Kiến nghị hoàn thiện quy quy định pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật lĩnh vực BHXH trong bối cảnh công nghiệp 4.0
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
9.
KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT
VỀ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT LĨNH VỰC BHXH
TRONG BỐI CẢNH CÔNG NGHIỆP 4.0
ThS.NCS. Lâm Thị Thu Huyền (*)
Vi phạm pháp luật về Bảo hiểm xã hội (BHXH) xảy ra ngày càng nhiều thủ đoạn
và tinh vi gây ảnh hưởng lớn tới lợi ích của người lao động và Nhà nước. Đặc biệt
trong bối cảnh nền công nghiệp 4.0, vi phạm này gây hậu quả nghiêm trọng ảnh
hưởng tới hệ thống an sinh xã hội và lòng tin của người dân đối với chính sách của
Đảng và Nhà nước. Mặc dù đã có những quy định pháp luật về xử lý vi phạm pháp
luật BHXH song thực tế vẫn chưa được giải quyết toàn diện. Chính từ thực trạng đó
bài viết mong muốn đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện quy định đồng thời đưa ra
giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật về BHXH.
Từ khóa: xử lý vi phạm pháp luật, BHXH, người lao động, người sử dụng lao động.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tình hình vi phạm pháp luật về BHXH ngày càng diễn ra nhiều cả về số lượng và
mức độ nguy hiểm. Các cá nhân tổ chức trục lợi từ BHXH tăng lên nhanh chóng. Theo
thống kê, từ năm 2007 - 2016, BHXH Việt Nam đã tiến hành kiểm tra việc chấp hành
pháp luật về BHXH với 103.199 lượt đơn vị sử dụng lao động. Qua kiểm tra, phát
(*) Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế quốc dân
112
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
hiện đề nghị xử phạt vi phạm hành chính pháp luật về BHXH 7.765 vụ và đã xử phạt
vi phạm hành chính 2.020 vụ; đề nghị truy thu về Quỹ BHXH 331,5 tỷ đồng. Tính đến
hết năm 2016, số tiền nợ BHXH của doanh nghiệp là 7.795 tỷ đồng, chiếm 3,30 % so
với tổng số tiền phải thu. Hiện nay, có khoảng hơn 300.000 doanh nghiệp đang hoạt
động nhưng chỉ có 150.000 doanh nghiệp tham gia BHXH. Như vậy, số doanh nghiệp
trốn đóng BHXH là khoảng 150.000 doanh nghiệp với trên 05 triệu lao động; ngoài
ra, còn có các hành vi gian lận, khai man, lập hồ sơ BHXH khống để hưởng các chế
độ BHXH (BHXH Việt Nam, 2017). Xử lý vi phạm pháp luật là việc các cơ quan nhà
nước, người có thẩm quyền áp dụng chế tài xử lý đối với hành vi vi phạm pháp luật
do các cá nhân, tổ chức thực hiện môt cách cố ý hoặc vô ý. Như vậy hoạt động xử lý
vi phạm pháp luật chỉ được diễn ra khi có hành vi vi phạm pháp luật, đây là hoạt động
cưỡng chế mang tính quyền lực Nhà nước.
Từ đó suy ra: Xử lý vi phạm pháp luật BHXH là việc các cơ quan nhà nước,
người có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với những cá nhân, tổ chức
thực hiện hành vi vi phạm pháp luật BHXH nhằm đảm bảo trật tự và kỷ luật trong
quản lý nhà nước về BHXH, theo thủ tục mà pháp luật quy định.
2. THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP
LUẬT BHXH
2.1. Về hình thức xử lý
Theo Điều 122 Luật BHXH 2014 thì “Cơ quan, tổ chức có hành vi vi phạm quy
định của Luật này, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử phạt vi phạm hành
chính; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật”. Đối với cá
nhân có hành vi vi phạm thì “tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử phạt vi
phạm hành chính, xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt
hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật”. Như vậy các hình thức xử lý vi
phạm phạm luật về BHXH bao gồm:
Thứ nhất, xử phạt vi phạm hành chính: cảnh cáo, phạt tiền và các biện pháp khắc
phục hậu quả.
