Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế
NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
BÁN LẺ VIỆT NAM TRONG XU THẾ HỘI NHẬP QUỐC TẾ
ThS. GVC. Lê Văn Quý
1. Thị trường bán lẻ trong bối cảnh hội nhập quốc tế
Theo cam kết gia nhập WTO, kể từ ngày 11/1/2015, Việt Nam mở cửa
hoàn toàn đối với lĩnh vực bán lẻ, các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài sẽ được
phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn tại Việt Nam, chưa kể 10.000 loại hàng
hóa từ tổ chức AEC của các nước ASEAN sẽ được loại bỏ hoàn toàn thuế quan.
Trong khi các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài khá thành công, chiếm thị phần
lớn,thì sự tương ứng là thị trường bán lẻ trong nước phải đối diện với nhiều đối
thủ cạnh trạnh tầm cở như: BJC (Thái Lan) sẽ xây dựng 100 cửa hàng và đạt 300
cửa hàng trong tương lai, các doanh nghiệp khác đang tham gia như: TCI (phân
phối độc quyền Red Bull, Nestle and Bear…) cũng đã triển khai 1.000 đại lý
cung cấp hàng cho 5.000 cửa hàng bán lẻ tại Việt Nam; LotteMart (Hàn Quốc)
đang sở hữu 12 công ty hoạt động trong lĩnh vực bánh kẹo, thức ăn nhanh với
hàng trăm cửa hàng, trung tâm thương mại; Công ty Aeon Credit Service (Nhật
Bản) cung cấp dịch vụ bán hàng trả góp, trung tâm mua sắm…Một số dự án
khác đang được triển khai như Tập đoàn WCT-Malaysia có dự án “đại siêu thị”
(Shopping mall) Platinum Plaza đầu tư với tổng vốn 600 triệu USD; E-Mart -
Tập đoàn bán lẻ lớn của Hàn Quốc - cũng đã vào Việt Nam với vốn đầu tư ban
đầu 80 triệu USD và có kế hoạch mở chuỗi 52 siêu thị đến năm 2020. Mới đây
nhất, tập đoàn bán lẻ lớn thứ hai của Pháp là Auchan có ý định tham gia vào Việt
Nam với kế hoạch đầu tư 500 triệu USD trong 10 năm…Cũng theo Bộ Công
thương, tính đến cuối năm 2013 cả nước có khoảng 700 siêu thị, trong đó các tập
đoàn nước ngoài chiếm 40% và 125 trung tâm thương mại, trong đó các tập đoàn
nước ngoài chiếm 25%. Dù là “người đi sau” và phát triển mạnh trong mấy năm
gần đây, song các tập đoàn nước ngoài đã chiếm tỷ lệ tương ứng là 40% và 25%.
Như vậy vấn đề đặt ra là: doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam có còn cơ hội chiếm
lĩnh thị trường bán lẻ trong nước sau năm 2015 không? Và những giải pháp nào
góp phần cho bước phát triển vững chắc trong cuộc cạnh tranh này?
