Bàn về đối tượng kiểm sát thi hành án hình sự của viện kiểm sát nhân dân
BÀN VỀ ĐỐI TƯỢNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ...
CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
ĐINH HOÀNG QUANG*
Kiểm sát thi hành án hình sự (THAHS) là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân
(VKSND) ở Việt Nam để thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp. Hoạt động này
có những nét đặc thù riêng so với các công tác kiểm sát khác. Bài viết tập trung phân tích
về đối tượng kiểm sát THAHS để thấy được bản chất của hoạt động này, qua đó phân biệt
với các hoạt động kiểm sát khác của VKSND.
Từ khóa: Kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân, thi hành án hình sự.
Ngày nhận bài: 02/12/2020; Biên tập xong: 15/12/2020; Duyệt đăng: 15/01/2021
In Vietnam, prosecuting the execution of criminal judgments with its own
characteristics is an activity of the People’s Procuracy to perform the function of
supervisingjudicialactivities.Thearticlefocusesonanalyzingtheobjectsofprosecuting
the execution of criminal judgments to clarify its nature, thereby to distinguish it from
other prosecuting activities of the People’s Procuracy.
Keyword: Prosecution, the People’s Procuracy, the execution of criminal judgments.
heo Từ điển tiếng Việt, “kiểm vừa chỉ việc tố giác, chặn đứng4. Hơn nữa,
sát” có nghĩa là “kiểm tra và danh từ “kiểm” trong tiếng Hán còn có ý
T
giám sát việc chấp hành pháp nghĩa “pháp chế”, như “kiểm tra quy chế,
luật của Nhà nước”1; kiểm tra là “xem xét phương thức kiểm tra” cùng với “kiểm
tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”2; sát” được coi là một phần của chế độ pháp
còn giám sát là “theo dõi và kiểm tra xem luật. Do đó, “kiểm sát” có ý nghĩa là xem
có thực hiện đúng những điều quy định xét, kiểm nghiệm có đúng quy định của
không”3. Như vậy, hiểu theo nghĩa thông pháp luật hay không; đồng thời còn có
thường, hoạt động kiểm sát là xem xét tình thẩm quyền để tố giác, chặn đứng việc
hình thực tế để đánh giá, nhận xét; theo không tuân theo pháp luật. Hay nói cách
dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng khác, kiểm sát nhằm phát hiện vi phạm
những điều quy định không. Tuy nhiên, pháp luật của chủ thể bị kiểm sát; đồng
từ “kiểm sát” trong tiếng Việt không được thời còn nhằm khắc phục và xử lý vi phạm
sử dụng theo nguyên nghĩa gốc Hán.
Trong tiếng Hán, ý nghĩa của động
của chủ thể bị kiểm sát.
Ở Việt Nam hiện nay, trên cơ sở Hiến
từ “kiểm” là “kiểm tra, kiểm nghiệm” và pháp năm 2013 quy định: VKSND thực
“hạn chế, chặn đứng”; từ “sát” có nghĩa hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động
gần giống như vậy, tức là “xem kĩ, xét kĩ” tư pháp (Điều 107), Điều 20 Bộ luật tố tụng
và “khảo sát, điều tra”. Như vậy, từ “kiểm hình sự (BLTTHS) năm 2015 quy định trách
sát” vừa chỉ việc xem xét, kiểm nghiệm,
* Tiến sĩ, Giảng viên chính, Phó trưởng phòng Tổ
chức – Hành chính, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội
4ꢀ Trường Cao đẳng Kiểm sát Hà Nội biên dịch và
hiệu đính (2002), Giáo trình “检查工作” (Công tác
kiểm sát) của Học viꢀn cán bộ kiểm sát quốc gia Trung
Quốc, Nxb. Pháp luật Bắc Kinh ấn hành, tr. 01.
1ꢀ Hoàng Phê (chủ biên) (2004), Từ điển tiếng Viꢀt,
Nxb. Đà Nẵng – Trung tâm từ điển học, Hà Nội – Đà
Nẵng, tr. 523.
2ꢀ Hoàng Phê (chủ biên) (2004), tlđd, tr. 523.
3ꢀ Hoàng Phê (chủ biên) (2004), tlđd, tr. 389.
