Hoạt động nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành kinh tế - pháp luật tại trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh
HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐA NGÀNH, LIÊN NGÀNH
KINH TẾ - PHÁP LUẬT TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TPHCM
ThS.Nguyễn Hoàng Phước Hạnh
Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP.HCM
TÓM TẮT
Nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành là cách tiếp cận hiện đại và phù hợp với xu
thế mới trong hoạt động nghiên cứu khoa học và đào tạo trên thế giới nói chung và lĩnh vực
luật học nói riêng. Bài viết này luận giải về tính cấp thiết, phân tích nội dung và thực trạng
liên quan đến tiếp cận đa ngành, liên ngành trong hoạt động nghiên cứu khoa học, qua đó kiến
nghị một số giải pháp thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành ở Việt
Nam hiện nay.
ABSTRACT
Multidisciplinary and interdisciplinary approaches are innovative and suitable for
scientific research in the world, particularly in legal research. This article shall clarify the
inevitability, analyse content and application of multidisciplinary and interdisciplinary
scientific research, thereby providing some solutions to promote multidisciplinary and
interdisciplinary scientific research in Vietnam.
1. Lời nói dầu
ng nghiên cứu khoa họ N t trong nh ng nhi
ọ ọ ứ
N N - : sở giáo c đại học định h ớng nghiên cứu
là c sở giáo c đại học có hoạt động đào tạo, chu ên s u về ngu ên l , l thu ết c
ản trong các lĩnh vực khoa học phát triến các c ng nghệ ngu n cung cấp ngu n nh n lực có
n ng lực giảng ạ và nghiên cứu c ản có n ng lực nghiên cứu giải qu ết các nhiệm v , đề
tài khoa học cấp quốc gia và quốc tế". Hi n nay, b t cứ m t tr i họ ũ ều có
hai nhi m v chính và quan trọng nh ó : o và nghiên cứu khoa họ ây
ho ng có m i quan h h u c , hai nhi m v c b n chiến l c c a nhà tr ó
vi c gi ng viên nhà tr ng tích cực tham gia các ho ng NCKH là m t trong nh ng bi n
pháp quan trọng - bắt bu c - cần thiế ể h ến nâng cao ch t l ứng t t
h n nhu cầu ngày càng khắt khe c a xã h i. Trong nh ầ ây i học Luật
M ã c nhiều thành tựu trong công tác NCKH, minh chứ ề N
c về ch ng và s ng, góp phần quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã h i.
Mặ dù c nh ng kết qu tích cực, tuy nhiên ho ng NCKH c ng còn tồn
t i nh ng h n chế nh nh, c thể ề N ò
nhiều và chuyên sâu. Xét về b n ch t, pháp luật là nh ng hi ng, quá trình xã h i phong
51
phú, phức t ng di n do vậy NCKH tiếp cận từ ã i,
kinh tế, triết họ … ẽ giúp cho quá trình nghiên cứ c bao quát và toàn di n. H n n a, nhu
cầu hiểu biết hi n nay về pháp luật và nhà n y k ọc cần có
hiểu biết sâu h n, tổng thể h n, khám phá b n ch t, các quy luật vậ ng, sự t ng tác c a
pháp luật v i nhà n c và ng c l i; c a pháp luật và nhà n c v i các hi n t ng, quá trình
khác trong xã h i. V i m ó ết sẽ làm rõ h n sự cần thiết, n i dung và thực tr ng
c a vi c tiếp cậ ứu khoa họ ó ũ nghiên
cứ i học Luật TPHCM nói riêng. Từ ó kiến ngh m t s gi i pháp
tiếp t ẩy m nh ph ng pháp nghiên cứu này trong ho ng NCKH hi n nay t i Vi t Nam.