Nghị định 88/2015/NĐ-CP sửa đổi bổ sung NĐ 95/2013/NĐ-CP quy định về xử
phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, đưa người Việt Nam đi làm
việc ở nước ngoài. Tùy vào từng hành vi vi phạm pháp luật về BHXH mà mức xử phạt
113
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
sẽ khác nhau, cao nhất lên tới 1 triệu đồng với người lao động; đối với người sử dụng
lao động lên tới 75 triệu đồng hoặc lên tới 3 triệu đồng khi vi phạm với mỗi người lao
động. Những quy định rất cụ thể, rõ ràng là căn cứ pháp lý vững chắc để cá nhân, tổ
chức có thẩm quyền có thể thực thi quyền lực của mình nhanh chóng từ đó đảm bảo
tính nghiêm minh của pháp luật.
Về các biện pháp khắc phục hậu quả: Tại Nghị định 95/2013/NĐ-CP cũng quy
định một số biện pháp khắc phục hậu quả: buộc truy nộp số tiền BHXH bắt buộc, bảo
hiểm thất nghiệp chưa đóng, chậm đóng đối với hành vi vi phạm quy định; buộc đóng
số tiền lãi của sổ BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp chưa đóng, chậm đóng theo
mức lãi suất của hoạt động đầu tư quỹ BHXH; buộc trả đủ chế độ BHXH, buộc nộp
lại lợi nhuận thu được từ việc sử dụng quỹ BHXH sai mục đích...
Thứ hai, bồi thường thiệt hại.
Điều 122 Luật BHXH 2014 có quy định: “Cơ quan, tổ chức có hành vi vi phạm
quy định của Luật này, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử phạt vi phạm
hành chính; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật”. Bồi
thường thiệt hại bao gồm bồi thường thiệt hại về vật chất và tinh thần được phát sinh
do lỗi cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín,
tài sản và các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân tổ chức. Điều kiện phát sinh trách
nhiệm bồi thường thiệt bao gồm: có thiệt hại thực tế xảy ra, hành vi gây thiệt hại phải
là những hành vi trái pháp luật, có lỗi của người gây thiệt hại và có mối quan hệ nhân
quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật.
Thứ ba, truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bộ luật Hình sự 2015 quy định những tội danh riêng đối với những hành vi vi
phạm pháp luật trong lĩnh vực BHXH: Điều 214 về tội gian lận BHXH; Điều215 về
tội gian lận BHYT; Điều 216 về tội trốn đóng BHXH. Việc tội phạm hóa hành vi trốn
đóng BHXH và quy định tách riêng tội gian lận BHXH và tội gian lận BHYT trong bộ
luật hình sự mới đã khắc phục được khoảng trống trong xử lý nhóm hành vi vi phạm
nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN. Điều này tăng tính tương hỗ của bộ luật hình
sự trong việc tạo cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội mà
các luật chuyên ngành trong lĩnh vực BHXH đã cho phép truy cứu trách nhiệm hình
sự. Việc bổ sung những tội danh riêng cho lĩnh vực BHXH là phù hợp với yêu cầu của
công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong lĩnh vực BHXH trong giai đoạn hiện
114
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
nay khi mà ý thức tuân thủ pháp luật về BHXH còn chưa cao, dẫn đến tình trạng chây
ỳ, trốn tránh nghĩa vụ đóng hoặc cố tình trục lợi từ các quỹ BHXH.
Ngoài các hình thức trên, pháp luật BHXH còn cho phép một số chủ thể có thẩm
quyền khởi kiện ra Tòa đối với những hành vi vi phạm pháp luật BHXH để bảo vệ
quyền lợi cho người lao động hoặc nhóm chủ thể bị xâm hại. Theo đó, tại điểm d
khoản 1 Điều 14 Luật BHXH 2014 quy định tổ chức công đoàn có quyền: Khởi kiện
ra Tòa án đối với hành vi vi phạm pháp luật về BHXH gây ảnh hưởng đến quyền và
lợi ích hợp pháp của người lao động, tập thể người lao động theo quy định tại khoản
8 Điều 10 của Luật Công đoàn (Đại diện cho tập thể người lao động khởi kiện tại Tòa
án khi quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của tập thể người lao động bị xâm phạm;
đại diện cho người lao động khởi kiện tại Tòa án khi quyền và lợi ích chính đáng của
người lao động bị xâm phạm và được người lao động ủy quyền”. Ngoài ra khởi kiện
còn là đặc quyền mà pháp luật BHXH dành cho người lao động và người sử dụng lao
động khi họ nhận thấy quyền và lợi ích của mình bị xâm phạm: Khoản 8 điều 18 Luật
BHXH 2014 quy định về quyền khởi kiện của người lao động về BHXH; Khoản 2
điều 20 Luật BHXH 2014 quy định về quyền khởi kiện của người sử dụng lao động
về BHXH. Như vậy Luật BHXH 2014 cho phép quyền khởi kiện đối với tổ chức Công
đoàn, người lao động và người sử dụng lao động.
