Hình thành biểu tượng về số lượng cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin: Thực trạng và bài học kinh nghiệm
Đỗ Thị Thảo, Hà Thị Như Quỳnh, Nguyễn Thị Hiền
Hình thành biểu tượng về số lượng cho trẻ rối loạn
phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin:
Thực trạng và bài học kinh nghiệm
Đỗ Thị Thảo1, Hà Thị Như Quỳnh2,
Nguyễn Thị Hiền3
TÓM TẮT: Bài báo nghiên cứu lí luận và thực trạng hình thành biểu tượng về số
1 Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
lượng cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi ở trường chuyên biệt. Nghiên cứu được
136 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
thực hiện trên 74 giáo viên và 48 cha mẹ có trẻ rối loạn phổ tự kỉ nhằm tìm hiểu
sâu hơn về quy trình, biện pháp và hệ thống bài tập hình thành biểu tượng về
số lượng thông qua hình ảnh hóa thông tin cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng: 1/ Ở giai đoạn 5 - 6 tuổi, trẻ rối loạn phổ tự kỉ
dần chuyển tiếp sang giai đoạn học tích lũy, nhận biết số - số lượng tương ứng,
song đây cũng là giai đoạn trẻ gặp nhiều khó khăn về hình thành biểu tượng
về số lượng; 2/ Việc tiếp thu thông tin bằng tri giác thị giác là một trong những
điểm mạnh của trẻ rối loạn phổ tự kỉ nên nếu sử dụng hệ thống hình ảnh hóa
thông tin nhằm hình thành biểu tượng về số lượng sẽ giúp trẻ tiếp thu bài học
dễ dàng hơn; 3/ Cả giáo viên và cha mẹ trẻ đều nhận thức đúng đắn về quá
trình hình thành biểu tượng cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi thông qua hình
ảnh hóa thông tin nhưng họ còn gặp khó khăn trong việc hệ thống hóa, cấu
trúc hóa hình ảnh nhằm thu hút và kích thích tri giác thị giác cho trẻ rối loạn
phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi để giúp trẻ học tập tốt hơn.
Email: thaodt@hnue.edu.vn
2 Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng
Khoa học Tâm lí - Giáo dục CHIC
90 Cầu Lớn, Nam Hồng, Đông Anh,
Hà Nội, Việt Nam
Email: nhuquynhkt[email protected]
3 Viện Phát triển công nghệ giáo dục đặc biệt
Số 36, ngõ 259/5 phố Vọng, Hai Bà Trung,
Hà Nội, Việt Nam
Email: nguyenhien20[email protected]
TỪ KHÓA: Biểu tượng về số lượng; rối loạn phổ tự kỉ; hình ảnh hóa thông tin.
Nhận bài 19/8/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 06/9/2020 Duyệt đăng 25/11/2020.
1. Đặt vấn đề
đã đưa một số hướng dẫn trực quan giúp trẻ RLPTK
Hình thành biểu tượng về số lượng (BTSL) cho trẻ tuổi và trẻ khuyết tật trí tuệ có thể hình thành tư duy qua
mầm non (MN) đóng vai trò quan trọng đối với sự phát các hình ảnh trực quan [6]. Năm 2006, tác giả Janet
triển của trẻ. Nó không chỉ giúp trẻ nhận biết được các Preis đã nói về các ảnh hưởng của các biểu tượng giao
dấu hiệu số, số lượng mà còn giúp trẻ hình thành mối tiếp qua tranh ảnh đối với sự phát triển ngôn ngữ giao
quan hệ về số lượng của thế giới xung quanh. Giống như tiếp của trẻ RLPTK [7]. Tác giả Kathleen A. Quill
mọi trẻ MN khác, trẻ rối loạn phổ tự kỉ (RLPTK) 5 - 6 với bài báo “Instructional Considerations for Young
tuổi cũng cần được trang bị kiến thức về BTSL, song Children with Autism: The Rationale for Visually Cued
những khó khăn đặc thù của nhóm trẻ này đã có những Instruction” (1997) đã đưa ra các cơ sở lí luận của việc
ảnh hưởng nhất định đến vấn đề nhận thức và vận dụng hướng dẫn trực quan cho trẻ RLTPK [8]. Nhóm tác giả
kiến thức vào học tập và đời sống. Các nghiên cứu của Virpi Vellonena, Eija Kärnäa, Marjo Virnesb đã nghiên
Đỗ Thị Minh Liên [1], [2], Đinh Thị Nhung [3] đã đưa ra cứu “Communication of Children with Autism in a
các cơ sở lí luận, thực tiễn, phương pháp hình thành biểu Technology-Enhanced Learning Environment” về vấn
tượng toán học cơ bản cho trẻ MN và tầm quan trọng đề giao tiếp của trẻ RLPTK trong môi trường có chủ
của việc hình thành biểu tượng toán học, tư duy logic định về công nghệ đã cho thấy trong môi trường được
toán học cho trẻ. Các nghiên cứu của tác giả Đào Như định sẵn, trẻ RLPTK có thể đạt được các mục tiêu giao
Trang đã đưa ra các hướng dẫn khá chi tiết nhằm giúp tiếp mong đợi [9]. Nhóm tác giả Su, Hui Fang Haung;
người dạy có thể vận dụng tối đa các hoạt động đan xen Lai, Leanne; Rivera, Herminia Janet đã có bài nghiên
khác nhau nhằm giúp phát triển tư duy toán học cho trẻ cứu “Effective mathematics strategies for pre-school
thông qua các trò chơi gần gũi [4], [5]. Mặc dù vậy, đây children with autism” nhằm đưa ra các sáng kiến và cách
là những nghiên cứu cho trẻ em MN nói chung nên rất thức mà tác giả đã vận dụng để dạy toán cho những trẻ
khó khăn khi áp dụng cho trẻ RLPTK.
