Hoàn thiện quy định của điều 373 bộ luật hình sự năm 2015 về tội dùng nhục hình

Download

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA ĐIỀU 373 BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015

VỀ TỘI DÙNG NHỤC HÌNH

Hoàng Ngọc Anh*

*ThS. Trường Đào tạo, Bồi dưỡng nghiệp vụ Kiểm sát tại Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt:

Thông tin bài viết:

Cùng với việc trở thành thành viên của Công ước quốc tế về các quyền

dân sự và chính trị năm 1966, Việt Nam luôn nỗ lực trong việc xây dựng

các cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân, nghiêm cấm các

hành vi tra tấn, đối xử tàn bạo, hạ thấp nhân phẩm của con người. Việc

hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về tội bức cung, nhục hình

là công cụ pháp lý hữu hiệu để đạt được mục tiêu nêu trên. Trong phạm

vi bài viết này, tác giả phân tích những bất cập trong quy định của Bộ luật

Hình sự năm 2015 về tội dùng nhục hình và đề xuất kiến nghị hoàn thiện.

Từ khóa: Bộ luật Hình sự, tội

dùng nhục hình, truy cứu trách

nhiệm hình sự, hình phạt.

Lịch sử bài viết:

Nhận bài

Biên tập

Duyệt bài

: 15/7/2021

: 08/9/2021

: 10/9/2021

Abstract:

Article Infomation:

Since becoming a member of the International Covenant on Civil and

Political Rights in 1966, Vietnam has always made great efforts in

establishing mechanisms to protect human rights and citizens’ rights, and

prevent acts of torture, cruel treatment, and demeaning of human beings.

The improvement of the provisions of the criminal law on the crimes of

forced confession and using corporal punishment is an effective legal tool

to achieve this goal. Within the scope of this article, the author provides an

analysis of the shortcomings in the provisions of the Criminal Code of 2015

on the crime of using corporal punishment and proposes recommendations

for further improvements.

Keywords: The Criminal Code;

corporal punishment; criminal

prosecution, punishment.

Article History:

Received

Edited

: 15 Jul. 2021

: 08 Sep. 2021

: 10 Sep. 2021

Approved

Trong xã hội hiện đại, với việc tối đa hóa

các hoạt động nhằm mục đích vì con người,

đảm bảo các điều kiện sống của con người

ngày càng văn minh, tiến bộ thì việc nghiêm

cấm các hành vi xâm phạm đến tính mạng,

danh dự, nhân phẩm của con người, trong

đó có hành vi bức cung, dùng nhục hình đối

với người phạm tội đều bị nghiêm cấm.

được pháp luật bảo vệ như nhau, không có

bất cứ sự phân biệt nào.

Khoản 1 Điều 10 Công ước quốc tế về

các quyền dân sự và chính trị năm 1966

tiếp tục khẳng định: “Không ai có thể bị tra

tấn hoặc phải chịu những hình phạt hay đối

xử tàn ác, vô nhân đạo, làm hạ thấp phẩm

giá con người; những người bị tước tự do

vẫn phải được đối xử nhân đạo và tôn trọng

nhân phẩm”.

Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người

năm 1948 khẳng định, không ai bị tra tấn

hay bị đối xử, xử phạt một cách tàn bạo,

vô nhân đạo hay hạ thấp nhân phẩm; tất cả

mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và

Năm 1982, Việt Nam chính thức gia

nhập Công ước quốc tế về các quyền dân sự

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

và chính trị năm 1966. Với vai trò là thành

viên tích cực của Công ước, Nhà nước ta

luôn coi mục tiêu bảo vệ quyền con người,

quyền công dân, coi đó là sứ mệnh lịch sử

quan trọng được ưu tiên hàng đầu.

lên để đảm bảo tính phù hợp với đòi hỏi của

thực tiễn. Có thể nói, việc sửa đổi, bổ sung

này là hoàn toàn phù hợp và cần thiết, đảm

bảo tính khoa học, logic.

