốc lá mới không thao túng thị
trường, không làm tăng nhu cầu tiêu thụ các
sản phẩm thuốc lá, ngăn chặn những người
chưa hút thuốc bắt đầu sử dụng thuốc lá. Năm
2018, Chính phủ Lào cũng ban hành Thông tư
cấm nhập khẩu, phân phối/buôn bán, tiêu dùng
ENDS và Shisha10.
các biện pháp nằm ngoài yêu cầu của Công
ước, đặc biệt với những vấn đề mới phát sinh
cùng với sự phát triển của xã hội và khoa học
công nghệ mới, bao gồm cả việc cấm các sản
phẩm thuốc lá mới.
Hội nghị lần thứ 8 các Bên tham gia Công
ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá
đã khuyến cáo các Bên tham gia về các sản
phẩm thuốc lá mới như HTPs, các loại thiết
bị để sử dụng các sản phẩm này cân nhắc ưu
tiên áp dụng các biện pháp để ngăn chặn sự
bắt đầu của các sản phẩm thuốc lá mới; bảo vệ
sức khỏe của mọi người khỏi việc phơi nhiễm
với các khí thải; bảo vệ các chính sách và hoạt
động kiểm soát thuốc lá khỏi tất cả các lợi
ích thương mại và các lợi ích được giao khác
liên quan đến các sản phẩm thuốc lá mới và
mới nổi, bao gồm các lợi ích của ngành công
nghiệp thuốc lá12. WHO cũng khẳng định việc
“quy định bao gồm cấm sản xuất, nhập khẩu,
phân phối, bán và sử dụng các sản phẩm thuốc
lá mới, theo tình hình của mỗi quốc gia” là một
trong những lựa chọn nhằm đảm bảo lợi ích
sức khỏe cho con người.
3. Pháp luật quốc tế
Công ước khung về kiểm soát thuốc lá
(FCTC) mà Việt Nam là thành viên, quy định
về “mối quan hệ giữa Công ước này với các
hiệp ước và các văn kiện pháp lý khác”, nêu
rõ: “Để bảo vệ tốt hơn cho sức khꢀe con người,
các Bên được khuyến khích thi hành các biện
pháp khác ngoài các biện pháp được yêu cầu
trong Công ước này và các nghị định thư có
liên quan, và không có quy định nào trong các
văn kiện này ngăn cản một Bên áp đặt những
yêu cầu chặt chẽ hơn nhất quán với các điều
khoản của các văn kiện đó và phù hợp với luật
pháp quốc tế”11. Do đó, các quốc gia thành
viên của Công ước có thể xây dựng, áp dụng
4. Khuyến nghị cho Việt Nam
Báo cáo toàn cầu WHO về đại dịch thuốc
lá năm 2019 nêu rõ: Việt Nam đã có nhiều nỗ
lực trong công tác phòng, chống tác hại của
thuốc lá, đặc biệt là việc thực thi môi trường
không khói thuốc lá, thí điểm dịch vụ tư vấn
cai nghiện thuốc lá, thực thi cấm quảng cáo và
khuyến mại thuốc lá13. Tuy nhiên, Việt Nam
vẫn là quốc gia có tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam
9. Tobacco (Control of Advertisements and Sale) (Prohibited Tobacco Products) (Exemption) Regulations 2014
- Singapore Statutes Online. Available at: https://sso.agc.gov.sg/SL/TCASA1993-S768-2014?DocDate=20141127.
10. Global Tobacco Control, “Lao People’s Democratic Republic”. Available at:
handle/10665/42811/9241591013.pdf;jsessionid=DE179D60F9C59122C08E696887FBCA9B?sequence=1.
12. WHO Framework Convention On Tobacco Control, “Conference of the Parties to the WHO Framework
Convention on Tobacco Control”. Available at: https://www.who.int/fctc/cop/sessions/cop8/FCTC_COP8(22).
pdf?fbclid=IwAR3xhLw3K7Y_10PF1_2TMb-64RaR-lIFOGm0tWtu0EBrumnCxUAJ_8lACXw.
13. World Health Organization, “WHO report on the global tobacco epidemic 2019: offer help to quit tobacco use”.
Available at: https://www.who.int/teams/health-promotion/tobacco-control/who-report-on-the-global-tobacco-
56
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ
giới trưởng thành cao trên thế giới và trong khu
vực ASEAN. Kết quả điều tra GATS 2015 cho
thấy, Việt Nam có trên 800.000 người đang
hút có mong muốn bỏ thuốc trong 1 tháng
qua14. Việc xuất hiện những sản phẩm mới,
được quảng cáo hấp dẫn sẽ gia tăng nhu cầu
sử dụng (đặc biệt ở giới trẻ), đồng thời, kìm
hãm nỗ lực cai nghiện thuốc lá hoàn toàn của
người đang hút thuốc và có nhu cầu bỏ thuốc.