2. Khái quát chung và tính cấp thiết của việc tiếp cận nghiên cứu khoa học đa ngành, liên
ngành ở Việt Nam
2.1. Khái quát chung về cách tiếp cận nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành
Khoa học xu t phát từ tiếng Latinh S ĩ những tri thức đạt đ ợc qua kinh
nghiệm thực tế và nghiên cứu". Theo Pierre Auger, khoa họ ĩ hệ thống tri
thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự
nhiên, xã hội, t duy". N ậy nghiên cứu khoa học có thể c hiể t ho ng xã
h i, h ng vào vi c tìm kiếm nh ều mà khoa học ch a biết, phát hi n b n ch t sự vật,
phát triển nhận thức khoa học về thế gi i, hoặc sáng t o ph ng pháp và ph ng ti kĩ ật
m ể c i t o thế gi i. ều 1 Luật Khoa học và Công ngh ũ ĩ
"Nghiên cứu khoa học là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự
vật, hiện t ợng tự nhiên, xã hội và t duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng d ng vào thực tiễn".
i v i NCKH ngành luật nói riêng, cách tiếp cận NKCH phần l n triể k d i
d n thự nh, ph ng pháp nghiên cứ c sử d ng phổ biến cho h ng nghiên cứu
này chính là phân tích d li u có sẵn, l y ý kiến c a các chuyên gia hoặc phân tích thông tin về
v ề nghiên cứu: (1) xây dựng quan ni â q y m pháp luật, (3)
phân tích tình hình nghiên cứu về v ề pháp lý liên quan, lôgic pháp lý và nh ng v ề pháp
lý khác về c và pháp luật. Cách tiếp cận n y ã ó ần t ở lý luận cho các
ho ng NCKH pháp luật. Tuy nhiên nế ề tài NCKH ngành luậ ều tiếp cận thông qua
ứu thực chứng (thự nh) sẽ dẫ ến thực tr ề tài ít có tính liên kết,
giao thoa v i các ngành kh k ó N ế
t t yếu hi n nay ở Vi t Nam và trên thế gi i và ph i khẳ ng nghiên cứu c a
luật họ q y nh pháp luậ ì ô ò ỏi cần có tiếp cậ d ều v i các
ngành khác, các hi ng xã h i phức t p. Vì vậy, vi ổi m d y ứ o
luật học cầ ú ẩy và tiế ng chuyển từ d y kết h p
tiếp cậ
ể có thể ú ẩy d y ó ầu tiên tác gi phân tích về khái ni m và phân tích sự
khác bi t gi N . Thứ nhất, nghiên cứu khoa họ
(multidisciplinary research) là sự tiếp cận m t v ề từ nhận thức c a m t s b môn khoa
học v i nhau, nh ng mỗi b môn làm vi c theo cách khuôn khổ c a mình, ít bổ sung chéo cho
52
nhau gi a các b môn, hoặc h p lực trong nghiên cứ ầu ra. N ậy tiếp cậ
NCKH pháp luật có thể c hiểu là triể k ng nghiên cứu khác nhau về N c
và pháp luật mà mỗ ó ở thành m ĩ ực khoa học riêng bi ứng.
