Tài liệu Hoạt động giám sát của cơ quan dân cử ở Việt Nam vấn đề và giải pháp (Phần 1)

VĂN PHÒNG QUỐC HỘI

VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA

CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM

VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP

Cuốn sách được xuất bản với sự hỗ trợ kỹ thuật của

Viện Rosa Luxemburg (Cộng hoà liên bang Đức) và sự

phối hợp của Viện Chính sách công và pháp luật

ĐỒNG CHỦ BIÊN

TS. NGUYỄN SĨ DŨNG VÀ PGS.TS VŨ CÔNG GIAO

THAM GIA BIÊN SOẠN

Vũ Công Giao

Nguyễn Đức Lam

Trần Thanh Dũng

Nguyễn Chí Dũng

Nguyễn Thị Mai Phương

Hoàng Minh Hiếu

Lê Hà Vũ

Trần Thị Trinh

Nguyễn Thị Hải Hà

4 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt

ĐBQH

HĐND

UBND

TANDTC

VKSNDTC

UBTVQH

QH

Nghĩa đầy đủ

Đại biểu Quốc hội

Hội đồng dân tộc

Ủy ban nhân dân

Tòa án nhân dân tối cao

Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Uỷ ban thường vụ Quốc hội

Quốc hội

CBPV QH

QĐ

Cán bộ phục vụ Quốc hội

Quyết định

DA

Dự án

BC

Báo cáo

NSNN

Ngân sách Nhà nước

Văn bản quy phạm pháp luật

VBQPPL

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 5

MỤC LỤC

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM

SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ

13

1. Sự hình thành chức năng giám sát của Nghị viện

15

1.1 Sự hình thành chức năng giám sát ở Nghị viện các nước trên

thế giới 15

1.2 Sự hình thành chức năng giám sát của cơ quan dân cử ở Việt Nam 20

2. Quan niệm về hoạt động giám sát

22

2.1 Quan niệm về hoạt động giám sát các nước trên thế giới

22

2.2 Quan niệm và một số đặc thù trong hoạt động giám sát của cơ quan

dân cử ở Việt Nam

25

29

30

34

44

3. Đối tượng của hoạt động giám sát

3.1 Đối tượng giám sát của nghị viện các nước trên thế giới

3.2 Đối tượng giám sát của cơ quan dân cử ở Việt Nam

4. Công cụ được sử dụng trong hoạt động giám sát

4.1 Công cụ giám sát của Nghị viện các nước trên thế giới

4.2 Các công cụ giám sát của cơ quan dân cử ở Việt Nam

5. Mối quan hệ giữa hoạt động giám sát với các hoạt động khác của

Nghị viện

47

49

6. Hệ quả trách nhiệm của hoạt động giám sát

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ

QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM

1. Phạm vi hoạt động giám sát

1.1 Thực trạng của vấn đề

55

57

70

73

1.2 Nguyên nhân của thực trạng

Chủ thể hoạt động giám sát

6 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

2.1 Thực trạng của vấn đề

73

2.2 Nguyên nhân của bất cập, hạn chế trong việc áp dụng các công cụ

giám sát

88

91

92

95

99

3. Công cụ giám sát

3.1 Thực trạng việc áp dụng các công cụ giám sát

a) Bỏ phiếu tín nhiệm chưa được triển khai trên thực tế

b) Quốc hội chưa từng thành lập Ủy ban lâm thời

a) Tiêu chí đánh giá hiệu quả của hoạt động giám sát

b) Hiệu quả của một số công cụ giám sát khi triển khai trên thực tế 101

a) Tính hình thức trong hoạt động xét báo cáo

3.2. Nguyên nhân của thực trạng

4. Các điều kiện đảm bảo thực hiện hoạt động giám sát

Thực trạng của vấn đề

111

130

145

165

4.2 Nguyên nhân

CHƯƠNG III: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG

CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT

CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM

169

Một số giải pháp, kiến nghị đối với hoạt động giám sát của cơ quan

dân cử

171

1.1 Thay đổi quan niệm, nhận thức

171

1.2.2. Thu hẹp đối tượng giám sát; giám sát có trọng điểm, trọng tâm 173

3. Đối với chủ thể giám sát 179

3.1. Tạo vị thế độc lập, động lực giám sát cho các chủ thể giám sát 179

