Một số vấn đề về quyền tham chính của phụ nữ trong lĩnh vực lập pháp ở Việt Nam
Một số vấn đề về quyền tham chính của phụ nữ
trong lĩnh vực lập pháp ở Việt Nam
Phan Thanh Hà(*)
Tóm tắt: Bài viết phân tích khái niệm “quyền tham chính của phụ nữ trong lĩnh vực lập
pháp“ dưới góc độ bình đẳng giới và góc độ quyền, trên cơ sở đó, chỉ ra thực trạng của
vấn đề hiện nay. Đồng thời, tác giả cũng làm rõ một số tồn tại cần được khắc phục trong
quá trình thực hiện quyền tham chính của phụ nữ trong lĩnh vực lập pháp ở Việt Nam.
Từ khóa: Quyền tham chính, Lập pháp, Quyền của phụ nữ, Bình đẳng giới, Việt Nam
Abstract: The paper analyzes the concept of “women’s right to participate in the legislative
process” in terms of gender equality and human rights, based on which identify the
current situation in Vietnam. It concurrently reveals a number of shortcomings that await
solutions in the process of exercising women’s rights to participate in the legislation in
Vietnam.
Keywords: Political Right, Legislation, Women’s Rights, Gender Equality, Vietnam
1. Khái niệm quyền tham chính1(*)
Thứ nhất, mức độ tham chính của phụ
Về mặt thuật ngữ, “tham chính” có thể nữ là một trong những thước đo tốt nhất
hiểu là “tham gia vào chính quyền ở một đánh giá vai trò của họ và về thực trạng bình
công việc nào đó” (Xem: Vietlex Trung đẳng giới trong đời sống chính trị nói riêng
tâm Từ điển học, 2011: 1416). Để hiểu rõ và trong xã hội nói chung. Thời khắc phụ nữ
hơn, cần xem xét quyền này dưới nhiều được trực tiếp cầm lá phiếu tham gia bầu cử,
góc độ.
Quyền tham chính của phụ nữ là thước đất nước, hay tự đứng ra ứng cử… chính là
đo quan trọng về mức độ bình đẳng giới lúc lịch sử ghi nhận vai trò và tiếng nói của
thể hiện ý kiến về một vấn đề quan trọng của
Dưới góc độ lịch sử và xã hội, tham họ, đồng thời, khẳng định sự tôn trọng, bảo
chính, thực hiện các quyền chính trị là đảm và bảo vệ giá trị, phẩm giá của phụ nữ.
những phương thức quan trọng góp phần Phụ nữ tham chính cũng tức là tham gia vào
xác lập năng lực pháp lý bình đẳng giữa quá trình ra quyết định những vấn đề lớn của
phụ nữ với nam giới trong việc tham gia xã hội, đất nước, bằng chính năng lực của
quản lý nhà nước và xã hội.
mình, trong quan hệ bình đẳng với nam giới.
Điều này thực sự có ý nghĩa trong tiến trình
phát triển của lịch sử nhân loại.
Thứ hai, quyền tham chính của phụ nữ
phản ánh bản chất dân chủ và bình đẳng
(*)
TS., Viện Nhà nước và Pháp luật, Viện Hàn lâm
Khoa học xã hội Việt Nam;
Email: [email protected]
Thông tin Khoa học xã hội, số 2.2020
18
của xã hội. Bình đẳng giới, trong đó có bình thông qua các tổ chức đại diện và họ được
đẳng giới về tham chính được bảo đảm thì lựa chọn (Điều 21).
các quyền con người, quyền cơ bản của
Ở Việt Nam, quyền chính trị đã được
công dân mới được thực hiện đầy đủ. Khi khẳng định từ Hiến pháp năm 1946. Theo
các quyền con người, quyền cơ bản của đó, quyền chính trị quan trọng hàng đầu
công dân được bảo đảm, bảo vệ trong thực được Hiến pháp năm 1946 quy định là
tế, không phân biệt giới tính, tuổi tác, giai quyền “được tham gia chính quyền và công
cấp, dân tộc, thì tính chính đáng của Nhà cuộc kiến quốc tùy theo tài năng và đức
nước mới thực sự được khẳng định, dân hạnh của mình” (Điều 7)1, tiếp tục được
chủ mới thực sự được phát huy. Do đó, có phát triển và hoàn thiện qua các bản Hiến
thể nói sự tham chính của phụ nữ là một pháp năm 1959, năm 1980, 1992 và Hiến
thước đo phản ánh dân chủ trong xã hội.
Quyền tham chính là một quyền
chính trị
pháp năm 2013 (Hiến pháp hiện hành).
