Hệ thống dấu vết cháy tại hiện trường cháy nhà cao tầng và một số chú ý trong quá trình khám nghiệm hiện trường
HỆ THỐNG DẤU VẾT CHÁY TẠI HIỆN TRƯỜNG CHÁY NHÀ CAO TẦNG...
VÀ MỘT SỐ CHÚ Ý TRONG QUÁ TRÌNH KHÁM NGHIỆM HIỆN TRƯỜNG
PHẠM VĂN TOẢN*
Nhằm điều tra, làm rõ bản chất vụ cháy nhà cao tầng, cán bộ khám nghiệm hiện
trường cần căn cứ vào hệ thống dấu vết cháy xuất hiện và tồn tại ở hiện trường, từ đó rút
ra những vấn đề cần chú ý trong quá trình khám nghiệm hiện trường cháy nhà cao tầng,
phục vụ công tác điều tra.
Từ khóa: Hiện trường, cháy nhà cao tầng, dấu vết cháy, khám nghiệm hiện trường cháy.
Ngày nhận bài: 24/9/2020; Biên tập xong: 25/9/2020; Duyệt đăng: 25/9/2020.
In order to investigate the fire of skyscrapers, scene examiners need to base on the
system of fire traces that appear and exist at the scene, thereby point out issues that
need aꢀention in scene examination at the fire of skyscrapers for investigation.
Keywords: Scene, the fire of skyscrapers, fire traces, examination of the fire scene.
rong thời kỳ hội nhập quốc tế xảy ra 10 vụ cháy, nổ, làm chết hoặc bị
mạnh mẽ như hiện nay, kinh tế
- xã hội của Việt Nam tiếp tục
thương 01 người, thiệt hại về tài sản ước
tính 4,1 tỷ đồng. Đặc biệt, trong số các vụ
cháy đã xảy ra, số vụ cháy nhà cao tầng
ngày càng có những diễn biến phức tạp
với nhiều vụ cháy gây thiệt hại rất lớn về
người và tài sản, gây hoang mang trong
dư luận quần chúng nhân dân. Điển hình
là vụ cháy chung cư Carina Plaza (phường
16, quận 8, TP. Hồ Chí Minh) vào rạng
sáng 23/3/2018 khiến 13 người chết, hơn
90 người nhập viện, 340 xe máy và 17 ôtô
T
phát triển, tốc độ đô thị hóa nhanh; số lượng
các cơ sở, công trình, khu công nghiệp, khu
dân cư, chung cư, nhà cao tầng, nhà siêu cao
tầng, chợ, trung tâm thương mại và các cơ
sở khác ngày càng gia tăng cả về số lượng
và quy mô. Trong khi đó, hệ thống cơ sở hạ
tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, ý thức phòng
cháy của một bộ phận không nhỏ người dân
chưa cao, công tác quản lý về phòng cháy
chữa cháy (PCCC) một số nơi còn chưa thực
sự chặt chẽ… tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ, tác
động không nhỏ đến tình hình cháy, nổ và
công tác PCCC trên cả nước.
1
bị cháy, thiệt hại hàng trăm tỷ đồng.
Sau khi các vụ cháy nhà cao tầng xảy
ra, yêu cầu bắt buộc là phải tiến hành điều
tra, khám nghiệm hiện trường nhằm làm
rõ nguyên nhân, bản chất của vụ cháy như:
vùng xuất phát cháy đầu tiên, chất gây cháy,
nguồn nhiệt gây cháy, hướng cháy, diễn biến
quá trình cháy, cường độ cháy, hậu quả tác
hại của vụ cháy… Để làm rõ được các vấn
đề trên, cần phải căn cứ vào hệ thống dấu
Theo báo cáo về tình hình kinh tế - xã
hội của Tổng cục Thống kê từ năm 2015
đến 2019, ở Việt Nam đã xảy ra 18.066 vụ
cháy, nổ, làm chết 715 người, bị thương
1.282 người; thiệt hại về tài sản ước tính
7.479 tỷ đồng. Trung bình mỗi năm xảy ra
3.613 vụ cháy, nổ, làm chết 143 người, bị
thương 256 người, thiệt hại về tài sản trị
*ꢀĐại úy, Thạc sĩ, Khoa Kỹ thuật hình sự - Học viện
giá 1.495,8 tỷ đồng. Trung bình mỗi ngày Cảnh sát nhân dân.
Số chuyên đề 03 - 2020
Khoa học Kiểm sát 55
HỆ THỐNG DẤU VẾT CHÁY TẠI HIỆN TRƯỜNG CHÁY NHÀ CAO TẦNG...
vết cháy xuất hiện và tồn tại ở hiện trường.