Chẳng h i v i môn Luật So sánh hi y ú ể k ng
nghiên cứu Luậ i, Hình sự, Dân sự c a các qu k d i góc nhìn so
sánh. Hoặ i v i môn Luật Hình sự có thể c nghiên cứ ng Luật Hình sự
phần chung và Luật Hình sự phần các t i ph m. Thứ hai, nghiên cứu khoa học liên ngành
I d y ó ến m t hình thái cùng làm vi c mang tính h nh
h ng h i nhập gi a các nhà nghiên cứu từ nh ng b môn khoa họ k N ậy tiếp
cận liên ngành có thể c hiểu là sự kết n i tri thức do các cách tiếp cận khác nhau t o nên
vào m t chỉnh thể th ng nh ể hình thành nên m t h th ng tri thức m i về ch t liên quan
ế N c và pháp luật. Nhận thức m c hình thành là nhận thức ở tầ k
q V d ũ i v i môn Luật Hình sự có thể c nghiên cứu liên ngành thông
q ng nghiên cứu Tâm lý học t i ph m thể hi n sự liên kết gi a tâm lý học xã h i và Luật
Hình sự phần các t i ph m. Tóm l i, xét về ĩ ã â ở trên, ta có thể th y
NCKH liên ngành có mứ liên kết, giao thoa gi â kết qu N ũ
ở tầ ổng quan và toàn di n so v N
2.2. Tính cấp thiết của việc tiếp cận nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành ở Việt
Nam
Có thể khẳ nh rằ N ếp cận m i và mang tính
t t yếu xu t phát từ nh ý d :
Thứ nhất, thực tiễn cho th y n phát triển hi n nay, nếu vi c nghiên cứu và
gi ng d y chỉ dựa vào tiếp cận chuyên ngành luật học thực chứng thì không thể ứng nhu
cầu hiểu biế â k n ch t, thu n, quy luật vậ ng c N c
và pháp luật, sự a pháp luật v i các hi ng xã h … ẳng h
quy ph m pháp luật về thuế, nhà làm luật ph i nghiên cứ ng c a nền kinh tế ĩ ô ể có
thể q y nh mức thuế su t phù h p cho từng th i kỳ ồng th i cũng ph i xem xét mức
ng trở l i c a thuế su i v i nền kinh tế và doanh nghi ể có sự ều chỉnh quy
nh pháp luật cho phù h p v ng phát triển. Hi n nay, có nhiều nhi m v ặt ra
i v i khoa học pháp lý Vi t Nam. Các nhi m v ó t phát từ q ì ổi m i sâu sắc,
toàn di n xã h i Vi N n m i công nghi p hoá, hi c và h i
nhập qu c tế sâu r ể gi i quyết nh ng nhi m v ó ần ph i xây dựng và hoàn thi n các
thể chế ứ ó ó thể chế pháp luật. Nh ng hiểu biế ở c p
NCKH chính là tiề ề ều ki n cần thiế ể xây dựng và hoàn thi n thể chế pháp luật ở
Vi t Nam hi n nay.
Thứ hai é d n qu c tế, tiếp cậ N ã
c hình thành, triể k ến nh ng kết qu tích cực, ch ng. Sau khi thực hi n
ổi M i và Mỹ n i lỏng c m vận, từ cu i thậ 98 ầu thập niên 1990, hàng
lo t tổ chứ ng qu c tế nh WB, ADB, UNDP và các NGO qu c tế ặ â ến Vi t
53
Nam hỗ tr phát triển: hỗ tr tài chính, ph ng pháp và thực hành m i trong nghiên cứu và
thực hi n phát triển, góp phầ ú ẩy nghiên cứ ẳng h n, các nhà
tài tr qu c tế áp d ng nguyên tắc các công trình nghiên cứu dự án phát triển kh thi luôn ph i
có sự kết h p gi a kinh tế, xã h i, và môi tr ng. Nh ng quy tắc nh thế ã o c h i ch a
từng có tr ây ự tham gia sâu r ng c a các nhà kinh tế học, xã h i học, nhân học vào
các dự án kỹ thuật. Vậy có thể khẳ N t xu thế t t
yếu, quan trọng trong phát triển nghiên cứ ở Vi t Nam và trên thế gi i.
3. Nội dung và thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành tại
trường Đại học Luật TPHCM
Theo GS.TS. Võ Khánh Vinh t i buổi To a Học vi n Khoa học xã h i ã ận
nh rằng các ho ng NCKH ngoài cách tiếp cận thự nh mang tính truyền th
ì d ng các cách tiếp cận m i dựa trên quyền, tiếp cận so sánh, xã h i học, triểt
học, chính tr … ò k ổ biến. Nghiên cứu xuyên su t quá trình phát
triển c a khoa học pháp lý th i gian gầ ây y tồn t i r t nhiề ếp cận
NCKH m ếp cậ d n triết học, xã h i học, tâm lý học, kinh tế họ …
Trong gi i h n n d N i học Luật TPHCM ở phần
này, tác gi ch yếu nh n m nh và phân tích ho N d i góc
nhìn tiếp cận kinh tế học pháp luật (Law and Economics) hay còn gọi là kinh tế học thể chế
(Institutional Economics) gi d y k ế c a khoa Qu n tr d y ý a Khoa
Luậ i, Hình sự, Dân sự, Hành chính, Qu c tế.