Số 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 35
BÀN VỀ ĐỐI TƯỢNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ...
nhiệm thực hành quyền công tố và kiểm sát thi hành án là hoạt động tuân theo pháp
sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng
hình sự; theo đó, Viện kiểm sát thực hành
quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo
pháp luật trong tố tụng hình sự, phát hiện
vi phạm pháp luật nhằm bảo đảm mọi hành
vi vi phạm pháp luật đều phải được phát
hiện và xử lý kịp thời, nghiêm minh, việc
thi hành án đúng người, đúng tội, đúng
pháp luật. Trong thi hành án hình sự, điểm
n khoản 1 Điều 42 BLTTHS năm 2015 tiếp
tục quy định Kiểm sát viên được phân công
thực hành quyền công tố và kiểm sát việc
tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự
có nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát việc thi
hành bản án, quyết định của Tòa án. Luật
tổ chức VKSND năm 2014 và Luật THAHS
năm 2019 tiếp tục có quy định về nhiệm
vụ, quyền hạn của VKSND khi kiểm sát
THAHS. Đây là những cơ sở pháp lý để
VKSND thực hiện kiểm sát THAHS.
Tuy nhiên, trên thực tiễn, nhận thức về
đối tượng kiểm sát THAHS còn có cách
hiểu khác nhau như: VKSND có thực hiện
kiểm tra việc tuân theo pháp luật của
phạm nhân hay không, VKSND có quyền
kiểm sát trong công tác phòng cháy, chữa
cháy tại cơ sở giam giữ hay không…5.
Điều này xuất phát từ các quan điểm khác
nhau về đối tượng kiểm sát hoạt động tư
pháp nói chung.
luật của các cơ quan nhà nước, tổ chức và
đơn vị trong hoạt động thi hành án7; là việc
tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân,
cơ quan THAHS, cơ quan, tổ chức, đơn vị
và cá nhân có liên quan đến việc thi hành
các bản án và quyết định của Tòa án8.
Thứ hai, một số quan điểm khoa học
làm rõ hơn đối tượng kiểm sát khi cho
rằng: “Đối tượng của kiểm sát việc tuân
theo pháp luật trong các hoạt động tư pháp
hình sự là hành vi xử sự của các cơ quan tư
pháp và các cơ quan được giao nhiệm vụ
tiến hành một số hoạt động tư pháp trong
quá trình tiến hành tố tụng hình sự”9.
Tuy nhiên, nếu quan điểm đối tượng
kiểm sát là “việc tuân theo pháp luật…”
thì không thực sự hợp lý về mặt ngữ nghĩa.
Bởi lẽ, theo Từ điển tiếng Việt, đối tượng là
“người, vật, hiện tượng mà con người nhắm
vào trong suy nghĩ, hành động”10. Như vậy,
“việc tuân theo pháp luật” không thể là đối
tượng kiểm sát mà là mục đích kiểm sát.
Đối với quan điểm cho rằng đối tượng
kiểm sát là “hành vi xử sự…” thì cũng
chưa đầy đủ, bởi lẽ “hành vi xử sự” chỉ gắn
với cá nhân con người cụ thể. Đối với chủ
thể bị kiểm sát là các cơ quan, tổ chức thì
không có “hành vi xử sự”.
Để xác định đối tượng kiểm sát THAHS,
chúng tôi cho rằng cần xuất phát từ những
nội dung sau:
Thứ nhất, đa số các quan điểm khoa học
cho rằng đối tượng kiểm sát hoạt động tư
pháp là việc tuân theo pháp luật của cơ
quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động
tư pháp nên đưa ra quan điểm đối tượng
kiểm sát THAHS là việc tuân theo pháp
Kiểm sát viꢀc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự
(Dành cho hꢀ Đại học), Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật,
Hà Nội, tr. 14.
7ꢀ Võ Khánh Vinh, Nguyễn Mạnh Kháng (2006), Pháp
luật của cơ quan, cá nhân, tổ chức có thẩm luật thi hành án hình sự Viꢀt Nam - Những vấn đề lý luận
quyền trong THAHS6, hay đối tượng kiểm
và thực tiễn, Nxb. Tư pháp, Hà Nội, tr.166.
8ꢀ Học viện Tư pháp (2014), Giáo trình kỹ năng thực
5ꢀ Nguyễn Hữu Hậu (2005), Bàn về hoạt động kiểm sát hành quyền công tố và kiểm sát viꢀc tuân theo pháp luật
đối với công tác đảm bảo an toàn nơi giam, giữ, Tạp chí trong tố tụng hình sự, Nxb. Lao động, Hà Nội, tr. 261.