2. Đánh giá bước đầu về doanh nghiệp trong nước tham gia thị
trường bán lẻ
Việt Nam đã dần mở cửa thị trường bán lẻ kể từ ngày 1/1/2009, theo
thông tin nghiên cứu của tổ chức tư vấn AT-Kearney (Mỹ) công bố thì thị trường
bán lẻ Việt Nam hấp dẫn, được xếp hạng thứ 3/30 nước đang trên thế giới. Điều
đó có nghĩa thị trường bán lẻ Việt Nam đã và sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư nước
ngoài vào Việt Nam, cuộc đua cạnh tranh tăng lên, sẽ phát triển theo xu thế hội
37
nhập toàn cầu hóa nền kinh tế. Cho đến nay, sau hơn 5 năm mở cửa thị trường
ngành này đã có nhiều thay đổi theo hướng tích cực: số lượng trung tâm thương
mại, siêu thị và các điểm bán lẻ xu hướng hiện đại tăng nhanh chóng. Các kênh
bán lẻ hiện đại chiếm khoảng 20% thị trường bán lẻ và dự kiến năm 2015 sẽ tăng
25%. Các chuyên gia đánh giá, các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài hiện có phần
cạnh tranh khiêm tốn trên thị trường bán lẻ Việt Nam trong khi doanh nghiệp
trong nước có nhiều ưu thế về thị phần và nhiều doanh nghiệp đang mở rộng
phát triển hàng loạt chuỗi hệ thống ngành hàng bán lẻ.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt đã nêu trên, những yêu
cầu cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp bán lẻ trong
nước chính là:
Thứ nhất, vấn đề giải quyết - phân bố mặt bằng bán lẻ đây là khó khăn
lâu dài nếu không có hỗ trợ từ Nhà nước, trong thực tế để thuê được địa điểm
kinh doanh là rất khó, Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam mong muốn có những
quy định, chính sách ưu đãi trong việc giao, cho thuê đất để phục vụ hoạt động
bán lẻ. Trong lúc hai đô thị lớn là Hà Nội và TP.HCM, ở những công trình công
cộng các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam phải sử dụng quỹ mặt bằng ở các tuyến
Metro, điểm bán lẻ dưới lòng đất để phát triển hết sức khó khăn. Chỉ tính riêng
chi phí mặt bằng kinh doanh đã chiếm từ 30-40% vốn đầu tư của doanh nghiệp.
Trong khi, các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài có thế mạnh về vốn, tài chính,
thương hiệu, mạng lưới phân phối, kỹ năng, con người...
Thứ hai, khó khăn lớn của doanh nghiệp, hộ kinh doanh Việt Nam là
năng lực cạnh tranh yếu kém, đa phần hoạt động quy mô nhỏ, trình độ quản lý
lạc hậu, phương thức kinh doanh chưa tiên tiến, cơ sở hạ tầng kinh doanh thiếu
hiện đại, chiến lược kinh doanh không được quan tâm đúng mức.
Thứ ba, các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam còn thiếu kinh nghiệm trong
đào tạo, tổ chức cung ứng…Đồng thời, tính liên kết giữa các doanh nghiệp: liên
kết dọc giữa nhà sản xuất - nhà bán buôn - nhà bán lẻ; liên kết ngang giữa nhà
bán buôn với nhà bán buôn, nhà bán lẻ với nhà bán lẻ; liên kết giữa nhà phân
phối với các nhà cung ứng dịch vụ ngân hàng… vẫn còn yếu kém.
Thứ tư, vai trò điều tiết của Chính phủ hầu như chưa phát huy trong
việc định hướng cũng như giúp đỡ các doanh nghiệp trong nước. Điển hình việc
cấp giấy phép hoạt động cho các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài hầu hết những
siêu thị, trung tâm thương mại đều chọn được những vị trí đẹp nhất, gần trung
tâm, nơi tập trung dân cư, giao thông thuận tiện, mặt bằng rộng.
Thứ năm, doanh nghiệp trong nước cũng có những thay đổi để thích ứng
với hội nhập thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, về mặt thông tin họ không nhận
được xuyên suốt, tổng thể, thường xuyên. Trong khi ở các nước có những chính
38
sách giúp doanh nghiệp thích ứng với xu thế hội nhập. Và để doanh nghiệp Việt
Nam có đủ năng lực cạnh tranh hay không thì vai trò của Chính phủ trong sự
chuẩn bị cho họ về việc định vị toàn cầu là vô cùng quan trọng.
3. Những cơ sở phát triển thị trường bán lẻ
Thứ nhất, thị trường Việt Nam khá lớn, với 90 triệu dân, cơ cấu dân số
trẻ, khoảng 65% trong độ tuổi lao động, trên 55% dân số dưới 45 tuổi, hơn nửa
dân số có độ tuổi dưới 30, thu nhập bình quân đầu người ngày càng tăng. Dự báo
dân số tương ứng năm 2020 là 95 triệu (70 triệu dân thành thị), người thành thị
luôn dẫn đầu về tiêu dùng hàng Hi-tech. Và tính toán của các chuyên gia ngành
hàng bán lẻ, trung bình cứ 100.000 dân thì cần có 1 đại siêu thị, 1 trung tâm
thương mại; cứ 10.000 dân thì cần 1 siêu thị cỡ trung bình; còn 1.000 dân thì cần
1-3 cửa hàng tiện lợi. So với tình hình thực tế phân bố dân cư ở Việt Nam thì
mạng lưới bán lẻ vẫn còn thưa thớt. Đó cũng chính là khoảng trống để các doanh
nghiệp bán lẻ Việt Nam mở rộng thị phần. Cùng với nhiều lợi thế khác về nguồn
hàng, sự am hiểu văn hóa tiêu dùng…để doanh nghiệp bán lẻ trong nước có cơ
hội phát triển.