c hết khẳ nh rằng kinh tế và pháp luật có m i quan h mật thiết. Triết học lý gi i
pháp luật là yếu t ng tầng xã h i, còn kinh tế thu c về yếu t c ở h tầ ở h
tầng và kiế ú ng tầng là nh ng yếu t quan h bi n chứng v i nhau trong phép duy vật
bi n chứng c a ch ĩ M -L ây yếu t quan trọng trong học thuyết về hình
thái kinh tế-xã h i. Pháp luậ ở h tầng và b q y nh bở ở h tầng c a
pháp luật. Tóm l i, trong m i liên h v i kinh tế, pháp luật ph thu c vào kinh tế; mặt khác,
pháp luật l i có sự c trở l i m t cách m nh mẽ i v i kinh tế M ã ết:
"Trong thời đại nào cũng thế, chính là vua chúa phải ph c tùng những điều kiện kinh tế, chứ
không bao giờ vua chúa lại ra lệnh cho những điều kiện kinh tế đ ợc". Kế thừ q ểm c a
M Ăng-ghen, V.I. Lê-nin bổ sung luậ ểm quan trọng về nh h ở ng
c a kinh tế i v i pháp luật: Sự phát triển c a kinh tế trong m t xã h i nh nh cu i cùng sẽ
dẫ ến sự xu t hi n c a chế chính tr - xã h i m i trong lòng xã h ũ Sự tác ng c a
pháp luật vào kinh tế có thể thể hi n ở nh ng mặt ch yếu, c thể : u nền kinh tế, h
th ng kinh tế quyế nh thành phầ u h th ng các ngành luật; tính ch t n i dung c a các
quan h kinh tế, c ế kinh tế quyế nh tính ch t, n i dung c a các quan h pháp luật,
tính ch ều chỉnh c a pháp luật. Bên c ó ậ ũ ó ng trở
l i v i kinh tế theo nh ng tích cực hoặc tiêu cực khác nhau. Nếu pháp luậ c
ban hành phù h p v i các quy luật kinh tế - xã h ì ó ng tích cự ến sự phát triển các
quá trình kinh tế ũ u c a nền kinh tế N ếu pháp luật không phù h p v i
54
các quy luật phát triển kinh tế - xã h c ban hành do ý chí ch quan c i thì nó sẽ
kìm hãm toàn b nền kinh tế.
Ví d ển hình thể hi n rõ m i quan h q ật thiết gi a kinh tế và pháp luật là
q y nh c a pháp luật về thuế. Đầu tiên, mặc dù chính sách thuế xu t khẩu, thuế nhập khẩu và
pháp luật về thuế xu t khẩu, thuế nhập khẩu luôn ph n ánh ý chí ch quan c ng và Nhà
c cầm quyền nh ng thực tế m ng chính sách, pháp luật này luôn b chi ph i bởi yếu t kinh
tế. C thể, tình hình kinh tế trong n c và qu c tế ở m t th i kì nh nh là yếu t có nh
h ởng mang tính quyế ến n i dung chính sách và n i dung thuế xu t khẩu, thuế nhập
khẩ ó M ứ N c Vi N ã i ều chỉnh theo h ng
gi m thuế nhập khẩ i v i mặt hàng phôi thép và thép thành phẩm nhập khẩu vào tháng
03/2004 do cần ph ều tiết giá c a mặt hàng này trong tình hình có sự t biển c a
mặt hàng sắt thép trên th tr ng. Suy cho cùng, chính sách và pháp luật về thuế chỉ là t m
g ng ph n chiếu thực tr ng kinh tế - xã h i trong n c và qu c tế xu t phát từ nhu cầ m
b o sự hài hoà gi a l i ích chung c a qu c gia và l i ích riêng c a từng doanh nghi p, từng cá
nhân và h ì N c l i, chính sách thuế ũ ến nền kinh tế ngắn h n hay
dài h n tuỳ theo từng lo i thuế. Vi c gi m thuế su t m t s lo i thuế c b n nh thuế thu nhập
doanh nghi p, thuế tiêu dùng có thể khiế ởng s n xu t, kích thích tiêu dùng trong giai
ầu nh ến m ú ó k thu ngân sách từ thuế k ô c bù bởi nguồn
khác, Chính ph bắt bu c ph i cắt gi m chi ô ều này dẫ ến c sở h tầng sẽ không
c chú trọ ầu t , dự tr qu c gia s t gi m, tiế ó ó ể ây ng tiêu cự ế
tr ởng kinh tế.