Theo đánh giá chung về việc khởi kiện ra Tòa đối với những vi phạm chế độ đóng
BHXH bắt buộc cho người lao động đã mang lại những kết quả ban đầu đáng khích lệ
nhưng khi thi hành án theo phán quyết của tòa thì lại gặp phải một số trở ngại khiến
công tác thực thi trở lên khó khăn, các biện pháp khắc phục hậu quả đã được pháp luật
quy định song trên thực tế rất khó thực hiện. Mục đích thu hồi số tiền BHXH bị các
doanh nghiệp chiếm dụng không trọn vẹn, quyền lợi của người lao động chưa được
bảo vệ, thậm chí có trường hợp tòa án vừa tuyên bản án thì sau đó doanh nghiệp biến
mất không để lại dấu vết.
Nhận xét: Như vậy, Khoản 1 và Khoản 2, Điều 122, Luật BHXH 2014 quy định
nghĩa vụ pháp lý của cá nhân, tổ chức và cơ quan trong trường hợp họ có hành vi vi
phạm pháp luật về BHXH. Tùy thuộc tính chất, mức độ hành vi vi phạm mà cơ quan,
tổ chức, cá nhân sẽ phải chịu các hình thức xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại.
Mức xử phạt hành chính đối với từng nhóm hành vi vi phạm của cơ quan, tổ chức,
cá nhân hiện nay đã được quy định tương đối cụ thể tại Điều 26, Điều 27 và Điều 28,
Nghị định 95/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao
115
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
động, BHXH, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng
ngày 22 tháng 08 năm 2013. Chẳng hạn như, đối với người sử dụng lao động có hành
vi “giả mạo hồ sơ BHXH để hưởng chế độ BHXH” thì sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000
đồng đến 10.000.000 đồng đối với mỗi hồ sơ hưởng BHXH giả mạo (Khoản 2, Điều
27, Nghị định 95/2013/NĐ-CP).
Ngoài ra, riêng với trường hợp cá nhân có hành vi vi phạm còn có thể phải chịu
xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Các hình thức xử lý kỷ luật đối với
người lao động hiện nay được quy định bao gồm: khiển trách, kéo dài thời hạn nâng
lương không quá 06 tháng hoặc cách chức, và sa thải. Còn đối với cán bộ, công chức,
viên chức, các hình thức xử lý kỷ luật đa dạng hơn, bao gồm: khiển trách, cảnh cáo,
hạ bậc lương, buộc thôi việc; đối với cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh
đạo, quản lý thì có thêm 02 hình thức là cách chức và giáng chức. Với xu hướng gian
lận, trục lợi trong lĩnh vực BHXH ngày càng phổ biến, không chỉ ảnh hưởng nghiêm
trọng tới quyền và lợi ích chính đáng của người lao động, người tham gia bảo hiểm
mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sự ổn định và phát triển của chính
sách an sinh xã hội, ảnh hưởng lớn đến chính sách thu hút đầu tư để phát triển kinh tế
của Đảng và Nhà nước, Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2015 cũng đã đưa ra 03 tội danh
liên quan đến vấn đề này, đó là: Điều 218. Tội gian lận BHXH, bảo hiểm thất nghiệp;
Điều 219. Tội gian lận bảo hiểm y tế; Điều 220. Tội trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế,
bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động. Việc hình sự hóa đối với những vi phạm về
BHXH được coi là biện pháp có tính răn đe, giúp ngăn ngừa và phòng chống hiệu quả
những vi phạm, tội phạm trong lĩnh vực BHXH (Nguyễn Hiền Phương, 2010).