Kiểm sát số 5 (3-2006).
9ꢀ Lê Hữu Thể, Đỗ Văn Đương, Nông Xuân Trường
6ꢀ Trường Cao đẳng Kiểm sát Hà Nội (1996), Giáo trình (2008), Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt
Công tác kiểm sát (Tập VII): Công tác kiểm sát viꢀc giam động tư pháp trong giai đoạn điều tra, Nxb. Tư pháp,
giữ và cải tạo, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 8-9; Hà Nội, tr. 89.
Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội (2018), Giáo trình 10ꢀ Hoàng Phê (chủ biên) (2004), tlđd, tr. 338.
36 Khoa học Kiểm sát
Số 01 - 2021
ĐINH HOÀNG QUANG
Một là, xuất phát từ mục đích kiểm sát thực hiện; việc THAHS đúng thời hạn theo
THAHS.
quy định của pháp luật và bảo đảm đầy
đủ các thủ tục do pháp luật quy định, thủ
tục THAHS, quản lý, giáo dục người chấp
hành án phạt tù được chặt chẽ, nghiêm túc.
Việc xác định mục đích của hoạt động
kiểm sát THAHS được xuất phát từ những
cơ sở sau:
Bên cạnh đó, bản án, quyết định của
Tòa án về hình sự đã có hiệu lực pháp luật
mà không được thi hành thì toàn bộ hoạt
động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đều
trở nên vô nghĩa. Do đó, xuất phát từ vị trí,
tầm quan trọng của việc THAHS đối với
toàn bộ quá trình giải quyết vụ án, việc bảo
đảm cho hoạt động THAHS đúng pháp
luật còn nhằm góp phần thúc đẩy hoạt
động THAHS, nâng cao chất lượng, hiệu
quả hoạt động THAHS. Hay nói cách khác,
hoạt động kiểm sát THAHS nhằm bảo đảm
bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu
lực pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh.
- Theo luận điểm của Lê-nin, cần thiết
phải có sự nhận thức, thực hiện và áp
dụng pháp luật của chính quyền nhà nước
ở Trung ương một cách thống nhất trong
toàn quốc, bất kể ngành nào, cấp nào và
đặc điểm của địa phương như thế nào11.
VKSND ra đời với chức năng kiểm sát việc
tuân theo pháp luật nhằm đảm bảo pháp
chế thống nhất, chống lại có hiệu quả chủ
nghĩa cục bộ địa phương, làm cho sự nhận
thức và thực hiện pháp luật một cách thống
nhất trong toàn quốc12. Mặc dù hiện nay ở
Việt Nam, VKSND không còn chức năng
kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các
Bộ, Cơ quan ngang Bộ, các Cơ quan khác
thuộc Chính phủ, Cơ quan chính quyền
địa phương, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội,
đơn vị vũ trang và công dân mà chỉ thực
hiện kiểm sát hoạt động tư pháp nhưng
các hoạt động này vẫn thực hiện mục đích
đảm bảo các hoạt động tư pháp được thực
hiện đúng pháp luật.
Hoạt động kiểm sát THAHS là một
dạng kiểm sát hoạt động tư pháp; do đó,
hoạt động này thực hiện mục đích bảo
đảm việc THAHS được thực hiện đúng
pháp luật. “Đúng pháp luật” được hiểu là
việc THAHS đúng đối tượng bị Tòa án kết
án phạt tù bằng bản án đã có hiệu lực pháp
luật; việc THAHS do cơ quan và người có
thẩm quyền theo quy định của pháp luật
- Xuất phát từ đặc thù của hoạt động
THAHS dễ ảnh hưởng, tác động đến quyền
con người. Người chấp hành án mặc dù
là những người bị kết tội nhưng họ vẫn
được pháp luật bảo vệ về tính mạng, sức
khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm và các
quyền hợp pháp khác. Các cơ quan, đơn vị
và những người có trách nhiệm phải đảm
bảo thực hiện và tôn trọng các quyền con
người, quyền, lợi ích hợp pháp của người
chấp hành án phạt tù; không ai được xâm
phạm đến các quyền và lợi ích hợp pháp
của họ trong quá trình THAHS13. Do đó,
đòi hỏi hoạt động THAHS phải chịu sự
kiểm tra, giám sát chặt chẽ của nhiều cơ chế
kiểm tra, giám sát khác nhau; đặc biệt, phải
thiết lập cho được cơ chế giám sát trực tiếp,
thường xuyên và có tính chuyên nghiệp
Ban cán sự Đảng VKSND tối cao (2012), Đề án cao14; đó chính là kiểm sát THAHS. Như
11ꢀ
“Nghiên cứu viꢀc chuyển Viꢀn kiểm sát thành Viꢀn Công
tố”, Hà Nội, tr. 18; Khuất Văn Nga (1993), Vị trí, vai
vậy, mục đích của kiểm sát THAHS nhằm
trò của Viꢀn kiểm sát nhân dân trong bộ máy Nhà nước xã 13ꢀ Trường Cao đẳng kiểm sát Hà Nội (1996), Giáo trình
hội chủ nghĩa Viꢀt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Viện Công tác kiểm sát (Tập VII): Công tác kiểm sát viꢀc giam
Nhà nước và pháp luật, Hà Nội, tr.22-23; Trường giữ và cải tạo, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 5.
