Bài giảng Logoc học đại cương - Chương 7: Giả thuyết

 Nội dung chính: Đặc trưng chung của giả thuyết, các

dạng giả thuyết, xây dựng và phát triển giả thuyết, các

phương pháp xác nhận giả thuyết, bác bỏ giả thuyết.

 Mục đích: nhằm giúp sinh viên:

- Phát biểu được định nghĩa giả thuyết, các đặc trưng của

giả thuyết, các loại giả thuyết và yêu cầu của một giả

thuyết khoa học.

- Trình bày được quá trình xây dựng một giả thuyết.

- Biết cách xây dựng một giả thuyết, lựa chọn phương

pháp xác nhận giả thuyết và biết cách bác bỏ một giả

thuyết.

20

1

 Thứ nhất, giả thuyết là bản thân các giả định có căn cứ

khoa học về bản chất, nguyên nhân, những mối liên hệ

mang tính quy luật của sự kiện, hiện tượng cần giải

thích trong tự nhiên, xã hội và tư duy.

 Thứ hai, giả thuyết là quá trình tư tưởng dẫn tới việc

hình thành những giả định có căn cứ khoa học về bản

chất, nguyên nhân, những mối liên hệ mang tính quy

luật của các sự kiện, hiện tượng cần giải thích trong tự

nhiên, xã hội và tư duy (đối với logic học giả thuyết

được hiểu theo nghĩa thứ hai).

20

2

- Đặc trưng cơ bản của giả thuyết thể hiện ở một số

phương diện sau:

+ Bản chất của giả thuyết là sự phát triển của tư duy từ

chỗ chưa nhận thức được đến chỗ nhận thức được, từ

chỗ chưa nhận thức đầy đủ đến chỗ nhận thức đầy đủ,

chính xác về nguyên nhân, bản chất, quy luật vận động

và phát triển của thế giới nhằm định hướng cho hoạt

động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người.

20

3

+ Mọi giả thuyết đều được xây dựng trên cơ sở liên kết

những cái đã biết với những cái chưa biết, giả thuyết

thể hiện sự vận động thường xuyên của tư duy, sự phát

triển của tư duy và khát vọng khám phá của con người

để tìm ra các quy luật mới, những mối liên hệ mới.

+ Không phải mọi giả thuyết đều trở thành chân lý, song

nó vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong việc định

hướng nhận thức của con người.

20

4

+ Giả thuyết phải theo một nguyên lý chung và không

thay trong suốt quá trình nghiên cứu.

+ Giả thuyết phải phù hợp với điều kiện thực tế và cơ sở

lý thuyết.

+ Giả thuyết càng đơn giản càng tốt.

+ Giả thuyết có thể được kiểm nghiệm và mang tính khả

thi.

20

5

- Các dạng giả thuyết:

 Tuỳ theo phạm vi đối tượng nghiên cứu:

+ Giả thuyết chung là những giả định trên cơ sở căn cứ

vào các dữ kiện khoa học nêu lên nguyên nhân hay quy

luật vận động của lớp sự vật hiện tượng đó.

+ Giả thuyết riêng là những giả định có căn cứ khoa học

về nguồn gốc, nguyên nhân, quy luật của một bộ phận

hay một đối tượng riêng biệt, một phương diện, một

khía cạnh của đối tượng

20

6

 Căn cứ vào mục tiêu nhận thức

+ Giả thuyết khoa học là những giả định có cơ sở khoa

học nhằm giải thích tính quy luật của sự vận động và

phát triển của các hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy.

Đặc trưng của giả thuyết khoa học là đi sâu vào cái bản

chất, cái quy luật hướng con người vào việc khám phá

bí mật của thế giới.

+ Giả thuyết nghiệp vụ là giả định khoa học được nêu ra

ở giai đoạn đầu của quá trình nghiên cứu phục vụ mục

tiêu thu thập, hệ thống hoá các kết quả nhận thức sơ bộ

về hiện tượng nghiên cứu thông qua quan sát, ghi nhận

mang tín trực quan, không hướng trực tiếp con người

vào việc lý giải bản chất quy luật của hiện tượng.

20

7

 Một giả thuyết khoa học thì phải đáp ứng những đòi hỏi

sau:

+ Là sự giải thích duy nhất, đầy đủ về sự kiện hay nhóm

sự kiện.

+ Phải giải thích được sự kiện với số lượng tối đa những

điều kiện hoàn cảnh có liên quan đến sự kiện đó.