Trong khi đó, bản chất sản phẩm này vẫn là lệ
thuộc chất gây nghiện nicotine, gây những ảnh
hưởng xấu tới thanh thiếu niên và tạo thế hệ
những người hút thuốc lá mới. Như vậy, việc
cho phép sản phẩm này trên thị trường sẽ ảnh
hưởng tiêu cực đến những nỗ lực thực hiện
chiến lược “Monitoring, Protect, Offer, Warn,
Enforce, Raise (MPOWER) và những kết quả
đã đạt được về cai nghiện vốn không dễ dàng
trước đó.
202015. Tại Canada, ENDS trước đây đã bị
cấm nhưng luật đã thay đổi cho phép bán vào
năm 2018, cho phép tiếp thị hạn chế. Việc sử
dụng ENDS ở thanh thiếu niên đã tăng gấp đôi
(từ 10% trong năm 2016 - 2017 lên 20% trong
năm 2018 - 2019)16. Theo Báo cáo của Khảo
sát Thuốc lá thanh niên toàn cầu (GYTS), tỷ lệ
sử dụng thuốc lá mới ở thanh niên tăng lên tại
một số quốc gia như: Romania từ 6,7% năm
2013 lên 8,2% năm 201717; Georgia từ 5,7%
năm 2014 lên 13,2% in 201718; Italy từ 7,4%
năm 2014 lên 17,5% năm 201819.
Tổ chức Y tế thế giới đã khẳng định tất
cả các loại thuốc lá đều gây hại cho sức khỏe.
Ở Việt Nam, tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới vẫn
còn cao (45.3%) và hơn 34.5 triệu người bị
phơi nhiễm với khói thuốc lá20. Từ thực trạng
triển khai các biện pháp MPOWER cũng như
xét bối cảnh kinh tế - xã hội, chúng tôi khuyến
nghị Việt Nam không nên cho phép lưu hành
các sản phẩm thuốc lá trên thị trường. Điều
này là cần thiết để đảm bảo thực thi toàn diện
Công ước khung về kiểm soát thuốc lá, cũng
như quy định về giảm cung, giảm cầu thuốc lá
trong Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác
hại của thuốc lá và Luật Phòng, chống tác hại
Ở các quốc gia, nơi có quy định yếu
hoặc trì hoãn việc cấm sản phẩm này đã cho
thấy sự gia tăng sử dụng các sản phẩm thuốc
lá mới trong giới trẻ. Tại Hoa Kỳ, việc cấm
các loại sản phẩm ENDS có hương vị chỉ diễn
ra tại 5 bang (California, Massachusetts, New
Jersey, New York và Rhode Island). Tỷ lệ học
sinh trung học hiện đang sử dụng ENDS đã
tăng từ 11,7% năm 2017 lên 19,6% vào năm
của thuốc lá
co/surveillance/survey/gats/VN-2015_FactSheet_Standalone_E_Oct2016.pdf?ua=1
15. Wang TW, Neff LJ, Park-Lee E, Ren C, Cullen KA, King BA. E-cigarette Use Among Middle and High
School Students - United States, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2020;69:1310-1312. DOI: http://dx.doi.
16. Government of Canada, “Summary of results for the Canadian Student Tobacco, Alcohol and Drugs Survey
2018-19”. Available at:
17. World Health Organization, Romania - Global Youth Tobacco Survey 2017. Available at:
18. World Health Organization Georgia - Global Youth Tobacco Survey 2017. Available at:
19. Gorini, G., Gallus, S., Carreras, G., De Mei, B., Masocco, M., Faggiano, F., Charrier, L., Cavallo, F., Spizzichino,
L., Galeone, D., Minardi, V., Lana, S., Lachi, A., Pacifici, R., & MADES Working Group (2020). Prevalence of tobacco
smoking and electronic cigarette use among adolescents in Italy: Global Youth Tobacco Surveys (GYTS), 2010, 2014,
20. World Health Organization, “Smoking causes 40 000 deaths in Viet Nam each year”. Available at:
57
5 trang
14880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Quản lý sản phẩm thuốc lá mới trên thế giới, khuyến nghị cho Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- quan_ly_san_pham_thuoc_la_moi_tren_the_gioi_khuyen_nghi_cho.pdf