Cao đẳng kiểm sát Hà Nội (1996), Giáo trình Công tác 14ꢀ Ban cán sự Đảng VKSND tối cao (2012), Đề án
kiểm sát (Tập I): Lý luận chung về công tác kiểm sát, Nxb. nghiên cứu viꢀc chuyển Viꢀn kiểm sát thành Viꢀn Công
Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 19.
tố (Dự thảo họp Ban thư ký Ban chỉ đạo cải cách tư pháp
Trung ương ngày 08/02/2012), Hà Nội, tr. 25.
12ꢀ Khuất Văn Nga (1993), tlđd, tr. 22-23.
Số 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 37
BÀN VỀ ĐỐI TƯỢNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ...
bảo đảm quyền con người, các quyền, lợi được đưa ra bởi lý do: THAHS khác hẳn
ích hợp pháp khác của người chấp hành án với xét xử, nó không nhằm xác định sự
phạt tù không bị luật hạn chế phải được thật của vụ án mà chỉ thực thi “công lý”
tôn trọng và bảo vệ.
đã được Tòa án xác lập. Tính “tư pháp”
thể hiện ở chỗ Tòa án ra quyết định thi
hành các bản án hình sự; còn tính “hành
chính” của THAHS thể hiện ở tác nghiệp
THAHS khi cơ quan công an, Ủy ban nhân
dân các cấp, cơ quan thi hành án… tổ chức
thi hành các bản án, quyết định của Tòa án
nói chung. Những hoạt động tác nghiệp
như giáo dục, cải tạo phạm nhân, cưỡng
chế thi hành án… không thể là hoạt động
tư pháp17. Tuy nhiên, những lập luận này
chưa làm rõ “tính tư pháp” và “tính hành
chính” của hoạt động THAHS.
- Để đạt được những mục đích trên,
qua hoạt động kiểm sát THAHS, VKSND
nếu chỉ phát hiện vi phạm pháp luật của cơ
quan, người có thẩm quyền mà không có
biện pháp để khắc phục và xử lý vi phạm
thì các mục đích trên không đạt được hiệu
quả cao nhất. Do đó, mục đích kiểm sát
THAHS nhằm bảo đảm mọi vi phạm pháp
luật trong THAHS được phát hiện, xử lý
kịp thời, nghiêm minh.
Như vậy, kiểm sát THAHS nhằm mục
đích bảo đảm việc THAHS đúng pháp
luật; tôn trọng, bảo vệ quyền con người và
mọi vi phạm pháp luật trong THAHS được
phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh.
- Về tính tư pháp:
Chúng tôi cho rằng, cần xuất phát từ
nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước
ở Việt Nam được ghi nhận trong Hiến
pháp năm 2013 - đó là “Quyền lực nhà
nước là thống nhất, có sự phân công, phối
hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước
trong việc thực hiện các quyền lập pháp,
hành pháp, tư pháp”. Trong đó, quyền tư
pháp là quyền lực nhà nước trao cho các cơ
quan tư pháp để tiến hành các hoạt động:
khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành
án nhằm duy trì và bảo vệ công lý, bảo vệ
chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ pháp chế,
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà
nước, xã hội và công dân18. Công việc xét
xử không phải chỉ đơn thuần là các phán
quyết, mà để ra được các phán quyết đúng
đắn buộc phải có các tài liệu làm căn cứ cho
sự phán quyết đó và các phán quyết của
Tòa án có giá trị công lý thì phải có một cơ
Hai là, xuất phát từ bản chất THAHS.
