Những phầm chất nghề nghiệp cần thiết của nhân viên bán hàng trong thời kỳ hội nhập – tiếp cận tâm lý học
NHỮNG PHẦM CHẤT NGHỀ NGHIỆP CẦN THIẾT CỦA
NHÂN VIÊN BÁN HÀNG TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP –
TIẾP CẬN TÂM LÝ HỌC
ThS. Nguyễn Thị Trường Hân
Đối với các doanh nghiệp bán lẻ, việc sở hữu một đội ngũ nhân viên bán
hàng hùng hậu, có đầy đủ phẩm chất đạo đức và phẩm chất trí truệ để đáp ứng
yêu cầu công việc là yếu tố vô cùng quan trọng đối với sự thành công của doanh
nghiệp. Bởi họ chính là những người đại diện cho doanh nghiệp tiếp xúc và
mang lại cảm xúc cho khách hàng. Dưới góc độ đào tạo, việc xác định những
phẩm chất nghề nghiệp cần thiết của nhân viên bán hàng, đặc biệt trong thời kỳ
hội nhập, sẽ góp phần giúp giảng viên định hướng cho hoạt động giảng dạy. Khi
nhận biết được những phẩm chất này và ý thức tầm quan trọng của chúng, bản
thân sinh viên cũng sẽ cố gắng rèn luyện ngay trong quá trình học, để khi ra
trường có thể dễ dàng thích ứng với những đòi hỏi của công việc. Bài viết này sẽ
góp phần làm rõ những phẩm chất nghề nghiệp cần thiết của nhân viên bán
hàng trong thời kỳ hội nhập theo góc nhìn Tâm lý học.
1. KHÁI NIỆM “PHẨM CHẤT” VÀ “PHẨM CHẤT NGHỀ
NGHIỆP” TRONG TÂM LÝ HỌC
Trong Tâm lý học, có nhiều quan điểm, nhiều định nghĩa khác nhau về
“phẩm chất”, chẳng hạn, quan điểm xem phẩm chất là một trong hai mặt thống
nhất của nhân cách (phẩm chất và năng lực, hay còn gọi “đức” và “tài”). Bài viết
này sử dụng cách hiểu về phẩm chất như là tổng hợp những thứ làm nên giá trị
của một con người như: các phẩm chất trí tuệ, phẩm chất ý chí – cảm xúc, phẩm
chất đạo đức, phẩm chất giao tiếp xã hội...
Trong hoạt động nghề nghiệp, để người lao động có thể thực hiện hiệu
quả công việc cũng như phát huy hết khả năng của bản thân thì cần phải có
những phẩm chất cần thiết phù hợp với nghề. Mỗi hoạt động khác nhau, mỗi
nghề nghiệp khác nhau, với tính chất và mức độ khác nhau sẽ đòi hỏi cá nhân có
những phẩm chất nhất định để phù hợp với nghề - đó được gọi là phẩm chất
nghề nghiệp [3].
Những phẩm chất nghề nghiệp thường được hình thành và phát triển qua
ba con đường: (1) do giáo dục chung hoặc do bẩm sinh đem lại; (2) thông qua
giáo dục và đào tạo chuyên môn; (3) thông qua hoạt động nghề của cá nhân
trong thực tiễn.
Một khi người lao động có những phẩm chất phù hợp với nghề thì họ rất
dễ phát huy những tiềm năng bản thân, làm việc hiệu quả hơn và có xu hướng
gắn bó với với nghề hơn. Vì vậy, ngay khi còn là sinh viên trên giảng đường đại
134
học, việc tìm hiểu và rèn luyện những phẩm chất nghề nghiệp là nhiệm vụ của
người học để có thể nhanh chóng thích nghi với công việc và mang lại những
thành công cá nhân.
