Đánh giá những tác động của việc thay đổi cách tính thuế đối với dịch vụ trung gian kết nối vận tải
THỰC TIỄN PHÁP LUẬT
ĐÁNH GIÁ NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THAY ĐỔI CÁCH TÍNH THUế
ĐỐI VỚI DịCH VỤ TRUNG GIAN KếT NỐI VẬN TảI
TS. Phạm Hoài Huấn*
TS. Phan Phương Nam**
*,**-Đại-học-Luật-TP.-HCM
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Từ khóa: Kinh tế chia sẻ, chính sách
thuế, Grab, thương mại điện tử.
Việt Nam vừa thay đổi chính sách thuế áp dụng đối với mô hình
trung gian kết nối vận tải. Điều này đã làm phát sinh các tranh chấp
giữa các tài xế với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kết nối.
Trong phạm vi bài viết này, các tác giả phân tích những tác động
của sự thay đổi này đến thị trường và người tiêu dùng, qua đó đề
xuất một số kiến nghị về vấn đề này.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 15/12/2020
: 20/12/2020
: 22/12/2020
Abstract:
Article Infomation:
Vietnam has changed the tax policy applied to the model of
intermediary transport connection. This change has resulted in
disputes between the drivers and the connection service providers.
This article provides an analysis of policy’s impacts on the market,
the consumers and also propose relevant solutions for the
concerned matters.
Key words: Sharing economy, tax
policy, Grab, e-commerce.
Article History:
Received
Edited
: 15 Dec. 2020
: 20 Dec. 2020
: 22 Dec. 2020
Approved
1. Cách tính thuế trước và sau khi Nghị
định 126 có hiệu lực
1.1. Cách tính thuế trước Nghị định
126
gày 19/10/2020, Chính phủ ban hành
Nghị định số 126/2020/NĐ-CP quy
Nđịnh chi tiết một số điều của Luật
Quản lý thuế (Nghị định 126). Nghị định
thay đổi mức thuế suất đối với các cá nhân
kinh doanh vận tải ký hợp đồng hợp tác kinh
doanh với công ty trung gian kết nối vận tải
(tài xế). Căn cứ quy định của Nghị định 126,
Công ty TNHH Grab Việt Nam (Grab) đã
thay đổi chính sách chia lợi ích giữa Grab và
tài xế. Ngay lập tức đã có nhiều cuộc đình
công của tài xế phản đối chính sách tăng
chiết khấu của Grab và giữa Grab và Tổng
cục thuế cũng bùng nổ tranh luận về chính
sách thuế mới. Nhìn từ sự kiện này, có hai
vấn đề cần phải được làm rõ: (i) Sự thay đổi
cách tính thuế sẽ ảnh hưởng đến những đối
tượng nào; (ii) Tác động của chính sách thuế
mới có làm ảnh hưởng đến mô hình kinh
doanh trung gian kết nối hay không?
Căn cứ Công văn 384/TCT-TNC ngày
08/02/2017 của Tổng Cục Thuế (Công văn
384), các cá nhân kinh doanh vận tải ký hợp
đồng hợp tác kinh doanh với Grab phải nộp
thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân theo
tỷ lệ phần trăm dựa trên doanh thu theo hợp
đồng theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 2
Thông tư số 92/2015/TT-BTC ngày 15/6/2015
của Bộ Tài chính với tỷ lệ lần lượt là:
- 3% trên doanh thu chịu thuế giá trị gia
tăng (GTGT); và
- 1,5% trên doanh thu chịu thuế thu nhập
cá nhân (TNCN) để tính thuế TNCN.
Bên cạnh đó, đối với các khoản tiền
thưởng khuyến khích theo doanh thu ngày,
cá nhân sẽ không bị tính thuế GTGT nhưng
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
34
Số 24 (424) - T12/2020
THỰC TIỄN PHÁP LUẬT
phải nộp thuế TNCN theo tỷ lệ 1% trên tiền
thưởng. Còn đối với khoản tiền thưởng chất
lượng phục vụ theo đánh giá sao, các cá
nhân sẽ phải nộp thuế TNCN với mức thuế
suất là 10% trên tiền thưởng từ 2 triệu
đồng/lần trở lên.
Như vậy, theo Công văn 384, Grab có
nghĩa vụ khai, nộp thuế thay cho tài xế theo
quy định đối với doanh thu, thu nhập được
chia theo hợp đồng hợp tác kinh doanh và
các khoản thưởng. Đánh giá tổng quan,
khoản thu nhập được chia theo hợp đồng
hợp tác kinh doanh chịu thuế TNCN và
doanh thu chịu thuế GTGT của các cá nhân
kinh doanh sẽ được Grab nộp thay là 4,5%
(trên doanh thu chịu thuế).