Hiến pháp năm 2013 đã phát triển, quy
định cụ thể, chặt chẽ hơn các quyền chính
Dưới khía cạnh quyền, tham chính là trị của công dân gồm: quyền bầu cử và
một quyền chính trị. quyền ứng cử (Điều 27); quyền tham gia
Quyền chính trị của con người hay quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo
quyền con người về chính trị là những nhu luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về
cầu, lợi ích chính trị tự nhiên, vốn có và các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước
khách quan của con người, được ghi nhận, (Điều 28); quyền biểu quyết khi Nhà nước
bảo đảm và bảo vệ trong luật pháp quốc tổ chức trưng cầu ý dân (Điều 29); quyền
tế và pháp luật quốc gia (Xem: Võ Khánh tự do ngôn luận, báo chí, quyền tiếp cận
Vinh, 2011: 24-26). Bảo đảm quyền của thông tin (Điều 25); quyền tự do hội họp,
phụ nữ trong lĩnh vực chính trị có vai trò lập hội, biểu tình (Điều 25); quyền tự do tín
đặc biệt quan trọng trong bảo đảm vị thế ngưỡng và tôn giáo (Điều 24); quyền bình
của phụ nữ trong xã hội.
đẳng của các dân tộc (Điều 5) (Xem: Hiến
được nhắc đến trong các văn bản pháp lý vn/van-ban/bo-may-hanh-chinh/Hien-
quốc tế như Hiến chương Liên Hợp Quốc phap-nam-2013-215627.aspx).
năm 1945, Tuyên ngôn thế giới về quyền
Như vậy, có thể thấy quyền tham chính
con người (UDHR) năm 1948, Công ước nếu hiểu theo nghĩa hẹp, sẽ là quyền chính
quốc tế về quyền chính trị của phụ nữ năm trị, trong đó, chủ thể quyền tham gia vào
1952 và đặc biệt, được thể hiện tập trung chính quyền dưới các hình thức như: bầu
trong Công ước quốc tế về các quyền dân cử và ứng cử, tham gia quản lý nhà nước
sự và chính trị (ICCPR) năm 1966.
Các quyền chính trị được chỉ ra trong
1 Tiếp đó là các quyền: Quyền bầu cử và quyền ứng
UDHR năm 1948 và tiếp tục được khẳng
định, ghi nhận, cụ thể hóa trong ICCPR
năm 1966 (Xem: Khoa Luật - Đại học
Quốc gia Hà Nội, 2011: 76-96). Theo đó,
mọi người đều có quyền tham gia quản
lý đất nước mình một cách trực tiếp hoặc
cử của công dân (Điều 18); Quyền bãi miễn đại biểu
mà mình đã bầu ra của công dân (Điều 20); Quyền
phúc quyết về hiến pháp và những việc quan hệ đến
vận mệnh quốc gia (Điều 21) (Xem: Hiến pháp năm
hanh-chinh/Hien-phap-1946-Viet-Nam-Dan-Chu-
Cong-Hoa-36134.aspx).
Một số vấn đề…
19
và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị người phụ nữ tham gia vào quá trình làm
với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ luật và sửa đổi luật, theo một quy trình, thủ
sở, địa phương và cả nước.
tục chặt chẽ theo luật định, từ phân tích
Còn hiểu theo nghĩa rộng, quyền tham chính sách, sáng kiến lập pháp, soạn thảo,
chính là quyền chính trị, trong đó, chủ thể thẩm định, thảo luận, thông qua luật cho
quyền tham gia vào chính trị dưới các hình đến khi ban hành luật.
thức như: bầu cử và ứng cử; tham gia quản
Với tư cách là các đại biểu nhân dân
lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận ở Trung ương, tại cơ quan quyền lực nhà
và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các nước cao nhất, phụ nữ phát huy được tối
vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước; đa ý nghĩa của quyền tham chính, với các
biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu nội dung: bầu cử và ứng cử; tham gia quản
ý dân; thực hiện tự do ngôn luận, báo chí, lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận
tiếp cận thông tin; thực hiện quyền tự do và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các
hội họp, lập hội, biểu tình; thực hiện quyền vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước;
tự do tín ngưỡng và tôn giáo…
biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu
Có thể nói, các quyền chính trị (trong đó ý dân.
có quyền tham chính) cùng với các quyền 2. Thực trạng tham chính của phụ nữ
dân sự, quyền kinh tế - văn hóa - xã hội là trong lĩnh vực lập pháp ở Việt Nam
những quyền con người, quyền cơ bản của
Trong vòng hai thập kỷ gần đây, sự
công dân, là thước đo trình độ phát triển tham gia và đại diện chính trị của nữ giới
văn minh, dân chủ ở mỗi quốc gia. Việc bảo trong nghị viện ở Việt Nam tuy có dấu hiệu
đảm vị thế của phụ nữ trong lĩnh vực chính giảm nhưng vẫn xếp thứ hạng cao trên thế
trị, nâng cao năng lực tham chính của phụ giới. Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV, tỷ lệ nữ
nữ là một vấn đề mang tính thời đại, có vai đại biểu quốc hội là 27,6%, cao nhất trong
trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao 2 nhiệm kỳ gần đây, xếp thứ 63 trong Liên
vị thế của phụ nữ, phát huy dân chủ, bảo minh nghị viện thế giới. Ở trong nước, “dù
đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội chưa đạt so với
dân trong xã hội.
