Chế định “đồng thuận”- Một chế định đặc thù trong luật hình sự Cộng hòa Liên Bang Đức
CHẾ ĐỊNH “ĐỒNG THUẬN”- MỘT CHẾ ĐỊNH ĐẶC THÙ
TRONG LUẬT HÌNH SỰ CỘNG HÒA LIÊN BANG ĐỨC
TRẦN HỮU TRÁNG*
Đồng thuận là một chế định bổ sung cho chế định lỗi trong luật hình sự giúp giải quyết
nhiều tình huống mà nếu không có sự đồng thuận của người bị tác động thì sẽ không có cơ
sở hợp pháp để loại trừ tính chất tội phạm của các hành vi gây thiệt hại cho tính mạng,
sức khỏe, tài sản và các quyền, lợi ích của người khác. Bài viết này phân tích chế định
“Đồng thuận” trong luật hình sự Cộng hòa liên bang (CHLB) Đức, từ đó rút ra bài học kinh
nghiệm cho Việt Nam.
Từ khóa: Đồng thuận, loại trừ, trách nhiệm hình sự, thuần phong mỹ tục.
Ngày nhận bài: 16/6/2021; Biên tập xong: 16/6/2021; Duyệt đăng: 16/6/2021
As a supplement to the fault institution in criminal law, Consent helps to solve
situations which there will be no legal basis to exclude the criminal nature of acts that
cause damage to one’s life, health, property, rights and interests without the consent of
the affected subjects. This article clarifies Consent institution in the Federal Republic
of Germany’s criminal law, thereby drawing experience for Vietnam.
Keywords: Consent, exclusion, criminal liability, customs.
1. Chế định đồng thuận trong luật của pháp luật (Verzicht auf Rechtsschuꢀ)1.
hình sự Cộng hòa liên bang Đức
Mặc dù đồng thuận là sự từ bỏ quyền
của người bị tác động, tuy nhiên, không
phải trường hợp nào pháp luật cũng cho
phép cá nhân được từ bỏ quyền của mình.
Việc từ bỏ quyền chỉ trong giới hạn nhất
định, cụ thể như sau:
Thứ nhất, việc từ bỏ các quyền phải
được pháp luật cho phép. Điều này có
nghĩa là không được phép từ bỏ các
quyền mà việc từ bỏ quyền này xâm hại
đến các lợi ích công cộng (như trường
hợp gây cháy nghiêm trọng quy định tại
Điều 306a Bộ luật hình sự (BLHS) CHLB
Đức (§ 306a Schwere Brandstiftung) hoặc
trường hợp say rượu trong giao thông
Trong thực tiễn, có rất nhiều hoạt động
về hình thức là những hành vi gây thiệt
hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của
người khác. Tuy nhiên, do các hành vi này
nhận được sự đồng thuận của người bị tác
động nên đã loại trừ tính chất tội phạm
của hành vi. Ví dụ, một bác sĩ thực hiện
phẫu thuật cho một bệnh nhân. Về hình
thức, hành vi này tương tự hành vi cố ý
gây thương tích nhưng sự đồng thuận
của nạn nhân và mục đích của hành vi đã
loại trừ tính chất tội phạm của hành vi.
Điều này cũng tương tự như khi một thợ
may sửa chiếc quần bò hay cái áo lông của
khách hàng, người thợ may phải cắt ngắn quy định tại Điều 316 BLHS CHLB Đức (§
quần bò hoặc cắt bớt chiều rộng chiếc áo… 316 Trunkenheit im Verkehr),…
Hành vi này có sự đồng thuận của khách
* Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Trưởng khoa Luật, Trường Đại
hàng nên đã loại trừ trách nhiệm hình sự
học Mở Hà Nội
của tội hủy hoại tài sản. Chế định đồng
thuận trong luật hình sự CHLB Đức được
1ꢁ Johannes Wessels, Werner Beulke, Strafrecht
Allgemeiner Teil, 33., neu bearbeitete Auflage, C.F.
coi như một sự từ bỏ quyền được bảo vệ Müller Verlag Heidelberg, 2003, tr. 122.
Số 03 - 2021
Khoa học Kiểm sát 29
CHẾ ĐỊNH “ĐỒNG THUẬN”- MỘT CHẾ ĐỊNH ĐẶC THÙ...
Thứ hai, người đồng thuận phải là bởi hành vi.4
người có quyền. Điều này có nghĩa là
muốn từ bỏ quyền thì người đó phải là
người có quyền hợp pháp, được pháp luật
bảo vệ hoặc phải là người được ủy quyền
hợp pháp để định đoạt quyền lợi đó.
Thứ ba, người đồng thuận phải là
người có đầy đủ khả năng thể hiện sự
đồng thuận của mình. Điều này có nghĩa
là người đó phải có đủ năng lực nhận thức
và năng lực điều khiển hành vi; có khả
năng nhận thức rõ ý nghĩa và phạm vi của
việc từ bỏ quyền, cũng như phải đánh giá
được hậu quả của việc từ bỏ quyền này.