2. NHỮNG PHẨM CHẤT CẦN THIẾT CỦA NHÂN VIÊN BÁN
HÀNG TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP
Có thể nói, hiện nay, đất nước ta đang bước vào một giai đoạn hội nhập
quốc tế sâu sắc và toàn diện. Tham gia Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược
xuyên Thái Bình Dương (TPP), gia nhập vào các tổ chức lớn trong khu vực và
trên thế giới như ASEAN, APEC, WTO… đồng nghĩa với việc trong hoạt động
kinh doanh, các doanh nghiệp Việt Nam thật sự bước vào một thời kỳ mới: thời
kỳ hội nhập kinh tế quốc tế một cách sâu, rộng. Hơn nữa, việc gia nhập Cộng
đồng kinh tế ASEAN (AEC - dự kiến sẽ được thành lập vào cuối năm 2015)
cũng sẽ là một bước ngoặt đánh dấu sự hòa nhập kinh tế toàn diện của Việt Nam.
Bên cạnh những cơ hội mà hội nhập kinh tế quốc tế mang lại (như góp
phần mở rộng thị trường xuất nhập khẩu Việt Nam, tăng thu hút đầu tư nước
ngoài, viện trợ phát triển chính phủ và giải quyết vấn đề nợ quốc tế, tạo điều
kiện tiếp thu khoa học công nghệ tiên tiến, đào tạo cán bộ quản lý và cán bộ kinh
doanh, nâng cao vị trí Việt Nam trên trường quốc tế, tạo cơ hội giao lưu nguồn
lực nước ta với các nước...) thì thách thức mà chúng ta phải đối mặt cũng không
nhỏ. Và một trong những thách thức đó chính là yếu tố nhân lực. Như theo chia
sẻ của bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế: “Trong tất cả trụ cột để Việt Nam
đủ lực hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN, tôi lo lắng nhất là yếu tố con người.
Thiếu đội ngũ nhân lực trên tất cả các mặt về quản trị, về kỹ thuật và kể cả
những người đang làm trong lĩnh vực cụ thể thì tính chuyên nghiệp cũng rất yếu.
Xét ở góc độ trụ cột, yếu tố con người sẽ là thách thức đối với doanh nghiệp
Việt”. (Bài viết “Gia nhập AEC: Cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt Nam”, trang
vietnamnet.vn).
Để yếu tố con người không phải là thách thức đối với Việt Nam trong quá
trình hội nhập kinh tế quốc tế, vấn đề quan trọng cần quan tâm hàng đầu là khâu
đào tạo nguồn nhân lực. Nếu kết quả đào tạo là những người lao động có kiến
thức chuyên môn vững vàng, có khả năng thích ứng, có những kỹ năng nghề
nghiệp cần thiết và đạo đức kinh doanh thì “tính chuyên nghiệp” trong công
việc không phải là vấn đề đáng bận tâm đối với chúng ta.
Với các doanh nghiệp bán lẻ, đội ngũ nhân viên bán hàng là nhân tố vô
cùng quan trọng cho đầu ra của sản phẩm. Nếu đội ngũ này có đầy đủ phẩm chất
đạo đức và phẩm chất trí truệ để đáp ứng yêu cầu công việc thì rất dễ mang lại
thành công cho doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc nhận diện những phẩm chất
nghề nghiệp của nhân viên bán hàng trong thời kỳ hội nhập là điều cần thiết để
phục vụ cho hoạt động đào tạo.
Từ những nghiên cứu lý luận và thực tiễn, có thể kể đến những phẩm chất
135
nghề nghiệp tiêu biểu đối với nhân viên bán hàng trong thời kỳ hội nhập như
sau:
2.1. Những phẩm chất trí tuệ
- Tư duy nhanh nhẹn, linh hoạt (nhanh trí): thể hiện ở khả năng vận dụng
nhanh chóng những kiến thức, kinh nghiệm vào công việc của nhân viên bán
hàng. Đặc biệt, khi giao tiếp với khách hàng đến từ các vùng miền, các quốc gia
khác nhau, họ có thể đối mặt với nhiều tình huống bất ngờ. Chính sự nhanh trí có
thể giúp họ xử lý tốt các tình huống ấy.
- Khả năng quan sát và suy xét sâu sắc: là khả năng biết nhận ra cái chủ
yếu, cần thiết, khả năng suy nghĩ, phân tích để tìm ra đặc điểm, bản chất của vấn
đề, tách rõ nguyên nhân với kết quả. Khả năng này giúp người bán hàng nhận ra
nhu cầu của khách hàng, phân loại khách hàng, trạng thái tâm lý của khách hàng,
những mối bận tâm của khách hàng...