Quyền tham chính của phụ nữ trong chất lượng và vị thế của nữ đại biểu đã có
Trong lĩnh vực lập pháp, quyền tham vn/congtaccanbonu/...).
chỉ tiêu 30% mà Trung ương đề ra nhưng
chính được phát huy tối đa, bởi ở địa hạt
a) Các bảo đảm pháp luật về quyền
này, chủ thể quyền thực hiện vai trò của tham chính của phụ nữ trong lĩnh vực
người đại biểu nhân dân, tham gia quản lập pháp
lý nhà nước, thông qua việc thực hiện
Về thể chế, bảo đảm các quyền chính
các quyền chính trị quan trọng và cơ bản trị, trong đó có quyền tham chính của phụ
nhất, dưới những hình thức khác nhau. nữ luôn được ưu tiên nhất quán trong chủ
Ở đây, quyền tham chính của phụ nữ thể trương, chính sách và pháp luật ở Việt Nam.
hiện thông qua vai trò của các nữ đại biểu Quan điểm của Đảng được chỉ rõ trong
Quốc hội.
Nghị quyết số 11/NQ-TW: “Phấn đấu đến
Có thể hiểu quyền tham chính của phụ năm 2020, cán bộ nữ tham gia cấp ủy đảng
nữ trong lĩnh vực lập pháp là quyền của các cấp đạt từ 25% trở lên; nữ đại biểu Quốc
Thông tin Khoa học xã hội, số 2.2020
20
hội và Hội đồng nhân dân các cấp từ 35% gia của phụ nữ vào các vị trí quản lý, lãnh
đến 40%. Các cơ quan, đơn vị có tỷ lệ nữ đạo, nhằm từng bước giảm dần khoảng
từ 30% trở lên nhất thiết có cán bộ lãnh đạo cách giới trong lĩnh vực chính trị. Trong đó,
chủ chốt là nữ. Cơ quan lãnh đạo cấp cao chỉ tiêu 1 của mục tiêu này là: Phấn đấu đạt
của Ðảng, Quốc hội, Nhà nước, Chính phủ tỷ lệ nữ tham gia các cấp ủy Đảng nhiệm kỳ
có tỷ lệ nữ phù hợp với mục tiêu bình đẳng 2016-2020 từ 25% trở lên; tỷ lệ nữ Đại biểu
giới”1. Trước khi có chủ trương này, Quyết Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các
định số 19/2002/QĐ-TTg ngày 21/01/2002 cấp nhiệm kỳ 2011-2015 từ 30% trở lên và
của Thủ tướng Chính phủ về việc Phê duyệt nhiệm kỳ 2016-2020 trên 35%3.
chiến lược quốc gia vì sự tiến bộ của phụ
Thể chế hóa các chủ trương chính sách
nữ Việt Nam đến năm 2010 cũng đã đặt ra này, Hiến pháp năm 2013 đã có những sửa
các chỉ tiêu cụ thể như: “Phấn đấu đạt tỷ lệ đổi, bổ sung phù hợp. Để tạo lập sự bình
50% cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ đẳng thực sự, khoản 1 và khoản 3 Điều 26
chức chính trị - xã hội ở Trung ương và địa của Hiến pháp năm 2013 quy định: “Công
phương có nữ tham gia ban lãnh đạo vào dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt. Nhà
năm 2010”2.
nước có chính sách bảo đảm quyền và cơ
Tuy nhiên, cho đến năm 2007, tỷ lệ hội bình đẳng giới” và “Nghiêm cấm phân
phụ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý vẫn rất biệt đối xử về giới”. Để tạo lập quyền được
thấp, bị hẫng hụt, sụt giảm về số lượng. ưu tiên, khoản 2 Điều 26 Hiến pháp năm
Đến năm 2017, theo Báo cáo tóm tắt 2013 quy định: “Nhà nước, xã hội và gia
việc thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đình tạo điều kiện để phụ nữ phát triển toàn
chinhphu.vn/portal/page/...), trong 22 chỉ hội”. Từ đạo luật cơ bản này, sự bình đẳng
tiêu của Chiến lược quốc gia về bình đẳng và quyền được ưu tiên của phụ nữ đã được
giới giai đoạn 2011-2020 (Chiến lược thiết lập. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc
quốc gia 2011-2020), chỉ có 08 chỉ tiêu dự nhất cho mọi hoạt động lập pháp và thực thi
kiến sẽ đạt vào năm 2020 và có “02 chỉ pháp luật trong bảo đảm bình đẳng và bảo
tiêu thực hiện theo nhiệm kỳ 2016-2021 đảm sự ưu tiên đối với phụ nữ trên thực tế.
không đạt gồm: Chỉ tiêu nữ tham gia các
Trên cơ sở các quy định của Hiến pháp,
cấp ủy Đảng, Đại biểu Quốc hội và Hội hàng loạt văn bản pháp luật của Nhà nước
đồng nhân dân các cấp và chỉ tiêu lãnh đạo đã được ban hành nhằm thực hiện bình
chủ chốt là nữ”.
