Những vấn đề đặt ra đối với nhiệm vụ giám định âm thanh, hình ảnh theo chức năng của viện kiểm sát nhân dân tối cao
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI NHIỆM VỤ...
GIÁM ĐỊNH ÂM THANH, HÌNH ẢNH THEO CHỨC NĂNG
CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO
HOÀNG TRỌNG LỰC*
Từ ngày 01/01/2021, Luật sửa đổi, bổ sung của Luật Giám định tư pháp năm 2012
chính thức có hiệu lực pháp lý, trong đó có quy định cho phép thành lập Phòng Giám định
kỹ thuật hình sự thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC) thực hiện giám định
về âm thanh, hình ảnh từ các dữ liệu điện tử. Điều này đòi hỏi VKSNDTC cần nghiên cứu,
nhanh chóng chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai quy định pháp lý vào thực
tiễn. Bài viết chỉ ra sự cần thiết phải thành lập Phòng Giám định Kỹ thuật hình sự thuộc
VKSNDTC, đồng thời đưa ra một số kiến nghị, trao đổi nhằm triển khai chuyên ngành
giám định này hiệu quả, đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn.
Từ khóa: Giám định, âm thanh, hình ảnh, kỹ thuật hình sự.
Ngày nhận bài: 16/11/2020; Biên tập xong: 20/11/2020; Duyệt đăng: 20/11/2020
From January 1, 2021, the Law amending and supplementing the 2012 Law on Judicial
Examination that allows the establishment of the Criminal Technical Inspection Department
under the Supreme People’s Procuracy (SPP) to conduct audio and visual inspection from
electronic data is going to be officially put into practice. This requires SPP to quickly study
and prepare conditions for implementing legal regulations into practice. The article points
out the need to establish a Criminal Technical Inspection Department under the SPP as well
as presents a number of recommendations to implement this expertise effectively.
Keywords: Inspection, audio, visual, criminal technique.
hiều 10/6/2020, tại Kỳ họp thứ 9,
Điều này xuất phát từ thực tiễn khi
Quốc hội khóa XIV với 92,96% chuyên ngành giám định âm thanh, hình
tổng số đại biểu Quốc hội tán ảnh từ các dữ liệu điện tử (giám định âm
C
thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua thanh và giám định kỹ thuật số và điện tử)
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật là những chuyên ngành mới được triển khai
ở Việt Nam. Tính đến hết năm 2019, Viện
Khoa học hình sự là cơ quan duy nhất của
lực lượng Công an triển khai được giám
định âm thanh; có 23/63 tỉnh thành mới
triển khai được bước đầu các nội dung của
giám định kỹ thuật số và điện tử. Điều đó
đặt ra trường hợp “nếu cơ quan giám định
thuộc lực lượng Công an có vấn đề thì căn
cứ cơ quan nào để đối chứng”.
Ngoài ra, việc thành lập Phòng Giám
định Kỹ thuật hình sự thuộc VKSNDTC
cũng phù hợp với các quy định được thể
hiện trong Luật Tổ chức Viện kiểm sát
nhân dân khi chức năng của Viện kiểm sát
Giám định tư pháp số 13/2012/QH13. Một
trong những điểm mới đáng chú ý của
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật
Giám định tư pháp lần này là bổ sung quy
định: “Phòng giám định kỹ thuật hình sự thuộc
Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hiện giám
định về âm thanh, hình ảnh từ các dữ liệu điện
tꢀ”. Để bảo đảm tính thống nhất, Luật cũng
đã bổ sung quy định: “Viện trưởng Viện
kiểm sát nhân dân tối cao quy định chức năng,
nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Phòng Giám định
kỹ thuật hình sự thuộc Viện kiểm sát nhân dân
tối cao, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê
chuẩn.” (khoản 7, Điều 12)1.