3.2. Phân định phạm vi giám sát của các chủ thể giám sát

3.3. Nâng cao năng lực của đại biểu dân cử

181

185

4. Một số giải pháp, kiến nghị nhằm thực hiện tốt các công cụ giám sát. 187

4.1. Chất vấn và trả lời chất vấn 187

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 7

4.2. Giám sát chuyên đề của Quốc hội

4.3.Giám sát VBQPPL

190

192

195

4.4. Đổi mới việc xem xét các báo cáo

5. Nâng cao chất lượng giám sát trong lĩnh vực ngân sách nhà nước 199

5.1 Tăng cường năng lực của hệ thống ủy ban của Quốc hội trong việc

giám sát ngân sách

199

5.2 Áp dụng những công cụ giám sát ngân sách nhà nước phù hợp 202

5.3 Tăng cường năng lực của bộ máy giúp việc

5.4. Phối hợp với Kiểm toán nhà nước

204

205

208

210

219

5.5. Hoàn thiện quy trình, thủ tục làm việc và cơ chế phối hợp

6. Đối với các điều kiện đảm bảo

c) Thay đổi cách thức tổ chức công tác tham mưu về chuyên môn

II. Một số kiến nghị về các chế định trong dự thảo Luật Hoạt động

giám sát của đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân 227

1. Về chủ thể giám sát

227

229

236

2. Về các công cụ giám sát

3. Giám sát trong lĩnh vực tài chính – ngân sách

4. Về thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị và hệ quả pháp lꢀ sau

giám sát

237

241

308

PHỤ LỤC

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 9

LỜI NÓI ĐẦU

Năm 2003, Quốc hội khóa XI (tại kỳ họp thứ 3) đã thông qua

Luật hoạt động giám sát của Quốc hội. Cũng vào năm đó, các quy

định về giám sát của Hội đồng nhân dân trong Luật tổ chức Hội đồng

nhân dân và Ủy ban nhân dân đã được ban hành. Việc ban hành các

quy định này là nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý góp phần nâng

cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của các cơ quan dân cử ở

nước ta.

Qua quá trình thực hiện các quy định nói trên và các quy định

có liên quan khác, hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân

dân đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Giám sát của cơ quan dân

cử đã tập trung vào những vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đòi hỏi, xã

hội quan tâm và ngày càng công khai, minh bạch. Hoạt động giám sát

vì vậy được nhân dân đánh giá cao, qua đó góp phần nâng cao vai

trò, uy tín của các cơ quan dân cử.

Song bên cạnh những kết quả tích cực đó, thực tiễn hoạt động

giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân cũng bộc lộ những mặt

hạn chế, bất cập. Ý kiến của các đại biểu dân cử cũng như các nhà

quản lý, nhà khoa học khá thống nhất ở một đánh giá tổng quát là

hiệu quả, hiệu lực hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng

nhân dân còn chưa cao. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân

khác nhau và một trong những nguyên nhân chủ yếu là các quy định

pháp luật về giám sát còn nhiều bất cập cả về chủ thể, đối tượng, nội

dung, phạm vi, hình thức giám sát…

Để triển khai thi hành các quy định trong Hiến pháp 2013 về

giám sát, đồng thời khắc phục những tồn tại, vướng mắc trong hoạt

10 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

động giám sát của các cơ quan dân cử, dự án Luật hoạt động giám

sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân đang được Quốc hội Khóa

XIII xem xét và dự kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Trong bối cảnh

đó, kế thừa những kết quả nghiên cứu trước đây, Thư viện Quốc hội

và Viện Chính sách công và Pháp luật tiến hành biên soạn cuốn sách

“Hoạt động giám sát của cơ quan dân cử ở Việt Nam: Vấn đề và

giải pháp”.