Tuy vậy, trong quá trình khám nghiệm hiện
trường cháy nhà cao tầng, trong nhiều vụ
việc tỉ lệ phát hiện dấu vết còn thấp, còn có
biểu hiện bỏ sót dấu vết, vật chứng; việc ghi
nhận dấu vết còn qua loa, mô tả dấu vết vào
biên bản khám nghiệm hiện trường chưa
đảm bảo yêu cầu, chưa đảm bảo yếu tố
khách quan; một số vụ việc thu dấu vết còn
tràn lan; chưa đánh giá, khai thác tốt thông
tin từ dấu vết, vật chứng tại hiện trường;
lực lượng kỹ thuật hình sự (KTHS) ở các địa
phương còn phải thường xuyên trưng cầu
Viện Khoa học hình sự hỗ trợ khám nghiệm,
nhất là các vụ cháy lớn, nghiêm trọng.
Một là, nhận thức đúng đắn, sâu sắc và
toàn diện về hệ thống dấu vết, đặc biệt là dấu
vết đặc trưng tại hiện trường cháy nhà cao tầng
Hệ thống dấu vết cháy đặc trưng tại
hiện trường cháy nhà cao tầng bao gồm
nhiều loại khác nhau như dấu vết than
hóa, dấu vết bong tróc, phồng rộp, dấu
vết nóng chảy, dấu vết ám khói, dấu vết
cong vênh, biến dạng… Mỗi loại dấu vết
được hình thành ở những điều kiện khác
nhau và phản ánh những khía cạnh nhất
định liên quan đến vụ cháy. Cụ thể như:
Dấu vết than hóa: Thường gặp dấu
vết này dưới dạng cháy sém, cháy dở và
cháy tàn trắng thể hiện mức độ tác động
nhiệt, chiều hướng và phạm vi đám cháy.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến
thực trạng hiệu quả khám nghiệm hiện
trường (KNHT) cháy nhà cao tầng chưa
cao. Có thể kể đến như nhận thức của
cán bộ KNHT về vai trò quan trọng của
việc nghiên cứu dấu vết cháy trong điều
tra, làm rõ các vụ cháy còn chưa đầy đủ;
phương tiện KNHT, phát hiện, thu thập
dấu vết cháy còn thiếu, lạc hậu; quan hệ
phối hợp trong KNHT cháy nói chung
và cháy nhà cao tầng nói riêng còn chưa
thực sự chặt chẽ… Đặc biệt, việc cán bộ
KNHT chưa nắm vững về hệ thống dấu
vết cháy, cơ chế hình thành, thông tin có
thể khai thác từ hệ thống dấu vết cháy tại
hiện trường cháy nhà cao tầng… dẫn đến
quá trình giải quyết vụ cháy nhà cao tầng
còn gặp nhiều khó khăn.
Dấu vết cháy rộp: Được hình thành
là do các lớp sơn, vôi ve, chất màu… có
độ giãn nở nhiệt, độ đàn hồi, khả năng
dẫn nhiệt và độ bền nhiệt khác với vật thể
mang chúng. Khi tiếp xúc với nhiệt đám
cháy, dưới tác dụng nhiệt, các lớp chất
này bị sấy khô nung nóng, biến dạng, vết
nứt, cong vênh, bong rộp và bén cháy. Khi
nghiên cứu dấu vết cháy rộp, căn cứ vào
mức độ chịu tác dụng nhiệt của dấu vết
cháy rộp có thể xác định cường độ cháy,
căn cứ vào sự phân bố của dấu vết để lại
tại hiện trường có thể xác định vùng cháy,
cường độ cháy và hướng cháy.
Dấu vết nung nóng, bong tróc: Được
hình thành do ở trong tường, trần nhà, nền
nhà có những khe nhỏ, lỗ nhỏ chứa không
khí ẩm nên khi chúng bị nung nóng cục bộ
mạnh, thể tích khí trong đó giãn nở mạnh
hơn nơi khác, làm cho nơi đó bị rạn vỡ và
bong tróc. Từ đó, nghiên cứu dấu vết này
có thể giúp xác định hướng, tọa độ của
vùng cháy đầu tiên, điểm xuất phát cháy
hoặc xác định vùng cháy mạnh nhất.