có RLPTK [10]. Bên cạnh đó, một số tác giả trong nước
Trên thế giới, đã có một số nhà nghiên cứu về vấn đã chú trọng đến vấn đề hình thành BTSL cho trẻ như tác
đề hình thành BTSL cho trẻ RLPTK thông qua việc sử giả tác giả Đỗ Thị Thảo (2013) [11] với vấn đề áp dụng
dụng hình ảnh trực quan như tác giả Kathleen Ann Quill TEACCH trong quá trình giáo dục trẻ RLPTK. Tác giả
Số 35 tháng 11/2020
35
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Nguyễn Thị Hiền, Đỗ Thị Thảo đã có bài nghiên cứu về theo các cách khác nhau; 7/ Gộp 2 nhóm đối tượng thành
“ứng dụng phương pháp TEACCH nhằm xây dựng và sử một nhóm và gắn thẻ số tương ứng. Như vậy, nội dung
dụng một số bài tập giúp trẻ RLPTK 5-6 tuổi hình thành hình thành BTSL của trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi thông qua
BTSL” [12]. Các nghiên cứu về hình ảnh hóa thông tin hình ảnh hóa thông tin là củng cố và làm sâu sắc hơn
cũng như việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK đã được những kiến thức mà trẻ sẽ và đã được học. Hỗ trợ trẻ có
chú trọng song chưa nhiều. Trong bài báo này, chúng tôi
tiến hành khảo sát thực trạng hình thành BTSL cho trẻ
RLPTK 5 - tuổi ở trường chuyên biệt thông qua hình ảnh
hóa thông tin, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm
trong quá trình giáo dục trẻ.
khả năng phân tích chính xác các phần tử của tập hợp,
các tập con trong tập lớn. Trẻ khái quát được một tập lớn
gồm nhiều tập con và ngược lại nhiều tập hợp riêng biệt
có thể gộp lại với nhau theo một đặc điểm chung nào đó
để tạo thành một tập lớn. Khi đánh giá độ lớn của tập
hợp, trẻ ít bị ảnh hưởng của các yếu tố như: màu sắc, kích
thước, vị trí sắp đặt của các phần tử của tập hợp.
Hình thức hình thành BTSL thông qua hình ảnh hóa
thông tin ở trẻ RLPTK 5-6 tuổi: 1/ Dạy học cá nhân là
hình thức giáo viên (GV) dạy trực tiếp cho một cá nhân
trẻ; 2/ Dạy học theo hoạt động nhóm, là hình thức tổ
chức dạy học hợp tác, qua đó trẻ được tổ chức để chia sẻ
những hiểu biết của mình và đối chiếu sự hiểu biết của
mình với bạn học; 3/ Kết hợp trong hoạt động vui chơi là
hình thức học trong đó GV là người tổ chức cho trẻ tìm
hiểu về một vấn đề hay thể nghiệm những hành động,
thái độ, việc làm thông qua tổ chức hoạt động chơi nào
đó; 4/ Hình thức tham quan, hoạt động ngoài trời, giúp
cho trẻ tìm hiểu những sự vật, hiện tượng có liên quan
đến bài học.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Hình thành biểu tượng về số lượng thông qua hình ảnh hóa
thông tin cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi
Hình ảnh hóa thông tin là hình thức hiện đại hóa,
chuyển đổi các hệ thống thường sang hệ thống hình ảnh.