- Khả năng nắm bắt vấn đề chuyên môn: khả năng này thể hiện trước hết
ở sự am hiểu sâu sắc về sản phẩm như chất liệu sản xuất, tính năng kỹ thuật,
thành phần cấu tạo, xuất xứ, ưu nhược điểm, cách bảo quản, sử dụng… Ngoài ra,
họ còn phải nắm một cách toàn diện về tình hình của doanh nghiệp, các thông tin
có liên quan về đối thủ cạnh tranh và không ngừng tìm hiểu các động thái có liên
quan của sản phẩm.
- Khả năng thích nghi: nhân viên bán hàng có thể làm việc ở các môi
trường, hoàn cảnh khác nhau, tiếp xúc với nhiều kiểu khách hàng đến từ các nền
văn hóa khác nhau. Khả năng thích nghi sẽ giúp họ nhanh chóng hòa nhập với
tình hình mới, kiểu khách hàng mới.
2.2. Những phẩm chất thuộc về cảm xúc và ý chí
- Khả năng điều khiển, kiểm soát cảm xúc và làm chủ bản thân trong tất
cả các tình huống. Phẩm chất này vô cùng quan trọng với một người bán hàng
hiện đại. Bởi lẽ, hàng ngày họ có thể tiếp xúc với hàng trăm khách hàng với các
kiểu tính cách và đòi hỏi khác nhau. Khách hàng có thể có những lời nói, phản
ứng, hành xử mà người bán hàng cảm thấy bị tổn thương lòng tự trọng. Nhưng
hơn ai hết, họ phải là người vượt qua những cảm xúc tiêu cực của bản thân để
làm chủ tình hình và tiến hành những cuộc giao tiếp hiệu quả.
- Có những mục tiêu rõ ràng, cụ thể và biết lập kế hoạch một cách hiệu
quả nhất nhằm tiến từng bước vững chắc trên con đường đi đến mục tiêu đề ra.
Biết hướng trọng tâm vào việc thực hiện các công việc để đạt được mục tiêu và
theo đuổi niềm đam mê nghề nghiệp.
- Có khả năng đối mặt với những khó khăn, thử thách trong công việc,
độc lập trong suy nghĩ và hành động, nỗ lực không ngừng để trau dồi kiến thức
chuyên môn, kiến thức về văn hóa và những kỹ năng nghề nghiệp.
2.3. Các phẩm chất thuộc về giao tiếp xã hội
- Khả năng lắng nghe: Lắng nghe giúp thỏa mãn nhiều nhu cầu của khách
136
hàng cũng như những đối tượng khác như nhu cầu được tôn trọng, được chia
sẻ... Đó là sợi dây vô hình kết nối con người lại với nhau, nhất là khi giao tiếp
trong môi trường đa văn hóa. Qua đó có thể tìm hiểu đối tượng một cách tốt hơn
và tạo ra mối quan hệ tốt đẹp với họ. Mặt khác, việc lắng nghe còn giúp thu thập
được nhiều thông tin hơn, hình thành nhận thức đúng đắn về bản chất của vấn đề
cũng như đối tượng giao tiếp, từ đó đưa ra các quyết định phù hợp và giải quyết
mâu thuẫn. Ngoài ra, nó còn giúp người đối thoại có được một sự lắng nghe tích
cực. Vì vậy, lắng nghe để thấu hiểu người khác là một phẩm chất vô cùng quan
trọng đối với nhân viên bán hàng hiện đại.
- Khả năng thuyết phục: có thể nói, đối với nhân viên bán hàng trong thời
kỳ hội nhập, không có khả năng thuyết phục cũng đồng nghĩa với sự thất bại.
Làm thế nào để người khác tin và làm theo, như với khách hàng là quyết định
mua và sử dụng sản phẩm, đó chính là kỹ năng thuyết phục. Nó không chỉ đến từ
việc người bán hàng có sự am hiểu sâu sắc về sản phẩm, có lập luận sắc bén, mà
trong tổng thể cách người đó có thể dùng để khiến cho khách hàng cảm thấy tin
tưởng: như cách biểu hiện của ngôn ngữ cơ thể (ánh mắt, biểu cảm trên gương
mặt, cử chỉ, hành động...), giọng nói (dứt khoát, rõ ràng)... Nói cách khác, họ
biết bộc lộ một niềm tin và sức mạnh trong cách mà họ nói cũng như cách hành
động của mình.