2.2. Về thẩm quyền xử phạt
Một là, về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.
Theo Điều 121 Luật BHXH 2014 và Điều 46 Luật Xử lý vi phạm hành chính
2012 thì thẩm quyền xử phạt thuộc về:
- Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam có thẩm quyền theo quy định tại khoản 4 Điều
46 của Luật Xử lý vi phạm hành chính: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến mức tối đa đối
với lĩnh vực tương ứng; Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời
hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành
chính; Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
- Giám đốc BHXH cấp tỉnh có thẩm quyền theo quy định tại khoản 2 Điều 46 của
116
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
Luật xử lý vi phạm hành chính: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 50% mức tiền phạt tối đa
đối với lĩnh vực tương ứng nhưng không quá 50.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng
giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch
thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính có giá trị không vượt quá mức tiền phạt;
Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
- Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành do Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam quyết
định thành lập có thẩm quyền theo quy định tại khoản 3 Điều 46 của Luật xử lý vi
phạm hành chính: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 70% mức tiền phạt tối đa đối với lĩnh
vực tương ứng nhưng không quá 250.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép,
chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang
vật, phương tiện vi phạm hành chính có giá trị không vượt quá mức tiền phạt; Áp dụng
biện pháp khắc phục hậu quả.
Ngoài ra tại khoản 2 điều 121 Luật BHXH 2014 cũng cho biết: Người có thẩm
quyền xử phạt vi phạm hành chính quy định tại khoản 1 Điều này có thể giao cho cấp
phó thực hiện xử lý vi phạm hành chính.
Thêm nữa tại Điều 36, 37 của Nghị định 95/2013/NĐ-CP thì chủ thể có thẩm
quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH còn được trao cho Chủ tịch
ꢀy ban nhân dân các cấp và Thanh tra lao động.
Hai là, thẩm quyền yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại: được trao cho Tòa án nhân
dân cấp có thẩm quyền tại nơi cư trú (nơi đăng ký trụ sở chính) của người bị yêu cầu
hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại.
Ba là, thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự: được trao cho Tòa án nhân dân
cấp có thẩm quyền theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015.
2.3. Về thủ tục xử phạt
Thứ nhất, thủ tục xử phạt vi phạm hành chính: khi phát hiện ra hành vi vi phạm
pháp luật về BHXH cơ quan có thẩm quyền xử phạt cần kịp thời lập biên bản vi phạm
hành chính theo quy định tại Điều 40 của Nghị định 95/2013/NĐ-CP. Sau đó thì cơ
quan có thẩm quyền tiến hành các thủ tục sau: Phát hiện và lập biên bản; xác minh tình
tiết của vụ việc; chuyển hồ sơ nếu thấy có dấu hiệu tội phạm; ra quyết định xử phạt;
thi hành quyết định xử phạt. Ngoài ra tùy từng trường hợp có thể thực hiện thêm một
số biện pháp như: biện pháp ngăn chặn; xem xét và giải quyết khiếu nại, cưỡng chế
117
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
thi hành quyết định xử phạt.
Có thể thấy thủ tục trên là khá hợp lý, phù hợp với thực tiễn góp phần quan trọng
nâng cao hiệu quả xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH.
Thứ hai, thủ tục yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại. Theo quy định tại Bộ luật Dân
sự 2014 thì cá nhân tổ chức cơ quan có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện
hợp pháp yêu cầu giải quyết việc dân sự có quyền nộp đơn yêu cầu tòa án có thẩm
quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Cùng với đơn yêu cầu thì phải gửi
kèm các tài liệu chứng cứ để chứng minh cho những yêu cầu của mình là có căn cứ và
hợp pháp. Trong thời gian 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đơn thì Tòa án phải xem
xét và có một trong các quyết định sau: tiến hành thủ tục thụ lý vụ việc thuộc thẩm
quyền của mình, chuyển đơn yêu cầu cho tòa có thẩm quyền. Sau khi thụ lý đơn yêu
cầu tòa án tiến hành hòa giải giữa các bên. Sau khi Tòa tiến hành hòa giải giữa các bên
đương sự mà không đi đến sự thỏa thuận thống nhất thì Tòa sẽ mở phiên tòa sơ thẩm
để thực hiện giải quyết vụ việc. Phiên tòa sơ thẩm phải tiến hành đúng thời gian, địa
điểm đã được ghi trong quyết định đưa vụ việc ra xét xử và có sự tham gia đầy đủ của
những người tham gia tố tụng và người tiến hành tố tụng. Mặc dù pháp luật BHXH có
thừa nhận bồi thường thiệt hại là một trong những hình thức xử lý vi phạm pháp luật
nhưng lại không hề có bất cứ quy định cụ thể nào về hình thức xử lý khiến cho biện
pháp này hiện nay khó áp dụng chưa thực sự đi sâu vào thực tiễn.