đẳng giới, nâng cao vị thế của phụ nữ trong
Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới xã hội, như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Lao
giai đoạn 2011-2020 đã đặt ra 7 mục tiêu, động, Luật Hôn nhân và Gia đình, Pháp
với mục tiêu đầu tiên là tăng cường sự tham lệnh Dân số, Luật Phòng chống bạo lực gia
đình, Luật Bình đẳng giới…
1 Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ
Chính trị về Công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Điều 11, Chương II, Luật Bình đẳng
giới quy định bình đẳng giới trong lĩnh
2
Chỉ tiêu 4 Quyết định số 19/2002/QĐ-TTg của
Thủ tướng Chính phủ ngày 21/01/ 2002 Phê duyệt 3 Quyết định số 2351/QĐ-TTg ngày 24/12/2010 của
chiến lược quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc
Nam đến năm 2010.
gia về bình đẳng giới giai đoạn 2011-2020.
Một số vấn đề…
21
vực chính trị: nam, nữ bình đẳng trong hợp với Công ước CEDAW, cũng như
tham gia quản lý nhà nước, tham gia truyền thống pháp lý tốt đẹp của dân tộc
hoạt động xã hội, xây dựng và thực hiện nhằm hướng tới đạt mục tiêu và các chỉ
hương ước, quy ước của cộng đồng hoặc tiêu bình đẳng giới thực chất giữa nam và
quy định, quy chế của cơ quan, tổ chức; nữ mà Chiến lược quốc gia về bình đẳng
Bình đẳng trong việc tự ứng cử và được giới đã đặt ra.
giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội, đại
Về thiết chế, Nhà nước cũng lập nên
biểu Hội đồng nhân dân, tự ứng cử và các cơ quan chuyên trách chăm lo, bảo vệ
được giới thiệu ứng cử vào cơ quan lãnh quyền lợi hợp pháp cho phụ nữ như Vụ
đạo của tổ chức chính trị, tổ chức chính Bình đẳng giới (Bộ Lao động - Thương
trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề binh và Xã hội), Vụ Gia đình (Bộ Văn hóa,
nghiệp... (Luật số 73/2006/QH11 của Quốc Thể thao và Du lịch), Vụ Sức khoẻ bà mẹ
vn/portal/chinhphu/hethongvanban?class- gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam được
id=1&mode=detail&document-id=28975). thành lập từ năm 1985 với tổ chức từ Trung
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật ương đến địa phương, có chức năng, nhiệm
Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp vụ giúp Thủ tướng Chính phủ giải quyết
cũng quy định phụ nữ có quyền bầu cử, ứng các vấn đề liên ngành liên quan đến sự tiến
cử cũng như các cơ chế để bảo đảm phụ nữ bộ của phụ nữ.
được thực hiện những quyền đó.
Bên cạnh đó, các quy định trong Công của phụ nữ trong lĩnh vực lập pháp
ước quốc tế về Xoá bỏ mọi hình thức phân Theo số liệu bầu cử Đại biểu Quốc hội
b) Thực trạng thực hiện tham chính
biệt đối xử chống lại phụ nữ (Công ước Việt Nam, tỷ lệ nữ đại biểu liên tục tăng lên
CEDAW)1 đã được từng bước nội luật hóa trong thời gian qua và duy trì ở mức cao.
trong quá trình xây dựng pháp luật và các
chính sách có liên quan đến phụ nữ. Trong
- Về số lượng tham chính
Nhìn chung, tỷ lệ đại diện của nữ giới
hệ thống pháp luật Việt Nam xuất hiện trong Quốc hội khá cao so với chuẩn khu
ngày càng nhiều các luật có liên quan đến vực. Tuy tỷ lệ nữ tham gia Quốc hội giảm
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của phụ từ 27,31% (136/498) nhiệm kỳ khóa XI
nữ như: Luật Bình đẳng giới năm 2006; (2002-2007) xuống 25,76% (127/493)
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm trong nhiệm kỳ khóa XII (2007-2011) và
2007; Luật Hôn nhân và gia đình năm 24,4% (122/500) trong nhiệm kỳ khóa
2014; Bộ luật Hình sự năm 2015 và sửa XIII (2011-2016), nhưng đến nhiệm kỳ
đổi, bổ sung năm 2017; Luật Ban hành khóa XIV (2016-2021), con số này đã
và nhiều luật khác. Trong các văn bản luật tulieuquochoi/tulieu/baucuquochoi/...; Bùi
trên đây, quyền của phụ nữ, trẻ em gái đã Ngọc Thanh, 2019). Đây là tỷ lệ tương
được ghi nhận, về cơ bản đảm bảo sự phù đối cao qua các kỳ bầu cử Quốc hội và đã
đưa Việt Nam thuộc nhóm các nước có tỷ
lệ nữ đại biểu trong cơ quan lập pháp cao
nhất châu Á và cũng như trên thế giới (trên
25%). Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội của Việt
1
Cong-uoc-ve-xoa-bo-moi-hinh-thuc-phan-biet-doi-
xu-chong-lai-phu-nu-1979-269872.aspx
Thông tin Khoa học xã hội, số 2.2020
22
Nam cao hơn hẳn so với Trung Quốc, Ấn nghĩa với việc giảm chất lượng ý kiến đóng
Độ, Nhật Bản và nhiều nước trong khu vực. góp hay khả năng chất vấn Chính phủ của
Cũng trong nhiệm kỳ 2016-2021, lần đầu họ về các vấn đề khác. Đồng thời, đại biểu
tiên Việt Nam có đại biểu nữ nắm giữ vị trí nữ sẵn sàng tham gia thảo luận nhiều hơn
Chủ tịch Quốc hội - cơ quan quyền lực nhà so với đại biểu nam trong mọi vấn đề.
nước cao nhất.