- Khả năng gây thiện cảm và thể hiện tính độc đáo, bản lĩnh của cá nhân:
trong vô số những doanh nghiệp bán lẻ trong và ngoài nước hiện diện ở thị
trường Việt Nam, khả năng này giúp nhân viên bán hàng tạo ấn tưởng sâu đậm
trong tâm trí khách hàng, từ đó góp phần tạo nên bản sắc riêng của doanh
nghiệp.
- Kiên trì, nhẫn nại, nhiệt tình trong giao tiếp và công việc, đặc biệt khi xử
lý các phàn nàn khiếu nại của khách hàng.
2.4. Những phẩm chất đạo đức
- Trung thực, giữ chữ tín với khách hàng: Phẩm chất đạo đức của nhân
viên bán hàng thể hiện trước hết ở sự chân thành, trung thực trong công việc.
Chẳng hạn, khi giới thiệu món hàng, họ sẽ không thổi phồng những công năng
của sản phẩm hay những tiện ích của dịch vụ mà doanh nghiệp mang lại cho
khách hàng. Hơn nữa, người bán hàng cần lưu ý, trong thời đại công nghệ thông
tin, khách hàng ngày một tinh tế hơn, sắc sảo hơn, hiểu biết hơn vì họ có nhiều
kênh để tìm hiểu về tất cả những gì liên quan đến doanh nghiệp.
- Tận tâm với công việc: điều này thể hiện qua thái độ của nhân viên bán
hàng đối với công việc như sự quan tâm thật sự tới nhu cầu, lợi ích của khách
hàng, khiến họ cảm thấy mình quan trọng và thấu hiểu khách hàng để xác định
mình có thể làm gì giúp họ, sẵn sàng hỗ trợ, giúp đỡ khách hàng khi họ cần, giúp
khách hàng có cuộc sống tốt đẹp hơn nhờ sử dụng sản phẩm/dịch vụ của doanh
nghiệp.
137
- Tuân thủ pháp luật: trong thời kỳ hội nhập, người bán hàng phải hiểu và
tuân thủ các quy định của pháp luật, không chỉ pháp luật Việt Nam mà còn cả
những luật lệ quốc tế để tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra đối với cá nhân
cũng như doanh nghiệp.
3. KẾT LUẬN
Có thể nói, trong hoạt động giảng dạy của giảng viên, việc làm cho sinh
viên nhận biết những phẩm chất nghề nghiệp cần thiết và ý thức được tầm quan
trọng của chúng là điều vô cùng quan trọng. Hy vọng rằng, dưới góc nhìn Tâm
lý học, những chia sẻ của tác giả dựa trên việc tìm hiểu lý luận và thực tế về vấn
đề này sẽ nhận được sự đóng góp, bổ sung của các chuyên gia, các đồng nghiệp,
để từ đó hoàn thiện bức tranh vừa toàn diện, vừa sâu sắc và sát với thực tế về
những phẩm chất nghề nghiệp cần thiết của nhân viên bán hàng trong thời kỳ hội
nhập.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Các bài viết: “Gia nhập AEC: Cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt
Nam” trang vietnamnet.vn; “What are the 5 qualities of a good salesman?”
trang work.chron.com.
2. Jeffrey Gitomer, 2013, Kinh thánh về nghệ thuật bán hàng, NXB Lao
động Xã hội.
3. Nguyễn Quang Uẩn, 2011, Tâm lý học đại cương, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội.
4. Nguyễn Thị Mỹ Linh, 2007, Nghiên cứu tự đánh giá của sinh viên
trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh về phẩm chất nghề nghiệp,
Luận văn thạc sĩ Tâm lý học.
5. Thái Trí Dũng, 2005, Tâm lý học quản trị kinh kinh doanh, NXB
Thống kê
138
5 trang
16520
Free
Bạn đang xem tài liệu "Những phầm chất nghề nghiệp cần thiết của nhân viên bán hàng trong thời kỳ hội nhập – tiếp cận tâm lý học", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhung_pham_chat_nghe_nghiep_can_thiet_cua_nhan_vien_ban_hang.pdf