Thứ ba, thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự. Khi nhận được tin tố giác của các
cá nhân, tổ chức hay thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc thông
qua điều tra thì cơ quan điều tra có trách nhiệm tiếp cận đầy đủ mọi tố giác, tin báo
về tội phạm BHXH. Sau đó cơ quan điều tra phải có trách nhiệm kiểm tra, xác minh
nguồn tin và ra quyết định có hay không khởi tố vụ án hình sự. Sau khi quyết định
khởi tố vụ án hình sự thì cơ quan điều tra sẽ tiến hành điều tra và nếu nhận thấy có đủ
căn cứ để xác định chủ thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật BHXH thì ra quyết
định khởi tố bị can, tiếp tục tiến hành nghiệp vụ điều tra để bổ sung chứng cứ chứng
minh tội phạm và ra bản kết luận điều tra và đề nghị truy tố. Đề nghị truy tố sẽ được
gửi tới Tòa án nhân dân cấp có thẩm quyền. Tòa án căn cứ vào chứng cứ mà cơ quan
điều tra thu thập, căn cứ vào bản cáo trạng cũng như lời khai của bị can ra quyết định
có hay không đưa vụ án ra xét xử và ra bản án thích hợp. Tuy nhiên hiện nay khởi tố
vụ án hình sự liên quan tới vi phạm pháp luật BHXH vẫn còn khá mới mẻ dù đã có
quy định pháp luật.
118
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH XỬ LÝ VI PHẠM
PHÁP LUẬT VỀ BHXH
Một là, tăng mức xử phạt đối với vi phạm hành chính về BHXH: Việc xử phạt
vi phạm hành chính với các doanh nghiệp nợ tiền BHXH quá lớn, chây ỳ và bỏ trốn
mang lại hiệu quả không cao vì mức xử phạt tối đa cho hành vi vi phạm pháp luật về
BHXH mới chỉ dừng lại ở mức 75 triệu đồng. Có thể thấy mức xử phạt như hiện nay
là quá nhẹ, không phù hợp với tính chất của hành vi vi phạm đặc biệt đối với doanh
nghiệp cố tình chây ỳ không thực hiện nghĩa vụ nộp BHXH, con số 75 triệu là quá
khiêm tốn so với số tiền vi phạm lên tới hàng tỷ đồng. Đôi khi người sử dụng lao động
thà chấp nhận nộp phạt để lấy vốn sản xuất kinh doanh còn hơn phải nộp đúng nghĩa
vụ. Vì vậy kiến nghị bỏ nội dung “ tối đa không quá 75 triệu đồng” và tính mức phạt
tiền theo tỷ lệ phần trăm tổng số tiền phải đóng mà trốn đóng BHXH.
Hai là, về hình thức xử lý bồi thương thiệt hại: Pháp luật cần có quy định cụ thể
về những trường hợp nào buộc bồi thường thiệt hại, mức bồi thường, cơ quan có thẩm
quyền ra quyết định bồi thường cũng như thủ tục bồi thường thiệt hại để có thể áp
dụng dễ dàng trong thực tiễn. Mặc dù Bộ luật Dân sự và tố tụng dân sự hiện hành đã
có quy định cụ thể về bồi thường thiệt hại, tuy nhiên đối với một lĩnh vực đặc thù như
BHXH kiến nghị cần có quy định cụ thể dành cho ngành BHXH.
