Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác khám nghiệm hiện trường trong vụ án trộm cắp tài sản và bài học kinh nghiệm
HOÏC VIEÄN TÖ PHAÙP
GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC
KHÁM NGHIỆM HIỆN TRƯỜNG TRONG VỤ ÁN TRỘM CẮP TÀI SẢN
VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Bùi Trung Thành1
Tóm tắt: Hiện trường vụ án hình sự là nơi lưu giữ rất nhiều dấu vết, vật chứng liên quan đến vụ
án hình sự. Việc khám nghiệm hiện trường được tiến hành một cách khách quan, đầy đủ, toàn diện
rất có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án hình sự, tránh được oan, sai, bỏ lọt tội phạm. Theo đó,
dấu vết hình sự được thu giữ tại hiện trường vụ án hình sự nói chung, vụ án hình sự về tội trộm cắp
tài sản nói riêng chính là sự phản ánh vật chất (những biểu hiện cụ thể) được hình thành và tồn tại
ở dạng vật chất (trong một phạm vi không gian, thời gian nhất định) trong mối quan hệ tất yếu với
vụ việc phạm tội đã xảy ra. Đây là sự phản ánh đặc điểm bề ngoài của một vật (vật tạo dấu vết) tác
động lên một vật khác (vật tiếp nhận dấu vết) do hành vi phạm tội gây ra (dấu vân tay, dấu chân,
dấu giày, quần áo, răng, đường xe chạy…). Vì vậy, việc phát hiện và thu thập dấu vết hình sự cần
phải được tiến hành một cách cẩn thận, nhanh chóng, kịp thời, không bỏ sót, làm mất hoặc làm hư
hỏng các dấu vết đó. Thông qua các dấu vết hình sự (những biểu hiện, hiện tượng hữu hình, cụ thể
như dấu vân tay, dấu chân, dấu giày, quần áo,…) có thể xác định được diễn biến của hành vi phạm
tội, người phạm tội và các tình tiết khác về vụ án. Qua đó, giúp cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố
tụng khoanh vùng đối tượng nghi vấn, định hướng cho công tác điều tra, khám phá án. Vì vậy, nghiên
cứu, nắm chắc đặc điểm dấu vết hình sự tại hiện trường vụ án trộm cắp tài sản là hết sức quan trọng
từ đó có giải pháp cụ thể nâng cao hiệu quả phát hiện, thu thập dấu vết hình sự tại hiện trường vụ
án, phục vụ điều tra vụ án trộm cắp tài sản. Trong phạm vi bài viết này, tác giả nêu ra một số khó
khăn, vướng mắc, đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác trên thực tiễn.
Từ khóa: Hiện trường, khám nghiệm hiện trường, phát hiện dấu vết, thu thập dấu vết, trộm cắp
tài sản.
Nhận bài: 20/7/2021; Hoàn thành biên tập: 10/8/2021; Duyệt đăng: 23/8/2021.
Abstract: Crime scene is place maintaining many traces, evidences related to criminal cases.
Therefore, if scene examination is made objectively, properly and comprehensively, that will
contribute to the settlment of criminal cases and avoid unjust cases and omission of crimes.
Accordingly, criminal traces collected at the scene of criminal cases in general and at the scene of
criminal case of theft in particular means material reflection (specific expression) is developed and
maintained via material form (within certain space and time range) in vital relation with crimes
which have happened. This reflects outer features of a thing (thing creating traces) making impact
on other thing (thing receiving traces) caused by comission of a crime (fingerprints, footprints,
shoeprints, clothes, teeth, driveway...). Therefore, finding and collecting criminal traces must be
made carefully, promptly and timely to avoid omission, loss or damage of traces. Through criminal
traces (tangible and specific phenomena, expressions such as fingerprints, footprints, shoeprints,
clothes… It is possible to know development of committed crimes, offenders and other facts of cases.
From that, it helps competent procedure-conducting agencies find suspects and make orientation for
investigation and examination of cases. Therefore, it is important to study and understand features
of criminal traces at the scene of cases on theft to have specific solutions in order to enhance
efficiency of finding and collecting criminal traces at the crime scene for the purpose of investigating
cases on theft. In this article, the author mentions some practical difficulties, obstacles and suggests
solutions to improve efficiency of fulfilling this task.
Keywords: Scene, examine scene, find traces, collect traces, theft.
Date of receipt: 20/7/2021; Date of revision: 10/8/2021; Date of Approval: 23/8/2021.
1 Đại tá, Phó Giám đốc Công an thành phố Hải Phòng.
54
Soá 08/2021 - Naêm thöù möôøi saùu
Khám nghiệm hiện trường là một hoạt trọng và tạo dấu vết của chính mình tại hiện
động điều tra được quy định tại phần thứ hai, trường… Không ít hiện trường vụ án trộm cắp
Chương XIV Bộ luật tố tụng hình sự năm tài sản chịu tác động của các yếu tố ngoại cảnh
2015 (BLTTHS năm 2015) và được quy định như thời tiết, nhiều người qua lại… Vì vậy, các
cụ thể tại Điều 201 của Bộ luật này. Theo đó, dấu vết, vật chứng dễ bị thay đổi, bị mất hoặc
khám nghiệm hiện trường chính là quá trình thậm chí các dấu vết hình thành, xuất hiện
phát hiện, thu thập, nghiên cứu, đánh giá dấu không rõ ràng khó xác định nguồn gây dấu vết
vết, vật chứng và những tin tức, tài liệu tại nhất là các vụ án trộm cắp tài sản ở khu vực
hiện trường có ý nghĩa cho hoạt động điều tra công cộng…
và xử lý tội phạm. Đối với dấu vết hình sự
Thực tế hiện nay, công tác khám nghiệm
được thu thập tại hiện trường các vụ án trộm hiện trường vụ án trộm cắp tài sản ở nhiều địa
cắp tài sản, chứa đựng nhiều thông tin quan phương chưa được quan tâm đúng mức. Tình
trọng phục vụ quá trình điều tra, truy tố, xét trạng không tiến hành khám nghiệm mà chỉ
xử vụ án. Những dấu vết này bao gồm: Dấu lập biên bản hiện trường vẫn còn. Không ít vụ
vết phản ánh sự rình mò (dấu vết chân, tay, đi án, cơ quan kỹ thuật thu được rất ít dấu vết,
lại ở khu vực hiện trường nơi đối tượng ẩn không đủ điều kiện để truy nguyên cá biệt đối
náu…); Dấu vết phản ánh quá trình đột nhập, tượng gây án, thậm chí có vụ không thu được
tìm tòi, lục soát và tẩu thoát, như: những dấu dấu vết nào ở hiện trường vụ án. Một số khó
vết chân, tay, giày dép, vân tay, vân chân, dấu khăn, vướng mắc trong công tác khám
vết cắt, cậy, phá, đập, cưa, cắt… Hay những nghiệm hiện trường nhằm thu thập các dấu
dấu vết phản ánh phương tiện mà đối tượng vết, vật chứng, đồ vật liên quan đến vụ án làm
sử dụng để tiếp cận hoặc rời khỏi hiện trường, căn cứ, cơ sở để định hướng hoặc mở rộng
như: xe máy, ô tô...
điều tra còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc,
Tuy nhiên, do đặc điểm hiện trường vụ án cụ thể:
trộm cắp tài sản thường bị xáo trộn (lý do xáo
Thứ nhất, nhận thức về dấu vết hình sự,
trộn là do bị hại không biết cách bảo vệ hiện vai trò, đặc điểm, quy trình phát hiện, thu thập
trường mà đi lại, kiểm tra tài sản mất mát, dẫn dấu vết hình sự trên hiện trường vụ án trộm cắp
đến việc tạo thêm dấu vết hoặc xóa bỏ đi dấu tài sản của một bộ phận điều tra viên và cán bộ
vết…). Mặt khác, hiện trường các vụ án trộm tham gia công tác khám nghiệm hiện trường
cắp tài sản phạm vi hoạt động phạm tội thường còn nhiều hạn chế. Theo đó, tới hiện trường đã
rộng, cấu trúc hiện trường phức tạp, có nhiều không biết bảo quản hiện trường, mà làm hiện
đồ vật tài sản vương vãi, vứt bỏ tại hiện trường trường xáo trộn, mất dấu vết, khiến công tác
trong quá trình người phạm tội lục soát, tìm khám nghiệm thu thập dấu vết tại hiện trường
kiếm tài sản để lấy hoặc đồ vật, tài sản của gia gặp rất nhiều khó khăn, lúng túng.
đình như giường, tủ, bàn ghế, chai, lọ… Tại
Mỗi dấu vết hình sự khác nhau sẽ có đặc
hiện trường thường tồn tại nhiều loại dấu vết điểm, hình thức, trạng thái khác nhau. Với thủ
khác nhau của cả đối tượng gây án, bị hại, đoạn phạm tội khác nhau, tác động của môi
những người có liên quan (người thân của bị trường khác nhau thì sự hình thành, tồn tại và
hại)… Chưa kể đến việc khi thực hiện khám biến đổi của các dấu vết hình sự đó càng khác
nghiệm hiện trường, do cán bộ điều tra thiếu nhau. Hơn nữa, không phải dấu vết hình sự nào
chuyên nghiệp hoặc nhiều cán bộ điều tra trình cũng có giá trị truy nguyên cá biệt đối tượng
độ hạn chế đã vô tình xóa bỏ dấu vết quan gây án. Do vậy, không nhận thức đầy đủ về cơ
55
HOÏC VIEÄN TÖ PHAÙP
chế hình thành, tồn tại và biến đổi của dấu vết nguyên nhân ảnh hưởng tới hiệu quả thu thập
hình sự, điều tra viên và cán bộ tham gia khám dấu vết hình sự tại hiện trường, phục vụ điều
nghiệm sẽ không đánh giá, phán đoán được vị tra vụ án trộm cắp tài sản.
trí dấu vết hình sự có thể xuất hiện trên hiện
Thứ ba, do hiện trường vụ án trộm cắp tài
trường, đồng thời không lựa chọn được sản thường có phạm vi rộng, cấu trúc phức
phương pháp phù hợp để phát hiện và thu thập tạp, bị xáo trộn và thường tồn tại nhiều loại
từng loại dấu vết hình sự trên hiện trường vụ án dấu vết khác nhau nhưng không tập trung của
trộm cắp tài sản.
cả đối tượng gây án, bị hại, những người liên
Thứ hai, do trình độ nhận thức, ý thức và quan (người thân của nạn nhân), của cán bộ
trách nhiệm của một bộ phận điều tra viên và điều tra.
cán bộ tham gia khám nghiệm chưa cao, còn
Xuất phát từ đặc điểm vụ án trộm cắp tài
có tâm lý ngại khó, ngại khổ, ngại đến những sản, đối tượng gây án có sự rình mò từ trước
vùng sâu, vùng xa, chỉ tập trung khám nghiệm sau đó mới đột nhập vào địa điểm có tài sản để
đối với các vụ án có thiệt hại lớn, liên quan đến trộm cắp. Vì vậy, hiện trường vụ án trộm cắp
người có chức vụ hoặc vụ án có ảnh hưởng lớn tài sản thường có phạm vi rộng và tồn tại nhiều
đến tình hình an ninh trật tự trên địa bàn. Dẫn loại dấu vết khác nhau. Một phần các dấu vết
đến việc nhiều vụ án xảy ra đã không được tiến này là do đối tượng gây án để lại trong quá
hành đầy đủ, cố tình cho vụ việc rơi vào “quên trình rình mò, đột nhập, cậy phá, lục soát, tìm
lãng”, đây là một hiện tượng thực tế hiện nay, kiếm tài sản và tẩu thoát khỏi hiện trường, hoặc
kéo theo đó là sự mất niềm tin về cơ quan điều những dấu vết mà đối tượng cố tình xoá bỏ, giả
tra đối với người dân.
tạo trên hiện trường để đánh lạc hướng điều tra.
Thực tế, việc khám nghiệm hiện trường Tuy nhiên, không ít dấu vết trên hiện trường
một cách bài bản, đúng quy trình thường chỉ vụ án trộm cắp tài sản không phải do đối tượng
được thực hiện trong các vụ án điểm, chuyên gây án để lại mà là do chính bị hại, người làm
án, vụ án có thiệt hại lớn, gây ảnh hưởng lớn chứng, cán bộ Công an cơ sở… tạo ra. Bởi vì,
tới tình hình an ninh trật tự trên địa bàn. Đối trên thực tế, ngay khi phát hiện sự việc bị trộm
những vụ án có thiệt hại nhỏ, hiện trường đơn cắp tài sản, bị hại, người làm chứng, người có
giản, xảy ra nơi công cộng… thường không trách nhiệm bảo vệ, quản lý tài sản thường
được tiến hành khám nghiệm theo đúng quy hoảng loạn, lo lắng, lập tức xem xét, kiểm tra
định. Quá trình khám nghiệm, không ít trường lại tài sản để xác định tài sản bị mất trộm.
hợp, việc phát hiện dấu vết tại hiện trường chủ Thậm chí, có nhiều trường hợp, lực lượng
yếu mới tập trung vào các loại dấu vết dễ nhìn Công an cơ sở sau khi nhận được tin báo về vụ
thấy. Các loại dấu vết ẩn và đặc biệt là vi vết ít trộm đã vào hiện trường để xem xét, xác minh
được chú ý phát hiện trong khi chính những nên đã để lại các dấu vết mới trên hiện trường
dấu vết ẩn hoặc vi vết này lại là những căn cứ vụ án, gây khó khăn cho việc phát hiện chính
đặc biệt quan trọng, có giá trị truy nguyên đối xác và thu thập đúng dấu vết liên quan đến vụ
tượng gây án, từ đó giúp cơ quan điều tra định án trộm cắp cần điều tra.
hướng hoạt động điều tra, nhanh chóng chứng
Thứ tư, các phương tiện kỹ thuật phục vụ
minh, làm rõ tội phạm và người thực hiện hành cho việc phát hiện, thu thập dấu vết hình sự ở
vi phạm tội. Chính nhận thức và thái độ làm hiện trường vụ án trộm cắp tài sản còn thiếu,
việc của một bộ phận điều tra viên, cán bộ lạc hậu, thậm chí đã hết hạn sử dụng và chậm
tham gia khám nghiệm trên là một phần được thay thế, vì vậy không đảm bảo chất
56
Soá 08/2021 - Naêm thöù möôøi saùu
lượng và yêu cầu thực tiễn. Thậm chí có nhiều nhận và phân công học viên các trường Công
đơn vị địa phương không có phương tiện soi an nhân dân ra trường theo đúng chuyên
chiếu với các nguồn sáng khác nhau, không có ngành đào tạo. Ngoài ra, cần quan tâm, động
máy ảnh hoặc máy ảnh không đảm bảo chất viên kịp thời với những cán bộ có thành tích
lượng phục vụ công tác khám nghiệm hiện xuất sắc, có chế độ khen thưởng, đãi ngộ phù
trường. Các loại dụng cụ dùng để thu các loại hợp để cán bộ điều tra, cán bộ kỹ thuật có
dấu vết hình sự không được trang bị đầy đủ, số thêm động lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
lượng các dụng cụ tiêu hao không được bổ được giao.
sung kịp thời. Do vậy, có trường hợp, cán bộ
Hai là, thực hiện công tác phát hiện, thu
khám nghiệm hiện trường đã phát hiện được thập dấu vết hình sự trên hiện trường vụ án
dấu vết hình sự nhưng quá trình thu thập không trộm cắp tài sản ngay khi có đủ các điều kiện
đảm bảo chất lượng do thiếu phương tiện thu cần thiết về con người và phương tiện kỹ
lượm, bảo quản.
thuật.
Trên cơ sở những tài liệu, chứng cứ ban
Từ nhận định và phân tích thực trạng nêu
trên, để nâng cao hiệu quả phát hiện, thu thập đầu về vụ án trộm cắp tài sản đã xảy ra, điều
dấu vết hình sự trên hiện trường vụ án trộm cắp tra viên và cán bộ kỹ thuật hình sự cần khẩn
tài sản trong thời gian tới đồng thời để nâng trương sử dụng các phương tiện kỹ thuật phù
cao kỹ năng hành nghề cho những người có hợp như máy soi tia cực tím, đèn chiếu với
thẩm quyền tiến hành tố tụng và những người nhiều nguồn sáng khác nhau, máy phân tích
thực thi công việc trên thực tiễn, cần có những nhanh để phát hiện dấu vết hình sự. Đồng
giải pháp cơ bản sau:
thời, sử dụng các dụng cụ thu lượm phù
Một là, cần phải nâng cao hơn nữa về ý hợp... để thu thập dấu vết hình sự trên hiện
thức, nhận thức cũng như trình độ cho điều tra trường vụ án. Trên cơ sở đó, hạn chế tối đa
viên, kiểm sát viên, cán bộ tham gia khám tác động của môi trường tới những dấu vết
nghiệm tại hiện trường vụ án trộm cắp tài sản. hình sự đó, phát hiện và thu thập đầy đủ, kịp
Vấn đề cán bộ luôn là nòng cốt trong việc thời dấu vết hình sự bảo đảm chất lượng phục
giải quyết các vụ án hình sự nói chung và vụ vụ công tác giám định, tạo điều kiện cho hoạt
án trộm cắp tài sản nói riêng. Để nâng cao động điều tra làm rõ vụ án trộm cắp tài sản đã
hiệu quả phát hiện, thu thập dấu vết hình sự xảy ra.
tại hiện trường vụ án trộm cắp tài sản, cơ
Ngoài ra, việc khám nghiệm hiện trường để
quan điều tra nhất định phải nâng cao nhận thu thập dấu vết hình sự phục vụ điều tra vụ án
thức, trình độ cho điều tra viên, cán bộ tham trộm cắp tài sản không chỉ tập trung vào các
gia khám nghiệm tại hiện trường vụ án. Một vụ án khó khăn, phức tạp, vụ án điểm, chuyên
mặt, bố trí cán bộ có năng lực, trình độ, kinh án mà phải thực hiện khám nghiệm với tất cả
nghiệm và ý thức trách nhiệm tham gia việc các vụ án trộm cắp tài sản. Qua đó có thể nhanh
khám nghiệm hiện trường vụ án trộm cắp tài chóng phát hiện, thu thập, không để sót lọt dấu
sản. Mặt khác, cần thường xuyên tổ chức tập vết hình sự trên hiện trường vụ án, phục vụ
huấn, cử cán bộ tham gia học tập tại các cơ sở hiệu quả công tác điều tra vụ án trộm cắp tài
đào tạo có chất lượng cao, thường xuyên tổ sản trong mọi tình huống.
chức họp, rút kinh nghiệm điều tra, kinh
Ba là, lựa chọn chiến thuật và phương pháp
nghiệm thu thập dấu vết hình sự tại hiện phù hợp để phát hiện, thu thập dấu vết hình sự
trường các vụ án trộm cắp. Đồng thời, tiếp trên hiện trường vụ án trộm cắp tài sản, quá
57
HOÏC VIEÄN TÖ PHAÙP
trình thu thập phải đảm bảo khách quan, chính quan trong phát hiện, thu thập dấu vết hình sự.
xác, đúng quy định của pháp luật
Bốn là, tăng cường đầu tư, bổ sung các
Khi đến hiện trường, điều tra viên, cán bộ phương tiện, thiết bị phục vụ cho công tác phát
kỹ thuật hình sự phải quan sát hiện trường và hiện, thu thập dấu vết hình sự.
dựa vào lời khai của người bị hại, kinh
Thường xuyên tổ chức kiểm tra các phương
nghiệm hoạt động điều tra để xác định khu tiện, thiết bị hỗ trợ quá trình phát hiện, thu
vực, phạm vi hiện trường và các khu vực thập, đánh giá dấu vết hình sự, kịp thời sửa
khác có liên quan (khu vực ẩn nấp trước khi chữa hoặc loại bỏ, thanh lý những phương tiện,
gây án, khu vực cậy phá đồ đạc nhằm tìm thiết bị đã hư hỏng nặng, không sử dụng được.