* Phó giáo sư, Tiến sĩ, Phó trưởng khoa Kỹ thuật
hình sự, Học viện Cảnh sát nhân dân
1ꢀ Quốc hội (2020), Luật Bổ sung, sꢀa đổi một số điều của
Luật Giám định tư pháp, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 28
HOÀNG TRỌNG LỰC
là kiểm sát hoạt động tư pháp và thực
hành quyền công tố2. Bên cạnh đó, khoản
3 Điều 163 Bộ luật tố tụng hình sự
(BLTTHS) năm 2015 chỉ rõ: “Cơ quan điều
tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao... điều tra
tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội
phạm tham nhũng, chức vụ…”. Khoản 7
Điều 165 BLTTHS năm 2015 cũng giải
thích: “Viện kiểm sát được quyền trực tiếp
điều tra một số hoạt động điều tra trong
trường hợp để kiểm tra bổ sung tài liệu, chứng
cứ khi xem xét phê chuẩn Lệnh quyết định
điều tra của cơ quan điều tra và tiến hành một
số hoạt động điều tra hoặc trường hợp phát
hiện có dấu hiệu oan sai...”3.
Cùng với sự phát triển của công nghệ
điện tử và thông tin, thông tin liên quan
đến hoạt động của mỗi người và giữa con
người với nhau có thể được lưu giữ lâu
dài và chính xác. Xu hướng các đối tượng
phạm tội sử dụng các thành tựu của khoa
học công nghệ trong việc lưu trữ, truyền tải
và che dấu hành vi phạm tội ngày càng gia
tăng. Theo Báo cáo tổng kết của Viện Khoa
học hình sự, Bộ Công an, trong giai đoạn từ
năm 2015 đến tháng 6/2019, lực lượng Kỹ
thuật hình sự toàn quốc đã tiến hành giám
định 1.426 vụ giám định âm thanh, 6.650
vụ giám định kỹ thuật số và điện tử (trong
đó có 2.109 vụ giám định hình ảnh, chiếm
tỷ lệ 60%). Đặc biệt, số lượng vụ việc có
xu hướng tăng nhanh theo thời gian như:
Năm 2015 có 166 vụ giám định âm thanh,
251 vụ giám định kỹ thuật số và điện tử;
năm 2018 tăng lên 331 vụ giám định âm
thanh và 1.414 vụ giám định kỹ thuật số và
điện tử; năm 2019 là 338 vụ giám định âm
thanh và 2.784 vụ giám định kỹ thuật số và
điện tử. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2020
là 200 vụ giám định âm thanh và 1.100 vụ
giám định kỹ thuật số và điện tử4.
Từ những phân tích trên, có thể thấy
ngành Kiểm sát nhân dân cần phải có
Phòng Giám định kỹ thuật hình sự, trực
tiếp là tại VKSNDTC. Tuy nhiên, giám định
âm thanh, hình ảnh là một chuyên ngành
còn non trẻ so với các chuyên ngành giám
định truyền thống khác như: Đường vân,
cơ học, súng đạn, cháy, nổ, tài liệu… Hoạt
động giám định phụ thuộc rất lớn vào 2 yếu
tố: (1) Hệ thống phương tiện kỹ thuật, phần
mềm chuyên dụng; và (2) Năng lực cán bộ.
Hai yếu tố này có vai trò tương đương nhau.
Nếu có cán bộ giỏi, có đủ trình độ chuyên
môn mà không được trang bị phương tiện
kỹ thuật đầy đủ thì khó có thể thực hiện
giám định hiệu quả và ngược lại. Là một
cơ quan giám định mới được thành lập,
do đó, quá trình triển khai trong thực tiễn
đối với VKSNDTC sẽ gặp nhiều khó khăn.