Khi nghiên cứu quy định của điều luật

thì thấy, tại khoản 1 Điều 373 Bộ luật Hình

sự năm 2015 không đưa ra khái niệm cụ

thể thế nào là dùng nhục hình mà chỉ mô tả

người nào…. dùng nhục hình hoặc đối xử

tàn bạo, hạ nhục nhân phẩm của người khác

dưới bất kỳ hình thức nào. Tuy nhiên, căn

cứ vào thực tiễn xét xử loại tội phạm này

có thể xác định: Dùng nhục hình là hành

vi của người có thẩm quyền trong hoạt

động tố tụng, thi hành án hoặc thi hành các

biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng, đưa

vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở

cai nghiện bắt buộc tác động lên thể xác của

người bị buộc tội, khiến họ bị đau đớn, tổn

hại về sức khỏe, tinh thần và nhân phẩm.

Khoản 1 Điều 20 Hiến pháp năm 2013

khẳng định: “1. Mọi người có quyền bất

khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật

bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phꢀm;

không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục

hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác

xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm

danh dự, nhân phꢀm”.

1. Quy định của Bộ luật Hình sự năm

2015 về tội dùng nhục hình

Cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm

2013, Điều 373 Bộ luật Hình sự (BLHS)

năm 2015 đã được sửa đổi, bổ sung năm

2017 (BLHS năm 2015) quy định tội dùng

nhục hình.

Tội dùng nhục hình xâm phạm đến hoạt

động tố tụng theo quy định của Bộ luật Hình

sự hiện hành, đồng thời cũng xâm phạm

một số quyền cơ bản của công dân.

So với quy định tại Điều 298 Bộ luật

Hình sự năm 1999 đã được sửa đổi, bổ sung

năm 2009 thì nội dung tội dùng nhục hình

quy định tại Điều 373 Bộ luật Hình sự năm

2015 có nhiều sửa đổi, bổ sung quan trọng.

Cụ thể:

Về chủ thể của tội phạm: Tội phạm này

được thực hiện bởi chủ thể đặc biệt, đó là

những người có chức vụ, quyền hạn nhất

định trong hoạt động tố tụng, thi hành án

hoặc thi hành các biện pháp đưa vào trường

giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt

buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

như: Điều tra viên thuộc Cơ quan cảnh sát

điều tra, Kiểm sát viên thuộc Viện Kiểm sát

nhân dân, Thẩm phán thuộc Tòa án nhân

dân, Trưởng trại giam giữ, trại cải tạo và

cũng có thể là Công an xã, phường trong khi

hoạt động tư pháp, hải quan, kiểm lâm,…

Điều luật có sự điều chỉnh tăng số khoản

từ 04 khoản lên thành 05 khoản; bổ sung,

làm rõ phạm vi áp dụng quy định của điều

luật là trong hoạt động tố tụng, thi hành án

hoặc thi hành các biện pháp đưa vào trường

giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt

buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

thay cho việc quy định là trong hoạt động

trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử,

thi hành án như trước đây; đồng thời, cụ

thể hóa các tình tiết định tội, định khung

để đảm bảo việc đánh giá, áp dụng trong

thực tiễn được thuận lợi và chính xác hơn.

Bên cạnh đó, hình phạt áp dụng trong từng

trường hợp (khoản) cụ thể cũng được tăng

Về mặt khách quan của tội phạm: Tội

phạm sử dụng hành vi bạo lực vật chất

hoặc có hành vi khác đối với những người

đang bị bắt, đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

người đang chấp hành hình phạt tù…gây

ra cho họ những đau đớn về thể xác, ảnh

hưởng đến sức khỏe, tâm sinh lý của họ.

Ví dụ như: người phạm tội có các hành vi

đánh đập người bị giam giữ, bắt quỳ khi

hỏi cung, bắt nhịn ăn...Tội dung nhục hình

là tội phạm cấu thành hình thức, có nghĩa

là chỉ cần người phạm tội có hành vi dùng

nhục hình hoặc đối xử tàn bạo, hạ nhục

nhân phẩm của người khác dưới bất kỳ hình

thức nào là đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm

mà không đòi hỏi phải gây ra thiệt hại cho

người bị nhục hình hay chưa.

phạt chính và có thể bị áp dụng một hoặc

một số hình phạt bổ sung”.