Để bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc áp
dụng các trường hợp đồng thuận, BLHS
CHLB Đức đã có nhiều quy định liên quan
đến chế định đồng thuận. Điều 228 BLHS
CHLB Đức quy định: “Ngưꢀi nào thực hiện
hành vi gây thương tích cho ngưꢀi khác trên
cơ sở sự đồng thuận của ngưꢀi bị gây thương
tích thì hành vi chỉ phải chịu trách nhiệm hình
sự nếu sự đồng thuận này trái với các phong
tục, tập quán tốt đẹp”5. Một ví dụ điển hình
cho trường hợp này là một nhóm thanh
thiếu niên tuổi từ 16 đến 17 là thành viên
của băng nhóm “Schwabing Hotspurs”. J
(15 tuổi) muốn gia nhập băng nhóm nên
đã đồng thuận với nghi thức gia nhập
nhóm là sꢂ bị đánh đập bởi ba thành viên
của nhóm. Nhóm cũng giải thích rõ là khả
năng khi bị đánh sꢂ phải chịu những tổn
thương, kể cả gãy xương sườn. Ngay khi
J đồng ý, A, B và C đã đánh J gây ra nhiều
vết bầm tím, trầy xước và sứt 1 cái răng.
Thứ tư, sự đồng thuận phải trên cơ sở
mong muốn tự nguyện của chính người
đó. Một sự đồng thuận trên cơ sở bị ép
buộc, gian lận hoặc dựa trên sự vi phạm
nghĩa vụ giải thích thì không có giá trị.2
Thứ năm, sự đồng thuận trên cơ sở có
hành vi xâm phạm sự bất khả xâm phạm
về thân thể phải không được trái với
thuần phong mỹ tục.3 Đây là một trong J đã phải điều trị trong 2 tuần6. Rõ ràng
những yêu cầu nhằm bảo vệ tính mạng, trong trường hợp này, mặc dù có sự đồng
sức khỏe khỏi những hành vi trái với luân
thường, đạo lý. Ví dụ, một sự đồng thuận
cho người khác gây thương tích để trốn
tránh nghĩa vụ quân sự hay đi ăn xin thì
không có giá trị.
Thứ sáu, sự đồng thuận phải được giải
thích rõ ràng hoặc phải được thể hiện
cụ thể trước khi hành vi được thực hiện.
Điều này bảo đảm cho người đồng thuận
hình dung hết mọi hậu quả để đưa ra
một quyết định sáng suốt. Một sự đồng
thuận sau khi hành vi đã được thực hiện
sꢂ không có ý nghĩa đối với việc loại trừ
trách nhiệm hình sự.
thuận của J, nhưng đây là một sự đồng
thuận trái với thuần phong, mỹ tục. Do
vậy, hành vi của A, B và C vẫn phải chịu
trách nhiệm hình sự theo Điều 223 BLHS
CHLB Đức: Tội “Gây thương tích” (§ 223
Körperverleꢀung).
Ngoài ra, rất nhiều điều luật có đề
cập đến sự đồng thuận như là các cơ sở
hợp pháp cho các hành vi loại trừ trách
nhiệm hình sự. Ví dụ trong tội “Phát tán,
4ꢁ Johannes Wessels, Werner Beulke, Sđd, tr.122- 124;
Volker Krey, Deutsches Strafrecht Allgemeiner Teil, Band
1, 3. Auflage, Verlag W. Kohlhammer, 2008, tr. 232-238.
5ꢁ
§ 228 Strafgeseꢀbuch (Bộ luật Hình sự phiên bản
Thứ bảy, người thực hiện hành vi phải
dựa trên sự hiểu biết đầy đủ về sự đồng
công bố ngày 13/11/1998 (Công báo Luật Liên bang
I trang 3322), được sửa đổi lần cuối bởi Điều 1 của
thuận và phải hành động trên cơ sở sự Đạo luật ngày 30/3/2021 (Công báo Luật Liên bang I
đồng thuận rõ ràng của người bị tác động
de/stgb/BJNR001270871.html.
2ꢁ Johannes Wessels, Werner Beulke, Sđd, tr.122, 123.
6ꢁOstendorf,Jugendstrafrecht,Lehrbuch/Studienliteratur,
3ꢁ Urs Kindhäuser, Strafgeseꢀbuch, 5. Auflage, Nomos, 7., völlig überarbeitete Auflage. 2013, Nomos. ISBN 978-
2017, Rn 10.
3-8487-0261-9, tr.288.