THAHS là một hoạt động đặc biệt, được
điều chỉnh bởi pháp luật tố tụng hình sự
và pháp luật về hành chính - tư pháp. Với
chức năng hiến định, VKSND ở Việt Nam
thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động
tư pháp; tức kiểm sát theo pháp luật về tư
pháp. Mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân tham
gia vào THAHS, bên cạnh các hoạt động
được điều chỉnh pháp luật về tư pháp;
còn có những hoạt động khác, do lĩnh vực
pháp luật khác điều chỉnh (như pháp luật
về hành chính; cơ cấu tổ chức của cơ quan
THAHS; mối quan hệ giữa cấp trên, cấp
dưới trong cơ quan THAHS…)15.
Trong khoa học pháp lý hiện nay, đa
số các nhà khoa học cho rằng: THAHS là
bước tiếp theo của xét xử, nó không phải
là hoạt động tư pháp thuần túy mà mang Cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiꢀn pháp luật thi hành án
tính hành chính - tư pháp16. Lập luận trên
hình sự ở Viꢀt Nam, Nhiệm vụ khoa học và công nghệ
cấp bộ, Mã số: BX.2013.T32.17, Hà Nội, tr. 11.
15ꢀ Lê Lan Chi (2005), Kiểm sát viꢀc tuân theo pháp luật 17ꢀ Viện Khoa học kiểm sát - Viện kiểm sát nhân dân
trong tố tụng hình sự - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, tối cao (2003), Những giải pháp nâng cao chất lượng thực
Luận văn thạc sỹ luật học, Khoa Luật Đại học Quốc hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, Kỷ
gia Hà Nội, Hà Nội, tr. 19.
yếu đề tài cấp bộ, Hà Nội, tr. 22.
16ꢀ Võ Khánh Vinh, Nguyễn Mạnh Kháng (2006), sđd, 18ꢀ Viện Khoa học kiểm sát - Viện kiểm sát nhân dân
tr. 24; Học viện Cảnh sát nhân dân, Bộ Công an (2016), tối cao (2011), tlđd, tr. 30.
38 Khoa học Kiểm sát
Số 01 - 2021
ĐINH HOÀNG QUANG
quan chuyên trách thi hành các quyết định thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực
cần thiết.
Đồng thời, một trong những yêu cầu
của Tòa án trong thực tiễn. Bản án, quyết
định của Tòa án được thi hành chính là công
lý được thực hiện trong cuộc sống. Căn cứ
để thi hành là các bản án và quyết định của
Tòa án; toàn bộ quá trình THAHS với những
hoạt động, biện pháp, cách thức khác nhau
đều tuân theo trình tự, thủ tục do pháp luật
quy định nhằm thực hiện nội dung quyết
định của bản án, quyết định của Tòa án. Tính
“tư pháp” trong hoạt động THAHS được thể
hiện ở nội dung này.
của quá trình giải quyết các tranh chấp
(quá trình tố tụng) là phải khách quan.
Theo đó, mỗi cơ quan tư pháp chỉ thực
hiện một khâu của quá trình đó. Tòa án
không thể vừa buộc tội vừa xét xử vừa thi
hành án, Cơ quan điều tra không thể vừa
điều tra vừa truy tố… Sự phân công trách
nhiệm thực hiện quyền tư pháp cho nhiều
cơ quan khác nhau thực hiện vừa thể hiện
tính chuyên biệt, vừa chế ước lẫn nhau
được xem là cơ chế hữu hiệu nhất, một
tiến bộ của văn minh nhân loại để quyền
tư pháp được vận hành khách quan, bảo
đảm công lý19.
- Về tính hành chính:
Trong hoạt động THAHS, đa số các nhà
khoahọcchorằng:THAHSthựcchấtlàhoạt
động mang tính điều hành và chấp hành -
đây là đặc trưng của quản lý hành chính.