Theo quy định của Điều luật, đối với mỗi

tội phạm thì người phạm tội chỉ bị áp dụng

một hình phạt chính và có thể bị áp dụng

một hoặc một số hình phạt bổ sung. Với vai

trò bổ trợ cho hình phạt chính nhằm trừng

trị người, pháp nhân thương mại phạm tội,

giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và

các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ

phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân

thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng

ngừa và đấu tranh chống tội phạm thì việc

áp dụng hình phạt bổ sung không phải là bắt

buộc trong tất cả các trường hợp, phụ thuộc

vào tính chất, mức độ của từng tội phạm mà

Hội đồng xét xử sẽ xem xét, quyết định có

áp dụng hình phạt bổ sung hay không. Việc

áp dụng hình phạt bổ sung không đặt ra đối

với người phạm tội là người dưới 18 tuổi.

Về mặt chủ quan: Tội phạm được thực

hiện với lỗi cố ý. Đối với tội phạm này thì

động cơ, mục đích không phải là yếu tố cấu

thành tội phạm.

2. Thực tiễn áp dụng quy định của BLHS

năm 2015 về tội dùng nhục hình và

kiến nghị

Như vậy, bản chất của hình phạt bổ sung

là nhằm bổ trợ cho hình phạt chính trong

việc trừng trị người phạm tội, giáo dục ý

thức tuân theo pháp luật… do đó, trong hầu

hết các điều luật có ghi nhận hình phạt bổ

sung, nhà làm luật đều phản ánh đúng bản

chất của loại hình phạt này bằng việc quy

định: “người phạm tội còn có thể bị…”.

Tuy nhiên, trong quy định tại khoản 5 Điều

373 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định:

“Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm

chức vụ,…”; với việc quy định này gây ra

nhiều cách hiểu chưa thống nhất khi áp

dụng trong thực tiễn; theo đó, có quan điểm

cho rằng, bằng việc quy định “cứng” người

phạm tội nhục hình còn bị cấm đảm nhiệm

chức vụ… là mang tính chất bắt buộc, do

đó, người phạm tội dùng nhục hình dường

như bị áp dụng cùng lúc “hai hình phạt

chính”, bắt buộc trong cùng một bản án

và điều này là không hợp lý và hợp pháp,

không phù hợp với bản chất của hình phạt

Thực tiễn áp dụng pháp luật trong xét

xử cho thấy quy định của BLHS năm 2015

về Tội dùng nhục hình còn những bất cập

sau đây:

-Quy định về việc áp dụng hình phạt

bổ sung

Việc quy định hình phạt bổ sung được

thiết kế trong hầu hết các điều luật trong Bộ

luật Hình sự năm 2015, nhằm tăng cường,

củng cố tác dụng của hình phạt chính. Tuy

nhiên, cách quy định như trong khoản 5

Điều 373 Bộ luật Hình sự năm 2015 lại tồn

tại sự chưa phù hợp, gây khó khăn, vướng

mắc trong quá trình áp dụng. Cụ thể:

Theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Hình

sự năm 2015 thì hình phạt bao gồm hai loại

là hình phạt chính (khoản 1) và hình phạt bổ

sung (khoản 2).

Khoản 3 Điều 32 Bộ luật Hình sự năm

2015 quy định: “3. Đối với mỗi tội phạm,

người phạm tội chỉ bị áp dụng một hình

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

bổ sung. Quan điểm khác lại cho rằng, với

bản chất của hình phạt bổ sung là mang tính

bổ trợ cho hình phạt chính nên dù quy định

như thế nào thì hình phạt bổ sung vẫn đảm

bảo bản chất nội tại của nó và thực tế thì các

chức vụ có liên quan đến hoạt động điều tra,

truy tố, xét xử và thi hành án hình sự cũng

không nên để người phạm tội đảm nhiệm

sau khi chấp hành xong hình phạt tù.

Chúng tôi cho rằng, việc áp dụng hình

phạt bổ sung cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm

hành nghề đối với người phạm tội dùng

nhục hình là cần thiết, nhưng cách thiết

kế như khoản 3 Điều 373 Bộ luật Hình sự

năm 2015 là không phù hợp với bản chất

của hình phạt bổ sung, không đảm bảo tính

đồng bộ với các quy định về hình phạt bổ

sung trong các điều luật khác.