30 Khoa học Kiểm sát
Số 03 - 2021
TRẦN HỮU TRÁNG
mua bán và chiếm đoạt những ấn phẩm này quy định: “Trưꢀng hợp không thể hỏi ý
khiêu dâm về người chưa thành niên”
(§ 184c Verbreitung, Erwerb und Besiꢀ
jugendpornographischer Schriften), tại
khoản 4 quy định: “Ngưꢀi nào chiếm hữu
những ấn phẩm khiêu dâm về ngưꢀi chưa
thành niên thì bị xử phạt với hình phạt tước
tự do đến một năm hoặc hình phạt tiền. Câu 1
không áp dụng đối với hành vi của ngưꢀi dưới
18 tuổi đã tạo ra các ấn phẩm khiêu dâm về
ngưꢀi chưa thành niên mà có sự đồng thuận
của những ngưꢀi này”.7
Luật hình sự CHLB Đức cũng quy
định một trường hợp đặc biệt được gọi
là “Đồng thuận trên cơ sở suy đoán” (Die
mutmaßlicheEinwilligung).Đâylàtrường
hợp hành động vì lợi ích của nạn nhân.
Trường hợp này thường xảy ra trong lĩnh
vực y học khi nạn nhân đang trong tình
trạng nguy hiểm đến tính mạng nhưng
không thể thể hiện hoặc thể hiện không
chính xác sự đồng thuận của mình, đặc
biệt là các nạn nhân bị tai nạn giao thông,
tai nạn lao động… Trong trường hợp này,
cơ sở hợp pháp của “Đồng thuận trên cơ
sở suy đoán” là một sự phán đoán xác suất
về mong muốn thật sự của nạn nhân tại
thời điểm hành động. Đây là hành động
dựa trên lợi ích, nhu cầu, mong muốn và
các giá trị của nạn nhân.8
kiến của ngưꢀi bệnh hoặc ngưꢀi đại diện của
ngưꢀi bệnh và nếu không thực hiện phẫu thuật
hoặc can thiệp ngoại khoa sẽ đe dọa trực tiếp
đến tính mạng của ngưꢀi bệnh thì ngưꢀi đứng
đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh quyết định tiến
hành phẫu thuật hoặc can thiệp ngoại khoa”.
Đây chính là những quy định thể hiện nội
dung của chế định đồng thuận và suy đoán
đồng thuận. Tuy nhiên, những nội dung
quy định trong Luật Khám, chữa bệnh mới
chỉ là những nội dung thể hiện nguyên
tắc hành nghề. Để bảo đảm cơ sở pháp lý
vững chắc cho hoạt động trong ngành y
cũng như các ngành khác có tác động về
hình thức gây thiệt hại cho tính mạng, sức
khỏe, tài sản của người khác thì cần có các
quy định thể hiện rõ chế định đồng thuận
của người chịu tác động. Chúng ta hoàn
toàn có thể học tập kinh nghiệm lập pháp
của CHLB Đức hoặc quy định chế định
đồng thuận bên cạnh các chế định khác đã
có trong Chương IV quy định về những
trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự để
vừa bảo vệ các hoạt động nghề nghiệp, vừa
tăng cường bảo vệ các quyền và lợi ích hợp
pháp của cá nhân trong xã hội./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Johannes Wessels, Werner Beulke, Strafrecht
Allgemeiner Teil, 33., neu bearbeitete Auflage, C.F.
Müller Verlag Heidelberg, 2003;
2. Ostendorf, Jugendstrafrecht, Lehrbuch/Stu-
dienliteratur, 7., völlig überarbeitete Auflage. 2013,
Nomos. ISBN 978-3-8487-0261-9;
3. Strafgeseꢀbuch (Bộ luật Hình sự phiên bản
công bố ngày 13/11/1998 (Công báo Luật Liên bang
I trang 3322), được sửa đổi lần cuối bởi Điều 1 của
Đạo luật ngày 30/3/2021 (Công báo Luật Liên bang
2. Kinh nghiệm cho Việt Nam
Có thể nói, việc quy định chế định
“Đồng thuận” trong BLHS là cơ sở pháp
lý quan trọng, là một trong các căn cứ để
loại trừ tính chất tội phạm của hành vi gây
thiệt hại, loại trừ trách nhiệm hình sự. Luật
Khám, chữa bệnh năm 2009 của Việt Nam
được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Quy hoạch
năm 2017 tại Điều 61 đã quy định “Mọi
net.de/stgb/BJNR001270871.html;
4. Urs Kindhäuser, Strafgeseꢀbuch, 5. Auflage,
Nomos, 2017;
đều phải được sự đồng ý của ngưꢀi bệnh hoặc
đại diện của ngưꢀi bệnh, trừ trưꢀng hợp quy
định tại khoản 3 Điều này”. Khoản 3 Điều
5. Volker Krey, Deutsches Strafrecht Allge-
meiner Teil, Band 1, 3. Auflage, Verlag W. Kohl-
hammer, 2008.
7ꢁ (4) § 184c Strafgeseꢀbuch, Tlđd.
8ꢁ BLHS Đức, tr. 125.
Số 03 - 2021
Khoa học Kiểm sát 31
3 trang
10780
Free
Bạn đang xem tài liệu "Chế định “đồng thuận”- Một chế định đặc thù trong luật hình sự Cộng hòa Liên Bang Đức", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- che_dinh_dong_thuan_mot_che_dinh_dac_thu_trong_luat_hinh_su.pdf