Chẳng hạn, khi hình ảnh hóa số lượng của một số lượng
vật cụ thể, thay vì đó cho trẻ em hình ảnh về số lượng
những vật đó trên một bức tranh, hoặc một bức vẽ, để trẻ
nhìn một cách tổng thể và dễ khái quát hơn.
Hình ảnh hóa thông tin có ý nghĩa trong việc: 1/ Giúp
thu hút và duy trì sự chú ý của trẻ nhờ tính hấp dẫn của
thông tin thông qua hình ảnh hóa khiến trẻ tích cực tham
gia các hoạt động học, phát triển khả năng nhận biết,
lĩnh hội được kiến thức; 2/ Giúp trẻ xử lí thông tin nhanh
chóng, chính xác và hiệu quả: Thông tin trong hình
ảnh khiến trẻ nhìn và hiểu được chính xác đối tượng và
nhiệm vụ cần thực hiện thay vì phải tưởng tượng, suy
đoán, giúp trẻ hiểu chính xác để xử lí đúng thông tin; 3/
Giúp trẻ tham gia vào các hoạt động học hiệu quả và trở
nên độc lập thực hiện các dạng bài tập đã được hình hóa
các bước; 4/ Chuẩn hóa được thông tin, tính ổn định và
tính nhất quán trong hoạt động dạy. Không phải lúc nào
trẻ cũng có thể quan sát các sự vật, hiện tượng trong thực
tiễn nên việc hình ảnh hóa thông tin sẽ giúp trẻ quan sát
và tích lũy các hình ảnh về sự vật, hiện tượng tốt hơn.
Hình ảnh hóa thông tin có ý nghĩa rất lớn trong việc giúp
trẻ nhớ kĩ, hiểu sâu. Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững
chắc trong trí nhớ. Vì vậy, cùng với việc góp phần hình
thành BTSL cho trẻ. Hình ảnh còn phát triển khả năng
quan sát, tư duy và ngôn ngữ của trẻ.
2.2. Kết quả khảo sát thực trạng hình thành biểu tượng về số
lượng cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5-6 tuổi của giáo viên và cha
mẹ trẻ
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên 48 cha mẹ (CM)
trẻ, 74 GV và nghiên cứu trực tiếp trên 30 trẻ với năm
mức độ hình thành BTSL kém (1 điểm), yếu (2 điểm),
trung bình (3 điểm), khá (4 điểm) và tốt (5 điểm). Kết
quả thu được như sau:
2.2.1. Thực trạng khả năng học biểu tượng về số lượng ở rối loạn
phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi
Một số trẻ RLPTK có điểm mạnh về nhận biết và đếm
số lượng nhưng đại đa số trẻ RLPTK thường có khó khăn
về khả năng hình thành BTSL. Đa số GV, CM và kết quả
đánh giá trẻ của nhóm nghiên cứu đều cho rằng, việc hình
thành các BTSL ở trẻ RLPTK 5 đến 6 tuổi là khó khăn.
Về khả năng đếm xác định số lượng, được cả GV, CM
và nhóm nghiên cứu cho là dễ hình thành ở trẻ RLPTK
nhất. Về khả năng gộp 2 nhóm đối tượng thành một
nhóm và gắn thẻ số tương ứng cũng được đánh giá khá ở
khả năng thực hiện của trẻ RLPTK, với điểm trung bình
đạt được là (GV có M = 3,43); (CM trẻ M = 3,40); nhóm
Mục tiêu hình thành BTSL thông qua hình ảnh hóa
thông tin ở trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi là giúp trẻ vận dụng
giải quyết những bài tập, nhiệm vụ cơ bản liên quan đến
toán học.
Nội dung hình thành BTSL thông qua hình ảnh hóa
thông tin ở trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi là hướng đến việc giúp
trẻ sẽ tự tin học hòa nhập theo chương trình MN và hướng
tới chương trình tiểu học, bao gồm: 1/ Tạo nhóm đối nghiên cứu (M = 3,61) (xem Bảng 1).