- Quy định về khung hình phạt

Tác giả cho rằng, việc áp dụng hình phạt

bổ sung cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành

nghề đối với người phạm tội dùng nhục hình

là cần thiết, nhưng cách thiết kế như khoản

3 Điều 373 Bộ luật Hình sự năm 2015 là

không phù hợp với bản chất của hình phạt

bổ sung, không đảm bảo tính đồng bộ với

các quy định về hình phạt bổ sung trong các

điều luật khác.

Khoản 4 Điều 373 Bộ luật Hình sự quy

định: “Phạm tội làm người bị nhục hình

chết, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm

hoặc tù chung thân”.

Như vậy, trong trường hợp người bị

dùng nhục hình chết thì người phạm tội sẽ

bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù

chung thân. Tuy nhiên, điều luật chỉ quy

định hậu quả là làm người bị nhục hình

chết mà không quy định phân hóa số người

chết là một người hay từ hai người trở lên.

Do đó, khi người phạm tội dùng nhục hình

dẫn đến hậu quả là làm cho một người bị

nhục hình chết cũng có thể bị truy cứu trách

nhiệm và áp dụng hình phạt giống/tương

tự đối với trường hợp người phạm tội gây

hậu quả là có từ hai người bị nhục hình chết

trở lên. Điều này không đảm bảo tính công

bằng và hợp lý trong các trường hợp tại các

phán quyết của Tòa án.

Đồng thời, chúng tôi cho rằng, quy định

của khoản 5 Điều 373 nêu trên mâu thuẫn

với chính sách hình sự quy định tại Điều 32

BLHS năm 2015. Theo đó, hình phạt bao

gồm hai loại là hình phạt chính và hình phạt

bổ sung. Đối với mỗi tội phạm, người phạm

tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có

thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt

bổ sung. Như vậy, theo quy định của Điều

32 BLHS năm 2015 hình phạt bổ sung là

không bắt buộc, phụ thuộc vào tính chất,

mức độ của từng tội phạm mà Hội đồng xét

xử sẽ xem xét, quyết định có áp dụng hình

phạt bổ sung hay không.

Nghiên cứu quy định của Bộ luật Hình

sự năm 2015 thì thấy, tại điểm a khoản 1

Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy

định về tội giết người thì người nào giết 02

người trở lên, thì bị phạt tù từ 12 năm đến

20 năm, tù chung thân hoặc tử hình. Đối với

các trường hợp giết người mà không thuộc

quy định tại khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình

sự năm 2015 thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15

năm, trong đó có trường hợp giết 01 người.

Như vậy, nội dung Điều 123 Bộ luật Hình

Xét về bản chất của hình phạt bổ sung là

nhằm bổ trợ cho hình phạt chính trong việc

trừng trị người phạm tội, giáo dục ý thức

tuân theo pháp luật… do đó, trong hầu hết

các điều của BLHS năm 2015 có ghi nhận

hình phạt bổ sung đều phản ánh đúng bản

chất của loại hình phạt này bằng quy định:

“người phạm tội còn có thể bị…”, ngoại trừ

khoản 5 Điều 373 Bộ luật Hình sự.

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

sự năm 2015 đã có sự phân hóa trách nhiệm

hình sự đối với trường hợp giết 01 người và

trường hợp giết từ 02 người trở lên. Mặc dù

mục đích phạm tội của tội giết người và tội

dùng nhục hình mà người phạm tội hướng

đến là hoàn toàn khác nhau. Đối với tội dùng

nhục hình, người phạm tội thực hiện hành

vi phạm tội không mong muốn hậu quả chết

người xảy ra, hay nói cách khác thì hậu quả

chết người xảy ra nằm ngoài mong muốn

của họ. Tuy nhiên, hậu quả chết người đã

xảy ra và người phạm tội buộc phải chịu

hình phạt thích đáng đối với hành vi và hậu

quả do mình gây ra.

của mình. Do đó, nếu họ thực hiện hành vi

phạm tội thì họ buộc phải chịu trách nhiệm

nặng hơn, nghiêm khắc hơn so với người

dân bình thường.

