Cơ cấu tổ chức của công ty Cổ phần theo pháp luật Việt Nam và cộng hòa Liên Bang Đức - Dưới góc độ so sánh
CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT
VIỆT NAM VÀ CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC - DƯỚI GÓC ĐỘ SO SÁNH
NGUYỄN VINH HƯNG* - NGUYỄN HOÀNG YẾN**
Từ thực tiễn kinh doanh tại nước ta hiện nay có thể thấy, các quy định pháp luật về cơ cấu tổ
chức của công ty cổ phần (CTCP) trong Luật Doanh nghiệp năm 2020 vẫn đang tồn tại khá nhiều
hạn chế, bất cập, gây ảnh hưởng đến quá trình tổ chức, hoạt động của các công ty này. Do đó, bài
viết nghiên cứu về cơ cấu tổ chức của CTCP tại Cộng hòa liên bang (CHLB) Đức và so sánh với
quy định hiện hành của Việt Nam nhằm tìm ra các hạn chế, bất cập và đề xuất một số kiến nghị.
Từ khóa: Pháp luật, cơ cấu tổ chức, CTCP, Luật Doanh nghiệp, cổ đông.
Ngày nhận bài: 23/3/2021; Biên tập xong: 05/4/2021; Duyệt đăng: 10/4/2021
From our current business situation, it can be seen that legal provisions on the organizational
structure of joint stock company under the 2020 Enterprise Law have remained some limitations
affecting on operations of this form of company. Thereby, this paper studies the organizational
structure of joint stock company in the Federal Republic of Germany and compares with our
current regulations to point out the obtacles as well as propose recommendations.
Keywords: Law, organizational structure, joint stock company, Enterprise law, shareholder.
ghiên cứu cho thấy, hệ thống pháp
luật châu Âu lục địa (Civil law) mà
chủ yếu chịu ảnh hưởng rất lớn từ
Khác với các loại hình công ty đối nhân
thường có cơ cấu tổ chức theo hướng đơn
giản, tinh gọn, các loại hình “công ty đối vốn
như CTCP”3 lại có cơ cấu tổ chức khá phức
tạp. Mặt khác, do đặc thù của CTCP là “có
khả năng mở rộng quy mô vốn thông qua thị
trường chứng khoán”4, vậy nên, thông thường
công ty “có số lượng thành viên rất đông. Có
CTCP có tới hàng vạn cổ đông ở hầu khắp các
nước trên thế giới”5. Vì thế, để có thể tổ chức
và quản lý điều hành các công việc, đòi hỏi cơ
cấu tổ chức của CTCP phải có sự tham gia của
nhiều cơ quan với các chức năng, nhiệm vụ
và quyền hạn khác nhau. Chính vì vậy, pháp
luật Đức hiện nay quy định cơ cấu tổ chức của
CTCP bao gồm các thiết chế: Đại hội cổ đông,
Hội đồng giám sát và Ban điều hành. Cụ thể,
chức năng, vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn
N
pháp luật CHLB Đức đã và đang tác động
đến khá nhiều quốc gia trên thế giới. Điều này
là bởi CHLB Đức “là một trong những nước
ban hành Luật Công ty sớm nhất: năm 1870,
ban hành Luật CTCP, sau đó được bổ sung,
sửa đổi bởi Bộ luật Thương mại 1897, sau này
thay thế bằng Luật CTCP; từ năm 1937 đến
năm 1965, ban hành Luật CTCP mới và hiện
vẫn có giá trị pháp lý”.1 Như vậy, CTCP tại
Đức đã trải qua một quá trình hình thành, tồn
tại và phát triển lâu dài. Mặt khác, pháp luật
Đức luôn dành sự quan tâm và không ngừng
bổ sung, hoàn thiện các quy định về CTCP.
Do đó, có thể nói, hiện nay các quy định về
CTCP tại Đức đã được xây dựng rất chặt chẽ,
chi tiết và đầy đủ. Trong khi đó tại Việt Nam,
các quy định về cơ cấu tổ chức của CTCP vẫn
đang tồn tại khá nhiều hạn chế, bất cập nên
vẫn cần tiếp tục có sự nghiên cứu để sửa đổi,
bổ sung kịp thời2.
* Tiến sĩ, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội
** Luật sư, Trường Đại học Công nghệ và Quản lý
hữu nghị
3ꢀ Nguyễn Như Phát (chủ biên 2011), Giáo trình Luật
Kinh tế Việt Nam, Viện Đại học Mở Hà Nội, Nxb. Công
an nhân dân, tr. 107.
1. Quy định về cơ cấu tổ chức của CTCP
tại Đức và Việt Nam
4ꢀ Nguyễn Thị Lan Hương (2009), Một số so sánh về
1ꢀ Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình luật CTCP theo Luật công ty Nhật Bản và Luật doanh nghiệp
thương mại, Tập I, Nxb. Công an nhân dân, tr. 113.
Việt Nam, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội,
2ꢀ Nguyễn Vinh Hưng (2019), Cơ cấu tổ chức của CTCP Luật học 25 (2009), tr. 88.
theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, Tạp chí Nghiên cứu 5ꢀ Lê Minh Toàn (chủ biên 2006), Luật Kinh tế Việt Nam,
lập pháp, số 24, tr. 23.