Nhận định về các doanh nghiệp bán lẻ trong nước thì chỉ có một số đơn vị
có phương thức kinh doanh và phân phối tương đối chuyên nghiệp như: Tổng
công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) với hơn 40 doanh nghiệp trực thuộc, Tổng
công ty thương mại Hà Nội, chuỗi siêu thị Citimax, Fivimart, hệ thống Maxi
Mart, CoopMart...Thực tế cho thấy các đơn vị bán lẻ trong nước còn chưa nhiều,
lại thiếu tính chuyên nghiệp và vốn ít; hệ thống hậu cần như kho bãi, xe chuyên
dùng, nguồn hàng rời rạc, thiếu đồng bộ, chưa đạt chuẩn; hạ tầng giao thông
kém... Hầu hết các nhà phân phối bán lẻ ở quy mô nhỏ, yếu về năng lực, hạn chế
về mặt hàng phục vụ, nguồn nhân lực chưa được đào tạo cơ bản...Vì thế, việc mở
cửa thị trường bán lẻ theo cam kết cho các doanh nghiệp nước ngoài với trình độ
văn minh thương mại cao là một thách thức lớn để tồn tại, phát triển doanh
nghiệp bán lẻ trong nước.
Thứ hai, hiện có nhiều doanh nghiệp trong nước có nhu cầu đẩy mạnh
phát triển thị phần khu vực nông thôn. Hoạt động kinh doanh ở thành thị vốn
luôn là chiến lược phát triển chính của các doanh nghiệp, tuy nhiên trong bối
cảnh các nhà bán lẻ trong nước gặp nhiều cạnh tranh cũng như dần bão hòa ở thị
trường này thì việc đầu tư phát triển tại nông thôn sẽ là phương án thích hợp.
Hiện, các doanh nghiệp kể trên đang mở rộng hệ thống kênh phân phối về nông
thôn, với mạng lưới hàng chục siêu thị, hàng trăm cửa hàng trên toàn quốc. Theo
kết quả khảo sát về thị trường khu vực nông thôn Việt Nam của Kantar
Worldpanel (một công ty đa quốc gia chuyên tư vấn-nghiên cứu thị trường hàng
đầu thế giới) công bố hồi tháng 11/2014 cho thấy: nông thôn hiện chiếm 68%
dân số và đóng góp 60% tổng thu nhập quốc nội, với trình độ dân trí ngày càng
39
được nâng cao. Về dài hạn, thu nhập và mức sống nông thôn đang tiếp tục được
nâng lên. Nhờ đó, các trang thiết bị cơ bản cũng đã có mặt ở phần lớn các hộ gia
đình. Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam cũng nhận định đây là thị
trường tiềm năng rộng lớn, song để cạnh tranh đối với các doanh nghiệp nước
ngoài, không chỉ cần mở rộng thị trường kinh doanh là đủ, các nhà bán lẻ trong
nước cần phải đảm bảo trước hết về mặt chất lượng, giành được lòng tin của
người tiêu dùng.
Thứ ba, nếu cứ giữ quan điểm sản xuất hàng hóa để tiêu thụ nội địa thì
khó cạnh tranh với hàng hóa nước ngoài do mẫu mã, thông tin sản phẩm không
thu hút người tiêu dùng. Theo thế giới xu hướng về thị trường bán lẻ có 4 yếu tố
tác động và Việt Nam cũng không nằm ngoài vấn đề này. Trong đó, yếu tố kinh
tế toàn cầu về mua sắm, có nghĩa các nhà bán lẻ nước ngoài đầu tư sẽ đem đến
những công nghệ mới trong thị trường bán lẻ, các hàng hóa này đã đạt chuẩn ở
thị trường mặc định rồi. Do vậy, người tiêu dùng có cơ hội lựa chọn, sử dụng
được nhiều hàng hóa tốt. Ngoài ra, việc gia nhập của nhà đầu tư nước ngoài vào
thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ tạo sự kích thích nhà sản xuất trong nước thay đổi
phương thức sản xuất, phân phối, dịch vụ... để cạnh tranh, phát triển với sự tham
gia của nhiều đối thủ có mặt.