1.2. Cách tính thuế theo Nghị định 126
Điểm c khoản 5 Điều 7 Nghị định 126
quy định: “Tổ chức hợp tác kinh doanh với
cá nhân thì cá nhân không trực tiếp khai
thuế. Tổ chức có trách nhiệm khai thuế giá
trị gia tăng đối với toàn bộ doanh thu của
hoạt động hợp tác kinh doanh theo quy định
của pháp luật về thuế và quản lý thuế của tổ
chức mà không phân biệt hình thức phân
chia kết quả hợp tác kinh doanh, đồng thời
khai thay và nộp thay thuế thu nhập cá nhân
cho cá nhân hợp tác kinh doanh”. Theo quy
định này, cùng với Nghị định số
10/2020/NĐ-CP ngày 17/01/2020 của Chính
phủ Quy định về kinh doanh và điều kiện
kinh doanh vận tải bằng xe ô tô đã xác định
Grab phải kê khai và nộp thuế:
- Grab sẽ tính khoản phí kết nối, phí
quản lý; và
- Nhà nước sẽ thu thuế.
Chúng ta thử hình dung, một tài xế thực
hiện dịch vụ vận chuyển tạo ra khoản doanh
thu là 100.000 đồng. Bản chất khoản doanh
thu này là tổng của thù lao tài xế, phí quản
lý của Grab và tiền thuế phải nộp cho Nhà
nước. Theo đó, giả định doanh thu là không
đổi, thì việc một số hạng trong tổng kia tăng
lên, đồng nghĩa các số hạng còn lại phải
giảm đi. Nói cách khác, nếu một chủ thể
nhận được nhiều hơn, thì các chủ thể khác
sẽ được nhận ít đi. Nguyên lý này có thể
hình dung thông qua ví dụ sau:
- Trước khi có Nghị định 126, anh A
chạy 1 cuốc xe với cước giá là 100.000 đồng
và được xác định là doanh thu để tính thuế.
Theo đó, số tiền này Grap sẽ nộp thuế cho
anh A và chia cho anh A các sau:
+ Về xác định doanh thu anh A được
chia là 80.000 đồng (80% doanh thu).
+ Thuế TNCN là: 1,5% x 80.000 =
1.200 đồng.
+ Thuế GTGT là: 3% x 80.000 = 2.400
đồng.
Theo đó, số tiền anh A sẽ được nhận là
80.000 – (1.200 + 2.400) = 76,400 đồng.
- Khi Nghị định 126 có hiệu lực, anh A
chạy 1 cuốc xe với cước giá là 100.000 đồng
(giá này đã có thuế GTGT) thì số tiền thực
chất thu được sau thuế GTGT là1:
100.000/(1+10%)= 90.909 đồng.
- Thuế TNCN là 1,5%; và
- Về xác định doanh thu anh A được chia
là 90.909 x 80% = 72.727 đồng.
- Thuế GTGT là 10% trên doanh thu của
hoạt động hợp tác kinh doanh.
- Thuế TNCN là: 1,5% x 72.727 = 1.090
đồng.
Ai là người hưởng lợi từ sự thay đổi
này?
Theo đó, số tiền anh A sẽ được nhận là
72.727 – 1.090 = 71,637 đồng.
So sánh hai trường hợp trên, chúng ta
thấy, nguồn thu của Nhà nước tăng lên,
nguồn thu Grab bị giảm một ít và nguồn thu
của tài xế là giảm đi nhiều.
Nhìn từ góc độ tài chính, khi một
khoản doanh thu được tạo ra từ hoạt động
vận chuyển của tài xế, về cơ bản, khoản
doanh thu này sẽ chia cho ba (03) chủ thể
lần lượt là:
- Tài xế nhận thù lao của mình;
1 Theo hợp đồng hợp tác kinh doanh giữa Công ty Grap và tài xế là phân chia theo tỷ lệ 20: 80 trên doanh thu
sau thuế GTGT.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
35
Số 24 (424) - T12/2020
THỰC TIỄN PHÁP LUẬT
2. Bình luận
của pháp luật. Thuế là một thành tố quan
trọng, ảnh hưởng lớn đến hoạt động của
doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp vận
tải dựa trên nền tảng kết nối như Grab nói
riêng. Lấy cột mốc của Nghị định 126 làm
ví dụ. Chính sách thuế được áp dụng đối với
mô hình kinh doanh này đang thể hiện hoặc
đáp ứng cho những mục tiêu gì? Chúng tôi
chưa tìm thấy logic đằng sau sự thay đổi về
chính sách thuế trước và sau khi Nghị định
126 ra đời. Nhìn từ góc độ vĩ mô, đây mới
là vấn đề mà bất cứ Chính phủ nào cũng cần
phải quan tâm; bởi lẽ, một khi pháp luật thuế
nói riêng và pháp luật nói chung là không ổn
định và khó dự đoán, nó sẽ tạo nên trở lực
trong việc thu hút đầu tư nước ngoài.