Nxb. Chính trị quốc gia, tr. 215.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 95
CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT...
của từng cơ quan này như sau:
CTCP có hai cơ quan quản trị là Ban quản lý
(Management Board) chịu trách nhiệm trực
tiếp về việc điều hành kinh doanh của công ty
và Ban giám sát (Advisory Board) chịu trách
nhiệm cố vấn và giám sát hoạt động của Ban
quản lý”.9 Pháp luật Đức quy định “Hội đồng
giám sát chỉ bắt buộc phải lập ở những CTCP
có từ 2000 lao động trở lên. Về nguyên tắc,
1/2 thành viên của cơ quan này được giới chủ
công ty bầu và 1/2 thành viên còn lại sẽ do
những người làm công cho công ty có quyền
bầu”10. Như vậy, đối với CTCP tại Đức, “trong
Hội đồng giám sát phải có một nửa số thành
viên là đại diện của người lao động”11. Điều
đó cho thấy tính dân chủ và xã hội của pháp
luật Đức khi người lao động cũng có những
quyền hạn nhất định để được phép tham gia
vào các cơ quan quyền lực của công ty này.
Nếu “công ty có ít hơn 500 lao động thì không
cần có đại diện của người lao động trong Ban
kiểm soát. Công ty có từ 500 - 2000 lao động
phải có 1/3 số thành viên Ban kiểm soát là đại
diện cho người lao động”12. Nhiệm vụ chính
của Hội đồng giám sát bao gồm cử ra Ban
quản lý (ở Việt Nam gọi là Hội đồng quản
trị) và đồng thời trực tiếp giám sát các hoạt
động của cơ quan này. “Thành viên Ban quản
lý do Ban giám sát chỉ định và bãi miễn, còn
thành viên Ban giám sát do Đại hội đồng cổ
đông và đại diện người lao động bầu ra. Ban
giám sát đại diện cho các cổ đông, người lao
động, cho công đoàn lao động; trong một số
trường hợp còn đại diện cho công ty mẹ trong
tập đoàn, cho đối tác kinh doanh, các chủ nợ
và đại diện cho nhà nước”.13 Chức năng giám
sát thể hiện khi Ban điều hành có nghĩa vụ
phải báo cáo định kỳ các hoạt động của công
ty cho Hội đồng giám sát và cơ quan này cũng
có quyền yêu cầu Ban điều hành phải báo cáo
bất thường và ra các quyết định để Ban điều
hành thực hiện14.
- Về Đại hội cổ đông: Đây là cơ quan đại diện
cho các cổ đông và là cơ quan có quyền quyết
định cao nhất trong CTCP. Về nguyên tắc, các
quyết định quan trọng như thay đổi điều lệ
công ty, tăng hoặc giảm vốn điều lệ, việc thay
đổi nhân sự cấp cao… chỉ được thông qua khi
có ít nhất 75% phiếu biểu quyết đồng ý6. Để
có thể thuận tiện cho việc tham gia họp Đại
hội cổ đông, pháp luật Đức cho phép các cổ
đông có thể ủy quyền cho đại diện hay thậm
chí cho ngân hàng của mình đến dự và biểu
quyết trong các cuộc họp của Đại hội cổ đông.
Do CTCP thường có rất nhiều cổ đông tham
gia nên việc thông báo triệu tập họp Đại hội
cổ đông khá phức tạp. Ngoài ra, khác với Việt
Nam, tính dân chủ của pháp luật Đức còn thể
hiện rõ nét khi pháp luật còn cho phép người
làm công (người lao động) được quyền lập
Hội đồng xí nghiệp là cơ quan có vị trí độc
lập, đóng vai trò quan trọng trong tổ chức
các quan hệ giữa giới chủ và người làm công.
Đồng thời, nếu có sự bất đồng ý kiến giữa
Hội đồng xí nghiệp và giới chủ của CTCP thì
cả hai bên đều có quyền khiếu nại lên trọng
tài lao động hoặc Tòa án lao động để giải
quyết7. Căn cứ “theo Luật CTCP (German law
on stock corporations - AktG) và Luật Cùng
quyết định 1976 (German Codetermination
Act 1976), người lao động có quyền bầu ra
đại diện của mình để tham gia Ban giám sát
với tỷ lệ tối thiểu là 1/3 hoặc có thể lên tới 1/2
số lượng thành viên tùy thuộc vào quy mô
người lao động trong CTCP”8.
- Về Hội đồng giám sát (Ban giám sát): Đây
chính là Ban kiểm soát trong CTCP của Việt
Nam và là một cơ quan giữ vai trò đặc biệt
quan trọng trong bộ máy hoạt động của CTCP
tại Đức. Nghiên cứu cho thấy, “mô hình hai
tầng (two tier - board) là quy định bắt buộc
trong quản trị CTCP của Đức. Theo quy định
của Bộ luật Quản trị Công ty Đức (German
Corporate Governance Code - GCGC),
9ꢀ Phan Thị Thanh Thủy (2018), Bàn về tính minh bạch
trong quản trị CTCP ở Việt Nam, tlđd
10ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn
6ꢀ Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế pháp đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, sđd, tr. 48.
luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, Nxb. Tài chính, 11ꢀ Nguyễn Thị Khế (2007), Pháp luật về tổ chức các hình
tr. 271.
thức kinh doanh, Nxb. Tư pháp, tr. 87.
7ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn 12ꢀ Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế pháp
đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, Nxb. Pháp luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, sđd, tr. 272.
lý, tr. 48.
13ꢀ Phan Thị Thanh Thủy (2018), Bàn về tính minh bạch
8ꢀ Phan Thị Thanh Thủy (2018), Bàn về tính minh bạch trong quản trị CTCP ở Việt Nam, tlđd.
trong quản trị CTCP ở Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu 14ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn
lập pháp số 01, nguồn truy cập: hꢁp://lapphap.vn/ đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, sđd, tr.
Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=206802
48 - 49.
96 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
NGUYỄN VINH HƯNG - NGUYỄN HOÀNG YẾN
- Về Ban điều hành (Ban quản lý): Đây là cơ hội đồng giám đốc với nhiều ủy ban, ví dụ ủy
quan giữ nhiệm vụ quản lý và điều hành tất
cả các hoạt động của CTCP. Cơ quan này còn
có quyền đại diện cho CTCP trong quan hệ
với bên thứ ba15. Tổ chức của Ban điều hành
sẽ phụ thuộc vào quy mô của công ty và có
từ một đến nhiều người. Đây cũng là quy
định rất khác so với quy định bắt buộc tại
Việt Nam đối với Hội đồng quản trị luôn phải
có từ 03 đến 11 thành viên trong mọi trường
hợp16. Vì vậy, quy định của Việt Nam đã dẫn
đến khá nhiều khó khăn cho CTCP và chưa
thật sự phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của
môi trường thương mại tại Việt Nam hiện
nay. Mặt khác, để đảm bảo tập trung cho công
việc được giao và tránh sự lạm quyền, pháp
luật Đức quy định thành viên của Hội đồng
giám sát sẽ không được tham gia Ban điều
hành. Nhiệm kỳ của các thành viên này là 05
năm nhưng họ có thể bị Hội đồng giám sát bãi
miễn trước thời hạn nếu không hoàn thành
nhiệm vụ17.
Như vậy, về cơ cấu tổ chức của CTCP tại
Đức, có thể thấy rằng mặc dù có tới ba cơ
quan cùng tham gia quản lý điều hành các
công việc của CTCP nhưng ba cơ quan này
luôn có sự phối hợp và giám sát các hoạt động
của nhau. Sở dĩ như vậy là vì chúng đều có
chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn riêng và
giữa chúng luôn có sự phối hợp, gắn kết chặt
chẽ để nhằm tiến hành hiệu quả các công việc
của CTCP. Ngoài ra, pháp luật Đức luôn thể
hiện tính dân chủ và xã hội khi quan tâm đến
việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động.
Trong một số trường hợp, những người lao
động vẫn có quyền được tham gia vào các vấn
đề quan trọng của CTCP. Điều này khác với
pháp luật của một số quốc gia, trong đó có
Việt Nam thường chỉ hướng đến việc bảo vệ
quyền lợi cho các nhà đầu tư: “quyền lực của
công ty tập trung chủ yếu vào các cổ đông lớn
và những người quản lý điều hành công ty
(Managers)”18.
ban điều hành, ủy ban nhân sự, ủy ban tiền
lương, ủy ban kiểm toán, (ii) mô hình song
lớp, phân tách thành hội đồng giám sát (quyết
định phương hướng, kế hoạch kinh doanh và
giám sát thực hiện) và ban điều hành, tổ chức
thực hiện công việc kinh doanh hằng ngày”19.
Luật Doanh nghiệp năm 2014 và cả Luật
Doanh nghiệp năm 2020 hiện nay đều ghi
nhận hai mô hình này. Vì thế, với quy định
của Luật Doanh nghiệp năm 2020 về cơ cấu tổ
chức của CTCP, chỉ trừ trường hợp pháp luật
về chứng khoán có quy định khác, các nhà
đầu tư có quyền lựa chọn tổ chức quản lý và
hoạt động CTCP theo một trong hai mô hình:
Mô hình thứ nhất: Đại hội đồng cổ đông, Hội
đồng quản trị, Ban kiểm soát, Giám đốc/Tổng
giám đốc; và mô hình thứ hai: Đại hội đồng cổ
đông, Hội đồng quản trị (bao gồm ít nhất 20%
số thành viên phải là thành viên độc lập và có
Ủy ban kiểm toán trực thuộc); Giám đốc/Tổng
giám đốc20. Sự khác biệt chủ yếu giữa hai mô
hình này là sự tham gia của Ban kiểm soát hay
Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản
trị và thành viên độc lập. Về cơ bản, chức
năng, vị trí, vai trò và quyền hạn của từng cơ
quan trong hai mô hình này thể hiện như sau:
* Đối với mô hình thứ nhất (được quan niệm
là mô hình truyền thống hay mô hình kinh
điển của CTCP tại nhiều quốc gia trên thế giới
và ở Việt Nam)21: Căn cứ điểm a, khoản 1,
Điều 137 của Luật Doanh nghiệp năm 2020,
mô hình này bao gồm các thiết chế: Đại hội
đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát
và Giám đốc/Tổng giám đốc. Trường hợp CTCP
có dưới 11 cổ đông và các cổ đông là tổ chức
sở hữu dưới 50% tổng số cổ phần của công ty
thì không bắt buộc phải có Ban kiểm soát. Cụ
thể, từng thiết chế trong mô hình này có các
nhiệm vụ và quyền hạn như sau:
- Về Đại hội đồng cổ đông, khác với các loại
hình công ty đối nhân, “một trong những đặc
điểm của CTCP là quản lý tập trung thông qua
cơ cấu hội đồng”22. Về nguyên tắc, Đại hội đồng
cổ đông gồm tất cả các cổ đông có quyền biểu
Trở lại với quy định về cơ cấu tổ chức của
CTCP tại Việt Nam, nghiên cứu cho thấy “trên
thế giới có hai mô hình quản lý nội bộ CTCP:
(i) mô hình đơn lớp, trong công ty chỉ có một
19ꢀ Phạm Duy Nghĩa (2015), Giáo trình Luật Kinh tế,
15ꢀ Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế pháp Nxb. Công an nhân dân, tr. 247.
luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, sđd, tr. 272.
20ꢀ Khoản 1, Điều 137 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
16ꢀ Khoản 1, Điều 154 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
21ꢀ Mô hình này được áp dụng từ Luật Công ty 1990
17ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn đến Luật Doanh nghiệp các năm 1999, 2005, 2014 và
đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, sđd, tr. 49. 2020.
18ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn 22ꢀ Lê Học Lâm và Lê Ngọc Đức (2010), Luật Kinh
đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, sđd, tr. 50. doanh, Nxb. Thống kê, tr. 135.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 97
CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT...
quyết và đây chính là cơ quan có thẩm quyền
- Về Ban kiểm soát, theo Điều 168 Luật
quyết định cao nhất của CTCP23. Vì vậy, những Doanh nghiệp năm 2020, Ban kiểm soát có
vấn đề quan trọng như định hướng phát triển từ 03 đến 05 Kiểm soát viên và có nhiệm kỳ
của công ty; việc bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm không quá 05 năm nhưng có thể được bầu
lại với số nhiệm kỳ không hạn chế29. Chức
năng, vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn của
Ban kiểm soát chủ yếu thực hiện các công
việc liên quan đến việc kiểm tra, giám sát
hoạt động của Hội đồng quản trị và các
chức danh Giám đốc/Tổng giám đốc trong
việc quản lý và điều hành CTCP30. Tuy giữ
vai trò rất quan trọng nhưng thực tiễn kinh
doanh tại Việt Nam cho thấy “ở không ít các
công ty, Ban kiểm soát chỉ đóng vai trò như
con bù nhìn, được chính Hội đồng quản trị
và các cổ đông lớn dựng lên cho có và hoàn
toàn bị vô hiệu hóa, thậm chí còn được xem
là lực lượng hậu thuẫn, đứng sau, tiếp tay
cho Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc/Giám
đốc dấn sâu vào những hoạt động sai phạm,
xâm phạm lợi ích các cổ đông nhỏ lẻ”31. Điều
này một phần là bởi “Ban kiểm soát có quyền
lực khá yếu”32 nên tiếng nói và sự ảnh hưởng
tại CTCP khá thấp. Nói cách khác, cơ quan
này chưa thực hiện tốt chức trách và nhiệm
vụ của mình với vai trò là cơ quan đại diện
cho cổ đông để kiểm tra, giám sát hoạt động
hằng ngày của Hội đồng quản trị. Hiệu quả
giám sát của Ban kiểm soát còn yếu và hời
hợt là vì cơ quan này không có quyền trực
tiếp chỉ định và bãi miễn các thành viên của
Hội đồng quản trị giống như tại Đức. Hơn
nữa, Hội đồng quản trị tại Việt Nam từ trước
tới nay luôn được tập trung quá nhiều quyền
lực; vai trò, ảnh hưởng của cơ quan này rất
lớn nên Ban kiểm soát thường gặp phải
nhiều khó khăn, phức tạp khi giám sát các
hoạt động của Hội đồng quản trị.
thành viên Hội đồng quản trị và Kiểm soát viên;
quyết định tổ chức lại, giải thể công ty; sửa đổi,
bổ sung Điều lệ CTCP…24 đều phải được thảo
luận và quyết định tại Đại hội đồng cổ đông.
Tuy nhiên, khác với Hội đồng quản trị, Đại
hội đồng cổ đông không hoạt động hằng ngày
mà họp thường niên hoặc họp bất thường nếu
thấy cần thiết. Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy,
khác với quy định hiện nay, trước đây Đại hội
đồng cổ đông còn được “chia thành 03 loại:
Đại hội đồng thành lập; Đại hội đồng thường;
và Đại hội đồng bất thường. Trong đó, Đại hội
đồng thành lập chỉ tiến hành để thành lập công
ty, thảo luận và thông qua điều lệ của công ty.
Đại hội đồng thường được tổ chức hàng năm
theo năm tài chính của công ty hoặc theo yêu
cầu của Hội đồng quản trị hoặc kiểm soát viên.
Còn Đại hội đồng bất thường là đại hội đồng
chỉ được triệu tập sửa đổi điều lệ công ty”25.