tượng theo dấu hiệu chung; 2/ Đếm xác định số lượng; 3/
Về phía GV: Tạo nhóm đối tượng với M= 3; nhận biết
Nhận biết và sử dụng con số để biểu thị số lượng; 4/ So và sử dụng con số để biểu thị số lượng, M = 2,74; tách
sánh số lượng các nhóm đối tượng; 5/ Thêm bớt nhằm nhóm đối tượng thành hai phần với M = 2,72; so sánh
biến đổi số lượng; 6/ Tách nhóm đối tượng thành 2 phần các nhóm đối tượng, M= 2,61 và cuối cùng là thêm bớt
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
36
Đỗ Thị Thảo, Hà Thị Như Quỳnh, Nguyễn Thị Hiền
Bảng 1: Khả năng hình thành các BTSL ở trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi tại trường chuyên biệt
Các biểu tượng số lượng
GV (n=74)
SD
CM (n=48)
SD
Nhóm nghiên cứu (n=30)
M
Thứ bậc
M
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
Tạo nhóm đối tượng theo dấu hiệu chung
Đếm xác định số lượng
3,00 0,891
3,47 0,940
2,74 0,908
2,61 0,904
2,57 0,893
3
1
4
6
7
5
2
2,42 0,710
3,60 0,644
2,63 0,640
2,15 0,545
2,17 0,595
2,19 0,607
3,40 0,869
4
1
3
7
6
5
2
3,58 0,678
3,73 0,648
3,29 0,711
2,72 0,737
2,63 0,812
2,88 0,723
3,61 0,652
3
1
4
6
7
5
2
Nhận biết và sử dụng con số để biểu thị số lượng
So sánh số lượng các nhóm đối tượng
Thêm bớt nhằm biến đổi số lượng
Tách nhóm đối tượng thành 2 phần theo các cách khác nhau 2,72 0,899
Gộp 2 nhóm đối tượng thành 1 nhóm và gắn thẻ số 3,43 0,812
tương ứng
Bảng 2: Ý nghĩa của việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
Các ý nghĩa
GV (n=74)
CM (n=48)
Chung (n=122)
M
SD
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
Giúp trẻ phát triển nhận biết cảm tính, làm tăng độ nhạy 2,74
của các giác quan.
0,440
4
2,56
0,501
4
2,67 0,471
4
Giúp trẻ phát triển những định hướng ban đầu về số 2,96
lượng và các mối quan hệ số lượng, tập hợp, là cơ sở
của sự phát triển toán học.
0,259
0,329
0,330
1
3
2
2,98
2,73
2,83
0,144
0,449
0,377
1
3
2
2,97 0,220
1
3
2
Giúp trẻ phát triển một số kĩ năng cần thiết cho hoạt 2,88
động học tập như: Tính tổ chức, kỉ luật, biết chú ý, lắng
nghe và ghi nhớ con số.
2,82 0,386
2,86 0,348
Giúp trẻ phát triển hứng thú, năng lực nhận biết và tư duy. 2,89
nhằm biến đổi số lượng với M = 2,57. Phía CM: Nhận trẻ phát triển những định hướng ban đầu về số lượng và
biết và sử dụng con số để biểu thị số lượng, M = 2,63; các mối quan hệ số lượng, tập hợp, là cơ sở của sự phát
tạo nhóm đối tượng có M là 2,42; ba nhóm thường khó triển toán học với M = 2,97; Giúp trẻ phát triển hứng thú
khăn hơn để hình thành cho trẻ lần lượt là tách nhóm đối, và năng lực nhận biết và tư duy với M = 2,86; Giúp trẻ
phát triển một số kĩ năng cần thiết cho hoạt động học
tập như tính tổ chức kỉ luật, biết chú ý, lắng nghe và ghi
nhớ con số với M = 2,82; Giúp trẻ phát triển nhận biết
cảm tính, làm tăng độ nhạy của các giác quan với M =
2,67 (xem Bảng 2). Cô giáo Y cho hay: ”Tôi cho rằng,
việc hình thành BTSL cho trẻ 5 - 6 tuổi là cần thiết, để
giúp trẻ rèn khả năng lắng nghe chú ý, khả năng ghi nhớ
cũng như tính tổ chức, tuân theo quy luật nhằm chuẩn
bị hành trang cho trẻ bước vào lớp 1”. Như vậy, hình
thành BTSL cho trẻ thông qua hình ảnh hóa thông tin có
nhiều ý nghĩa, tác động tốt đến khả năng tham gia học
toán của trẻ.