- Về năng lực chuyên môn
Trong hoạt động nghị trường, nữ đại
biểu Quốc hội trong thời gian qua đã có
Theo dõi biểu đồ qua các nhiệm kỳ, có những nỗ lực đáng ghi nhận trong quá trình
thể thấy trình độ chuyên môn của nữ đại tham chính ở lĩnh vực lập pháp. “Các nữ
biểu Quốc hội ngày càng nâng cao.
đại biểu Quốc hội ngày càng nâng cao chất
Quốc hội khóa XIV có 100% nữ đại lượng, tham gia nhiều ý kiến sâu sắc, xác
biểu có trình độ đại học và đại học trở lên. đáng, có trách nhiệm, có trình độ, năng
Nhiều nữ đại biểu giữ trọng trách cao trong lực. Những đóng góp của nữ đại biểu Quốc
bộ máy Nhà nước. Lần đầu tiên có 3 nữ hội góp phần làm tốt chức năng của Quốc
đại biểu Quốc hội là Ủy viên Bộ Chính trị hội là cơ quan giám sát tối cao, nâng cao
và lần đầu tiên Quốc hội Việt Nam có nữ chất lượng hoạt động của Quốc hội; hoàn
Chủ tịch Quốc hội. Bên cạnh đó luôn có nữ thành tốt trách nhiệm mà cử tri cả nước
gov.vn/congtaccanbonu/...).
kiến lập pháp liên quan đến dự án Luật
Về chất lượng kỹ thuật trong bài phát Hành chính công của Đại biểu Quốc hội
biểu, có thể thấy: Số đại biểu nam không có Trần Thị Quốc Khánh, Ủy viên Thường
kiến thức chuyên môn là 5%, cao gấp đôi trực Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi
nữ (2,5%); Số đại biểu nam có chút kiến trường của Quốc hội, người trình sáng kiến
thức chuyên môn là 39,5% trong khi nữ dự án luật - làm trưởng ban soạn thảo. Điều
là 30%; Số đại biểu nam có chuyên môn này được xem như một dấu ấn rất mới trong
sâu là 59,5%, còn đại biểu nữ là 60%. Qua công tác lập pháp của Việt Nam, trong bối
đó, nghiên cứu đã kết luận: ít có sự khác cảnh hầu hết các dự luật do Chính phủ trình
biệt giữa nam giới và nữ giới về trình độ và bộ trưởng làm trưởng ban soạn thảo.
chuyên môn trong các cơ quan lập pháp (ở
Mặt khác, dù đảm nhiệm nhiều cương
Việt Nam) (Xem: Biểu đồ về chất lượng vị khác nhau, nhưng đại đa số nữ đại biểu
kỹ thuật trong bài phát biểu, trang 4, http:// Quốc hội đều được đánh giá là “giữ vững
lanhdaonu.vn/profiles/...).
phẩm chất là người đại biểu nhân dân, là
nữ lãnh đạo gắn bó với cử tri, phản ánh
- Về chất lượng tham chính
Nghiên cứu về năng lực chuyên môn được tâm tư nguyện vọng của cử tri đến với
của nữ đại biểu Quốc hội (Chương trình Quốc hội, các cơ quan Đảng, Nhà nước,
Phát triển Liên Hợp Quốc và Bộ Ngoại Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Bản thân các
giao Việt Nam, 2014) cho thấy, các nữ đại nữ đại biểu đã vươn lên trong công tác.
biểu thường đề xuất các vấn đề liên quan Nhiều nữ đại biểu đã phát huy trí tuệ, kinh
đến phụ nữ và ủng hộ các chính sách vì phụ nghiệm công tác, dành nhiều thời gian,
nữ hơn. Nữ đại biểu Quốc hội quan tâm công sức nghiên cứu, đóng góp vào thành
hơn đến các vấn đề của nữ giới không đồng công chung của Quốc hội, tích cực tham
Một số vấn đề…
23
gia ý kiến trên các lĩnh vực y tế, an ninh điểm chưa phù hợp trong quy định của pháp
quốc phòng, đối ngoại…, nhất là vấn đề luật đã dẫn tới những hạn chế về điều kiện,
bình đẳng giới, bảo vệ quyền lợi của phụ cơ hội tham chính bình đẳng của phụ nữ
vn/congtaccanbonu/...).