Thứ tư, Bên cạnh nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm chất
lượng cao, an toàn, cũng sẽ tương ứng mức thu nhập tăng hơn và sự phát triển
của các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ... sẽ vẫn tiếp tục gia tăng, phát triển … thì
nền kinh tế với hơn 90 triệu người cho thấy triển vọng đối với ngành bán lẻ tại
Việt Nam sẽ đầy tiềm năng, cơ hội nhưng cũng chứa đựng không ít khó khăn,
thử thách.
4. Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các
doanh nghiệp bán lẻ trong nước trong xu thế hội nhập quốc tế.
Từ những nội dung đề cập trên, để doanh nghiệp bán lẻ trong nước có thể
nâng cao năng lực cạnh tranh của mình trên thị trường hội nhập quốc tế, nên tập
trung vào một số giải pháp cần thiết sau:
Một là, cần có những chính sách và quy định chặt chẽ hơn, không trái với
các cam kết gia nhập WTO, FTA… và hỗ trợ cho doanh nghiệp, như: đào tạo
nguồn nhân lực, nghiên cứu thị trường, xu hướng mua sắm hàng hóa của người
tiêu dùng…
Hai là, đẩy mạnh tiêu thụ hàng Việt ở khu vực nông thôn thông qua các
hội chợ, chương trình bán hàng lưu động.
Ba là, cần có các chương trình liên kết thương mại, xúc tiến thương mại
giữa các tỉnh trong cả nước về nguồn hàng.
40
Bốn là, các doanh nghiệp bán lẻ trong nước phải tính đến mô hình liên
kết giữa người sản xuất và bán hàng. Kinh nghiệm ở các nước phát triển, các
doanh nghiệp phân phối đều đi theo hướng này. Tuy nhiên, để có thể liên kết
được, doanh nghiệp nên đưa ra các hàng hoá cạnh tranh (phải có nguồn vốn giá
rẻ do Chính phủ quy định).
Năm là, phần lớn các cơ sở sản xuất và nuôi trồng của nông dân có quy
mô nhỏ, tự phát, manh mún, quy trình sản xuất thiếu tuân thủ các quy định về vệ
sinh an toàn thực phẩm, vì vậy, rất cần cơ quan nhà nước hỗ trợ về kỹ thuật, quy
trình công nghệ, chính sách ưu đãi…
Tóm lại:
Sau hơn 7 năm trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại
Thế giới (WTO), Việt Nam đã thực biện cam kết mở cửa thị trường và đang là
một trong những thị trường bán lẻ cạnh tranh sôi động, hấp dẫn, thu hút sự quan
tâm của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Do đó, doanh nghiệp trong nước
cần có chiến lược kinh doanh hợp lý, đào tạo nhân lực, đẩy mạnh liên kết giữa
nhà sản xuất – phân phối – bán lẻ để tạo nên những lợi thế của mình…đồng thời
cần có những cơ chế, chính sách của nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho
doanh nghiệp bán lẻ trong nước cạnh tranh, mở rộng, gia tăng thị phần hướng
đến mục đích phát triển lợi ích lâu dài, bền vững, thể hiện Việt nam là thành viên
có vai trò tích cực trong tiến trình toàn cầu hóa kinh tế thế giới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam làm gì để đứng vững trong cuộc cạnh
tranh khốc liệt – TS. Liên Hà – Đại học Ngoại thương.
2. Tổng cục Thống kê (năm 2013, 2014): Số liệu thống kê về thương mại
trong nước.
3. Nguồn Internet.
41
5 trang
13521
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nang_cao_nang_luc_canh_tranh_cua_doanh_nghiep_ban_le_viet_na.pdf