Mục đích của việc biên soạn cuốn sách là nhằm cung cấp thông

tin phục vụ các vị đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và

các cơ quan hữu quan trong việc xem xét, thông qua Luật hoạt động

giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Nhóm tác giả cũng

mong muốn cuốn sách này sẽ góp phần vào việc kỷ niệm 70 năm

Quốc hội Việt Nam. Và ngoài ra, cuốn sách cũng sẽ hướng tới phục

vụ công tác nghiên cứu khoa khọc pháp lý về tổ chức và hoạt động

của Quốc hội.

Với các mục đích đó, nội dung cuốn sách đi từ những vấn đề

lý luận về giám sát của cơ quan dân cử tới đánh giá thực trạng hoạt

động giám sát của cơ quan dân cử của nước ta thời gian qua và đề

xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện

chức năng quan trọng này. Phương pháp tiếp cận và trình bày cuốn

sách cũng có những thay đổi so với cách thức thông thường cho phù

hợp với đối tượng độc giả chính của cuốn sách. Theo đó, những vấn

đề lý luận sẽ được trình bày dưới góc độ so sánh tham chiếu giữa

kinh nghiệm phổ quát của các nước với quan niệm giám sát của Việt

Nam. Phần thực trạng giám sát chỉ tập trung đánh giá những vấn đề

còn tồn tại, hạn chế, phân tích nguyên nhân để làm cơ sở cho việc

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 11

kiến nghị mà không đi sâu vào các kết quả đạt được trong suốt thời

gian qua. Phần giải pháp vừa kết hợp các kiến nghị chung và các

kiến nghị cụ thể đối với dự thảo Luật hoạt động giám sát của Quốc

hội và Hội đồng nhân dân.

Trong quá trình biên soạn, Thư viện Quốc hội và Viện Chính

sách công và Pháp luật đã nhận được sự hỗ trợ tận tình của Viện

Rosa Luxemburg, các giáo sư, nhà nghiên cứu ở các trường đại học,

viện nghiên cứu và sự bình luận, góp ý của chính các đại biểu Quốc

hội, là những độc giả chính mà cuốn sách hướng tới. Nhóm tác giả

xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, hỗ trợ quý báu này.

Chúng tôi hy vọng rằng, đây là một tài liệu tham khảo hữu ích

đối với các đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan

bộ ngành hữu quan trong quá trình xem xét, thông qua Luật hoạt

động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân cũng như trong

quá trình hoạt động đại biểu của các đại biểu dân cử. Chúng tôi rất

mong muốn nhận được các ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc

hội cũng như các độc giả để các nghiên cứu sắp tới có nội dung ngày

càng hoàn thiện.

TS. NGUYỄN SĨ DŨNG

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội

CHƯƠNG I:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG

GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ

14 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 15

1. Sự hình thành chức năng giám sát của Nghị viện

1.1 Sự hình thành chức năng giám sát ở Nghị viện các nước

trên thế giới

Tổ chức bộ máy nhà nước ở các quốc gia thường được cấu thành

từ ba bộ phận đó là lập pháp, hành pháp, và tư pháp. Trong đó, dù

theo mô hình chính thể nào và quyền lực nhà nước được tổ chức theo

nguyên tắc nào đi chăng nữa thì Nghị viện¹cũng đều do nhân dân

bầu ra thông qua bầu cử, đại diện cho ý chí của nhân dân, cho nên

còn được gọi là cơ quan dân cử.

Thuở ban đầu, sự ra đời của Nghị viện chỉ gắn với chức năng lập

pháp. Chức năng giám sát được sinh ra một cách muộn mằn hơn so

với chức năng lập pháp và không tuân theo bất cứ một lý thuyết nào

có trước, kể cả học thuyết

Chức năng giám sát được

phân

quyền

của

S.

sinh ra một cách muộn mằn hơn

so với chức năng lập pháp và

không tuân theo bất cứ một lý

thuyết nào có trước, kể cả các

học thuyết phân quyền.