Để làm tốt công tác phát hiện, thu
thập, đánh giá và sử dụng dấu vết hình
sự tại hiện trường cháy nhà cao tầng phục
vụ cho quá trình điều tra, đòi hỏi cán bộ
khám nghiệm hiện trường vụ cháy phải
làm tốt những vấn đề sau:
56 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 03 - 2020
PHẠM VĂN TOẢN
Dấu vết khói ngưng đọng: Sự hình
Đối với mẫu than tro, sản phẩm cháy…
thành dấu vết khói ngưng đọng chủ yếu nghi có nhiên liệu thì phải được bảo quản
phụ thuộc vào sự chênh lệch nhiệt độ. trong chai thuỷ tinh sạch hoặc túi nilon
Tại hiện trường các vụ cháy nhà cao tầng, sạch nút hoặc buộc thật kín, các mẫu này
dấu vết khói ngưng đọng được tồn tại bền cần phải được bảo quản độc lập nhau.
vững trong môi trường với điều kiện thời
Đối với mẫu là chất khí phải dùng chai
tiết khác nhau, thường được hình thành
thuỷ tinh sạch lấy mẫu bằng cách chứa đầy
đậm nét ở những vị trí bị che khuất. Do
nước sạch vào chai sau đó đưa vào chỗ cần
đó, các vị trí thường phát hiện dấu vết ám
lấy mẫu đổ nước ra, quấn chặt miệng chai
khói tại hiện trường cháy nhà cao tầng là
bằng nhiều lớp nilon buộc dây chun.
ở mặt ngoài các tường bao, vị trí trần mái,
Ba là, làm tốt việc đánh giá hệ thống dấu
vết cháy để xác định vùng cháy đầu tiên, điểm
xuất phát cháy để có cơ sở nhận định nguyên
nhân cháy
bề mặt của chống cháy lan… Nghiên cứu
dấu vết ám khói, căn cứ vào vị trí như trần
nhà, mái nhà, tường, vách… và sự tương
quan với những dấu vết cháy khác có thể
xác định được vị trí xuất phát cháy.
- Đánh giá hệ thống dấu vết cháy để
xác định vùng cháy đầu tiên
Dấu vết nóng chảy: Dấu vết được
hình thành khi các loại vật liệu kim loại
như đồng, nhôm, thiếc… hoặc những vật
dễ nóng chảy khác như những đồ vật làm
bằng nhựa khi bị tác dụng mạnh của nhiệt
đám cháy, đạt đến nhiệt độ nhất định thì
bị nóng chảy. Nghiên cứu dấu vết nóng
chảy có thể xác định được nhiệt độ của
đám cháy nơi tồn tại vật liệu đó. Dấu vết
nóng chảy có ý nghĩa quan trọng trong
quá trình những trường hợp xác định
nguyên nhân cháy do chập điện.
Vùng cháy đầu tiên thường xuất hiện
các dấu vết đặc trưng như sau: Vết muội
đen ám khói ngưng tụ; vết cháy dở, cháy
sém; vết bong rộp và sự biến đổi màu sắc
của vật liệu; vết nung nóng trắng, bong
tróc trên tường, vách, mặt nền, trần nhà,
kết cấu bê tông; vết biến đổi màu sắc của
kim loại; vết than hóa; vết cháy tàn trắng.
Tổng hợp những thông tin các tổ hợp dấu
vết được hình thành ở các hướng khác
nhau và đều được quy tụ về một vùng có
giới hạn không gian xác định. Sau đó tiến
hành kiểm tra ngược lại, nếu thấy các tổ
hợp dấu vết và mối quan hệ giữa chúng
đều được hình thành theo hướng phù hợp
với chiều lan truyền của quá trình cháy thì
phần không gian có giới hạn đó là vùng
cháy đầu tiên.
Hai là, làm tốt việc thu lượm, bảo quản
dấu vết, vật chứng tại hiện trường vụ cháy
nhà cao tầng
Trước khi thu lượm, cán bộ KNHT
phải ghi nhận đầy đủ vào hồ sơ khám
nghiệm hiện trường và đánh dấu vào sơ
đồ trước, sau đó lựa chọn dụng cụ lấy
mẫu, dụng cụ bảo quản mẫu đầy đủ rồi
mới tiến hành thu lượm. Đối với các mẫu
vật ở dạng vật thể như phần còn lại của
- Đánh giá hệ thống dấu vết cháy để
xác định điểm xuất phát cháy
Đánh giá xây dựng giả thuyết xác
bếp, bóng điện, bàn là…, phải tìm hộp định điểm xuất phát cháy. Phân tích, tổng
cứng để bảo vệ nguyên vẹn dấu vết, vật hợp kết quả nắm tình hình, đặc điểm hiện
chứng ở hiện trường.
trường cháy và diễn biến quá trình cháy để
Số chuyên đề 03 - 2020
Khoa học Kiểm sát 57
HỆ THỐNG DẤU VẾT CHÁY TẠI HIỆN TRƯỜNG CHÁY NHÀ CAO TẦNG...
dự đoán khả năng gây cháy, đặt ra các giả
định lôgic về vị trí điểm xuất phát cháy.