Cho đến nay, dù cơ quan có thẩm quyền
chưa công bố số liệu thống kê cụ thể, nhưng
do ảnh hưởng của đại dịch covid 19, nguồn
thu ngân sách năm nay sẽ bị ảnh hưởng theo
chiều hướng bất lợi. Chúng tôi cho rằng,
mặc dù cân đối và tránh thâm hụt ngân sách
luôn là một vấn đề vĩ mô cần phải được ưu
tiên, nhưng việc ban hành Nghị định 126 vào
thời điểm này để lại một số bất cập sau:
Thứ nhất, đại dịch covid-19 đã ảnh
hưởng đến toàn bộ nền kinh tế. Trong bối
cảnh ảnh hưởng của đại dịch, người lao động
cần có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước. Hỗ trợ
không chỉ được nhìn nhận ở góc độ của gói
hỗ trợ tài chính, mà còn cần được nhìn nhận
ở các biện pháp, chính sách mở rộng cơ hội
làm việc và/hoặc tạo ra thu nhập. Do vậy,
chúng tôi cho rằng thiếu hợp lý khi Chính phủ
ban hành nghị định 126 vào thời điểm này.
Thứ hai, Nghị định 126 tác động đến
toàn bộ mô hình kinh doanh vận tải dựa trên
nền tảng trung gian kết nối. Điều này có
nghĩa là toàn bộ các mảng vận tải hành
khách, giao hàng, giao đồ ăn… đều phải chịu
mức thuế suất cao hơn. Các mô hình vận tải
dựa trên các nền tảng kết nối như Grab đang
đóng vai trò là những đơn vị logistics, một
thành tố không thể thiếu của thương mại điện
tử. Việc logistics tăng giá sẽ làm cho giá hàng
hoá của thương mại điện tử tăng2. Như vậy,
trong khi chúng ta đang khuyến khích phát
triển thương mại điện tử thì việc ban hành
Nghị định 126 lại góp phần tạo nên trở lực
cho việc phát triển ngành logistics, một trụ
cột có ý nghĩa thúc đẩy thương mại điện tử.
Thứ ba, một trong những yếu tố căn bản
thu hút đầu tư là tính ổn định và dễ dự đoán
3. Kiến nghị
Từ những phân tích nêu trên, chúng tôi
cho rằng, để bảo đảm sự phát triển thương
mại điện từ, tăng cường thu hút đầu tư nước
ngoài vào Việt Nam, Chính phủ cần cân
nhắc một số giải pháp sau:
3.1. Các giải pháp trong ngắn hạn
Trước khi đánh giá những tác động bất
lợi của Nghị định 126 đến đời sống của
người lao động3, cần tạm dừng việc thi hành
Nghị định này. Bởi lẽ, việc tạo điều kiện để
người lao động có thể tự tạo ra thu nhập vẫn
là một cách hỗ trợ người lao động bị tác
động bởi đại dịch covid-19, đặc biệt khi gói
hỗ trợ tài chính của Nhà nước cho mục tiêu
này luôn bị giới hạn bởi sự eo hẹp về ngân
sách nhà nước.
Cơ quan quản lý thuế cần có văn bản
giải thích rõ sự tác động của quy định về giá
cả của dịch vụ Grab để mọi người có thể
thấy bản chất của vấn đề và cùng nhau chia
sẻ. Việc cho rằng, sự thay đổi cách tính thuế
không làm ảnh hưởng giá của dịch vụ là
20201205224432634.htm, truy cập ngày 19.12.2020
3 Để tránh nhầm lẫn, chúng tôi dùng chữ “người lao động” với tư cách là những người chạy xe để vận chuyển
người, hàng hoá và tạo ra thu nhập nuôi sống bản thân và gia đình mà không hàm ý khẳng định các tài xế
là người lao động và Grab là người sử dụng lao động theo quy định của pháp luật lao động.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
36
Số 24 (424) - T12/2020
THỰC TIỄN PHÁP LUẬT
hoàn toàn không chính xác và làm nhiều chủ
thể hiểu lầm về việc tăng giá cước của những
chủ thể kinh doanh theo mô hình kinh doanh
vận tải dựa trên nền tảng kết nối mà Grab là
một ví dụ4.