Cơ quan THAHS có vị trí là một thiết chế
trong hệ thống tư pháp, có nhiệm vụ chính
là bảo vệ pháp luật, hướng tới một công lý
công minh cho tất cả mọi người thông qua
hoạt động tư pháp là thi hành án. Để thực
hiện điều đó, cơ quan THAHS phải thực
hiện các hoạt động hành chính mang tính
chấp hành – điều hành là chủ yếu và trong
hầu hết các trường hợp đều phải phối hợp
với các cơ quan quản lý hành chính Nhà
nước. Điều này làm cho tính “hành chính”
của THAHS được thể hiện trong hầu hết
các hoạt động của THAHS cũng như được
phản ánh trong pháp luật THAHS21.
Ở Việt Nam, việc thực hiện một hoặc
một số hoạt động của quá trình giải quyết
các vụ án, vụ việc phát sinh từ hành vi vi
phạm pháp luật hoặc tranh chấp, xung
đột giữa các chủ thể của các quan hệ pháp
luật khác nhau do cơ quan được Nhà nước
thành lập, gọi là cơ quan tư pháp. Xét về
bản chất, hoạt động tư pháp là hoạt động
bảo vệ pháp luật, vì vậy chỉ có các cơ quan
trực tiếp bảo vệ pháp luật mới là các cơ
quan tư pháp. Đây là căn cứ để phân biệt
cơ quan tư pháp (cơ quan điều tra, cơ quan
thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt
động tư pháp, cơ quan xét xử, cơ quan
thi hành án) với các cơ quan được gọi là
cơ quan tư pháp nhưng không phải là cơ
quan thực hiện quyền tư pháp (như: Bộ
Tư pháp, Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp,
vụ (ban) pháp chế trực thuộc các cơ quan
Tuy nhiên, theo Từ điển tiếng Việt, hành
chính được hiểu: “Thuộc phạm vi chỉ đạo,
quản lí viꢀc chấp hành luật pháp, chính sách của
nhà nước”22. Trong THAHS, có những quan
hệ xã hội nảy sinh về việc thi hành (chấp
hành) án hình sự bao gồm: Những quan
hệ phát sinh ngay sau khi bản án có hiệu
lực pháp luật (nghĩa vụ thi hành bản án
của các cơ quan chức năng, nghĩa vụ chấp
hành chính nhà nước)20
.
Đối với hoạt động THAHS, đây là hoạt
động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm
19ꢀ Viện Khoa học kiểm sát - Viện kiểm sát nhân dân hành bản án của người bị kết án, việc đưa
tối cao (2011), tlđd, tr. 31.
phạm nhân đến nơi chấp hành án, phân
20ꢀ Vụ pháp chế và quản lý khoa học, VKSND tối cao
(2018), Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viꢀn kiểm 21ꢀ Học viện Cảnh sát nhân dân, Bộ Công an (2016),
sát nhân dân trong giai đoạn mới – Nhận thức và thực tiễn, tlđd, tr. 11-12.
Báo cáo tổng thuật đề tài khoa học cấp bộ, tr. 27.
22ꢀ Hoàng Phê (chủ biên) (2004), tlđd, tr. 422.
Số 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 39
BÀN VỀ ĐỐI TƯỢNG KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ...
loại giam giữ…); những quan hệ phát sinh hoạt động trong hệ thống các cơ quan thi
trong quá trình giáo dục, cải tạo (các quyền hành án; giữa cơ quan thi hành án cấp trên
và nghĩa vụ của những người bị kết án nói và cơ quan thi hành án cấp dưới về mặt tổ
chung, quyền và nghĩa vụ của cơ quan thi chức…)26. Nhóm quan hệ mang tính chất
hành hình phạt tù…); những quan hệ phát thủ tục, trình tự thi hành án gồm những
sinh trên cơ sở những sự kiện pháp lý xảy quan hệ phát sinh trong bước chuyển thủ
ra trong quá trình giáo dục, cải tạo (khám tục ở giai đoạn xét xử sang thủ tục ở giai
bệnh, chữa bệnh, kiểm tra, thanh tra, gặp đoạn thi hành án; trình tự thụ lý thi hành
gỡ…); và những quan hệ về việc tham gia án và các bước tiếp theo của quá trình thi
của các cơ quan khác của Nhà nước và các hành án như việc chuyển bản án, quyết
tổ chức xã hội vào quá trình giáo dục, cải định có hiệu lực pháp luật cho Cơ quan
tạo những người bị kết án tù (hình thức THAHS, ra quyết định thi hành, bắt người
tham gia, quyền và nghĩa vụ của các cơ bị kết án nhập trại, chuyển trại, chuyển chế
quan, tổ chức đó…)23.