thêm bớt nhằm biến đổi số lượng và so sánh các nhóm
đối tượng với M lần lượt là 2,19; 2,17 và 2,15. Với nhóm
nghiên cứu, tạo nhóm đối tượng có M = 3,58; nhận biết
và sử dụng con số để biểu thị số lượng, M = 3,29; việc
tách nhóm đối tượng có M = 2,88; hai nhóm đối tượng
khó khăn hơn cả đối với trẻ là so sánh các nhóm đối
tượng và thêm bớt nhằm biến đổi số lượng với M lần lượt
là 2,72 và 2,63. Như vậy, tuy có sự chênh lệch về thứ bậc
của các nội dung biểu tượng nhưng sự chênh lệch này là
không đáng kể. Các đối tượng tham gia khảo sát và nhóm
nghiên cứu đều cho rằng, trẻ ít có khó khăn về việc đếm,
gộp các biểu tượng, song gặp hạn chế trong việc so sánh
và thêm bớt đối tượng tương ứng số lượng.
b. Mục tiêu của việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK
5-6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
GV và CM đều đặt ra mục tiêu ưu tiên cho việc hình
thành BTSL là nhằm tạo cơ hội cho trẻ tích lũy kiến thức
2.2.2. Thực trạng hình thành biểu tượng về số lượng cho trẻ rối
loạn phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi của giáo viên và cha mẹ trẻ
a. Ý nghĩa của việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK thông qua việc thao tác với các thông tin đã được hình ảnh
5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
hóa và góp phần hình thành BTSL cho RLPTK, chiếm
Ý nghĩa được cả CM và GV đánh giá cao là nhằm giúp 86,9%; Giúp trẻ thỏa mãn hứng thú với BTSL thông qua
Số 35 tháng 11/2020
37
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
đối tượng áp dụng các hình thức phù hợp để đạt hiệu quả
cao cho trẻ.
d. Hình thức của việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK
5-6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
GV và CM có khá nhiều hình thức khác nhau nhằm
cung cấp thông tin cho trẻ. Tuy nhiên, hình thức được cả
CM và GV ưu tiên sử dụng nhiều nhất là hoạt động kết
hợp mọi lúc mọi nơi với M đạt 2,85. Thứ bậc 2 là hoạt
động trong giờ nhóm với M = 2,78. Thứ bậc 3 là hoạt
động trong giờ cá nhân với M = 2,77 và cuối cùng là hình
thức tham quan ngoài trời với M = 2,72 cả 2 đối tương
khảo sát. Như vậy, có sự chênh lệch ý kiến giữa GV và
CM song sự chênh lệch về ý kiến này được lí giải do môi
trường giáo dục tác động. Do đó, các hình thức thực hiện
cũng như mức độ sử dụng các hình thức này tùy thuộc
vào đối tượng và môi trường can thiệp của trẻ. Song để
hình thành BTSL cho trẻ hiệu quả nhất cần có sự phối kết
hợp giữa nhiều hình thức khác nhau.
Biểu đồ 1: Mục tiêu của việc hình thành BTSL cho trẻ
RLPTK 5-6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
(Ghi chú: 1: Giúp trẻ thỏa mãn, hứng thú với BTSL thông
qua hình ảnh thông tin; 2: Tạo cơ hội cho trẻ tích lũy kiến
thức thông qua việc thao tác với các thông tin đã được hình
ảnh hóa; 3: Góp phần hình thành BTSL cho trẻ RLPTK; 4:
Rèn luyện sự phối hợp các giác quan trong quá trình thực
hiện nhiệm vụ; 5: Hình thành cảm xúc tích cực trong quá
trình thực hiện nhiệm vụ)
hình ảnh thông tin” chiếm 65,6%. Hai mục tiêu có tỉ lệ
chiếm một nửa số lượng đối tượng tham gia khảo sát
là ”rèn sự phối hợp các giác quan trong quá trình thực
hiện nhiệm vụ” và ”hình thành cảm xúc tích cực trong
quá trình thực hiện” với tỉ lệ lần lượt là 54,9% và 45,9%
(xem Biểu đồ 1). Như vậy, để hình thành BTSL cho trẻ
RLPTK, cả GV và CM đều xác định mục tiêu đúng đắn
là tạo cơ hội cho trẻ tích lũy kiến thức thông qua các thao
tác với thông tin đã được hình ảnh hóa trước đó.
e. Những thuận lợi và khó khăn trong việc hình thành
BTSL của trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi ở trường chuyên biệt
thông qua hình ảnh hóa thông tin
* Thuận lợi: GV và CM trẻ đều cho rằng, thuận lợi
đầu tiên là được chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất (CSVC),
thường xuyên trao đổi thông tin về các bài tập hình ảnh
hóa giữa CM - GV, giữa GV- GV; sự phối hợp chặt chẽ
giữa gia đình và nhà trường; được trang bị các tài liệu
hướng dẫn và cuối cùng là khả năng tiếp thu của trẻ cũng
như hệ thống bài tập được hình ảnh hóa thông tin (xem
Bảng 4).
* Khó khăn: Khó khăn đầu tiên mà cả GV và CM đều
gặp phải là khả năng tập trung chú ý, nhận thức của trẻ
hạn chế; Sự phối hợp chưa được chặt chẽ giữa gia đình
- nhà trường; Việc thiếu sự đa dạng của các hình ảnh;
Việc GV ít chia sẻ chuyên môn và dự giờ lẫn nhau cũng
c. Nội dung của việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK
5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
Cả GV và CM đều cho rằng, nội dung cần thiết và quan
trọng là giúp trẻ: đếm xác định số lượng tương ứng với,
dạy trẻ nhận biết và sử dụng con số để biểu thị số lượng,
so sánh số lượng các nhóm đối tượng, thêm bớt nhằm
biến đổi số lượng (xem Bảng 3).
Như vậy, GV và CM đều có nhận định đúng về các nội
dung trong quá trình hình thành và phát triển biểu tượng là một khó khăn không kém cho việc xây dựng hệ thống
số lượng cho trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi, góp phần giúp các bài tập và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau giữa GV với GV
Bảng 3: Đánh giá của GV và CM về mức độ cần thiết của nội dung hình thành BTSL cho trẻ RLPTK 5-6 tuổi thông qua hình ảnh
hóa thông tin
GV (n=74)
SD
CM (n=48)
SD
Chung (n=122)
Các nội dung
M
Thứ bậc
M
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
Tạo nhóm đối tượng theo dấu hiệu chung.
Đếm xác định số lượng.
2,85 0,358
2,97 0,163
2,96 0,164
2,88 0,329
2,84 0,371
4
1
2
3
5
7
6
2.33 0,595
2.96 0,202
2,92 0,279
2,52 0,505
2,40 0,610
2,38 0,606
2,40 0,574
6
1
2
3
4
5
4
2,65
2,97
2,95
2,74
2,66
2,62
2,66
0,529
0,179
0,217
0,442
0,524
0,550
0,526
5
1
2
3
4
6
4
Nhận biết và sử dụng con số để biểu thị số lượng.
So sánh số lượng các nhóm đối tượng.
Thêm bớt nhằm biến đổi số lượng.
Tách nhóm đối tượng thành hai phần theo các cách khác nhau. 2,78 0,446
Gộp 2 nhóm đối tượng thành một nhóm và gắn thẻ số 2,82 0,417
tương ứng.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
38
Đỗ Thị Thảo, Hà Thị Như Quỳnh, Nguyễn Thị Hiền
Bảng 4: Những thuận lợi trong việc hình thành BTSL của trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin
Giáo viên
Cha mẹ
Chung
M
Các yếu tố
M
SD
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
SD
Thứ bậc
Được chuẩn bị đầy đủ CSVC
2,55 0,577
2.30 0,591
2,14 0,604
2,24 0,615
1
3
5
4
2
1,96 0,582
1,65 0,729
1,81 0,445
1,87 0,672
1,85 0,618
1
5
4
2
3
2,32
2,04
2,01
2,10
2,15
0,646
0,720
0,568
0,661
0,639
1
4
5
3
2
Được trang bị tài hiệu hướng dẫn
Khả năng tiếp thu của trẻ
Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đinh - nhà trường
Thường xuyên trao đổi thông tin về các bài tập hình ảnh 2.34 0,580
hóa giữa CM và GV, GV và GV
Hệ thống bài tập được hình ảnh hóa thông tin
2,12 0,682
6
1,58 0,613
6
1,91
0,704
6
Bảng 5: Những khó khăn trong việc hình thành BTSL của trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi ở trường chuyên biệt thông qua hình ảnh hóa thông tin
Giáo viên
Cha mẹ
Chung
Các yếu tố
M
SD
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
M
SD
Thứ bậc
CSVC dạy học còn hạn chế
2,16 0,794
2,26 0,741
2,30 0,735
2,46 0,725
2,45 0,685
2,68 0,556
6
5
4
2
3
1
2,56 0,649
2,65 0,526
2,52 0,545
2,50 0,546
2,60 0,610
2,77 0,425
4
2
5
6
3
1
2,32 0,763
2,41 0,689
2,39 0,674
2,48 0,658
2,51 0,659
2,70 0,509
6
4
5
3
2
1
Các hình ảnh chưa đa dạng
GV ít chia sẻ chuyên môn và dự giờ lẫn nhau
GV ít được bồi dưỡng chuyên môn
Thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường
Khả năng tập trung chú ý, nhận thức của trẻ hạn chế
và ít khó khăn hơn cả là về CSVC, trang thiết bị dạy học có kế hoạch can thiệp và cách sử dụng hình ảnh cho phù
(xem Bảng 5). hợp với mức độ nhận thức của mình. Ví dụ: Vật thật, ảnh
Như vậy, nhận thức được tầm quan trọng của việc hình chụp, biểu tượng… Sử dụng các hình ảnh gần gũi, quen
thành BTSL thông qua hình ảnh hóa thông tin đối với trẻ thuộc nhằm lồng ghép vào các hoạt động gây hứng thú
RLPTK 5 - 6 tuổi, song cả GV và CM vẫn còn nhiều khó giúp trẻ khắc sâu kiến thức về số lượng. Các hình ảnh
khăn trong quá trình xây dựng hệ thống hình ảnh cũng cần phải được hệ thống hóa, cấu trúc hóa nhằm thu hút
như các biện pháp.