Để nhanh chóng triển khai được chuyên
ngành giám định âm thanh, hình ảnh tại
VKSNDTC, Tác giả cho rằng cần giải quyết
tốt 2 yếu tố trên, cụ thể như sau:
Một là, về trang bị hệ thống phương tiện kỹ
thuật, phần mềm chuyên dụng
Các phương tiện kỹ thuật, phần mềm
chuyên dụng được sử dụng trong giám
định âm thanh, hình ảnh thường là những
phương tiện, phần mềm mà Việt Nam chưa
có đủ năng lực để nghiên cứu, sản xuất, phải
nhập ngoại với giá thành rất cao. Trong bối
cảnh nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn
thì đây thực sự là một trở ngại lớn cần khắc
phục. Theo đó, lãnh đạo VKSNDTC cần chỉ
đạo các đơn vị trực thuộc rà soát, nghiên
cứu xây dựng kế hoạch đầu tư trang thiết
bị kỹ thuật tổng thể trong ngắn hạn và dài
hạn. Xác định những phương tiện kỹ thuật
cần phải đầu tư trong ngắn hạn (1-2 năm);
kế hoạch trung hạn (3-5 năm); kế hoạch dài
hạn (từ 5 năm trở lên) với lộ trình đầu tư
hợp lý, vừa bảo đảm yêu cầu đào tạo, vừa
phù hợp với khả năng bố trí nguồn kinh
phí. Quá trình trang bị phương tiện kỹ thuật
mới phải căn cứ vào nhu cầu công tác hiện
tại, khả năng, năng lực sử dụng của đội ngũ
cán bộ. Ưu tiên tìm kiếm và lựa chọn trang
bị những phương tiện kỹ thuật mà trong
2ꢀ Quốc hội (2014), Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân
dân, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
3ꢀ Quốc hội (2015), Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb Công
an nhân dân, Hà Nội.
4ꢀ Viện Khoa học hình sự (2020), Báo cáo tổng kết
công tác các năm 2015 - 6/2020, Hà Nội.
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 29
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI NHIỆM VỤ...
nước đã sản xuất được nhằm tiết kiệm ngân EnCase, MagNet, OS Forensic, R-Studio,
sách, góp phần thúc đẩy sự phát triển của
nền khoa học, công nghệ nước nhà; chỉ
nhập khẩu những phương tiện của nước
ngoài khi trong nước không thể sản xuất
được. Việc đổi mới và tăng cường trang
thiết bị kỹ thuật phải đi đôi với việc tăng
cường khai thác tối đa tính năng, tác dụng
của trang thiết bị hiện có.
Cần trao đổi, phối hợp với các cơ quan
đã triển khai chuyên ngành giám định này,
trực tiếp là Viện Khoa học hình sự, Bộ Công
an hoặc các cơ quan có đào tạo nội dung
giám định âm thanh, hình ảnh trong các
trường Công an nhân dân (Học viện Cảnh
sát nhân dân, Đại học Cảnh sát nhân dân)
để lập danh mục các phương tiện kỹ thuật
cần phải đầu tư, trang bị cho một Phòng
Giám định âm thanh, hình ảnh. Trong phục
vụ nghiên cứu, bài viết đề xuất trước mắt
cần trang bị một số phương tiện, phần mềm
chuyên dụng sau:
Power Data Recovery (đối với ổ cứng máy
tính); UFED (đối với điện thoại di động)…
Đây đều là những phần mềm có bản quyền
với chi phí tương đối cao.
- Chương trình phần mềm xử lý hình
ảnh: Để xử lý, khuếch đại hình ảnh, cần phải
sử dụng các chương trình phần mềm xử lý
ảnh như: Amped five, Ikena… để tiến hành
xử lý, khuếch đại, trích chọn hình ảnh cũng
như xác định các thông số kỹ thuật trong dữ
liệu hình ảnh (video).
- Chương trình so sánh hình ảnh khuôn
mặt: Sử dụng một số phần mềm chuyên
dụng như: FindFace (NtechLab), iPhoto
(Apple), Open CV (Open Source), digiKam
(KDE) hoặc sử dụng một số trang web (ví
dụ như trang web www.twinsornot.net) để
đưa hình ảnh đối tượng trong mẫu so sánh
với hình ảnh người được trích chọn ra từ
bản ghi cần giám định để phân tích, so sánh
tự động.