3. Một số vấn đề đặt ra
dẫn đến áp lực và hạn chế trong quy hoạch
và các điều kiện về thời gian làm việc, cống
Có thể thấy, liên quan đến quyền tham hiến; chính sách thai sản còn chưa thực sự
chính của phụ nữ nói chung và quyền tham đầy đủ, đặc biệt là khi liên quan đến các khu
chính của phụ nữ trong lĩnh vực lập pháp vực phi nhà nước, các dịch vụ công hỗ trợ
nói riêng, đang tồn tại một số vấn đề cần cho phụ nữ làm việc...
khắc phục như sau:
Mặt khác, liên quan đến các cam kết
a) Về nhận thức
quốc tế mà Việt Nam tham gia, vẫn còn
Hiện nay, rào cản lớn nhất đối với năng những cam kết quốc tế chưa được thực thi
lực tham chính của người phụ nữ chính đầy đủ. Cụ thể: chưa tiến hành tất cả các
là các định kiến, những chuẩn mực đóng biện pháp thích hợp nhằm xoá bỏ sự phân
khung về vai trò, trách nhiệm của người phụ biệt đối xử chống lại phụ nữ trong đời sống
nữ trong xã hội (đàn bà xây tổ ấm, phụ nữ chính trị và công cộng của đất nước, như
giỏi việc nước nhưng vẫn phải đảm cả việc chưa đảm bảo quyền: “... giữ các chức vụ
nhà…), tư tưởng trọng nam khinh nữ…
trong các cơ quan công cộng và thực hiện
Có thể thấy, tàn dư của chế độ phong tất cả chức năng công cộng ở mọi cấp chính
kiến, chế độ gia trưởng, trọng nam khinh quyền” (điểm b Điều 7 Công ước CEDAW)
nữ, tư tưởng Nho giáo vẫn còn rơi rớt lại và quyền “tham gia các tổ chức và hiệp hội
và ảnh hưởng đến tư duy, chuẩn mực và phi chính phủ liên quan đến đời sống công
các định kiến giới vô hình của con người cộng và chính trị của đất nước” (điểm c
Việt Nam. Những định kiến này tuy vô Điều 7 Công ước CEDAW). Chính quyền
hình nhưng tạo ra những áp lực và những chưa “thực hiện tất cả các biện pháp thích
khó khăn không hề nhỏ đối với quyền tham hợp, kể cả về mặt pháp lý, nhằm sửa đổi
chính của người phụ nữ. Những định kiến hoặc xoá bỏ các luật và văn bản pháp luật
này đến từ xã hội, cả trong gia đình, và còn hiện hành, các tập quán và phong tục tạo
xuất phát từ chính quan niệm, nhận thức nên sự phân biệt đối xử chống lại phụ nữ”
của người phụ nữ về năng lực, khả năng (Điểm f Điều 2 Công ước CEDAW). Đồng
tham chính của bản thân mình.
thời, cũng chưa có sự thực thi nhằm đảm
Do đó, việc bồi dưỡng, nâng cao nhận bảo “quyền thăng chức” (Điểm c Điều
thức về các quyền con người, quyền công 11 Công ước CEDAW) của phụ nữ trong
dân, bình đẳng giới, ý thức về vai trò của công việc, chưa “thúc đẩy việc thiết lập
phụ nữ trong xã hội không chỉ là nhiệm vụ và sự phát triển của hệ thống các cơ sở
của riêng Nhà nước, mà còn cần có sự tham chăm sóc trẻ em” (Điểm c Khoản 2 Công
gia rộng rãi, tích cực của các tổ chức, đoàn ước CEDAW) để tạo điều kiện cho nữ cán
thể và cá nhân trong xã hội.
bộ, công chức, viên chức có đủ điều kiện
tham chính. Như vậy, nhìn chung các giới
b) Về thể chế
Một trong những lý do hạn chế quyền chức và cơ quan chính quyền cũng chưa có
tham chính của phụ nữ, đó là vẫn còn những những hành động phù hợp với công ước
Thông tin Khoa học xã hội, số 2.2020
24
quốc tế CEDAW (điểm d khoản 2 Công tuyển chọn, quy hoạch, bồi dưỡng và sử
ước CEDAW). dụng cán bộ, làm giảm ý nghĩa và vai trò
Mặt khác, cần ấn định trong Luật tỷ của phụ nữ trong việc tham chính, nhất là
lệ phụ nữ tham chính trong tổ chức chính khi, quyền tham chính ấy được thực hiện
quyền nhà nước, trong đó có lĩnh vực lập với tư cách là người đại biểu nhân dân.
pháp. Cần nghiên cứu tỷ lệ Đại biểu Quốc
hội thích hợp với mục tiêu quốc gia về bình
d) Về nguồn lực
Ở Việt Nam hiện nay, bộ máy giúp việc
đẳng giới với tỷ lệ % nữ đại biểu Quốc hội cho Đại biểu Quốc hội có thể kể đến: các
tương ứng (35% hay 40%).
thiết chế ở Quốc hội, gồm: Văn phòng Quốc
c) Về chính sách cán bộ
hội, các cơ quan thuộc Ủy ban thường vụ
Như trên đã trình bày, chính sách quy Quốc hội (Ban Dân nguyện, Ban Công tác
hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và bố trí sử dụng đại biểu, Viện Nghiên cứu lập pháp, Tổng
cán bộ nữ đôi khi vướng mắc từ chính độ Thư ký Quốc hội, Văn phòng giúp việc
tuổi nghỉ hưu hay chế độ thai sản đối với Đoàn đại biểu Quốc hội). Tuy vậy, Đại biểu
phụ nữ, dẫn đến những thiệt thòi và thiếu Quốc hội chưa có bộ máy giúp việc riêng.