Ba là, quy định rõ ràng trách nhiệm của các bên trong việc tổ chức thực hiện
pháp luật BHXH. Trách nhiệm báo cáo về BHXH hiện nay được giao cho hai cơ quan
là Bộ Lao động Thương binh và xã hội và Bộ Tài chính theo Điều 10,11 Luật BHXH
2014 tuy nhiên quy định này khá chung chung và chưa thực sự đầy đủ. Nhận thấy các
bên chủ thể đóng và hưởng quỹ BHXH như người lao động, người sử dụng lao động,
thân nhân của người lao động nhưng pháp luật chưa có quy định cụ thể về quyền được
kiểm tra, giám sát quá trình sử dụng và bảo tồn quỹ BHXH. Do đó kiến nghị pháp luật
BHXH cần quy định trách nhiệm cụ thể của Bộ Lao động Thương binh xã hội, Bộ Tài
chính, ủy ban nhân dân các tỉnh về chế độ báo cáo tình hình quản lý và sử dụng quỹ
BHXH theo quý và năm tới đông đảo những người tham gia BHXH một cách công
khai minh bạch; đồng thời pháp luật BHXH nên quy định thêm quyền cho người tham
gia BHXH được tiếp cận thông tin liên quan tới quỹ BHXH, có quyền cử đại diện
như tổ chức công đoàn tham gia giám sát tình hình thu chi quỹ BHXH (Bùi Thị Thu
Huyền, 2016).
119
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
Bốn là, hoàn thiện quy trình khởi kiện ra Tòa: Đối với các hành vi vi phạm pháp
luật về BHXH gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Cơ quan BHXH phối hợp với các cơ quan chức năng thực hiện khởi tố một số doanh
nghiệp cố tình trốn đóng BHXH theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 nhằm
răn đe đối với các doanh nghiệp khác.
4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN QUY ĐỊNH
VỀ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT BHXH TRONG ĐIỀU KIỆN 4.0
Thứ nhất là nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả tổ chức thực hiện chính pháp
luật BHXH
Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thực hiện dịch vụ công trực tuyến trên tất
cả các lĩnh vực BHXH, bảo hiểm thất nghiệp; hoàn thiện, đẩy mạnh kết nối cơ sở dữ
liệu quốc gia về bảo hiểm với các hệ thống cơ sở dữ liệu có liên quan nhằm phục vụ
tốt công tác thực hiện chính sách và công tác nghiên cứu, hoạch định chính sách. Tiếp
tục hiện đại hóa quản lý BHXH, đầu tư phát triển công nghệ và phương pháp quản
lý tiên tiến trong tổ chức thực hiện BHXH, bảo hiểm thất nghiệp. Kịp thời ngăn chặn
tình trạng gian lận, trục lợi chính sách BHXH, bảo hiểm thất nghiệp. Triển khai có
hiệu quả các chính sách bảo hiểm thất nghiệp, phát huy đầy đủ các chức năng của bảo
hiểm thất nghiệp, bảo đảm bảo hiểm thất nghiệp thực sự là công cụ quản trị thị trường
lao động. Chi phí tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp lấy từ nguồn quỹ
bảo hiểm thất nghiệp, không lấy từ ngân sách Nhà nước. Có cơ chế tuyển dụng, đào
tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, nhất là trong bối cảnh thị
trường lao động biến động nhanh chóng và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã
và đang làm biến đổi cấu trúc của thị trường lao động.