- Hệ thống phương tiện đọc dữ liệu:
Đây là những thiết bị có khả năng trích
xuất dữ liệu từ máy tính, điện thoại di
động và các thiết bị điện tử khác nhanh
chóng. Tùy thuộc vào từng loại thiết bị mà
các phương tiện đọc dữ liệu khác nhau,
chẳng hạn như: Đối với máy điện thoại di
động, sử dụng chủ yếu thiết bị đọc dữ liệu
điện thoại di động UFED. Đối với ổ cứng
máy tính, có thể sử dụng thiết bị đọc, khai
thác dữ liệu ổ cứng như thiết bị đọc ổ
cứng Orico, Acasis... Đối với các thiết bị
điện tử khác như đầu ghi Camera, thiết bị
giám sát hành trình…, cần phải sử dụng
các phần mềm chuyên dụng để đọc, khai
thác dữ liệu.
- Hệ thống phương tiện phân tích so
sánh các mẫu âm thanh: Các Trung tâm,
Phòng nghiên cứu về âm thanh trên thế
giới sử dụng chủ yếu một số hệ thống
phân tích âm thanh của Tập đoàn Sinh trắc
điện tử Kay (Kay Elemetrics Corp.) như:
Multi-Speech, Model 3700; CSL, Model
4100; CSL, Model 4150; CSL, Model 4400;
CSL, Model 4501.
- Chương trình phần mềm lọc nhiễu âm
thanh: Chương trình hỗ trợ giám định viên
trong quá trình lọc tiếng ồn, nâng cao chất
lượng các bản ghi âm phục vụ cho việc giải
quyết các yêu cầu giám định xác định nội
dung ghi âm. Hiện nay, có rất nhiều các
chương trình phần mềm lọc nhiễu, xử lý
âm thanh trên thị trường, thậm chí cung cấp
miễn phí trên mạng Internet, kèm theo đó là
hướng dẫn sử dụng chi tiết. Chỉ cần nghiên
cứu trong thời gian ngắn là Giám định viên
có thể sử dụng thành thạo.
-Chươngtrìnhphầnmềmphụchồi,phân
tích dữ liệu: Đây là những phần mềm có khả
năng phục hồi dữ liệu (Data Recover), khôi
phục dữ liệu từ thiết bị lưu trữ khi nó không
thể truy cập được bằng cách thông thường
do bị xóa (delete), định dạng (format - định
dạng các ổ đĩa logic hoặc fdisk - tạo các ổ đĩa
logic từ ổ đĩa vật lý), cài đặt, ghi đè... Hiện
nay, cơ quan giám định và Giám định viên
Tuy nhiên, các chương trình phần
mềm lọc nhiễu âm thanh miễn phí chỉ xử
lý lọc nhiễu các bản ghi có mức độ nhiễu
chủ yếu sử dụng một số phần mềm như: nền thấp. Vì vậy, trong giám định âm
30 Khoa học Kiểm sát Số chuyên đề 4 - 2020
HOÀNG TRỌNG LỰC
thanh nói chung và giám định kỹ thuật số Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
và điện tử nói riêng, cần thiết phải được
trang bị các chương trình phần mềm lọc
nhiễu âm thanh có bản quyền, do công ty
uy tín trên thế giới cung cấp. Có thể sử
dụng một số chương trình phần mềm sau:
Magic Audio Cleaning Lab, Wave Lab,
GoldWave Digital Audio Editor, Sound
Forge, AVS Audio Editor...
Luật Giám định tư pháp về tiêu chuẩn,
trình tự, thủ tục bổ nhiệm Giám định viên
tư pháp nói chung và Giám định viên tư
pháp chuyên ngành âm thanh, kỹ thuật
số và điện tử nói riêng; (2) VKSNDTC
chủ động trao đổi, phối hợp với Bộ Công
an xây dựng văn bản hợp tác hoặc quy
chế phối hợp trong đào tạo, bổ nhiệm cán
bộ giám định cũng như phối hợp giám
định các vụ việc cụ thể.