hợp lý trong lĩnh vực này. Trong hoạt động Mọi công tác phục vụ đại biểu liên quan
của Quốc hội, cần phải thừa nhận rằng, khi đến chuyên môn, cung cấp và xử lý thông
một người trở thành Đại biểu Quốc hội thì tin chủ yếu do các đơn vị trong Văn phòng
chắc chắn là hiệu quả công việc gắn với Quốc hội (nòng cốt là bộ máy chuyên viên
nghề nghiệp của họ ít nhiều bị ảnh hưởng. thuộc các Ủy ban của Quốc hội), Viện
Mặc dù tại Điều 47 của Luật Tổ chức Quốc Nghiên cứu lập pháp đảm trách. Trên thực
hội 2001 đã quy định “cơ quan, tổ chức, tế, các cơ quan này mới đáp ứng được một
đơn vị nơi đại biểu làm việc có trách nhiệm phần nhu cầu hỗ trợ cung cấp thông tin,
tạo điều kiện để đại biểu thực hiện nhiệm xử lý thông tin và dịch vụ nghiên cứu của
vụ”1, nhưng về lý thuyết, khó có thể bảo Đại biểu Quốc hội. Hiện nay, bộ máy Văn
đảm rằng họ không thể bị mất việc từ sự phòng Quốc hội được cho là “đang có sự
ảnh hưởng trên. Chính vì lý do đó, Đại biểu mất cân đối giữa cơ cấu cán bộ nghiên cứu,
Quốc hội không chuyên trách được đảm tham mưu về chuyên môn và đội ngũ phục
bảo rằng sẽ “không thể bị cơ quan, đơn vị vụ” (Viện Nghiên cứu lập pháp - Ủy ban
nơi đại biểu làm việc cách chức, buộc thôi thường vụ Quốc hội, 2016: 85) , do đó, việc
việc, nếu không được Ủy ban Thường vụ cung cấp thông tin mới chỉ ở dạng thô, chưa
Quốc hội đồng ý”.
được xử lý.
Điều này đối với Đại biểu Quốc hội là
Mặt khác, cần xác định lại về tư duy
cơ cấu trong quy hoạch, bổ nhiệm, bầu cử nữ lại càng tạo ra những rào cản, khó khăn
cán bộ. Cần phải bảo đảm tính hợp lý và cho họ khi người phụ nữ phải gánh vác công
chất lượng của cơ cấu, tránh tình hình thức, việc xã hội, vừa đảm nhiệm chức năng của
lấy được dẫn đến những hạn chế trong khâu người vợ, người mẹ trong gia đình.
e) Về năng lực của nữ đại biểu Quốc hội
Từ ngày 06/01/1946 đến nay, vai trò,
vị thế và năng lực hoạt động của đại biểu
Quốc hội nữ ở Việt Nam ngày càng được
khẳng định và phát huy. Tuy vậy, trong thời
1
Luật số 30/2001/QH10 của Quốc hội: Luật Tổ
page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1
&mode=detail&document_id=10440
Một số vấn đề…
25
gian tới, các nữ đại biểu Quốc hội Việt Nam tiêu đặt ra, có sự chênh lệch khá lớn giữa
cần tiếp tục tự trau dồi và được bồi dưỡng, tỷ lệ Đại biểu Quốc hội nam và nữ; việc
nâng cao hơn nữa năng lực tham chính nói thực hiện quyền tham chính vẫn còn thụ
chung, cũng như về hoạt động đại biểu dân động, hình thức và chưa thật sự hiệu quả,
cử nói riêng. Đặc biệt, các nội dung cần nhất là trong việc thực hiện vai trò đại diện;
được tập trung quan tâm hiện nay gồm: ý thức trách nhiệm, năng lực chuyên môn
cung cấp thông tin, nâng cao kiến thức về chưa thật sự được phát huy vào công việc
những vấn đề có liên quan đến nội dung tham chính.
hoạt động Quốc hội theo từng kỳ họp, theo
Trong thời gian tới, để bảo đảm và phát
chương trình nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII, huy vai trò của mình, nữ đại biểu Quốc
kỹ năng lồng ghép vấn đề bình đẳng giới hội Việt Nam cần tiếp tục đổi mới, nâng
trong xây dựng pháp luật, việc thực hiện cao chất lượng hoạt động tham chính. Nhà
các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới, nước và xã hội cũng cần có nhiều chính
phân tích chính sách, tiếp xúc cử tri, phát sách thiết thực và chiến lược dài hơi để bảo
biểu ý kiến, quan hệ báo chí, nâng cao kỹ đảm quyền tham chính của phụ nữ trong
năng giám sát, về rà soát CEDAW trong lĩnh vực lập pháp, tạo điều kiện hơn nữa
các dự án luật…
để nữ đại biểu tham gia các hoạt động của
Về cơ chế, cần tạo diễn đàn cho nữ Quốc hội, nâng cao toàn diện chất lượng
đại biểu Quốc hội giao lưu, trao đổi kinh của nữ đại biểu Quốc hội trong hoạt động
nghiệm hoạt động, xây dựng cơ chế phối tham chính
hợp hoạt động có hiệu quả giữa nhóm nữ
đại biểu Quốc hội Việt Nam với Hội Liên Tài liệu tham khảo
hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ủy ban quốc gia vì 1. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc
sự tiến bộ phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là sự
phối hợp trong việc tăng cường sự tham gia
của phụ nữ trong lĩnh vực chính trị.