độ giam giữ, ủy thác thi hành, thực hiện
quản lý, giáo dục; mối quan hệ khác phát
sinh đến việc thi hành án (hoãn thi hành
án, giảm thời hạn…) và quan hệ phát sinh
liên quan đến thủ tục khiếu nại, tố cáo của
các chủ thể trong quá trình thi hành án27.
Dựa vào thuộc tính của các mối quan
hệ, các nhà khoa học chia thành ba nhóm
quan hệ chủ yếu: nhóm quan hệ mang
tính chất nội dung; nhóm quan hệ mang
tính chất tổ chức quản lý và nhóm quan hệ
mang tính chất thủ tục24. Trong đó, nhóm
Như vậy, trong THAHS, nhóm quan hệ
quan hệ mang tính chất nội dung là quan mang tính tổ chức – quản lý thể hiện tính
hệ phản ánh nội dung việc thi hành và “hành chính”, còn nhóm quan hệ mang
chấp hành các quyết định, bản án của Tòa tính nội dung, tính chất thủ tục, trình tự
án (quan hệ giữa cơ quan thi hành án với thi hành án để thực hiện bản án, quyết
người bị kết án và các chủ thể có liên quan), định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án
nhằm bảo đảm việc thực hiện nghiêm trên thực tế mang tính “tư pháp”. Do đó,
chỉnh quyền và nghĩa vụ của các chủ thể chúng tôi không đồng ý với quan điểm cho
trong quá trình thực thi bản án, quyết định rằng: Hoạt động “tác nghiệp” như quản lý,
của Tòa án đạt hiệu quả25. Nhóm quan hệ giáo dục, cải tạo phạm nhân là hoạt động
mang tính tổ chức quản lý là quan hệ phát hành chính, không phải là hoạt động tư
sinh trong quá trình hình thành tổ chức, pháp28 hay tính “hành chính” thể hiện sự
hoạt động và cơ chế quản lý các cơ quan chấp hành, điều hành giữa một bên là cơ
thi hành án; liên quan đến việc hình thành quan, tổ chức được Nhà nước trao quyền
cơ cấu tổ chức, quy định thẩm quyền và với một bên là người chấp hành án29. Bởi lẽ,
quy chế hoạt động của cơ quan thi hành án hoạt động quản lý, giáo dục, cải tạo người
(quan hệ giữa cơ quan quản lý Nhà nước chấp hành án chính là việc thực hiện để đạt
với cơ quan thi hành án; cơ cấu tổ chức, được mục đích của hình phạt mà Tòa án đã
Viện Nhà nước và pháp luật (1994), Tội phạm học, 26ꢀ Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2003), tlđd,
23ꢀ
Luật hình sự và Luật Tố tụng hình sự Viꢀt Nam, Nxb. tr. 18; Võ Khánh Vinh, Nguyễn Mạnh Kháng (2006),
Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 585-586.
sđd, tr. 32-33.
Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2003), tlđd,
27ꢀ
24ꢀ Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2003), Luận
cứ khoa học và thực tiễn của viꢀc đổi mới tổ chức và hoạt tr. 18 -19.
động thi hành án ở Viꢀt Nam trong giai đoạn mới, Báo cáo 28ꢀ Viện Khoa học kiểm sát - Viện kiểm sát nhân dân
phúc trình, Mã số đề tài: 2000-58-198, Hà Nội, tr. 17.
tối cao (2003), tlđd, tr. 21-22.
25ꢀ Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2003), tlđd, 29ꢀ Học viện Cảnh sát nhân dân, Bộ Công an (2016),
tr. 17.
tlđd, tr. 15.
40 Khoa học Kiểm sát
Số 01 - 2021
ĐINH HOÀNG QUANG
tuyên trong bản án, quyết định của mình, tư pháp là kiểm sát việc áp dụng pháp luật
chứ không đơn thuần là hoạt động mang
tính điều hành, chấp hành và do đó, hoạt
động này thể hiện rõ tính “tư pháp”.
và sử dụng pháp luật.