(trong trường hợp này là cá nhân ủy quyền
cho Grap quyết toán thuế)9. Chúng tôi cho
rằng, cần xác định đây là nghĩa vụ của tổ
chức hợp tác khi có yêu cầu của cá nhân hợp
tác kinh doanh. Bởi lẽ, chính tổ chức hợp tác
nắm rõ và có đầy đủ số liệu kết quả hoạt
động kinh doanh của người hợp tác. Do vậy,
nếu những cá nhân này có thu nhập đã được
kê khai nộp thuế hay, lúc này, họ có quyền
lựa chọn hoặc tự thực hiện hoạt động quyết
toán thuế và tổ chức hợp tác phải có nghĩa
vụ cung cấp đầy đủ các giấy tờ liên quan
hoặc yêu cầu ủy quyền và lúc này tổ chức
hợp tác có nghĩa vụ quyết toán thuế cho các
cá nhân này. Quy định này nhằm bảo vệ tốt
hơn quyền lợi của những cá nhân này và
đảm bảo nguyên tắc “thu đúng, thu đủ” cũng
như “thu thuế hợp lý” của Nhà nước.
Ba là: chính sách thuế đối với cả một
lĩnh vực vận tải (hành khách và hàng hoá),
ảnh hưởng đến một bộ phận lớn trong xã hội
(tài xế, người tiêu dùng, các doanh nghiệp)
và có tác động liên ngành (đến thương mại
điện tử) nhưng lại được điều tiết bởi các
công văn, nghị định của cơ quan hành pháp,
tác giả cho rằng, đó là một điều chưa phù
hợp, cần phải được khắc phục trong thời
gian tới. Các chính sách và/hoặc mức thuế
suất phải được ghi nhận trong luật và các văn
bản hướng dẫn, nếu có, chỉ nằm trong khuôn
khổ của luật, tức phải mang tính dễ dự đoán.
Đó cũng là phương thức để Việt Nam trở
thành một địa chỉ đáng tin cậy về đầu tư
3.2. Giải pháp trong dài hạn
Một là, cần thay đổi và điều chỉnh mức
doanh thu để xác định thu nhập chịu thuế
TNCN và thuế GTGT của các chủ thể kinh
doanh là cá nhân. Bởi lẽ, mức quy định
doanh thu 100.000.000 (một trăm triệu)
đồng/năm để xác định hàng hóa, dịch vụ
kinh doanh phải chịu thuế GTGT5 và thuế
TNCN6 đã không còn phù hợp với điều kiện
kinh tế - xã hội hiện nay. Mức doanh thu này
trước đây được ban hành để nhằm tương
đồng với mức giảm trừ gia cảnh cho cá nhân
có thu nhập từ tiền công, tiền lương là 9
triệu/tháng (108 triệu/năm)7. Tuy nhiên, mức
giảm trừ gia cảnh hiện nay đã thay đổi và
tăng thành 11 triệu đồng/tháng (132
triệu/năm)8. Vì vậy, cần có sự điều chỉnh
mức doanh thu để xác định thu nhập chịu
thuế TNCN và thuế GTGT của chủ thể kinh
doanh là cá nhân cho phù hợp để đảm bảo
cuộc sống của họ.
Hai là, cần quy định về quyết toán thuế
TNCN và thuế GTGT hợp lý hơn để tạo điều
kiện thuận lợi cho chủ thể kinh doanh là cá
nhân. Theo đó, cần bổ sung quy định mang
tính trao quyền cho cá nhân kinh doanh khi
hợp tác cùng tổ chức có thể ủy quyền cho tổ
chức thực hiện hoạt động quyết toán thuế
nước ngoài
n
tram-tai-xe-tat-app-tap-trung-truoc-tru-so-grab-phan-doi-viec-tang-gia-cuoc-20201207141304728.htm, truy
cập ngày 19.12.2020; Tổng cục thuế khẳng định Grab tăng chiết khấu cho tài xế là không đúng,
dung-623102/, truy cập ngày 19.12.2020.
5 Khoản 1 Điều 1 của Luật số 31/2013/QH13 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng.
6 Khoản 1 Điều 2 của Luật số 71/2014/QH13 sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế
7 Khoản 4 Điều 1 của Luật số 26/2012/QH13 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân
8 Nghị quyết số: 954/2020/UBTVQH14 ngày 2 tháng 6 năm 2020 của UBTVQH về điều chỉnh mức giảm trừ
gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân.
9 Hiện nay, việc áp dụng ủy quyền trong quyết toán thuế TNCN chỉ áp dụng trong một số trường hợp như kê
khai, nộp thuế liên quan thu nhập từ tiền công, tiền lương, chuyển nhượng chứng khoán…và chưa rõ ràng
trong trường hợp này.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
37
Số 24 (424) - T12/2020
4 trang
13780
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đánh giá những tác động của việc thay đổi cách tính thuế đối với dịch vụ trung gian kết nối vận tải", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- danh_gia_nhung_tac_dong_cua_viec_thay_doi_cach_tinh_thue_doi.pdf