- Về Hội đồng quản trị, đây luôn được xác
định là “cơ quan quyền lực mang tính hạt
nhân trong CTCP”.26 Vì thế, đây chính là cơ
quan có toàn quyền nhân danh công ty để
quyết định hay thực hiện các quyền và nghĩa
vụ của CTCP nếu không thuộc thẩm quyền
của Đại hội đồng cổ đông27. Do vậy, Hội đồng
quản trị có rất nhiều quyền hạn quan trọng
và thông thường chỉ các cổ đông lớn hoặc
nhóm cổ đông lớn mới có thể trở thành thành
viên của cơ quan này bởi với nguyên tắc bầu
dồn phiếu, các cổ đông hoặc nhóm cổ đông
nhỏ gần như khó có cơ hội tham gia vào Hội
đồng quản trị. Luật Doanh nghiệp năm 2020
quy định, Hội đồng quản trị phải có từ 03
đến 11 thành viên và hoạt động trong nhiệm
kỳ không quá 05 năm nhưng thành viên có
thể được bầu lại với số nhiệm kỳ không hạn
chế. Tuy nhiên, một cá nhân chỉ được bầu làm
thành viên độc lập Hội đồng quản trị của một
công ty không quá 02 nhiệm kỳ liên tục28.
- Về Giám đốc/Tổng giám đốc, đây là người
chịu trách nhiệm điều hành các công việc
kinh doanh hằng ngày của CTCP. Do đó,
các chức danh này phải chịu trách nhiệm
trước Hội đồng quản trị. Theo quy định tại
Luật Doanh nghiệp năm 2020, quyền hạn và
nghĩa vụ của Giám đốc/Tổng giám đốc chủ
yếu quyết định về các vấn đề liên quan đến
23ꢀ Khoản 1, Điều 138 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
24ꢀ Khoản 2, Điều 138 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
25ꢀ Khoa Luật - Trường Đại học Khoa học xã hội và 29ꢀ Khoản 1, Điều 168 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
nhân văn (1998), Giáo trình Luật Kinh tế Việt Nam, 30ꢀ Điều 170 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
Nxb. ĐHQGHN, tr. 215 - 216.
31ꢀ Báo điện tử Vneconomy.vn, Ban kiểm soát bị vô hiệu
26ꢀ Phạm Duy Nghĩa (2009), Luật Doanh nghiệp - Tình hóa như thế nào?, nguồn truy cập: hꢀp://vneconomy.
huống - Phân tích - Bình luận, Nxb. ĐHQGHN, tr. 146. vn/doanh-nhan/ban-kiem-soat-bi-vo-hieu-hoa-nhu-the-
27ꢀ Khoản 1, Điều 153 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
nao-20100330111055423.htm.
28ꢀ Khoản 1 và khoản 2, Điều 154 của Luật Doanh 32ꢀ Phạm Duy Nghĩa (2015), Giáo trình Luật Kinh tế,
nghiệp năm 2020.
sđd, tr. 247.
98 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
NGUYỄN VINH HƯNG - NGUYỄN HOÀNG YẾN
công việc kinh doanh hằng ngày của công ty
“So với mô hình cơ cấu tổ chức truyền
thống của CTCP bên trên thì đối với mô hình
tổ chức mới này, các vấn đề cơ bản như vị trí,
vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn và các quy định
khác của các cơ quan Đại hội đồng cổ đông,
Hội đồng quản trị, Giám đốc/Tổng giám đốc
là tương tự như nhau”38. Sự khác biệt chỉ thể
hiện khi trong cơ cấu tổ chức của Hội đồng
quản trị còn có thêm sự tham gia của Ủy ban
kiểm toán và thành viên độc lập. Theo đó,
nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban kiểm toán
và thành viên độc lập thể hiện như sau:
- Về Ủy ban kiểm toán và thành viên độc lập:
Mô hình quản trị điều hành thứ hai của CTCP
không có Ban kiểm soát mà thay vào đó là Ủy
ban kiểm toán và thành viên độc lập “thực
hiện chức năng giám sát và tổ chức thực hiện
việc kiểm soát đối với việc quản lý, điều hành
công ty”.39 Cụ thể, Hội đồng quản trị phải có ít
nhất 20% số thành viên là thành viên độc lập
và các thành viên độc lập này được quyền thực
hiện việc giám sát và kiểm soát đối với việc
quản lý điều hành công ty40. Tuy nhiên, để có
thể trở thành thành viên độc lập thì ứng viên sẽ
phải đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện khá
chặt chẽ41. Đồng thời, nhằm đảm bảo sự vô tư,
khách quan khi thực hiện công việc, về nguyên
tắc, thành viên độc lập không được phép giữ
bất kỳ chức vụ nào trong công ty. Vì thế, thành
viên độc lập sẽ không được đảm nhiệm các các
chức danh như Chủ tịch Hội đồng quản trị,
Giám đốc/Tổng giám đốc, Phó Giám đốc/Phó
Tổng giám đốc, Kế toán trưởng… Bên cạnh đó,
Luật Doanh nghiệp năm 2020 không cho phép
một cá nhân được bầu làm thành viên độc lập
Hội đồng quản trị quá 02 nhiệm kỳ liên tục. Có
lẽ điều này là bởi Luật Doanh nghiệp năm 2020
mong muốn các cá nhân khi tham gia dưới vai
trò thành viên độc lập có sự độc lập, vô tư,
khách quan và không bị ảnh hưởng bởi các lợi
mà không thuộc thẩm quyền của Hội đồng
quản trị33.
Nhận xét chung về mô hình tổ chức thứ
nhất của CTCP, có thể thấy Đại hội đồng cổ
đông là cơ quan có thẩm quyền cao nhất của
CTCP và quy định này luôn được giữ nguyên
kể từ Luật Công ty năm 1990 cho đến nay34.