Qua ví d c phân tích và dẫn chứng, ta có thể th y khi quyế ều chỉnh chính
sách thuế hay m t sắc thuế nh nh, cần ph t cách toàn di ể tìm ra nh ng
gi i pháp t i u. Và, nh ng gi i pháp t ó ỉ có thể xu t hi ô q N
ngành, liên ngành nhằ ó ì ổng h p, khách quan nh t. Tiếp cận kinh tế học -
pháp luậ ng nghiên cứu m i c a khoa học luật học về pháp luậ c hình thành và
phát triển từ gi a thế kỷ XX ế y ng nghiên cứ y c sử d ng kết h d y
ý d y k ế, tri thứ a khoa học kinh tế kết h p tri thức, các
a khoa học luật họ ể nhận thức và luận gi i nh ng v ề luật học. H th ng
lý luận về kinh tế học pháp luật bao gồm các tri thức về kinh tế học v ĩ ực
khoa học, m t môn học:
- L ch sử hình thành và phát triển kinh tế học pháp luật;
- M i quan h gi a kinh tế và pháp luật;
- Kinh tế học về quyền sở h u trí tu ;
- Kinh tế học về h ồng;
- Kinh tế học về bồ ng thi t h i ngoài h ồng;
- Kinh tế học và v ề b o v ô ng;
55
- Kinh tế học xây dựng pháp luật;
- Kinh tế học áp d ng pháp luật;
- Kinh tế học giáo d o pháp luật và nh ng v ề khác.
Tuy nhiên, cầ ý ng tri thức này hình thành nên nh ng hiểu biết mang tính
ậ ể nhận thức và luận gi i pháp luậ d d n kinh tế.
Thực tr ng c a NCKH nói riêng và công tác gi ng d y ó ã ó ự xu t
hi n và áp d ng c a tiếp cậ a kinh tế và luật học thể hi n qua nh ng
ề tài NCKH, luậ i th o liên ngành. Tuy nhiên mứ liên kế
vẫ ò â ng, s ề tài và h i th ò ều hoặc nế ó ũ ỉ dừng ở
mứ liên kế ĩ i chỉ tiếp cận m t v ề từ nhận thức c a m t s b
môn khoa học, nh ng mỗi b môn làm vi c lập, r t ít bổ é k ó
N ò ỏi m t hình thái cùng làm vi c mang tính h nh h ng h i
nhập nhiề ó ự kết n i tri thức t o nên m t h th ng tri thức m i và nhận thức m c
hình thành là nhận thức ở tầ k q
4. Giải pháp thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành tại trường
Đại học Luật TPHCM
ể k ọ ô ở d ọ
2017- 2025 do B d p v i B ọ ô ổ ứ y
9 N i, B ở ù X â N ỉ : chế, ch nh sách thu hút đội ngũ
giảng viên tham gia của các c sở giáo c đại học ch a mạnh m và hiệu quả ch nh
sách h trợ các tr ờng trong việc thúc đẩ hoạt động khoa học và c ng nghệ c n ất cập các
tr ờng, giảng viên ch a thực sự coi trọng , thiếu đầu t trọng điểm cho các nhóm
nghiên cứu g n với các ngành đào tạo trọng t m ất cập lớn nhất nằm ở ch hoạt động
đáng l ra phải là nhiệm v c n ản, trọng t m th ch vài tr ờng đại học chú trọng đầu
t .