Như vậy, rõ ràng việc quy định tại khoản

4 Điều 373 Bộ luật Hình sự năm 2015 vừa

không đảm bảo được sự phân hóa trách

nhiệm hình sự trong trường hợp một người

bị nhục hình chết với trường hợp từ hai

người bị nhục hình trở lên chết. Từ đó có

khả năng việc áp dụng hình phạt trong các

trường hợp mang tính tùy tiện, không đảm

bảo tính công bằng, phù hợp. Đồng thời,

không đảm bảo việc thực hiện chính sách

hình sự của Đảng và Nhà nước ta theo tinh

thần Nghị quyết 49/NQ-TW mà tác giả vừa

nêu ở trên đối với chủ thể của tội phạm là

người có chức vụ quyền hạn với chủ thể tội

phạm là người dân bình thường. Chính vì

vậy, có thể xảy ra trường hợp người phạm

tội dùng nhục hình dẫn đến hậu quả có từ 02

người bị nhục hình trở lên chết nhưng bị áp

dụng hình phạt thấp hơn quy định tại khoản

1 Điều 123 Bộ luật Hình sự (Tội giết người)

giết 02 người trở lên với mức hình phạt tù

từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc

tử hình.

Trong tội dùng nhục hình, chủ thể của

tội phạm này là chủ thể đặc biệt, là người

có chức vụ, quyền hạn trong hoạt động tố

tụng, hoạt động thi hành án... nên quan

điểm của Đảng và nhà nước ta là hình phạt

áp dụng đối với chủ thể này phải nghiêm

khắc hơn chủ thể của tội giết người là

người dân bình thường. Tại tiểu mục 2.1

mục 2 phần II Nghị quyết số 49/NQ-TW

ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến

lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã

khẳng định rõ: “...Quy định trách nhiệm

hình sự nghiêm khắc hơn đối với những tội

phạm là người có thꢀm quyền trong thực

thi pháp luật, những người lợi dụng chức

vụ, quyền hạn để phạm tội. Người có chức

vụ càng cao mà lợi dụng chức vụ, quyền

hạn phạm tội thì càng phải xử lý nghiêm

khắc để làm gương cho người khác...”.

Từ ví dụ này đã thể hiện rõ sự khác biệt

trong việc áp dụng luật, áp dụng chế tài đối

với cùng một hậu quả “chết người” nhưng

do công dân thực hiện và do những người

có chức năng, nhiệm vụ thực hiện. Theo

khoa học hình sự thì mọi hành vi xâm phạm

đến thân thể dẫn đến tử vong, chấm dứt

sự sống của người khác đều được xem là

giết người.

Quan điểm này là hoàn toàn hợp lý và

đúng đắn; bởi lẽ, chủ thể của tội phạm là

người có chức vụ, quyền hạn là những người

có học thức, có trình độ nhất định, được

đào tạo bài bản về kỹ năng chuyên môn, về

cách ứng xử chuẩn mực, so với người dân

thì họ là những người nắm rõ quy định của

pháp luật, họ được trả lương từ nguồn đóng

góp của nhân dân để thực hiện nhiệm vụ

Tuy nhiên, nếu theo quy định của Bộ luật

Hình sự, dù cùng hậu quả có 02 người chết

người nhưng nếu do người dân thực hiện thì

có thể bị xử lý với tội danh giết người với

mức hình phạt cao nhất có thể lên đến chung

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

thân hoặc tử hình nhưng nếu do người đang

thi hành công vụ thực hiện thì lại được áp

dụng tội dùng nhục hình với mức hình phạt

nhẹ hơn rất nhiều.

tra công an tỉnh X. Trường hợp này, nếu

xác định B, C, D là đồng phạm thì các bị

cáo này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình

sự về cùng một tội là Tội dùng nhục hình

quy định tại Điều 373 Bộ luật Hình sự năm

2015; còn nếu không chứng minh được B,

C, D là đồng phạm thì mỗi bị cáo sẽ bị truy

cứu trách nhiệm hình sự về hành vi độc lập

của mình đối với hậu quả mà hành vi đó gây

ra. Theo đó, có thể bị truy cứu trách nhiệm

hình sự về tội dùng nhục hình và tội giết

người (Điều 123 BLHS năm 2015).