Trước mắt, VKSNDTC có thể xin chỉ
tiêu nguồn nhân lực từ Viện Khoa học hình
sự, Học viện Cảnh sát nhân dân, Phòng Kỹ
thuật hình sự các địa phương đã triển khai
chuyên ngành giám định kỹ thuật số và
điện tử để có cán bộ thực hiện ngay công
tác giám định. Hàng năm cử cán bộ đi đào
tạo, luân chuyển thực tiễn tại các đơn vị
trên để trau dồi, nghiên cứu, nâng cao trình
độ chuyên môn. Đồng thời, Trường Đại
học Kiểm sát Hà Nội cần nhanh chóng mở
Hai là, về tuyển dụng, đào tạo cán bộ
giám định
Trong quá trình thành lập Phòng Giám
định Kỹ thuật hình sự thuộc VKSNDTC,
việc tuyển dụng, đào tạo cán bộ cũng là
vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Cán bộ được
tuyển dụng phải đảm bảo một số các điều
kiện riêng về trình độ chuyên môn để có thể
bổ nhiệm giám định viên tư pháp chuyên
ngành âm thanh, kỹ thuật số và điện tử, cụ
thể như sau:
Giám định viên âm thanh: Có trình độ
đại học trở lên thuộc một trong những
nhóm ngành máy tính và công nghệ thông
tin; nhóm ngành công nghệ kỹ thuật điện,
điện tử và viễn thông; nhóm ngành kỹ mã ngành đào tạo về Kỹ thuật hình sự nói
thuật điện, điện tử và viễn thông; nhóm
ngành ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam,
ngành ngôn ngữ học, ngành chỉ huy kỹ
thuật thông tin.
Giám định viên kỹ thuật số và điện tử:
Có trình độ đại học trở lên thuộc một trong
những nhóm ngành công nghệ kỹ thuật
điện, điện tử và viễn thông, nhóm ngành
kỹ thuật điện, điện tử và viễn thông; nhóm
ngành máy tính và công nghệ thông tin,
ngành chỉ huy kỹ thuật thông tin.
chung và giám định âm thanh, hình ảnh nói
riêng, từng bước bổ sung nguồn nhân lực
cho ngành Kiểm sát nhân dân.
Về lâu dài, cần chủ động triển khai, thực
hiện các chương trình, kế hoạch hợp tác, liên
kết với các tổ chức và doanh nghiệp trong
và ngoài nước trong nghiên cứu, ứng dụng,
chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản
lý, tổ chức giới thiệu, đào tạo, cập nhật các
kiến thức về công nghệ - kỹ thuật mới và tổ
Bên cạnh đó, các văn bản pháp lý hiện chức mạng lưới đảm bảo việc lựa chọn thiết
hành cũng chưa xác định được cơ quan
nào sẽ đứng ra chủ trì để đào tạo, ban
hành quyết định bổ nhiệm Giám định
viên tư pháp về âm thanh, hình ảnh cho
Phòng Giám định Kỹ thuật hình sự thuộc
VKSNDTC. Nguyên nhân là do đây là
đơn vị mới thành lập, chưa có Giám định
viên để triển khai công tác đào tạo. Do
đó, cần làm ngay hai nội dung sau: (1)
bị, giải pháp kỹ thuật - công nghệ hiện đại,
tiên tiến phù hợp với đặc thù công tác giám
định âm thanh, hình ảnh.
Tuy nhiên, việc triển khai nhanh hay
chậm các nội dung trên đòi hỏi sự chỉ
đạo, lãnh đạo quyết liệt của lãnh đạo
VKSNDTC; sự vào cuộc, nhiệt tình, trách
nhiệm của tập thể cán bộ Phòng Giám
Ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện định Kỹ thuật hình sự./.
Số chuyên đề 4 - 2020 Khoa học Kiểm sát 31
4 trang
15760
Free
Bạn đang xem tài liệu "Những vấn đề đặt ra đối với nhiệm vụ giám định âm thanh, hình ảnh theo chức năng của viện kiểm sát nhân dân tối cao", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhung_van_de_dat_ra_doi_voi_nhiem_vu_giam_dinh_am_thanh_hinh.pdf