N a kinh tế và pháp luậ ò ỏi ph c triển khia thực
hi n m t cách tổng thể, toàn di n, h th ể t o ra sự tác d d y d ng
trong thực tiễn. Tác gi ề xu t m t s gi i pháp ú ẩy ho N
ngành trong NCKH nói chung và t i học Luậ M ó : ầu tiên,
khuyế k ũ , gi ng viên thực hi ề N
và xây dự ì o tích h p kiến thứ N ng nhà nghiên
cứu có thể ho ng theo nhóm, cách thức này giúp từng thành viên nhóm nghiên cứu ở mỗi
chuyên ngành kết h ể hình thành m t kiến thức chung, từ ó i quyết v ề c thể mà
nghiên cứ ề ra. H n n a, vi c nghiên cứ ó y ở nên phổ biến, cách
thứ y ũ ú k ọc ở mỗi chuyên ngành có thể hỗ tr nhau vì không ph i ai
ũ ó ầy kiến thức về t t c các ngành khoa học.
Ngoài ra, tác gi ũ ề xu t gi i pháp xây dựng h th ề tài luận án, luậ
ng viên có thể ng viên, khuyến khích nghiên cứu sinh, học
56
viên cao học thực hi ề tài, luậ y y ì ỉ tập trung
vào tiếp cận thự nh n n nay.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Quyế nh c a B tài chính s 4 Q -BTC ngày 27/02/2004 về vi q y nh mức thuế
su t thuế nhập khẩ ã i v i m t s mặt hàng sắt thép.
Quyế nh cùa B tài chính s 4 Q -BTC ngày 01/03/2004 về vi c quỹ nh t m th i
mức thuế su t thuế nhập khẩ ã i v i m t s mặt hàng sắt thép.
GS.TS Võ Khánh Vinh, Tiếp cậ ứ o luật học ở
Vi t Nam hi n nay, T N c và pháp luật, s 05/2018.
Nguyễn Th Bích Trâm, M i quan h gi a pháp luật và kinh tế i học Ngân hàng TPHCM,
2010, Tiểu luận.
ầ M N ứ k ọ - yế k ọ ó ầ â
ọ n nay, 2013.
ThS Nguyễn Th ế ng thế ế ởng kinh tế, T p chí
Vũ ận nghiên cứu khoa học, NXB Khoa họ ĩ ật, 1999.
Bùi Thế ng, Nhậ é ầu về ú y ở Vi t
Tọ k ọc Tiếp cậ ứu và gi ng d y luật họ
2016
10/4/20201
ứu khoa học pháp lý – Nh ng v ề n, 2020
10/4/2021.
L d ọ : Sẽ yể ẩy ứ k ọ
Pohl and Hirsch Hadorn, Multidisciplinary research: approaches an issue from the perceptions
of a range of disciplines, 2007.
Pierre Auger, Tendences actuelles de la recherche scientifique UNCESCO, Paris, 1961.
Raymond C. Miller, Interdisciplinarity: Its Meaning and Consequences, Oxford research
57
Encyclopedia, Print Publication Date, 2010.
W ’ New Collegiste Dictionary.
58
Bạn đang xem tài liệu "Hoạt động nghiên cứu khoa học đa ngành, liên ngành kinh tế - pháp luật tại trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
hoat_dong_nghien_cuu_khoa_hoc_da_nganh_lien_nganh_kinh_te_ph.pdf