Tuy nhiên, khác với Việt Nam, tại Đức, “tổ
chức CTCP bắt buộc phải có 3 cơ quan... nhằm
hướng tới sự phân chia đồng đều về quyền
lãnh đạo và quản lý giữa các cơ quan. Đại
hội cổ đông thực chất không còn là cơ quan
tối cao như trước đây”.35 Hơn nữa, nếu hoạt
động theo mô hình thứ nhất của Việt Nam,
Ban kiểm soát chỉ có thể giám sát hoạt động
của Hội đồng quản trị chứ không có quyền
quản lý các thành viên của Hội đồng quản trị
giống như mô hình đang áp dụng tại Đức.
Do đó, mô hình thứ nhất dễ dàng làm cho các
thành viên của Hội đồng quản trị thao túng
mọi quyền hạn trong CTCP. Vì vậy, việc quản
lý và giám sát các thành viên Hội đồng quản
trị luôn khó khăn, phức tạp.
* Đối với mô hình thứ hai (có sự tham gia
của Ban kiểm toán nội bộ và thành viên độc
lập): Bên cạnh việc giữ nguyên mô hình tổ
chức điều hành truyền thống, mô hình quản
trị công ty này bắt đầu được Luật Doanh
nghiệp năm 2014 quy định và sau đó Luật
Doanh nghiệp năm 2020 có một số thay đổi
rất nhỏ36. Theo mô hình này, CTCP có thể hoạt
động với các thiết chế bao gồm Đại hội đồng
cổ đông, Hội đồng quản trị, Giám đốc/Tổng
giám đốc. Trong đó, Hội đồng quản trị bắt
buộc phải có hai loại thành viên khác nhau là
thành viên chịu trách nhiệm điều hành mọi
hoạt động của công ty (thành viên điều hành)
và thành viên độc lập. Bên cạnh đó, trong mô
hình tổ chức thứ hai của CTCP còn có sự tham ích, cám dỗ từ vị trí lâu dài của mình trong Hội
gia của Ủy ban kiểm toán là cơ quan trực đồng quản trị.
thuộc của Hội đồng quản trị37.
So với mô hình thứ nhất, mô hình thứ hai
giúp cho CTCP có thể tổ chức bộ máy quản
33ꢀ Điểm a, khoản 1, Điều 162 Luật Doanh nghiệp năm
lý và giám sát khá đơn giản, dễ dàng nhưng
2020.
với cách tổ chức như vậy đã làm cho Ủy ban
34ꢀ Điều 37 Luật Công ty năm 1990.
kiểm toán bị phụ thuộc trực tiếp vào Hội
35ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn
đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, sđd, tr. 47. 38ꢀ Nguyễn Vinh Hưng, Cơ cấu tổ chức của CTCP theo
36ꢀ Ban kiểm toán nội bộ trực thuộc Hội đồng quản trị Luật Doanh nghiệp năm 2014, tlđd, tr. 26.
trong Luật Doanh nghiệp năm 2014 được đổi thành 39ꢀ Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình Luật
Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản trị trong Thương mại Việt Nam, Tập I, sđd, tr. 212 - 213.
Luật Doanh nghiệp năm 2020.
40ꢀ Điểm b, khoản 1, Điều 137 Luật Doanh nghiệp năm
37ꢀ Điểm b, khoản 1, Điều 137 Luật Doanh nghiệp 2020.
năm 2020.
41ꢀ Khoản 2, Điều 155 Luật Doanh nghiệp năm 2020.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 99
CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN THEO PHÁP LUẬT...
đồng quản trị. Vì vậy, Hội đồng quản trị càng cơ cấu tổ chức của CTCP trở nên hoàn thiện
dễ dàng điều khiển, thao túng, chi phối Ủy và phù hợp với các hoàn cảnh, điều kiện tại
ban kiểm toán bởi suy cho cùng, Ủy ban kiểm Việt Nam, cần xem xét các giải pháp sau:
toán chỉ là cơ quan trực thuộc của Hội đồng
Thứ nhất, cần tăng cường quyền hạn cho Ban
quản trị. Còn đối với cổ đông hoặc nhóm cổ
kiểm soát/Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng
đông thiểu số thì để đủ điều kiện trở thành
quản trị
thành viên độc lập của Hội đồng quản trị lại
Nếu như pháp luật Việt Nam luôn dành sự
càng không dễ dàng. Sở dĩ như vậy là vì các
quan tâm rất lớn đến Hội đồng quản trị và tập
cổ đông hoặc nhóm cổ đông thiểu số sẽ rất
trung cho cơ quan này nhiều quyền hạn quan
khó có đủ số phiếu bầu cần thiết để có thể
trọng thì pháp luật của Đức lại dành nhiều sự
cử người vào Hội đồng quản trị. Do đó, nếu
quan tâm đến Hội đồng giám sát (Ban kiểm
hoạt động theo mô hình tổ chức thứ hai, các
soát). Có thể do pháp luật của Đức quan niệm
cổ đông lớn hoặc nhóm cổ đông lớn và các
cần phải giám sát chặt chẽ hoạt động của Hội
thành viên Hội đồng quản trị càng dễ dàng
đồng quản trị. Bởi Hội đồng quản trị luôn
thao túng mọi hoạt động của CTCP.
nắm giữ rất nhiều quyền hạn quan trọng và
Tóm lại, có nhận định cho rằng, “nền kinh
tế của CHLB Đức là một minh chứng mạnh
mẽ cho sự phát triển của mô hình CTCP”42.