Thứ hai là tăng cường hiệu lực hiệu quả công tác thanh tra chuyên ngành, kiểm
tra và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH
Thanh tra và kiểm tra đóng vai trò quan trọng trong hoạt động tuân thủ pháp luật
nhằm phát huy những nhân tố tích cực đồng thời phát hiện và phòng ngừa những vi
phạm pháp luật góp phần thúc đẩy hoàn thiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh
vực BHXH. Kiểm tra tình hình thi hành pháp luật: Tăng cường công tác kiểm tra
việc tổ chức, thực hiện văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hướng dẫn chuyên môn
nghiệp vụ của Ngành. Qua đó, thu thập thông tin đánh giá thực trạng việc thi hành
pháp luật và tình hình xử lý vi phạm pháp luật; kịp thời phát hiện những khó khăn,
120
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
vướng mắc, mâu thuẫn trong các văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản hướng
dẫn nghiệp vụ của ngành để kiến nghị với cơ quan, người có thẩm quyền sửa đổi, bổ
sung hoặc bãi bỏ văn bản cho phù hợp với thực tiễn. Các đơn vị, cá nhân là đối tượng
kiểm tra có trách nhiệm thực hiện các yêu cầu của cơ quan tiến hành kiểm tra theo quy
định của pháp luật. Thu thập, xử lý thông tin về tình hình thi hành pháp luật: Căn cứ
kết quả thu thập thông tin, kết quả kiểm tra, điều tra, khảo sát tình hình thi hành pháp
luật nêu trên, các đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam và BHXH các tỉnh, thành phố xử
lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý kết quả theo
dõi tình hình thi hành pháp luật theo các nội dung: Thực hiện các biện pháp nhằm bảo
đảm tính chính xác, thống nhất trong hướng dẫn áp dụng pháp luật; Sửa đổi, bổ sung
ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật; Kịp thời tổ chức thi hành văn bản quy
phạm pháp luật đã có hiệu lực; Các đơn vị nghiệp vụ theo chức năng, nhiệm vụ của
mình đánh giá việc thực hiện quy định của pháp luật liên quan đến lĩnh vực hoạt động
của đơn vị mình; BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức triển khai
và phân công cán bộ phụ trách công tác pháp chế tại đơn vị mình để theo dõi, tổng hợp
đánh giá tình hình tình thi hành pháp luật tại BHXH các tỉnh, thành phố.
Để hoạt động thanh tra kiểm tra và xử lý vi phạm được thực hiện hiệu quả thì cần
một số giải pháp đồng bộ như: tiếp tục hoàn thiện bộ máy làm công tác thanh tra từ
trung ương tới địa phương, đội ngũ thanh tra viên lao động cần được bồi dưỡng nâng
cao cả về số lượng và chất lượng, bên cạnh đó cần xây dưng cơ chế phân vùng quản lý
cho thanh tra viên lao động. Điều này sẽ làm nâng cao trách nhiệm của đội ngũ thanh
tra viên từ đó hạn chế được tình trạng vi phạm pháp luật về BHXH. Thêm nữa việc
bồi dưỡng đội ngũ làm công tác kiểm tra ngành BHXH phải có chương trình kế hoạch
học tập và đào tạo nghiệp vụ cụ thể; Phối hợp các cơ quan có thẩm quyền trong việc
xử lý vi phạm pháp luật về BHXH như việc cung cấp hồ sơ của cơ quan BHXH giúp
thanh tra lao động xử lý nhanh chóng kịp thời.
Thứ ba là tuyên truyền nâng cao nhận thức của người lao động cũng như trách
nhiệm của tổ chức công đoàn
Tuyên truyền nâng cao nhận thức của người lao động để họ hiểu rõ về BHXH qua
đó biết cách bảo vệ quyền lợi của bản thân mỗi khi quyền lợi đó bị xâm phạm. Cần đẩy
mạnh tuyên truyền về các hành vi vi phạm pháp luật và chế tài xử phạt vi phạm pháp
luật về BHXH nhằm mục đích răn đe các đối tượng hạn chế các hành vi vi phạm xảy
ra. Hình thức tuyên truyền như là: các phương tiện thông tin đại chúng, trang web, các
121
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
bản tin phát trên loa đài địa phương nơi cư trú, tổ chức lớp tập huấn với đội ngũ cán
bộ chuyên sâu, hội nghị, tọa đàm.
Tổ chức Công đoàn là cơ quan đại diện bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp chính đáng
của người lao động vì vậy cần phải tích cực chủ động trong việc tham gia, đóng góp
ý kiến xây dựng và triển khai thực hiện các quy định của pháp luật BHXH, phối hợp
với các cơ quan tổ chức liên quan để cùng thực hiện tuyên truyền, phổ biến pháp luật
BHXH. Tổ chức công đoàn đã được tăng cường quyền và nghĩa vụ theo Luật BHXH
2014. Theo Luật BHXH năm 2014, từ 1/1/2016, công tác khởi kiện sẽ được chuyển
giao từ ngành BHXH sang ngành công đoàn. Trong đó, Tổng Liên đoàn lao động Việt
Nam là cơ quan đầu mối chủ trì việc tiếp nhận các công tác khởi kiện doanh nghiệp,
đơn vị nợ BHXH. Tuy nhiên tới nay, do còn vướng một số quy định pháp luật, việc
thực hiện khởi kiện do ngành công đoàn đảm nhiệm vẫn chưa được thực hiện. Thống
kê của Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, sau gần 2 năm tiếp nhận chức năng khởi
kiện như trên, liên đoàn lao động (liên đoàn lao động) các cấp trong toàn quốc đã tiếp
nhận hơn 2.700 bộ hồ sơ do cơ quan BHXH chuyển sang, 20 liên đoàn lao động tỉnh,
thành phố đã gửi đơn khởi kiện 187 vụ doanh nghiệp nợ BHXH tới các cấp Tòa án.