Tóm lại, trong khám nghiệm hiện
trường cháy nhà cao tầng, hoạt động phát
hiện, thu thập, đánh giá dấu vết cháy luôn
là vấn đề cốt lõi để xác định đúng những
vấn đề liên quan đến vụ cháy phục vụ
Đánh giá chứng minh điểm xuất phát
cháy. Tổ hợp dấu vết ở trần mái thường bao
gồm các dấu vết muội đen, ám khói; vết
nung nóng trắng; vết bong tróc, phồng rộp, quá trình điều tra, giải quyết vụ việc. Do
thay đổi màu sắc. Dấu vết này cho ta biết
một đường hoặc điểm hướng tâm của tổ
hợp dấu vết cháy được hình thành ở trần.
vậy, mỗi cán bộ khám nghiệm hiện trường
cháy nhà cao tầng nói riêng và hiện trường
cháy nói chung phải nghiên cứu, tìm hiểu
để nắm rõ về hệ thống, cơ chế hình thành,
Tổ hợp dấu vết cháy ở kết cấu giàn
mái thường bao gồm dấu vết cháy sém; cách thức đánh giá các dấu vết, vật chứng
cháy thủng hay đổ sập một phần kết cấu
giàn mái. Những đặc điểm, vị trí, hình
dáng chiều hướng, kích thước, mức độ
hay cường độ hình thành các dấu vết
cháy nói trên phụ thuộc vào vị trí điểm
xuất phát cháy, điều kiện đối lưu của
không khí, sản phẩm cháy và hướng lan
truyền. Tổ hợp dấu vết ở kết cấu bao che
xung quanh được hình thành ở 04 mặt
tường, vách xung quanh vùng cháy bao
gồm dấu vết muội đen, dấu vết bong tróc,
loang lổ; vết nung nóng trắng; dấu vết
biến đổi màu sắc... Tổ hợp dấu vết được
hình thành theo mặt bằng bao gồm dấu
vết than tro và độ tro hóa của chất cháy
được hình thành theo mặt bằng. Đường
hướng tâm của một tổ hợp dấu vết phía
tường, vách sẽ cho biết một hướng tọa độ
của điểm xuất phát cháy.
tại hiện trường. Có như vậy, hiệu quả hoạt
động khám nghiệm hiện trường cháy nhà
cao tầng và nghiên cứu, đánh giá hệ thống
dấu vết đặc trưng tại hiện trường cháy
nhà cao tầng mới được nâng cao, đáp ứng
được yêu cầu của thực tiễn./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Công an (2015), Thông tư số 55/2020/
TT-BCA ngày 3 tháng 6 năm 2020 quy định về
phân công trách nhiệm và quan hệ phối hợp trong
công tác điều tra, giải quyết các vụ cháy, nổ của lực
lượng Công an nhân dân;
2. Nguyễn Mạnh Hà (2002), Hoạt động khám
nghiệm hiện trường các vụ cháy của lực lượng Cảnh
sát nhân dân - Lý luận, thực tiễn và các giải pháp nâng
cao hiệu quả, Luận văn Thạc sỹ, Học viện Cảnh sát
nhân dân, Hà Nội;
Tìm tọa độ không gian của điểm xuất
phát cháy. Dựng lại vị trí mặt bằng của các
vật thể để nghiên cứu về sự biến đổi màu
sắc, hình dạng vật thể, tổng hợp những
hiện tượng đặc trưng hình thành theo mặt
bằng lớp than tro, mức độ cho hóa từng
chất cháy. Dựng lại vị trí không gian của
các vật thể để nghiên cứu các dấu vết hình
thành theo từng độ cao trên từng vật thể,
sự liên quan giữa các dấu vết cháy, từng
loại than tro hình theo độ dày lớp.
3. Học viện Cảnh sát nhân dân (2012),
Giáo trình Dấu vết hình sự, NXB Công an nhân
dân, Hà Nội;
4. Quốc hội (2015), Bộ luật Tố tụng hình sự
Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
5. Quốc hội, Báo cáo tình hình kinh tế - xã
hội năm 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.
58 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 03 - 2020
4 trang
8460
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hệ thống dấu vết cháy tại hiện trường cháy nhà cao tầng và một số chú ý trong quá trình khám nghiệm hiện trường", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- he_thong_dau_vet_chay_tai_hien_truong_chay_nha_cao_tang_va_m.pdf