Trong đó, một lý do quan trọng dẫn đến việc
các nhà đầu tư tại Đức luôn ưa chuộng CTCP
chính là mô hình tổ chức của công ty này hoạt
động rất hiệu quả. Sự phối hợp, kiểm soát và
giám sát giữa các cơ quan trong bộ máy của
CTCP được tổ chức rất chặt chẽ, khoa học và
hạn chế đáng kể sự lạm dụng quyền lực của
các cổ đông lớn hoặc nhóm cổ đông lớn.
thông thường các hoạt động tư lợi, gian lận
luôn phát sinh từ chính cơ quan này. Do đó,
khác với quy định của Việt Nam, ở Đức, Ban
kiểm soát được quy định nhiều quyền hạn
quan trọng. Chính vì vậy, cần xem xét và phải
tăng cường hơn nữa quyền hạn cho Ban kiểm
soát/Ủy ban kiểm toán trong việc kiểm tra,
giám sát các hoạt động của Hội đồng quản trị.
Cụ thể, cần thay đổi lại quy định về quyền
yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông
của Ban kiểm soát như hiện nay. Trong đó,
Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán phải được
quyền trực tiếp triệu tập họp Đại hội đồng
cổ đông ngay mà không cần phải thông qua
Hội đồng quản trị hoặc phải chờ Hội đồng
quản trị không triệu tập họp thì trong thời
hạn 30 ngày tiếp theo các cơ quan này mới có
quyền trực tiếp triệu tập họp Đại hội đồng cổ
đông như quy định tại khoản 3 Điều 140 Luật
Doanh nghiệp năm 2020.
Ngoài ra, không chỉ Đức mà pháp luật
Cộng hòa Pháp cũng cho phép Ban kiểm soát
rất nhiều quyền hạn quan trọng như “các kiểm
toán viên (kiểm soát viên) có thể triệu tập Đại
hội đồng bất cứ lúc nào nếu họ thấy tình hình
công ty trở nên nghiêm trọng và đề nghị bãi
nhiệm các ủy viên quản trị (thành viên Hội
đồng quản trị)”.44 Có như vậy, Ban kiểm soát/
Ủy ban kiểm toán mới có thể linh hoạt và tự
chủ động trong việc thực hiện các nhiệm vụ,
quyền hạn của mình. Mặt khác, điều đó còn
làm giảm bớt sự lệ thuộc của Ban kiểm soát/
Ủy ban kiểm toán vào Hội đồng quản trị.
2. Một số kiến nghị
Có thể thấy rằng, “không thể phủ nhận
tầm quan trọng, vai trò và ảnh hưởng của
CTCP đối với nền kinh tế Việt Nam hiện
nay”43. Chính vì vậy, loại hình công ty này
luôn được pháp luật quan tâm và cố gắng
hoàn thiện. Tuy nhiên, nghiên cứu về cơ cấu
tổ chức của CTCP tại CHLB Đức và Việt Nam
cho thấy các mô hình tổ chức của CTCP tại
Việt Nam hiện vẫn chưa thật sự bảo vệ cho
các cổ đông nhỏ hoặc nhóm cổ đông nhỏ.
Trên thực tế, hoạt động của Ban kiểm soát hay
Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản
trị và thành viên độc lập đối với việc kiểm tra,
giám sát các hoạt động của Hội đồng quản
trị vẫn khá mờ nhạt nên chưa phát huy hết
vai trò, trách nhiệm của các cơ quan này. Hơn
nữa, việc không cho phép Hội đồng quản trị
hoạt động chỉ với một thành viên cũng là các
vấn đề chưa thật sự hợp lý và phù hợp với
thực tiễn kinh doanh tại Việt Nam hiện nay.
Từ đó, nhóm tác giả cho rằng để quy định về
Thứ hai, cần bỏ quy định về giới hạn số lượng
thành viên của Hội đồng quản trị
42ꢀ Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế pháp
luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, sđd, tr. 271.
43ꢀ Nguyễn Vinh Hưng (2021), CTCP trong môi trường 44ꢀ Francis Lemeunier (1992), Nguyên lý và thực hành
thương mại Việt Nam hiện nay, Tạp chí Nghiên cứu lập Luật Thương mại Luật Kinh doanh, Nxb. Chính trị quốc
pháp, số 01, tr. 40.
gia, tr. 227 - 230.
100 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
NGUYỄN VINH HƯNG - NGUYỄN HOÀNG YẾN
bị vô hiệu hóa như thế nào?, nguồn truy cập: hꢀp://
vneconomy.vn/doanh-nhan/ban-kiem-soat-bi-vo-hieu-
hoa-nhu-the-nao-20100330111055423.htm.
2. Khoa Luật - Trường Đại học Khoa học xã
hội và nhân văn (1998), Giáo trình Luật Kinh tế Việt
Nam, Nxb. ĐHQGHN.
3. Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992),
Mấy vấn đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức,
Nxb. Pháp lý.
4. Nguyễn Thị Khế (2007), Pháp luật về tổ chức
các hình thức kinh doanh, Nxb. Tư pháp.
