Bài giảng môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam - Chương 5: Đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa

CHƯƠNG V

Đường lối xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng

XHCN

Qu¸ tr×nh ®æi míi nhËn thøc vÒ kinh

tÕ thÞ trêng

I

TiÕp tôc hoµn thiÖn thÓ chÕ kinh tÕ thÞ

trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ë níc

ta

II

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1. Quan niÖm vÒ kinh tÕ thÞ trêng

vµ ®Æc ®iÓm chung cña kinh tÕ

thÞ trêng

- Quan niÖm vÒ kinh tÕ thÞ trêng

+ Lµ trình ®é ph¸t triÓn cao cña

kinh tÕ hµng ho¸, trong ®ã toµn

bé c¸c yÕu tè ®Çu vµo vµ ®Çu ra

cña s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu ®-

îc mua b¸n th«ng qua thÞ trêng.

+ Kinh tÕ hµng ho¸ vµ kinh tÕ

thÞ trêng cã cïng nguån gèc vµ

b¶n chÊt nhng kh¸c nhau vÒ

trình ®é vµ quy m«

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1. Quan niÖm vÒ kinh tÕ thÞ trêng vµ ®Æc ®iÓm chung cña kinh

tÕ thÞ trêng

- Đặc ®iÓm chung cña kinh tÕ thÞ trêng.

+ C¸c chñ thÓ kinh tÕ cã quyÒn tù chñ rÊt cao kh¸c víi

kinh tÕ tËp trung.

+ VÊn ®Ò lîi Ých ®îc ®Æt ra nghiªm ngÆt.

+ Dung lîng thÞ trêng lín, s¶n phÈm phong phó, tho¶

m·n ®îc nhu cÇu cña ngêi tiªu dïng.

+ Gi¸ c¶ ®îc x¸c ®Þnh ngay trªn thÞ trêng .

+ C¹nh tranh lµ tÊt yÕu trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng.

+ Kinh tÕ thÞ trêng lµ mét hÖ thèng më, s¶n xuÊt ra ®Ó

b¸n ®Ó trao ®æi

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

2. Cơ chế quản lý kinh tế thời kỳ trước đổi mới.

a. Cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp.

• Đặc điểm:

+ Nhµ níc qu¶n lý nÒn kinh tÕ b»ng mÖnh lÖnh hµnh chÝnh

+ C¬ quan qu¶n lý hµnh chÝnh can thiÖp s©u vµo ho¹t ®éng

kinh doanh cña c¸c xÝ nghiÖp.

+ Quan hÖ hµng ho¸ - tiÒn tÖ bÞ coi nhÑ.

+ Bé m¸y qu¶n lý cång kÒnh, qua nhiÒu nÊc trung gian, kÐm

năng ®éng, cöa quyÒn, hiÖu qu¶ kÐm nhng ®îc hëng lîi cao

h¬n ngêi trùc tiÕp lao ®éng

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

• Hình thức:

Thấp hơn nhiều

giá thực tế

Phân phối

theo định mức

Cơ chế

xin - cho

Qua tem

phiếu 2

Qua chế độ

cấp phát vốn 3

Qua giá

1

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

• Hậu quả:

+ Kìm h·m vµ lµm triÖt tiªu ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn kinh

tÕ ®Êt níc, kìm h·m sù ph¸t triÓn x· héi

+ S¶n phÈm s¶n xuÊt ra kh«ng ®ñ ®¸p øng yªu cÇu cña x· héi

dÉn ®Õn khñng ho¶ng kinh tÕ - x· héi ¶nh hëng ®Õn ®êi sèng

cña nh©n d©n.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

b. Nhu cầu đổi mới về cơ chế quản lý kinh tế:

- Một số bước cải tiến nền kinh tế theo thị trường:

+ Khoán 100 trong nông nghiệp

CHỈ THỊ 100

HNTW 9

(12 - 1980)

1 – 1981

KHOÁ N

SẢN PHẨM

ĐẾN NHÓM

VÀ NGƯỜI

LĐ

KHOÁ N

SẢN PHẨM

NÔNG NGHIỆP

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

+ Bù giá vào lương ở Long An: Tổng

tiền lương và 16 mặt hàng phân phối theo

định lượng, tất cả qui ra giá thị trường thì

lương bí thư tỉnh ủy xấp xỉ 600 đồng. Tuy

nhiên vì những lý do như chất lượng hàng

hóa thấp, tiêu chuẩn bị cắt xén, hàng được

cấp không phù hợp nhu cầu... thì hiệu quả

sử dụng của mức lương này chỉ đạt 50-

70%. Tốt nhất là đem hết số hàng phân

phối của bí thư ra chợ bán theo giá chợ rồi

Ông Chín Cần (Nguyễn Văn

Chính), nguyên bí thư Tỉnh ủy

Long An - tổng chỉ huy công

trình bù giá vào lương ở Long

An - Ảnh: Q.Thiện

về trả cho ông 600 đồng/tháng. Bí thư cần

gì ra đó mà mua

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

+ Khoán sản phẩm trong công nghiệp:

KHOÁ N

SẢN PHẨM

TRONG

CÔ NG

NGHIỆP

NĐ 25, 26CP

+ Tổng điều chỉnh giá – lương – tiền lần 2 theo NQTW8

khóa 5 (6/1985)

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

 Vì vậy, việc đổi mới cơ chế quản lý kinh tế trở

thành nhu cầu cần thiết và cấp bách

Đại héi 6 Đ¶ng (12/1986) ®· chØ râ:

"C¬ chÕ qu¶n lý tËp trung quan liªu, bao cÊp

tõ nhiÒu năm nay kh«ng t¹o ®îc ®éng lùc ph¸t

triÓn, lµm suy yÕu kinh tÕ x· héi chñ nghÜa,

h¹n chÕ viÖc sö dông vµ c¶i t¹o c¸c thµnh

phÇn kinh tÕ kh¸c kìm h·m s¶n xuÊt, lµm gi¶m

năng suÊt, chÊt lîng, hiÖu qu¶ g©y rèi lo¹n

trong ph©n phèi lu th«ng vµ ®Î ra nhiÒu hiÖn

tîng tiªu cùc trong x· héi"

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

3. Sự hình thành tư duy của Đảng về kinh tế thị trường thời kỳ

đổi mới.

a. Tư duy của Đảng về kinh tế thị trường từ Đại hội VI đến

Đại hội VIII.

- Một là, kinh tế thị trường không phải là cái riêng có của

CNTB mà là thành tựu phát triển chung của nhân loại.

• Kinh tế thị trường có mầm mống từ xã hội nô lệ, hình thành trong

xã hội phong kiến và phát triển cao trong xã hội TBCN.

• Trước CNTB, kinh tế thị trường còn ở thời kỳ manh nha, trình độ

thấp thì trong CNTB đã đạt tới trình độ cao, chi phối toàn bộ cuộc

sống con người trong xã hội.

• Chỉ có thể chế kinh tế chính trị TBCN hay cách thức sử dụng kinh

thị trường theo lợi nhuận tối đa của CNTB mới là sản phẩm của

TBCN.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Hai là, kinh tế thị trường còn tồn tại khách quan trong thời

kỳ quá độ lên CNXH.

• Kinh tế thị trường xét dưới góc độ "một kiểu tổ chức

kinh tế" là phương thức tổ chức, vận hành nền kinh tế, là

phương tiện điều tiết kinh tế lấy cơ chế thị trường làm cơ

sở để phân bổ các nguồn lực kinh tế và điều tiết mối quan

hệ giữa người với người. Do đó, nó cần thiết cho quá trình

xây dựng và phát triển nền kinh tế nước ta trong thời kỳ

quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Hai là, kinh tế thị trường còn tồn tại khách quan trong thời

kỳ quá độ lên CNXH.

• Kinh tế thị trường đối lập với kinh tế tự nhiên, tự cấp,

tự túc chứ không đối lập với các chế độ xã hội. Vừa có thể

liên hệ với chế độ tư hữu vừa có thể liên hệ với chế độ công

hữu và phục vụ cho chúng.

• Xây dựng và phát triển kinh tế thị trường không phải

là phát triển TBCN hoặc đi theo con đường TBCN và tất

nhiên XDKTTTXHCN cũng không dẫn đến phủ định kinh

tế thị trường. Kinh tế thị trường còn cần thiết cho quá

trình đi lên CNXH ở nước ta.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Ba là, có thể và cần thiết sử dụng kinh tế thị trường để xây

dựng CNXH ở nước ta.

Vì:

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Ba là, có thể và cần thiết sử dụng kinh tế thị trường để xây

dựng CNXH ở nước ta.

Vì:

+ NÒn kinh tÕ níc ta lµ nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn dùa

trªn sù ®a d¹ng vÒ sở hữu, tÝnh ®éc lËp cña c¸c chñ thÓ

kinh tÕ ngµy cµng cao.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Ba là, có thể và cần thiết sử dụng kinh tế thị

trường để xây dựng CNXH ở nước ta.

Vì:

+ Quan hÖ H - T cßn cÇn thiÕt trong quan hÖ

kinh tÕ ®èi ngo¹i.

T

H

T’

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Ba là, có thể và cần thiết sử dụng kinh tế thị

trường để xây dựng CNXH ở nước ta.

Vì:

c¸c nguån lùc kinh tÕ, ®iÒu hoµ quan hÖ cung -

cÇu thóc ®Èy c¸c tiÕn bé, ®µo th¶i c¸i l¹c hËu,

yÕu kÐm.

+ CNTB kh«ng sinh ra kinh tÕ thÞ trêng nhng

biÕt kÕ thõa, khai th¸c cã hiÖu qu¶ c¸c lîi thÕ cña

kinh tÕ thÞ trêng ®Ó ph¸t triÓn.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

b. Tư duy của Đảng về kinh tế thị trường từ Đại hội

IX đến Đại hội XI.

- Đại hội IX của Đảng (4/2001) xác định:

+ Kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa lµ

m« hình kinh tÕ tæng qu¸t cña níc ta trong thêi

kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi. Đó là:

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

+ Kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ

nghÜa theo quan ®iÓm cña Đảng lµ “Mét

cña kinh tÕ thÞ trêng võa dùa trªn c¬ së vµ

chÞu sù dÉn d¾t chi phèi bëi c¸c nguyªn t¾c

vµ b¶n chÊt cña chñ nghÜa x· héi”.

I. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

- Môc ®Ých:

+ Sử dụng thế mạnh của thị trường định hướng

XHCN để "Phát triển lực lượng sản xuất, phát triển

kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ

nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân"

+ Định hướng XHCN được thể hiện trên cả 3 mặt

của quan hệ sản xuất: sở hữu, tổ chức quản lý và

phân phối nhằm mục đích cuối cùng là "Dân giàu

nước mạnh, tiến lên hiện đại trong một xã hội do

nhân dân là chủ, nhân ái, có văn hoá, có kỷ cương,

xoá bỏ áp bức và bất công, tạo điều kiện cho mọi

người có một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc".