Đấu tranh chống tội phạm làm giả văn bằng, chứng chỉ
ĐẤU TRANH CHỐNG TỘI PHẠM LÀM GIẢ VĂN BẰNG, CHỨNG CHỈ
TRẦN VIỆT VÂN*
Những năm gần đây, tình hình tội phạm làm giả văn bằng, chứng chỉ diễn ra hết sức phức tạp với
nhiều thủ đoạn tinh vi. Điều này đã gây ra khó khăn trong việc phát hiện, quản lý và điều tra của
cơ quan chức năng; ảnh hưởng xấu tới uy tín của các cơ sở đào tạo; gây bức xúc trong dư luận cũng
như khó khăn cho công tác quản lý nhà nước.
Từ khóa: Tài liệu giả; văn bằng, chứng chỉ; tội phạm làm giả tài liệu; thủ đoạn làm giả tài liệu.
Ngày nhận bài: 19/4/2021; Biên tập xong: 24/4/2021; Duyệt đăng: 24/4/2021
Recently, the complicated criminal situation of fabricating diplomas and certificates with many
sophisticated tricks has caused difficulties in detection, management and investigation; adversely
affection the reputation of training institutions; frustration in society as well as difficulties for state
management.
Keywords: Forgery documents; diplomas and certifictes; crime of fabricating documents; forery
tricks.
gày nay, quá trình hội nhập kinh tế để tiến hành phân loại như chất liệu (chất liệu
quốc tế nhanh chóng kèm theo sự gia nhựa, chất liệu giấy...), kích thước, hình dạng
N
tăng nguy cơ các loại tội phạm mới và
(hình vuông, chữ nhật...). Thông thường, văn
tội phạm làm giả văn bằng, chứng chỉ đang là bằng được phân loại căn cứ theo Điều 8 Luật
Giáo dục năm 2005; còn chứng chỉ được cấp
theo chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo
quy định hoặc ban hành như về ngoại ngữ,
tin học, các kỹ năng mềm, giấy phép lái xe…
Hình thức của văn bằng, chứng chỉ là các đặc
điểm bề ngoài, được thể hiện trên văn bằng,
chứng chỉ. Các đặc điểm về hình thức bao
gồm ngôn ngữ, ký hiệu, hoa văn, logo của
cơ sở đào tạo... Đây là các đặc điểm có giá trị
vật chất, truy nguyên cao, thể hiện trên văn
bằng, chứng chỉ. Do đó, trong quá trình giám
định cần hết sức chú ý đến những đặc điểm
về hình thức này.
Qua khảo sát thực tế cho thấy, có rất nhiều
phương thức, thủ đoạn làm giả văn bằng,
chứng chỉ, từ cách đơn giản đến việc sử dụng
các phương pháp in phức tạp. Tuy nhiên, dựa
theo cách thức làm giả, có thể chia thành 2 loại
là làm giả từng phần và làm giả toàn bộ.
vấn nạn của xã hội. Chính vì lẽ đó, đấu tranh
với loại tội phạm này đang là yêu cầu hết
sức cấp thiết. Trong đó, giám định văn bằng,
chứng chỉ để đưa ra kết luận văn bằng, chứng
chỉ đó là thật hay giả phục vụ quá trình điều
tra, xử lý loại tội phạm này nhằm định hướng
hoạt động điều tra; xây dựng giả thuyết điều
tra; củng cố tài liệu, hồ sơ vụ án giữ vai trò đặc
biệt quan trọng.
Theo Luật Giáo dục năm 2005, “Văn bằng
của hệ thống giáo dục quốc dân được cấp cho
người học sau khi tốt nghiệp cấp học hoặc
trình độ đào tạo” và “Chứng chỉ của hệ thống
giáo dục quốc dân được cấp cho người học để
xác nhận kết quả học tập sau khi được đào tạo
hoặc bồi dưỡng nâng cao trình độ học vấn,
nghề nghiệp”. Văn bằng, chứng chỉ là giấy
tờ được “cấp” và sử dụng để “xác nhận” về
trình độ trong hệ thống giáo dục quốc dân ở
nước ta. Văn bằng, chứng chỉ được quản lý
thống nhất, thực hiện phân cấp quản lý, bảo
đảm quyền và trách nhiệm của các cơ sở giáo
dục mà quản lý trực tiếp là Bộ Giáo dục và
Đào tạo.
Một là, làm giả từng phần. Đây là hình thức
sử dụng những văn bằng, chứng chỉ có sẵn
để tiến hành tẩy xóa, sửa chữa nội dung ban
đầu của văn bằng, chứng chỉ nhằm tạo ra
văn bằng, chứng chỉ mới phù hợp với mục
Văn bằng, chứng chỉ khá đa dạng và
* Thạc sĩ, Giảng viên khoa Kỹ thuật hình sự, Trường
phong phú về chủng loại. Có rất nhiều căn cứ Cao đẳng Cảnh sát nhân dân 1
54 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
TRẦN VIỆT VÂN
đích của hành vi phạm tội. Các phần làm giả chỉ qua các khâu vẽ, sao, chụp, tách màu, chế
thường gặp như làm giả chi tiết chữ, thay ảnh, tạo bản in, kỹ thuật in, sử dụng vật liệu in ấn,
làm giả chữ ký, làm giả hình dấu…
gia công lại sản phẩm giả. Thông thường, các
đối tượng phạm tội thường làm giả các bộ
phận chính của văn bằng, chứng chỉ bao gồm:
Con dấu giả, bản in giả rồi sử dụng phương
pháp in để làm giả với số lượng lớn.
Làm giả chi tiết chữ: Các chi tiết chữ
thường bị làm giả chủ yếu là: Họ và tên; ngày
tháng năm sinh; quê quán; xếp loại, thời gian;
hiệu lực… Đây là các chi tiết có giá trị chứng
minh chủ nhân của văn bằng, chứng chỉ cũng
như trình độ của người học. Các biện pháp
làm giả thường áp dụng như tẩy xóa, cắt dán
chi tiết, viết đè lên… Sau khi tẩy xóa nội dung
cần thiết, tội phạm tiến hành in thêm nội
dung mới theo mục đích phạm tội. Tội phạm
tiến hành soạn thảo nội dung trên máy vi tính
và in ra bằng máy in với nhiều phương pháp
để in thêm nội dung mới như in laze, in phun
màu…
Với thủ đoạn trên, văn bằng, chứng chỉ
mới được tạo ra sẽ mang nhiều đặc điểm do
quá trình tẩy xóa và in mới để lại như: Vị
trí tẩy xoá nền in bị phá huỷ; Phần in thêm
thường có đặc điểm của phương pháp chế
bản và phương pháp in khác với đặc điểm của
bản chính; Vị trí, kích thước của phần in thêm
thường có sự thay đổi; Mật độ màu sắc thay
đổi; Có sự khác nhau cả về nội dung, bố cục
của văn bằng, chứng chỉ.
Làm giả chữ ký: Chữ ký trong văn bằng,
chứng chỉ là sự xác nhận của người có thẩm
quyền trong quá trình cấp phát văn bằng,
chứng chỉ. Chữ ký có thể là chữ hoặc ký hiệu,
dạng ký chân phương, ký tắt, hoặc ký hỗn
hợp…
Làm giả hình dấu: Hình dấu là dấu vết
in phản ánh nội dung và cấu trúc mặt in của
con dấu, thể hiện vị trí pháp lý của cơ quan
có thẩm quyền trong quá trình cấp, phát văn
bằng, chứng chỉ. Làm giả hình dấu có nhiều
thủ đoạn khác nhau như vẽ theo mẫu, sao in
trực tiếp, đồ tô, làm con dấu giả, in lưới hình
dấu, photo copy hình dấu, in màu hình dấu...
Thực tiễn hoạt động giám định văn bằng,
chứng chỉ cho thấy đây là một biện pháp
chuyên môn nghiệp vụ quan trọng của lực
lượng kỹ thuật hình sự. Việc giám định văn
bằng, chứng chỉ có nội dung: Xác định nguồn
gốc, bản chất thật giả của văn bằng, chứng chỉ;
Xác định phương thức và thủ đoạn làm giả
văn bằng, chứng chỉ; Truy nguyên phương
tiện, kỹ thuật làm ra, trên cơ sở đó đề xuất các
biện pháp phòng ngừa các hành vi làm giả;
Truy nguyên con người cụ thể qua giám định
một số đặc điểm riêng trên văn bằng, chứng
chỉ như giám định chữ ký, hình dấu, giám
định ảnh chân dung...
Đối với văn bằng, theo thống kê, số lượng
yêu cầu giám định bằng tốt nghiệp THPT
chiếm số lượng nhiều hơn cả, mỗi năm dao
động khoảng 35% yêu cầu. Đối tượng là bằng
tốt nghiệp Cao đẳng, Đại học, bằng Thạc sĩ
và Tiến sĩ cũng thường xuyên bị làm giả, số
lượng yêu cầu giám định mỗi năm dao động
khoảng 10% yêu cầu. Đối với chứng chỉ, theo
thống kê, các loại chứng chỉ thường xuyên bị
giả mạo chủ yếu bao gồm chứng chỉ ngoại
ngữ, tin học. Trên thực tế, tiến hành giám
định có thể gặp như chứng chỉ Toeic, IELTS,
chứng chỉ tin học lập trình C, C+, C++... số
lượng không nhiều. Tuy nhiên, theo điều tra
các vụ liên quan đến chứng chỉ này được sử
dụng trong các lĩnh vực dân sự thường rất
lớn, đặc biệt là trong tuyển dụng, lên lương,
lên cấp nhưng không được gửi đến tiến hành
giám định.
Giấy phép lái xe bản chất là một loại
chứng chỉ đặc biệt, được cục Cảnh sát giao
thông đường bộ - đường sắt cấp cho người
học sau khi hoàn thành chương trình đào tạo
và sát hạch về lái xe. Đây là đối tượng có giá
trị sử dụng thực tiễn rất cao, thường xuyên bị
các đối tượng xấu làm giả với các hình thức
Hai là, làm giả toàn bộ. Giả toàn bộ (hay giả
toàn phần) là hình thức văn bằng, chứng chỉ
được tạo ra bằng phương pháp, vật liệu khác
hẳn so với văn bằng, chứng chỉ gốc như: Phôi,
chữ ký, hình dấu, nội dung… Đối tượng phạm
tội nghiên cứu kỹ càng văn bằng, chứng chỉ
mẫu, sau đó tiến hành phục chế toàn bộ hoặc ngày càng tinh vi và xảo quyệt. Theo thống
một số bộ phận chính của văn bằng, chứng kê, số lượng yêu cầu giám định giấy phép lái
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 55
ĐẤU TRANH CHỐNG TỘI PHẠM LÀM GIẢ VĂN BẰNG, CHỨNG CHỈ
xe rất cao, tỉ lệ trung bình hơn 50% số yêu cầu giáo dục đại học theo số lượng do các cơ
giám định.
Mặc dù hoạt động giám định văn bằng,
quan có thẩm quyền cấp văn bằng, chứng
chỉ đăng ký trên cơ sở số liệu báo cáo đầy đủ,
đảm bảo pháp lý. Hiện nay, việc kiểm soát
số lượng phôi bằng, chứng chỉ còn nhiều
thiếu sót, dẫn đến việc tràn lan chứng chỉ,
bằng cấp giả đã cho thấy sự lỏng lẻo trong
công tác quản lý. Đồng thời, cần có phương
án đổi mới cách thức cấp phôi bằng, phôi
chứng chỉ, ứng dụng công nghệ số hóa dữ
liệu, quản lý cấp bằng, chứng chỉ phải gắn
với mã QR để có cơ sở kiểm soát. Xác định
thời gian để việc số hóa dữ liệu về bằng cấp,
chứng chỉ được hoàn thành, làm tiền đề cho
việc kiểm soát công tác cấp bằng, chứng chỉ
đầy đủ và thống nhất.
Ba là, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình
độ chuyên môn cho lực lượng tiến hành giám
định văn bằng, chứng chỉ. Công tác đào tạo,
bồi dưỡng cán bộ, giám định viên làm công
tác giám định tài liệu nói chung và văn bằng,
chứng chỉ nói riêng là một trong các yếu tố
tiên quyết để nâng cao chất lượng giám định
phục vụ khởi tố, điều tra và xét xử. Để thực
hiện được việc này, cần có sự quan tâm của
lãnh đạo Bộ Công an ngay từ khi tuyển sinh
đến khi tốt nghiệp ra trường và phân công
công tác theo chuyên ngành đào tạo. Theo
khảo sát, để đáp ứng nhu cầu giám định
văn bằng, chứng chỉ tại các phòng Kỹ thuật
hình sự Công an các tỉnh, thành phố hàng
năm cần bổ sung từ 2 – 3 cán bộ từ chuyên
ngành Kỹ thuật hình sự của Học viện Cảnh
sát nhân dân, Đại học Cảnh sát nhân dân.
Đây sẽ là nguồn nhân lực chủ chốt phục vụ
hoạt động giám định văn bằng, chứng chỉ
tại Công an các tỉnh, thành phố đáp ứng yêu
cầu thực tiễn.
chứng chỉ đã đạt được những thành tích đáng
ghi nhận nhưng bên cạnh đó vẫn còn những
tồn tại, hạn chế cần phải được khắc phục, cụ
thể là: Số lượng phương tiện kỹ thuật trang bị
cho giám định văn bằng, chứng chỉ còn thiếu
về số lượng, nhiều thiết bị, phương tiện hiện
đã bị hư hỏng. Việc sử dụng các thiết bị hiện
đại vào công tác giám định chưa đảm bảo
yêu cầu, chưa khai thác được tối đa tác dụng.
Việc tiến hành quy trình giám định văn bằng,
chứng chỉ còn chưa được thống nhất, đồng bộ,
quy trình giám định hiện nay đang còn nhiều
điểm chưa hợp lý. Số lượng vụ việc bị từ chối
trưng cầu giám định còn nhiều do không có
chuyên môn và không có mẫu so sánh.
Qua quá trình nghiên cứu, giám định về
văn bằng, chứng chỉ và phương thức làm giả
trong thời gian qua, tác giả kiến nghị một số
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác
giám định và phòng ngừa tội phạm làm giả
văn bằng chứng chỉ trong thời gian tới, cụ thể:
Một là, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần nghiên
cứu việc đồng bộ thực hiện các giải pháp kỹ
thuật trong quản lý văn bằng, chứng chỉ. Cụ
thể: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông
tin trong quản lý văn bằng, chứng chỉ; xây
dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bằng,
chứng chỉ để phục vụ việc tra cứu, xác minh,
đồng thời quy định các cơ quan có thẩm
quyền cấp văn bằng, chứng chỉ phải công
khai thông tin lên trang thông tin điện tử.
Các phôi văn bằng, chứng chỉ do Bộ Giáo dục
và Đào tạo phát hành được dán tem chống
giả; hồ sơ cấp phát phôi văn bằng, chứng chỉ
được lưu trữ tại kho lưu trữ của Bộ… Bởi lẽ,
khó khăn lớn nhất hiện nay là các cơ quan
giám định, các cơ quan, tổ chức không có cơ
sở dữ liệu về văn bằng, chứng chỉ để tra cứu,
xác minh hay lấy mẫu so sánh phục vụ giám
định văn bằng, chứng chỉ kịp thời, dẫn đến
tình trạng tiếp nhận giấy tờ giả mà không có
cơ sở minh chứng.
Để nâng cao chất lượng cán bộ thẩm định,
kiểm duyệt văn bằng, chứng chỉ tại các cơ
quan như Ngân hàng, văn phòng công chứng,
các cơ quan tổ chức tuyển dụng lao động cần
có những lớp tập huấn, giảng dạy và cấp
chứng chỉ hành nghề chuyên môn về nhận
biết được văn bằng, chứng chỉ giả; từ đó các
cơ quan, tổ chức có cán bộ đủ trình độ thẩm
định chất lượng văn bằng, chứng chỉ nội bộ.
Hai là, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên giao
quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong
việc in, quản lý, cấp phát, sử dụng phôi và
Đồng thời, Quốc hội nên nghiên cứu
cấp phát văn bằng, chứng chỉ cho các cơ sở phương án cho phép thành lập các trung tâm
56 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
TRẦN VIỆT VÂN
giám định ngoài tố tụng, thực hiện các nhu Nghị định 138/2013/NĐ-CP ngày 22/10/2013.
cầu giám định văn bằng, chứng chỉ nói riêng Điều 16 Nghị định trên quy định phạt tiền từ
và một số lĩnh vực giám định tư pháp nói
chung. Trên cơ sở các trung tâm giám định
đó, đảm bảo về nguồn lực phục vụ giám định
dân sự đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay. Có
như vậy, việc xác định văn bằng, chứng chỉ
khi tuyển dụng, xét lên lương, lên cấp có cơ
sở khoa học đảm bảo các quyền hợp pháp của
công dân.
Bốn là, cần xây dựng quy trình thống nhất
trong lĩnh vực giám định, xác định văn bằng,
chứng chỉ trong các cơ quan giám định và tổ
chức xã hội.
20 - 40 triệu đồng đối với hành vi làm giả văn
bằng, chứng chỉ; người có hành vi mua bán,
sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả có thể bị phạt
tiền từ 10 - 20 triệu đồng. Ngoài quy định về
xử phạt hành chính, người thực hiện hành vi
làm giả bằng cấp, chứng chỉ có thể bị truy cứu
trách nhiệm hình sự về Tội làm giả con dấu,
tài liệu của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ
luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm
2017). Nếu bị truy cứu trách nhiệm hình sự
thì tùy vào mức độ vi phạm, người làm văn
bằng, chứng chỉ giả có thể bị phạt tiền đến 100
triệu đồng hoặc phạt tù đến 07 năm.