và kích thích tri giác thị giác cho trẻ. Do vậy, việc xây
dựng hệ thống bài tập hình thành BTSL thông qua hình
ảnh hóa thông tin cho trẻ RLPTK là cần thiết, giúp thống
nhất vận dụng các bước thực hiện giữa GV và CM; 3/
Cần đảm bảo đủ điều kiện về CSVC, phòng học được
cấu trúc hóa môi trường vật chất, đủ khay, giá đựng đồ
để hình ảnh hóa thông tin các bước thực hiện bài tập hình
thành BTSL cho trẻ. Cần không gian rộng để có nơi tổ
chức hoạt động nhóm chung và nơi trẻ ôn tập kiến thức
theo góc cá nhân; 4/ Gia đình và nhà trường cần phối
kết hợp nhằm thống nhất nội dung, hình thức, hệ thống
hình ảnh và bài tập nhằm hình thành và củng cố, luyện
tập kiến thức về BTSL cho trẻ, đồng thời giúp trẻ linh
hoạt khái quát hóa các kiến thức đã học vào cuộc sống
thường nhật.
2.3. Bài học kinh nghiệm
Trên cơ sở khái quát thực trạng hình thành BTSL cho
trẻ RLPTK 5-6 tuổi tại môi trường chuyên biệt ở Hà Nội,
chúng tôi rút ra một số bài học nhằm nâng cao hiệu quả
việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK 5-6 tuổi như sau:
1/ GV và CM cần được đào tạo, bồi dưỡng về phương
pháp dạy học nói chung, phương pháp sử dụng hình
ảnh thông tin trong dạy học nói riêng cho trẻ RLPTK,
đặc biệt giúp trẻ làm quen với toán và hình thành BTSL
thông qua hình ảnh hóa thông tin sẽ giúp trẻ khắc sâu
kiến thức, chủ động, độc lập thực hiện các bài tập và
phát huy điểm mạnh về ghi nhớ hình ảnh. Bên cạnh đó,
việc thường xuyên tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên
môn, trao đổi kinh nghiệm giữa các GV, giữa GV và CM
cũng là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm; 2/
Quá trình tổ chức các hoạt động hình thành BTSL cho
3. Kết luận
Trẻ RLPTK nói chung và trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi nói
trẻ RLPTK cần có sự thống nhất trong sử dụng tranh ảnh, riêng đều có những khó khăn nhất định trong học tập và
các bước thực hiện để trẻ không bị bối rối. Mỗi trẻ cần tiếp thu các BTSL. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến
Số 35 tháng 11/2020
39
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
việc học tập mà còn ảnh hưởng đến khả năng làm quen tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin. Bên cạnh những
với toán của trẻ. Việc tiếp thu thông tin bằng thị giác là thuận lợi, GV và CM còn gặp những khó khăn nhất định.
một trong những điểm mạnh của trẻ RLPTK nên nếu Vì vậy, cần thiết phải có hệ thống bài tập được hình ảnh
các thông tin cung cấp cho trẻ đều được hình ảnh hóa hóa cũng như các quy trình, biện pháp thực hiện phù hợp
thì việc học toán sẽ trở nên dễ dàng. Cả GV và CM trẻ nhằm hình thành BTSL cho trẻ RLPTK 5 - 6 tuổi, chuẩn
đều nhận thức đúng đắn về vai trò, mục tiêu, nội dung và bị hành trang đầy đủ cho trẻ bước sang giai đoạn mới.
hình thức của việc hình thành BTSL cho trẻ RLPTK 5 - 6
Tài liệu tham khảo
[1] Đỗ Thị Minh Liên, (2012), Lí luận và phương pháp hình
thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non,
NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.