kiếm tài sản, khu vực trèo tường hoặc đường Đầu tư đồng bộ những phương tiện, thiết bị
tẩu thoát của đối tượng). Đây là khu vực có chuyên dùng có giá trị sử dụng cao, các loại
thể xuất hiện nhiều loại dấu vết hình sự của đèn soi với nhiều nguồn sáng khác nhau để
vụ án. Từ đó, điều tra viên, cán bộ kỹ thuật phát hiện dấu vết hình sự trên hiện trường vụ
hình sự tham gia khám nghiệm hiện trường án trộm cắp tài sản. Bổ sung thường xuyên
sẽ lựa chọn chiến thuật khám nghiệm cho phù những vật tư tiêu hao cần thiết phục vụ cho quá
hợp. Có thể sử dụng chiến thuật khám trình phát hiện, thu thập dấu vết hình sự trong
nghiệm lần theo dấu vết, chia ô, chia khu vụ án trộm cắp tài sản.
vực, khám nghiệm theo hình xoáy ốc… tùy
Bên cạnh đó, thực hiện tốt công tác quản
thuộc vào từng tình huống khám nghiệm cụ lý, bảo quản các phương tiện, thiết bị được
thể. Bên cạnh đó, để phát hiện được các loại trang bị, đảm bảo các phương tiện, thiết bị đó
dấu vết hình sự xuất hiện trên hiện trường vụ luôn ở trạng thái tốt nhất, có thể sử dụng ngay
án trộm cắp tài sản, cán bộ khám nghiệm trong mọi tình huống khám nghiệm hiện
hiện trường có thể sử dụng phương pháp trường vụ án trộm cắp tài sản. Cần giao trách
quan sát, kết hợp với việc sử dụng các nhiệm quản lý cho cán bộ có chuyên môn, có
phương tiện kỹ thuật hỗ trợ như máy soi tia phòng chuyên dùng để cất giữ, bảo quản các
cực tím, phương tiện soi chiếu với nhiều phương tiện, thiết bị đó. Lập danh mục những
nguồn sáng khác nhau... để phát hiện dấu vết phương tiện, thiết bị, công cụ hỗ trợ cần sử
hình sự. Sau khi phát hiện, điều tra viên và dụng trong phát hiện, thu thập dấu vết hình sự
cán bộ khám nghiệm phải lựa chọn phương để sử dụng được ngay khi có vụ án trộm cắp tài
pháp thu lượm phù hợp với từng dấu vết hình sản xảy ra, tránh trường hợp thiếu phương tiện
sự (dấu vết chân, tay, dấu vết đường vân, dấu phát hiện, thu thập dấu vết hình sự gây ảnh
vết cậy phá…) trên hiện trường vụ án trộm hưởng đến chất lượng công tác phát hiện, thu
cắp tài sản.
thập dấu vết hình sự trong điều tra các vụ án
Quá trình thu thập dấu vết hình sự trên hiện trộm cắp tài sản./.
trường phải lập biên bản theo đúng trình tự, thủ
tục Tố tụng hình sự. Trong biên bản phải tiến
hành ghi nhận cụ thể, chính xác về vị trí, chiều vết hình sự.
hướng, màu sắc... của dấu vết hình sự. Cần
phải kết hợp giữa mô tả vào biên bản, chụp ảnh vệ và khám nghiệm hiện trường.
dấu viết và vẽ sơ đồ vị trí phát hiện, thu lượm
dấu vết nhằm đảm bảo tính chính xác, khách Phương pháp điều tra các tội phạm cụ thể.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Học viện CSND (2011), Giáo trình Dấu
2. Học viện CSND (2004), Giáo trình Bảo
3. Học viện CSND (2011), Giáo trình
58
5 trang
11400
Free
Bạn đang xem tài liệu "Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác khám nghiệm hiện trường trong vụ án trộm cắp tài sản và bài học kinh nghiệm", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giai_phap_nang_cao_hieu_qua_cong_tac_kham_nghiem_hien_truong.pdf