5. Nguyễn Vinh Hưng (2019), Cơ cấu tổ chức
của Công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp năm
2014, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 24.
6. Nguyễn Vinh Hưng (2021), Công ty cổ phần
trong môi trường thương mại Việt Nam hiện nay, Tạp
chí Nghiên cứu lập pháp, số 01.
7. Nguyễn Thị Lan Hương (2009), Một số so
sánh về Công ty cổ phần theo Luật công ty Nhật Bản và
Luật doanh nghiệp Việt Nam, Tạp chí Khoa học Đại
học Quốc gia Hà Nội, Luật học 25 (2009).
8. Francis Lemeunier (1992), Nguyên lý và thực
hành Luật Thương mại Luật Kinh doanh, Nxb. Chính
trị quốc gia.
9. Lê Học Lâm và Lê Ngọc Đức (2010), Luật
Kinh doanh, Nxb. Thống kê.
10. Phạm Duy Nghĩa (2009), Luật Doanh nghiệp
- Tình huống - Phân tích - Bình luận, Nxb. Đại học
Quốc gia Hà Nội
11. Phạm Duy Nghĩa (2015), Giáo trình Luật
Kinh tế, Nxb. Công an nhân dân.
12. Nguyễn Như Phát (chủ biên 2011), Giáo
trình Luật Kinh tế Việt Nam, Viện Đại học Mở Hà
Nội, Nxb. Công an nhân dân.
Như đã phân tích, pháp luật Đức cho
phép Hội đồng quản trị của CTCP có thể chỉ
cần duy nhất một người và không bị khống
chế số lượng thành viên tối đa45. Còn tại Việt
Nam, trong mọi trường hợp, CTCP đều phải
có bắt buộc tối thiểu 03 người và tối đa không
được quá 11 người.46 Không ít nhà đầu tư đã
tìm cách nhờ vả những người thân thích hay
bạn bè để vờ đứng tên cho đủ số lượng cổ
đông tối thiểu nên trên thực tế, khi CTCP
hoạt động thì những cổ đông “ma”, cổ đông
“ảo” hay cổ đông “danh nghĩa” đó không
hề có đóng góp, thậm chí nhiều khi còn làm
khó khăn, phức tạp cho các hoạt động của
công ty mà điển hình như quy định Hội
đồng quản trị phải luôn có tối thiểu 03 thành
viên. Vì vậy, đã từng có quan điểm cho rằng,
“không nên khống chế số lượng thành viên
Hội đồng quản trị mà nên để các công ty tự
quyết định số lượng thành viên Hội đồng
quản trị”.47 Nhóm tác giả cho rằng quy định
theo hướng này là hợp lý và rất phù hợp với
thực tiễn hoạt động hiện nay của các CTCP
tại Việt Nam. Từ đó, cần bỏ quy định về số
lượng thành viên tối thiểu và tối đa của Hội
đồng quản trị tại khoản 1 Điều 154 của Luật
Doanh nghiệp năm 2020 và cho phép CTCP
được quyền tự quyết định số lượng thành
viên Hội đồng quản trị sao cho phù hợp với
từng điều kiện, hoàn cảnh.
Ngoài ra, về lâu dài cũng nên xem xét
việc “bỏ quy định về số lượng cổ đông tối
thiểu cho CTCP… vì nếu công ty bắt buộc
phải có ba cổ đông thì khi số lượng cổ đông
không đạt được mức tối thiểu, CTCP có thể
có nguy cơ phải chuyển đổi loại hình doanh
nghiệp và chấm dứt tồn tại”48. Điều này là
rất cần thiết và phù hợp với thực tiễn kinh
doanh tại Việt Nam hiện nay bởi có như vậy,
nhà đầu tư sẽ dễ dàng và thuận lợi hơn khi
lựa chọn CTCP./.
13. Quốc hội, Luật Công ty năm 1990.
14. Quốc hội, Luật Doanh nghiệp năm 2014.
15. Quốc hội, Luật Doanh nghiệp năm 2020.
16. Lê Minh Toàn (chủ biên 2006), Luật Kinh tế
Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
17. Phan Thị Thanh Thủy (2018), Bàn về
tính minh bạch trong quản trị CTCP ở Việt Nam,
Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 01, nguồn truy
1. Báo điện tử Vneconomy.vn, Ban kiểm soát
45ꢀ Friedrich Fubler và Jurgen Simon (1992), Mấy vấn
đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức, sđd, tr. 49.
46ꢀ Khoản 1, Điều 154 của Luật Doanh nghiệp năm
2020.
cập:
hꢁp://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.
aspx?tintucid=206802.
18. Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo
trình luật thương mại, Tập I, Nxb. Công an nhân dân.
19. Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế
pháp luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, Nxb.
Tài chính.
47ꢀ Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế pháp
luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, sđd, tr. 485.
48ꢀ Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2016), Thể chế pháp
luật kinh tế một số quốc gia trên thế giới, sđd, tr. 484.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 101
7 trang
14920
Free
Bạn đang xem tài liệu "Cơ cấu tổ chức của công ty Cổ phần theo pháp luật Việt Nam và cộng hòa Liên Bang Đức - Dưới góc độ so sánh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- co_cau_to_chuc_cua_cong_ty_co_phan_theo_phap_luat_viet_nam_v.pdf