Vì vậy, để đảm bảo sự nhất quán trong

chính sách hình sự, đảm bảo sự phù hợp với

quan điểm, chủ trương của Đảng ta, tác giả

kiến nghị trong thời gian tới, khi sửa đổi, bổ

sung Bộ luật Hình sự năm 2015, nhà làm

luật cần nghiên cứu hoàn thiện việc phân

hóa trách nhiệm hình sự cụ thể đối với

trường hợp người bị nhục hình bị chết trong

khoản 4 Điều 373 BLHS năm 2015. Theo

đó, cần có sự phân định cụ thể trách nhiệm

hình sự đối với trường hợp có 01 người

bị nhục hình chết với trường hợp có từ 02

người bị nhục hình chết.

Có thể thấy, chế định đồng phạm là

một trong những nội dung cơ bản và quan

trọng của pháp luật hình sự từ xưa đến

nay. Trong Bộ luật Hình sự năm 2015, chế

định đồng phạm được quy định tại Điều 17

với nội dung như sau: “1. Đồng phạm là

trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng

thực hiện một tội phạm. 2. Phạm tội có tổ

chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết

chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện

tội phạm...”.

-Về xác định đồng phạm đối với tội

dùng nhục hình

Thực tiễn điều tra, xét xử các vụ án về tội

dùng nhục hình cho thấy, có nhiều trường

hợp việc thực hiện hành vi phạm tội không

chỉ là một người mà có từ 2 người cùng thực

hiện. Do đó, đặt ra vấn đề xác định những

người phạm tội này có phải là đồng phạm

hay không còn tồn tại nhiều quan điểm chưa

thống nhất. Bởi lẽ, nếu xác định có đồng

phạm thì tất cả những người này đều phải

chịu trách nhiệm về hậu quả cuối cùng mà

họ gây ra và chỉ cá thể hóa hình phạt qua

xác định vai trò của các bị cáo. Còn nếu xác

định họ không phải là đồng phạm thì họ chỉ

phải chịu trách nhiệm hình sự một cách độc

lập tương ứng với mức độ hậu quả mà họ

gây ra.

Như vậy, theo quy định tại khoản 1 Điều

17 Bộ luật Hình sự 2015 thì trường hợp có

từ hai người trở lên cùng cố ý cùng thực

hiện một tội phạm thì được gọi là đồng

phạm.

Trong khoa học luật hình sự, đồng phạm

được coi là hình thức phạm tội đặc biệt,

có nhiều điểm khác biệt để phân biệt với

trường hợp phạm tội riêng lẻ. Do đó, trong

Bộ luật Hình sự đã quy định nguyên tắc xử

lý có tính riêng biệt cho trường hợp phạm

tội này và quy định bổ sung về trách nhiệm

hình sự của đồng phạm và của từng loại

người đồng phạm.

Ví dụ: Nguyễn Văn A là bị can trong vụ

án trộm cắp tài sản. A bị chết tại trại tạm

giam X trong quá trình lấy lời khai. Qua

việc điều tra, xác minh chứng minh được

người gây ra cái chết cho A là B, C, D -

đều là cán bộ điều tra thuộc cơ quan điều

Để nhận diện, đánh giá đồng phạm trong

thực tiễn, cần căn cứ vào các yếu tố chủ

yếu sau:

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

Yếu tố chủ thể: chế định đồng phạm đòi

hỏi phải có ít nhất hai người trở lên, có đủ

dấu hiệu về chủ thể của tội phạm và cố ý

cùng thực hiện một tội phạm. Cùng thực

hiện một tội phạm có nghĩa là người đồng

phạm phải tham gia vào tội phạm với một

trong bốn vai trò sau: Hành vi thực hiện tội

phạm, hành vi tổ chức thực hiện tội phạm,

hành vi xúi giục người khác thực hiện tội

phạm, hành vi giúp sức người khác thực

hiện tội phạm. Trong vụ đồng phạm có

thể có đủ bốn loại hành vi này nhưng cũng

có thể chỉ có một loại hành vi - hành vi

thực hành.