Montesquieu cũng như của J.

Locke, mà do yêu cầu của

hoạt động thực tế.

Theo cách thức tổ chức

của nhà nước đại nghị, mà

Anh quốc là ví dụ điển hình, Chính phủ - hành pháp và Nghị viện/Hạ

nghị viện - lập pháp đều cùng phản ánh ý chí của đảng cầm quyền.

Đảng cầm quyền là đảng chiếm đa số ghế thông qua một cuộc phổ

¹Trong phạm vi nghiên cứu này khái niệm Nghị viện được sử dụng thống nhất hoặc/và thay

thế cho khái niệm “cơ quan đại biểu dân cử”, “Quốc hội”.

16 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

thông đầu phiếu bầu ra các nghị sĩ, có quyền đứng ra thành lập Chính

phủ. Vì lẽ đó, thủ lĩnh của Đảng cầm quyền sẽ là Thủ tướng Chính

phủ. Các thành viên của Chính phủ về nguyên tắc đều là những

người trong Ban lãnh đạo của Đảng cầm quyền. Với nguyên tắc nghị

sĩ của đảng nào chỉ được bỏ phiếu cho ý chí của đảng đó, cùng với

quyền trình dự án luật trước Nghị viện, nên gần như một nguyên tắc,

mọi dự luật đều xuất phát từ Chính phủ - hành pháp. Các hoạt động

của Nghị viện - lập pháp và Chính phủ - hành pháp đều do Đảng

cầm quyền quyết định. Theo con số thống kê của nhiều nghị viện, có

tới hơn 90% tổng số các dự án luật được Nghị viện thông qua là dự

án đệ trình từ Chính phủ. Giữa Nghị viện và Chính phủ phải có sự

tín nhiệm lẫn nhau, tạo nên tính thống nhất của quyền lực nhà nước.

Nghị viện chỉ còn lại nhiệm vụ kiểm soát Chính phủ và sẵn sàng

thay đổi Chính phủ đang cầm quyền. Hoạt động giám sát của Nghị

viện cũng như thực hiện chức năng của Nghị viện nói chung hoàn

toàn do đảng đối lập thực hiện. Sự đối lập này được người gọi là đối

lập có trách nhiệm. Thay cho các cuộc đấu tranh đổ máu, người ta

giải quyết bằng con đường tranh luận, thỏa thuận, thậm chí có thể

là những cuộc mặc cả, tạo nên một thứ văn hóa được gọi là văn hóa

nghị trường.

Chế định chịu trách nhiệm này được hình thành trong lịch sử của

Nghị viện Anh cũng không được một đạo luật nào của họ ghi nhận.

Mãi về sau này, chế định quan trọng nói trên mới được các Hiến

pháp của nhiều nước ghi nhận, và chính nó trở thành một nguyên tắc

quan trọng bậc nhất của mô hình chính thể đại nghị, kể cả của các

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 17

nền cộng hoà hay quân chủ lập hiến. Chính phủ do Nghị viện bầu ra,

và chính Chính phủ - hành pháp phải chịu trách nhiệm trước Nghị

viện, đây là nguyên tắc cơ bản hình thành nên chức năng giám sát

của Nghị viện của các nhà nước theo chế độ đại nghị.

Đối với các nhà nước được tổ chức theo mô hình Tổng thống, sự

hình thành ra chức năng giám sát cũng xuất phát từ thực tế, nhưng

đôi khi Nghị viện lại không thực hiện được quyền này. Khi áp dụng

học thuyết phân quyền “cứng rắn”, ở một số chính thể Tổng thống,

Tổng thống là người không những đứng đầu nhà nước, là nguyên

thủ quốc gia, mà còn là người đứng đầu cơ quan hành pháp, do nhân

dân trực tiếp hoặc gián tiếp bầu ra; Nghị viện cũng do nhân dân trực

tiếp bầu ra, nhưng Nghị viện chỉ có chức năng lập pháp. Chính phủ -

mà người đứng đầu là Tổng thống - có chức năng hành pháp, nhưng

không phải chịu trách nhiệm trước Nghị viện. Do vậy, về nguyên tắc,

Nghị viện lập pháp này không có chức năng giám sát các hoạt động

của Chính phủ. Nếu có chăng nữa, thì sự biểu hiện của chức năng

này là do cơ chế kìm chế và đối trọng đem lại, chứ không phải do

chức năng vốn có của lập pháp.