Riêng đối với các nữ đại biểu dân
cử, cần tiếp tục thực hiện những khóa bồi
dưỡng nâng cao năng lực của nữ giới về
tham chính nói chung, cũng như về hoạt
động đại biểu dân cử nói riêng.
và Bộ Ngoại giao Việt Nam (2014),
Tóm tắt kết quả Dự án “Nâng cao năng
lực lãnh đạo của cán bộ nữ phục vụ
triển khai Hội nhập Quốc tế”: Đại biểu
nữ trong Quốc hội Việt Nam - từ tham
profiles/lanhdaonuvn/uploads/attach
/1425877592_dbqhthamgiadendaidien.
pdf, truy cập ngày 15/12/2019
Kết luận
Có thể nói, về mặt hình thức và số 2. Bùi Ngọc Thanh (2019), “Nữ đại biểu
lượng, mức độ tham chính của phụ nữ
trong lĩnh vực lập pháp ở nước ta là khá
cao so với khu vực và thế giới. Tuy nhiên,
cần phải thừa nhận rằng bên cạnh những
thành tựu, những mặt tích cực, quyền tham
Quốc Hội khoá XIV - tiềm năng và hoạt
động thực tiễn”, Báo Người đại biểu
nhân dân, http://daibieunhandan.vn/
defaultaspx?tabid=76&New-Id=417578,
truy cập lần cuối ngày 29/01/2019
chính của phụ nữ trong lĩnh vực lập pháp ở 3. Võ Khánh Vinh (2011), Những vấn đề
Việt Nam vẫn còn nhiều vướng mắc, hạn
chế, như: tỷ lệ bầu cử, ứng cử và trúng cử
Đại biểu Quốc hội nữ chưa cao như mục
4lý luận và thực tiễn của nhóm quyền
dân sự và chính trị, Nxb. Khoa học xã
hội, Hà Nội.
Thông tin Khoa học xã hội, số 2.2020
26
4. Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
Chu-Cong-Hoa-36134.aspx, truy cập
ngày 29/01/2019.
(2011), Giới thiệu các văn kiện quốc tế
Xã hội.
phapluat.vn/van-ban/bo-may-hanh-chinh
/Hien-phap-nam-2013-215627.aspx
5. Viện Nghiên cứu lập pháp - Ủy ban
thường vụ Quốc hội (2016), Quốc 11. Luật số 73/2006/QH11 của Quốc hội:
hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam - Kế thừa, đổi mới và phát
triển, Nxb. Chính trị quốc gia-Sự thật,
Hà Nội.
vn/portal/chinhphu/hethongvanban?
class-id=1&mode=detail&document
-id=28975
6. Vietlex Trung tâm Từ điển học (2011), 12. Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014,
Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Đà Nẵng,
Hà Nội.
7. Báo cáo tóm tắt về việc thực hiện mục
tiêu bình đẳng giới quốc gia của Chính
may-hanh-chinh/Luat-To-chuc-Quoc-
hoi-2014-259784.aspx, truy cập ngày
29/01/2019.
page/portal/chinhphu/hethongvanban/
baocaochinhphu/chitietbaocao?catego-
ryId=100003670&articleId=10058636,
truy cập ngày 29/01/2020.
cao vị thế, hoàn thành tốt nhiệm vụ,
tintucsukien/nu-dai-bieu-quoc-hoi-
dang-dan-nang-cao-vi-the-hoan-thanh-
tot-nhiem-vu-38365.html, truy cập ngày
29/01/2019.
8. Đại biểu nữ trong Quốc hội Việt Nam
từ tham gia đến đại diện, https://
docs/Publications/10%20DBQHtham
giadendaidien.pdf, truy cập ngày
29/01/2019
tulieu/baucuquochoi/Pages/bau-cu-
quoc-hoi.aspx?ItemID=23986&fbclid=
IwAR1eASpwvsA5NqDX9H4rUIn0aK
6O93dGPGPEda6SbD-ronf766diOYq_
Rkk, truy cập ngày 29/01/2019
phapluat.vn/van-ban/bo-may-hanh-
chinh/Hien-phap-1946-Viet-Nam-Dan-
10 trang
13640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số vấn đề về quyền tham chính của phụ nữ trong lĩnh vực lập pháp ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_van_de_ve_quyen_tham_chinh_cua_phu_nu_trong_linh_vuc.pdf