Trong 187 vụ kiện trên, toàn án nhân dân các cấp đã hòa giải thành 28 vụ, 48 vụ trả lại
hồ sơ. Tòa án không thụ lý giải quyết hơn 100 vụ kiện. Các nguyên nhân khiến Tòa
từ chối là: không có giấy ủy quyền từ những người lao động hoặc công đoàn cơ sở
cho công đoàn cấp trên để làm thủ tục khởi kiện; vụ án không thuộc thẩm quyền giải
quyết của Tòa án; thực hiện theo thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động tập thể về
quyền, theo đó cần đưa qua cấp Chủ tịch UBND huyện giải quyết từ bước ban đầu.
Vì vậy giải pháp là công đoàn cần tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ và kiến thức
pháp luật cho cán bộ công đoàn chuyên trách, đồng thời nắm vững các thủ tục xử lý vi
phạm pháp luật về BHXH ví dụ như thủ tục tố tụng tại tòa án, nắm vững thông tin thu
thập tài liệu chứng cứ về tình trạng nợ đọng vi phạm pháp luật BHXH, khi có yêu cầu
của các cơ quan chức năng tổ chức công đoàn giao nộp phối hợp để giải quyết nhanh
chóng bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho người lao động.
Tóm lại quy định pháp luật về xử lý vi phạm lĩnh vực BHXH đã được chú trọng
tại Luật BHXH năm 2014. Tuy nhiên vẫn còn một số vấn đề quy định về hình thức xử
lý, thẩm quyền và thủ tục xử lý vi phạm pháp luật BHXH cần hoàn thiện để bắt kịp
với sự phát triển ngày càng gia tăng của các loại vi phạm pháp luật về BHXH đặc biệt
là việc hình sự hóa một số tội danh đã quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 tuy nhiên
122
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
thực tế áp dụng vẫn khiêm tốn. Những kiến nghị đưa ra với mong muốn góp phần
hoàn thiện quy định pháp luật xử lý vi phạm trong lĩnh vực đặc thù này đồng thời với
các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Quốc hội (2014), Luật BHXH
2. Quốc hội (2006), Luật BHXH
3. Quốc hội (2012), Luật Xử lý vi phạm hành chính
4. Quốc hội (2015), Bộ Luật Dân sự
5. Quốc hội (2014), Bộ Luật Tố tụng Dân sự
6. Quốc hội (2015), Bộ Luật Hình sự
7. Quốc hội (2015), Bộ Luật Tố tụng Hình sự
8. Chính phủ (2013), Nghị định 95/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính
trong lĩnh vực lao động, BHXH, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo
hợp đồng ngày 22 tháng 08 năm 2013
9. Chính phủ (2015), Nghị định 88/2015/NĐ-CP sửa đổi bổ sung NĐ 95/2013/NĐ-CP
quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, đưa người lao động
Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng ngày 22 tháng 08 năm 2013
10. Bùi Thị Thu Huyền (2016), Vi phạm pháp luật về BHXH theo pháp luật Việt Nam -
thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật, Luận văn thạc sĩ, Đại học Luật Hà Nội.
11. BHXH Việt Nam (2017), Báo cáo tổng kết công tác BHXH năm 2007 - 2016
12. Nguyễn Hiền Phương (2016), “Bình luận khoa học một số quy định của Luật BHXH
2014”, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, Trường Đại học Luật Hà Nội.
123
12 trang
10600
Free
Bạn đang xem tài liệu "Kiến nghị hoàn thiện quy quy định pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật lĩnh vực BHXH trong bối cảnh công nghiệp 4.0", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- kien_nghi_hoan_thien_quy_quy_dinh_phap_luat_ve_xu_ly_vi_pham.pdf