Trải qua một thời gian thực hiện Hiến pháp, người ta đã yêu cầu

một khi đã có chức năng lập pháp, thì Quốc hội phải biết được kết

quả thi hành của các đạo luật, để điều chỉnh lại hoạt động lập pháp

của mình trong tương lai. Trong khi việc tổ chức thực thi và trách

nhiệm thực thi luật pháp lại thuộc chức năng của Chính phủ - hành

pháp, thì không còn một cách nào khác, lập pháp phải tiến hành giám

sát các hoạt động của hành pháp. Hơn nữa, sau nhiều năm thực hiện

18 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

sự phân quyền của Hiến pháp, người ta nhận ra rằng, trong quá trình

thực thi pháp luật, quản lý nhà nước theo quy định của lập pháp,

Chính phủ - hành pháp không thể thực thi quyền hành pháp mà lại

không can thiệp sang các lĩnh vực lập pháp. Chính phủ - hành pháp

dần dần có quyền can thiệp sang các lĩnh vực hoạt động của lập

pháp, như việc gợi ý cho chương trình lập pháp của Quốc hội và ban

hành các văn bản dưới luật của hành pháp để thực thi các đạo luật.

Với phạm vi quyền lực của nhánh hành pháp như vậy, Nghị viện

cũng có sự can thiệp ngược lại để tạo ra một sự cân bằng cần có trong

cơ cấu tổ chức nhà nước dân chủ¹. Vì những lẽ đó, nên “nếu Quốc

hội từ bỏ trách nhiệm giám sát thì có thể dẫn đến hai kết quả. Các

cơ quan, các bộ, có thể cứ làm tới mà không bị giám sát; hoặc ai đó

có thể nắm dây cương mà Quốc hội đã thả lỏng. Điều thứ hai xảy ra,

nghĩa là nhân viên Tổng thống đã ngồi vào tay lái”².

Ngày nay, dù nhà nước được tổ chức theo mô hình chính thể đại

nghị hay chính thể cộng hòa Tổng thống, Nghị viện ở bất kỳ quốc

gia nào cũng đều có chức năng giám sát hoạt động của Chính phủ.

Có thể nói, giám sát đã dần trở thành một chức năng chính của Nghị

viện, ngày càng có xu hướng lấn át cả chức năng lập pháp.

Về sự cần thiết của hoạt động giám sát của Nghị viện, ngay từ

thời kỳ cách mạng tư sản trong tác phẩm nổi tiếng “Chính thể đại

diện” (Repesentative government), nhà triết học người Anh - J. S.

Mill đã nhận định rằng: “Thay cho chức năng cai trị không thích

1 GS.TS Nguyễn Đăng Dung, ‘Chức năng giám sát của Quốc hội trong Nhà nước pháp quyền’,

Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số Số 22 (183) / áng 11/2010, tr.6,7.

2 Ann Seidman, Robert Seidman và Nailin Abeysekere, Soạn thảo luật pháp vì tiến bộ xã hội

dân chủ (Sổ tay cho nhà soạn thảo luật) Nxb. Chính trị Quốc gia, H, 2003 tr. 57 – 58.