đạt được mục đích đó. Tuy nhiên, trong

tội dùng nhục hình, việc chứng minh đồng

phạm đối với những người thực hiện hành

vi phạm tội không phải đơn giản và thống

nhất trong tất cả các trường hợp, bởi thực

tế, rất nhiều trường hợp không chứng minh

được những người phạm tội này có sự bàn

bạc, thỏa thuận, thống nhất nào kể cả vào

thời điểm trước hoặc trong quá trình thực

hiện tội phạm. Do vậy, trong thực tế xảy

ra việc các cơ quan tiến hành tố tụng cho

rằng đối với tội dùng nhục hình, khi xét xử,

nếu có từ hai người trở lên cùng thực hiện

tội phạm thì họ phải cùng chịu trách nhiệm

hình sự đối với hậu quả mà họ gây ra. Tuy

nhiên, việc nhận định như vậy trong một

số trường hợp là chưa hoàn toàn chính xác,

chưa đảm bảo sự phân hóa trách nhiệm hình

sự đối với từng người phạm tội với hành vi

tương ứng mà họ thực hiện. Không phải cứ

có từ hai người trở lên cùng thực hiện tội

phạm và cho rằng trường hợp này họ ngầm

thống nhất ý chí với nhau, ngầm tiếp nhận ý

chí cùng thực hiện tội phạm để chứng minh

đồng phạm đối với họ.

Về mặt chủ quan (yếu tố lỗi): đồng

phạm đòi hỏi những người cùng thực hiện

tội phạm đều phải có lỗi cố ý. Với một số

tội phạm có dấu hiệu mục đích phạm tội

là dấu hiệu bắt buộc thì những người cùng

thực hiện đòi hỏi phải có cùng mục đích

này. Yếu tố chủ quan đòi hỏi những người

đồng phạm cần phải có sự thống nhất về

ý chí, có sự bàn bạc, thống nhất, hứa hẹn

trước với nhau, mong muốn sự liên kết

hành vi để cùng gây ra hậu quả nguy hiểm

cho xã hội.

Tác giả cho rằng, tội dùng nhục hình là

tội phạm có chủ thể của tội phạm là chủ

thể đặc biệt, là những người có nhiệm vụ,

quyền hạn nhất định trong hoạt động tố

tụng, hoạt động thi hành án... Do đó, đối

với loại tội phạm này, cần xác định chính

xác người nào được phân công/có quyết

định phân công thực hiện việc điều tra, thi

hành án... mà có hành vi dùng nhục hình

thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội

dùng nhục hình, còn người mặc dù cùng có

chức vụ, quyền hạn trong hoạt động tố tụng,

thi hành án... nhưng không phải là chủ thể

được giao thực hiện hiện nhiệm vụ điều tra

trong vụ án đó mà có hành vi đánh đập, đối

xử tàn bạo với bị can trong vụ án đó thì bị

truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng đối

với hậu quả mà hành vi của họ gây ra.

Như vậy, bản chất của đồng phạm là phải

có sự thống nhất về ý chí và lý trí. Sự thống

nhất này thể hiện thông qua sự bàn bạc,

thống nhất về mục đích thực hiện hành vi và

trong nhiều trường hợp còn có sự phân công

cụ thể về vai trò, nhiệm vụ của từng người.