[2] Đỗ Thị Minh Liên, (2011), Giáo trình Phương pháp cho
trẻ mầm non làm quen với Toán, NXB Giáo dục Việt
Nam.
[3] Đinh Thị Nhung, (2000), Toán và phương pháp hình
thành biểu tượng toán học cho trẻ mẫu giáo, quyền I,II
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
Developmental Disabilities, 11(4).
[8] Kathleen A. Quill, (1997), Instructional Considerations
for Young Children with Autism: The Rationale for
Visually Cued Instruction, Journal of Autism and
Developmental Disorders, 13:697–714.
[9] Virpi Vellonena - Eija Kärnäa - Marjo Virnesb, (2012),
Communication of Children with Autism in a Technology
- Enhanced Learning Environment, Procedia - Social and
Behavioral Sciences, 22:1208-1217.
[4] Đào Như Trang, (1997), Bài soạn hướng dẫn trẻ làm
quen với biểu tượng ban đầu về Toán, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội.
[5] Đào Như Trang, Luyện tập toán qua trò chơi cho trẻ mẫu
giáo 5 tuổi chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1, NXB Hà Nội.
[6] Kathleen Ann Quill, (1995), Visually Cued Instruction
for Children with Autism and Pervasive Developmental
Disorders, Focus on Autism and Other Developmental
Disabilities, 12(3).
[10] Su, Hui Fang Haung - Lai, Leanne - Rivera, Herminia
Janet, (2012), Effective mathematics strategies for
pre-school children with autism, Journal of Australian
Primary Mathematics Classroom, 17(2).
[11] Đỗ Thị Thảo, (2013), Áp dụng phương pháp TEACCH
trong giáo dục trẻ tự kỉ, Báo cáo tổng kết đề tài nghiên
cứu khoa học cấp Bộ, MS: B2010-17-258.
[12] Nguyễn Thị Hiền - Đỗ Thị Thảo, (2019), Ứng dụng
phương pháp TEACCH nhằm xây dựng và sử dụng
một số bài tập giúp trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi hình
thành biểu tượng số lượng, HNUE journal of science,
64(9):397-408.
[7] Janet Preis, (2006), The Effect of Picture Communication
Symbols on the Verbal Comprehension of Commands by
Young Children With Autism, Focus on Autism and Other
FORMING SYMBOLS OF QUANTITY FOR 5-6 YEAR OLD CHILDREN
WITH AUTISM SPECTRUM DISODERS THROUGH INFORMATION
VISUALIZATION: REALITY AND SOLUTIONS
Do Thi Thao1, Ha Thi Nhu Quynh2,
Nguyen Thi Hien3
ABSTRACT: The article examines the theory and practice of forming symbols
1 Hanoi National University of Education
of quantity for 5-6 year old children with autism spectrum disorders (ASD)
136 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam
at special schools. The study was conducted on 74 teachers and 48
Email: Thaodt@hnue.edu.vn
parents of children with ASD in order to study better about the process,
methods and system of exercises to form the quantity symbols through
information visualization for 5 - 6 year old children with ASD. The research
results indicate that: 1/ At the age of 5-6, the children with ASD gradually
transfer to the cumulative learning stage, recognizing the corresponding
number, but this is also the period when the child find difficulties in forming
the symbols of quantity; 2/ The ability of information acquisition through
visual perception is one of the strengths of the children with ASD, so if
we use the information visualization systems to form the quantity symbols
for children with ASD, it will help children learn the lesson more easily; 3/
Both teachers and parents of children with ASD have good aware of the
process of forming the symbols of quantity for 5-6 year old children with
ASD through the visualization of information, but they also have difficulties
in systematizing and structuring pictures in order to attract and stimulate
visual perception for these children to help them learn better.
2 Psycho-Pedagogy Research and Application CHIC
90 Cau Lon, Nam Hong, Dong Anh, Hanoi, Vietnam
Email: nhuquynhkt[email protected]
3 Institute of Special Education Technology Development
No.36, Lane 259/5 Pho Vong, Hai Ba Trung,
Hanoi, Vietnam
Email: nguyenhien20[email protected]
KEYWORDS: Symbols of quantity; autism spectrum disorder; information visualization.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
40
6 trang
12380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hình thành biểu tượng về số lượng cho trẻ rối loạn phổ tự kỉ 5 - 6 tuổi thông qua hình ảnh hóa thông tin: Thực trạng và bài học kinh nghiệm", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hinh_thanh_bieu_tuong_ve_so_luong_cho_tre_roi_loan_pho_tu_ki.pdf