+ Không mâu thuẫn với các quy luật cơ bản của khoa

học, của hệ thống tri thức khoa học.

+ Phải có tham khảo tài liệu, thu thập thông tin.

+ Phải có mối quan hệ nhân - quả.

+ Có thể thực nghiệm để thu thập số liệu.

20

8

- Cấu trúc của giả thuyết:

+ Một cấu trúc “giả thuyết” tốt phải chứa đựng “mối

quan hệ nhân - quả” và thường sử dụng từ ướm thử “có

thể”.

+ Cấu trúc “Nếu - vậy thì”

20

9

- Cách đặt giả thuyết: để có thể kiểm chứng “đúng” hay

“sai” giả thuyết đó. Vì vậy, trong việc xây dựng một giả

thuyết cần trả lời các câu hỏi sau:

+ Giả thuyết này có thể tiến hành thực nghiệm được

không?

+ Các biến hay các yếu tố nào cần được nghiên cứu?

+ Phương pháp thí nghiệm nào (trong phòng, khảo sát,

điều tra, bảng câu hỏi, phỏng vấn…) được sử dụng

trong nghiên cứu?

+ Các chỉ tiêu nào cần đo đạt trong suốt thí nghiệm?

+ Phương pháp xử lý số liệu nào mà người nghiên cứu

dùng để bác bỏ hay chấp nhận giả thuyết?

21

0

Lý thuyết khoa học

Chỉnh sửa giả thuyết

Kiểm nghiệm thực tiễn

loại bỏ

Chứng minh hay bác bỏ

bằng lý thuyết khoa học

Hình thành giả thuyêt

Thu thập, xử lý thong tin qua

phân tích ,tổng hợp

Phát hiện hiện tượng

Hoạt động thực tiễn

21

1

3.1. Phương pháp xác nhận trực tiếp

Để xác nhận một giả thuyết là chân thực người ta tiến

hành kiểm nghiệm thực tiễn, tìm tòi phát hiện những

chứng cứ, những sự kiện có liên quan mật thiết với giả

thuyết và hiện tượng nghiên cứu, trên cơ sở đó xác

nhận tính đúng đắn của giả thuyết.

21

2

3.2. Phương pháp xác nhận gián tiếp

3.2.1. Phương pháp xác nhận tính chân thực của giả

thuyết thông qua xác nhận tính chân thực của từng hệ

quả rút ra từ giả thuyết.

 Biểu thị phương pháp này dưới dạng sơ đồ:

P ↔ (Q1  Q2  Q3  Q4  ….  Qn)

Trong đó P là giả thuyết

Q1, Q2, Q3, …Qn là các hệ quả rút ra từ giả thuyết

↔ phép tất suy từ giả thuyết đến hệ quả và ngược lại.

21

3

3.2.2. Phương pháp xác nhận tính chân thực của giả

thuyết dựa trên phép loại trừ các khả năng có thể có của

giả thuyết từ đó khẳng định khả năng duy nhất còn lại.

 Sơ đồ:

(A  B  C)  (~ B  ~ C) → A

Trong đó A, B, C là các giả thuyết có thể có về cùng hiện

tượng đang nghiên cứu.

21

4

Mọi giả thuyết chỉ có thể bị bác bỏ thông qua hai con

đường, bác bỏ bằng lý thuyết hoặc bác bỏ bằng kiểm

nghiệm thực tiễn. Cả hai cách bác bỏ này đều sử dụng

phương thức phủ định của suy luận nhất quyết có điều

kiện.

- Bác bỏ hệ quả rút ra từ giả thuyết từ đó quay lại bác bỏ

giả thuyết: {(A → B)  ~ B} → ~ A

21

5

- Một nguyên nhân có thể sinh ra nhiều hệ quả, chỉ cần

chứng tỏ sự không có mặt của một hệ quả là có thể bác

bỏ nguyên nhân sinh ra nó. Song để đảm bảo tính chắc

chắn của việc bác bỏ giả thuyết ta cần bác bỏ càng nhiều

hệ quả của nó càng tốt.

Sơ đồ:

A → (B1  B2  B3 … Bn)  (~ B1  ~ B2  ~ B3 … ~ Bn) → ~ A

21

6

21

7

Bài giảng Logoc học đại cương - Chương 7: Giả thuyết - Trần Thị Hà Nghĩa