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN DÂN CỬ Ở VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP I 19

hợp, chức năng đích thực Quốc hội là giám sát và kiểm soát Chính

phủ, soi lên ánh sáng công khai các hành vi cai trị, buộc Chính phủ

phải giải trình, khi bất cứ ai đó thấy chúng đáng nghi ngờ, đáng lên

án, và cảnh báo những thành viên Chính phủ lạm dụng sự tín nhiệm

trong các công việc được giao hay thực hiện xung đột với lợi ích

quốc gia, thì phải đuổi họ ra khỏi nhiệm sở và bổ nhiệm những người

kế nhiệm. Rõ ràng đây là quyền lực dư dật và đủ an toàn cho một nền

an ninh tự do của quốc gia”¹.

Chức năng giám sát của Nghị viện cũng thể hiện những yêu cầu

tiến triển của nhà nước pháp quyền. Bởi mục tiêu của nhà nước pháp

quyền đó là quyền lực của nhà nước phải bị kiểm soát bằng các quy

định của pháp luật mà trước hết là các quy định của Hiến pháp. Trong

nhà nước pháp quyền, chức năng giám sát của Nghị viện phải ngày

càng được nâng cao như một tiêu chí đánh giá. Nghị viện giám sát

Chính phủ thông qua trách nhiệm chính trị và trách nhiệm giải trình

của Chính phủ. Nó cho phép các nhà lập pháp chất vấn quan chức

Chính phủ về những hành động và quyết định của họ; là phương tiện

kiểm soát quyền lực của các bộ trong Chính phủ; các nhà lập pháp phê

chuẩn ngân sách, đề xướng chính sách, tiến hành điều trần về những

vấn đề bức xúc và chấp thuận chỉ định người vào tòa án, các bộ²...

1 Xem: John Stuart Mill (1861), Chính thể đại diện, (Nguyễn Văn Trọng và Bùi Văn Nam Sơn

dịch, 2007), Nxb. Tri thức, Hà Nội, tr.171-172

2 Nguyễn Đăng Dung (2014), “Nội dung các quy định về Quốc hội trong Hiến pháp năm

2013”, Bình luận khoa học Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 2013, Nxb. Lao động

xã hội, Hà Nội, tr.333.

20 I VĂN PHÒNG QUỐC HỘI - VIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ PHÁP LUẬT

1.2 Sự hình thành chức năng giám sát của cơ quan dân cử ở

Việt Nam

Có thể khẳng định rằng chủ thuyết về hoạt động giám sát của cơ

quan dân cử ở Việt Nam được hình thành và phát triển cùng với quá

trình hình thành và phát triển chủ thuyết tổ chức quyền lực nhà nước.

Về chủ thuyết tổ chức quyền lực nhà nước ở Việt Nam, cùng với

những biến động của lịch sử, nội dung của chủ thuyết cũng có những

sự thay đổi. Tuy nhiên, có một số nguyên tắc mang tính chất bất biến

trong chủ thuyết ấy đó là việc tổ chức quyền lực nhà nước phải đảm

bảo đúng nguyên tắc chủ quyền của nhân dân, tức là mọi quyền lực

đều thuộc về nhân dân, nhà nước của dân, do dân và vì dân. Hình

thức chính thể của nhà nước ta phải là chính thể cộng hòa trong đó,

Quốc hội, cơ quan duy nhất do cử tri cả nước bầu nên được coi là cơ

quan quyền lực nhà nước cao nhất. Trên con đường vừa tìm tòi và

tổng kết thực tiễn, đặc biệt là sau hàng chục năm kiên trì thực hiện

đường lối đổi mới, kể từ Đại hội IX, Đảng Cộng sản Việt Nam đã

định hình được mô hình phát triển đất nước rất quan trọng. Mô hình

đó, về mặt kinh tế là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa và về mặt tổ chức bộ máy nhà nước là nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. Như vậy, có thể coi, chủ

thuyết tổ chức quyền lực nhà nước ở Việt Nam hiện nay chính là chủ

thuyết xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do

dân và vì dân.

Chủ thuyết giám sát của cơ quan dân cử là một bộ phận của chủ

thuyết tổ chức quyền lực nhà nước, vì thế, chủ thuyết về hoạt động