Hiện nay, chưa có quy trình nào cho việc
giám định văn bằng, chứng chỉ trong các cơ
quan giám định, do vậy khả năng giám định
của các tổ chức giám định không giống nhau.
Nhiều tổ chức giám định văn bằng chứng chỉ
không có đủ chuyên môn sâu trong việc giám
định các yêu cầu giám định khó. Do vậy, Bộ
Công an nên có quy trình thống nhất cho các
cơ quan giám định trong ngành, đồng thời
chỉ dẫn cho các cơ quan, tổ chức khác như
Ngân hàng, văn phòng công chứng, dịch
vụ công, các cơ quan tuyển dụng nhân sự
và các bộ phận thẩm định hồ sơ, văn bằng,
chứng chỉ trong các cơ quan, tổ chức thống
nhất quy trình nghiên cứu văn bằng, chứng
chỉ phục vụ tuyển dụng, lên lương, lên chức
trong nội bộ. Trên cơ sở thống nhất cơ sở dữ
Như vậy, để xử lý triệt để tình trạng làm
giả văn bằng, chứng chỉ, các tỉnh, thành phố
cần rà soát, chấn chỉnh việc đào tạo, cấp các
loại văn bằng, chứng chỉ và xử lý nghiêm các
tổ chức, cá nhân vi phạm. Bộ Công an chủ trì,
phối hợp Bộ Thông tin và Truyền thông và các
bộ, ngành có liên quan rà soát trên các trang
mạng xã hội nhằm phát hiện và có biện pháp
xử lý nghiêm theo quy định đối với các tập
thể, cá nhân có hành vi giới thiệu mua bán,
trao đổi các loại giấy chứng nhận chuyên
môn, nghiệp vụ (ngoại ngữ, tin học...). Đồng
thời, cần có hình thức xử lý nghiêm minh, kể
cả người sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả,
đặc biệt là những cán bộ, công chức trong các
cơ quan Nhà nước theo hướng hình sự hóa
liệu về văn bằng, chứng chỉ cho các cơ quan nếu có đủ căn cứ./.
tổ chức xã hội, cần có hướng dẫn của cơ quan
TÀI LIỆU THAM KHẢO
chuyên môn và có sự quản lý của các cơ quan
chức năng trong việc sử dụng cơ sở dữ liệu
và kết quả nghiên cứu văn bằng, chứng chỉ
tại các cơ quan đơn vị được chia sẻ cơ sở dữ
liệu. Trên cơ sở đó, các cơ quan nghiên cứu
hoàn toàn có thể ứng dụng khoa học công
nghệ trong việc sử dụng trí tuệ nhân tạo
phục vụ công tác giám định văn bằng, chứng
chỉ trong thời gian tới.
1. Quốc hội, Luật giáo dục đại học năm 2012,
sửa đổi năm 2018;
2. Học viện Cảnh sát nhân dân (2007), Giáo
trình Giám định tài liệu, Hà Nội;
3. Hoàng Trọng Lực (2010), Thực trạng và giải
pháp nâng cao hiệu quả công tác giám định kỹ thuật tài
liệu trên địa bàn thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sỹ,
Học viện Cảnh sát nhân dân;
4. Phạm Văn Toản (2010), Thực trạng và giải
pháp nâng cao hiệu quả công tác giám định hình dấu
trên địa bàn TP Hà Nội, Khóa luận tốt nghiệp, Học
viện Cảnh sát nhân dân.
5. Hà Lương Tín, Hoàng Trọng Lực, Quách
Công Chính (2018), Kỹ thuật hình sự Việt Nam, tập
4 – Nghiên cứu, giám định Kỹ thuật hình sự truyền
Năm là, Bộ Công an nên tăng cường áp
dụng xử phạt vi phạm hành chính và hình sự
hóa đối với vi phạm liên quan đến văn bằng,
chứng chỉ.
Hiện nay, làm giả văn bằng, chứng chỉ là
một trong những hành vi vi phạm hành chính
trong lĩnh vực giáo dục được quy định tại thống, NXB Công an nhân dân, Hà Nội.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 57
4 trang
11560
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đấu tranh chống tội phạm làm giả văn bằng, chứng chỉ", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- dau_tranh_chong_toi_pham_lam_gia_van_bang_chung_chi.pdf