Có thể thấy, nguyên nhân dẫn đến tội

phạm dùng nhục hình là rất đa dạng và phần

lớn xuất phát từ tư tưởng, tâm lý nôn nóng

của người được giao nhiệm vụ muốn nhanh

chóng điều tra để ra kết luận điều tra về

hành vi phạm tội, ... vì vậy, trong quá trình

điều tra đã sử dụng nhục hình hoặc đối xử

tàn bạo, hạ nhục nhân phẩm của người khác

dưới bất kỳ hình thức nào để nhanh chóng

Số 20(444) - T10/2021

THỰC TIỄN PHÁP LUẬT

Về xác định có đồng phạm hay không,

trong khoa học luật hình sự, biểu hiện ý chí

trong đồng phạm có hai hình thức là “hành

động” và “không hành động”. Cụ thể như

Bởi tội dùng nhục hình là tội phạm được

thực hiện bởi chủ thể đặc biệt, tội phạm được

thực hiện ở những nơi đặc biệt (ví dụ: trại tạm

giam), việc chứng minh các yếu tố của đồng

phạm rất khó khăn nên thực tiễn áp dụng còn

nhiều quan điểm chưa thống nhất, gây khó

khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Do đó, tác

giả kiến nghị trong thời gian tới, các cơ quan

có thẩm quyền trên cơ sở tổng kết thi hành

tội phạm này trong thực tiễn sớm ban hành

văn bản hướng dẫn cụ thể việc xác định đồng

phạm trong tội dùng nhục hình. Đồng thời,

cần tổ chức các buổi tập huấn nghiệp vụ về

việc áp dụng quy định của pháp luật về tội

phạm này, đảm bảo việc áp dụng pháp luật

được thống nhất và chính xác, đảm bảo hiệu

lực và hiệu quả trong thực tiễn.

Về biểu hiện bằng hành động: Là trường

hợp chủ thể chính có lời nói, cử chỉ, thái độ,

ánh mắt, ám hiệu… để chủ thể đồng phạm

hiểu được ý muốn của họ. Việc chứng minh

sự tiếp nhận ý chí trong trường hợp này

tương đối thuận lợi vì chủ thể chính đã thể

hiện ý chí của mình bằng một hành động

cụ thể.

Về biểu hiện bằng không hành động: Là

sự để mặc cho chủ thể đồng phạm tự thực

hiện hành vi tội phạm theo mong muốn của

chủ thể chính. Đây là trường hợp rất phức

tạp mà các cơ quan tố tụng thường vướng

mắc khi giải quyết, bởi để chứng minh được

việc “để mặc” đồng nghĩa với việc “mong

muốn người khác thực hiện theo ý của

mình” là vô cùng khó khăn.

Tóm lại, có thể nói, việc xây dựng, ban

hành một đạo luật cần đảm bảo các quy định,

chế tài có tính dự liệu trước các trường hợp

có thể xảy ra trong tương lai để các đạo luật

đó không chỉ phát huy vai trò là công cụ để

đấu tranh phòng chống tội phạm, đảm bảo

bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất

nước, bảo vệ quyền con người, quyền công

dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào

các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước,

tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật,... mà còn

đảm bảo tính ổn định lâu dài của đạo luật

đó, nhất là Bộ luật Hình sự - một trong

những đạo luật quan trọng nhất để duy trì

và bảo vệ trật tự pháp luật, góp phần xây

dựng thành công nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa ở nước ta. Với việc phân tích,

chỉ ra một số hạn chế, vướng mắc trong áp

dụng các quy định đối với tội dùng nhục

hình và đưa ra một số đề xuất, kiến nghị, tác

giả mong muốn trong lần sửa đổi, bổ sung

Bộ luật Hình sự tiếp theo, các quy định về

tội dùng nhục hình tiếp tục được nghiên cứu

Trở lại ví dụ nêu trên, nếu B, C, D đều

có quyết định được giao nhiệm vụ xác

minh vụ án theo đúng trình tự, thủ tục theo

quy định mà có hành vi dùng nhục hình

gây ra cái chết cho A thì được xác định

là đồng phạm đối với tội dùng nhục hình.

Còn nếu chỉ có B là người có quyết định

phân công nhiệm vụ xác minh vụ án còn

C, D chỉ là cán bộ điều tra của cơ quan

điều tra thuộc cùng đơn vị với B, thấy B

trong quá trình điều tra đối với A có hành

vi xô xát dẫn đến B có hành vi đánh A thì

C, D cũng xông vào đánh A. Trường hợp

này hậu quả là A chết, B bị truy cứu trách

nhiệm hình sự về tội dùng nhục hình còn

C, D chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về

tội giết người theo quy định tại Điều 123

Bộ luật Hình sự năm 2015.



để bổ sung, hoàn thiện

Số 20(444) - T10/2021

8 trang Thùy Anh 9820 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Hoàn thiện quy định của điều 373 bộ luật hình sự năm 2015 về tội dùng nhục hình", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

hoan_thien_quy_dinh_cua_dieu_373_bo_luat_hinh_su_nam_2015_ve.pdf