Từ những phân tích trên, có thể khẳng
định, đối tượng kiểm sát THAHS phải là
hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức,
cá nhân có thẩm quyền trong THAHS
(trong thực hiện trình tự, thủ tục THAHS,
chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối
quan hệ giữa các cơ quan có thẩm quyền
THAHS; nhiệm vụ, quyền hạn của những
người có trách nhiệm; quyền và nghĩa vụ
của những người bị kết án phạt tù, chế độ
quản lý và giáo dục người chấp hành án
phạt tù…). Trong đó, hành vi của cá nhân
có thẩm quyền trong THAHS được biểu
đạt ra bên ngoài bằng những phương thức
khác nhau: Hành động hoặc không hành
động34 như việc đưa người bị kết án đến
nơi chấp hành án; việc tiếp nhận người
chấp hành án; việc phân loại giam giữ; việc
quản lý, giám sát, giáo dục người chấp
hành án phạt tù; trích xuất phạm nhân…
Quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân
có thẩm quyền trong THAHS được thể
hiện bằng văn bản pháp lý như: Quyết
định THAHS; các quyết định thay đổi
quyết định THAHS của Tòa án (như: quyết
định hoãn chấp hành án phạt tù, tạm đình
chỉ chấp hành án phạt tù, đình chỉ THAHS,
miễn chấp hành án phạt tù, tha tù trước thời
hạn có điều kiện, trả tự do…); quyết định
đưa người bị kết án đến nơi chấp hành án;
các quyết định của cơ sở giam giữ trong
quá trình quản lý, giám sát, giáo dục, cải
tạo phạm nhân (quyết định phân loại giam
giữ, quyết định kỷ luật…). Do đó, việc
tuân theo pháp luật của phạm nhân, công
tác phòng cháy, chữa cháy… hay các hoạt
động mang tính “hành chính” đều không
phải là đối tượng kiểm sát THAHS./.
Xuất phát từ mục đích kiểm sát THAHS
nhằm bảo đảm việc THAHS đúng pháp
luật; tôn trọng và bảo vệ quyền con người;
mọi vi phạm pháp luật trong THAHS
được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm
minh thì “pháp luật được tuân theo” là
những quy định điều chỉnh mối quan hệ
mang tính chất nội dung và quan hệ mang
tính chất thủ tục, trình tự. Bao gồm: Quy
định về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể
trong THAHS; trình tự, thủ tục, cách thức
THAHS (như: việc ra quyết định THAHS
của Tòa án; việc thi hành, bàn giao chấp
hành hình phạt tù; việc thay đổi chấp hành
hình phạt tù; việc chấm dứt hình phạt;
việc xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, tố giác của
phạm nhân đang chấp hành hình phạt; và
hoạt động quản lý, giáo dục, cải tạo phạm
nhân của các cơ sở giam giữ…)30.
Bên cạnh đó, hoạt động tư pháp trong
tố tụng hình sự bao gồm những dạng thực
hiện pháp luật ở mức độ cao, đó là áp dụng
pháp luật và sử dụng pháp luật; trong đó,
áp dụng pháp luật gắn với chức năng, nghề
nghiệp của những người có thẩm quyền31.
Đây là hình thức thực hiện pháp luật của
các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có
thẩm quyền hoặc tổ chức xã hội được nhà
nước trao quyền32; còn sử dụng pháp luật
(vận dụng pháp luật) là hình thức thực hiện
pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật
tiến hành những hoạt động mà pháp luật
cho phép 33. Như vậy, kiểm sát hoạt động
30ꢀ Trường Cao đẳng Kiểm sát Hà Nội biên dịch và
hiệu đính (2002), Giáo trình “检查工作” (Công tác kiểm
sát) của Học viꢀn cán bộ kiểm sát quốc gia Trung Quốc,
Nxb. Pháp luật Bắc Kinh ấn hành, tr. 280-281.
31ꢀ Lê Lan Chi (2005), tlđd, tr. 19.
32ꢀ Trường Đại học Luật Hà Nội (2016), Giáo trình Lý
luận Nhà nước và pháp luật, Nxb. Công an nhân dân,
Hà Nội, tr. 405.
33ꢀ Trường Đại học Luật Hà Nội (2016), sđd, tr. 405.
34ꢀ Trường Đại học Luật Hà Nội (2007), sđd, tr. 492.
Số 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 41
7 trang
12740
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bàn về đối tượng kiểm sát thi hành án hình sự của viện kiểm sát nhân dân", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ban_ve_doi_tuong_kiem_sat_thi_hanh_an_hinh_su_cua_vien_kiem.pdf
