Văn hóa chính trị Hồ Chí Minh với việc nâng cao văn hóa chính trị trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Bùi Thị Thu Hiền
VĂN HÓA CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC NÂNG CAO
VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ LÃNH ĐẠO,
QUẢN LÝ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
HO CHI MINH’S POLITICAL CULTURE WITH IMPROVING
POLITICAL CULTURE IN THE LEADERS AND MANAGERS IN VIETNAM TODAY
BÙI THỊ THU HIỀN
TÓM TẮT: Văn hóa chính trị Hồ Chí Minh là một hệ thống các giá trị do Người sáng tạo ra trong
suốt cuộc đời hoạt động chính trị của mình và là một tập hợp ba nhóm giá trị cơ bản gồm giá trị về
tư tưởng; giá trị về hành vi và giá trị về nhân cách. Với những giá trị này, văn hóa chính trị Hồ Chí
Minh trở thành mẫu mực của văn hóa lãnh đạo, quản lý và có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao
văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay.
Từ khóa: văn hóa chính trị; văn hóa chính trị Hồ Chí Minh.
ABSTRACT: Ho Chi Minh’s political culture is a system of values created by himself throughout
his political life, including three basic value groups, they are ideological value; behavioral value
and personality value. With these values, Ho Chi Minh’s political culture is a model of leadership
and managerment culture and has a great significance in improving the political culture of the
leaders and managers in Vietnam nowadays.
Key words: political culture; Ho Chi Minh’s political culture.
cách mạng Việt Nam. Trong đó, nhóm những giá
trị tư tưởng bao gồm: tri thức chính trị, niềm tin, lý
tưởng chính trị và phương pháp, phong cách chính
trị của Người; Nhóm các giá trị hành vi thể hiện ở
việc xây dựng hệ thống chính trị thực sự của dân,
do dân, vì dân, ở việc Người chú trọng xây dựng
văn hóa lãnh đạo, văn hóa cầm quyền và văn hóa
thực hành dân chủ; Nhóm các giá trị nhân cách
chính trị biểu hiện ở việc, luôn đề cao vai trò của
nhân dân, lấy dân làm gốc, luôn giải quyết hài hòa
giữa đạo đức chính trị với cách thức đạt được các
mục tiêu chính trị và ở phẩm chất cần, kiệm, liêm
chính, luôn đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên
trên lợi ích cá nhân.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Văn hóa chính trị là một phương diện của văn
hóa, ra đời khi xã hội loài người phân chia thành
giai cấp và có hoạt động chính trị, có nhà nước.
Văn hóa chính trị do con người sáng tạo ra trong
quá trình hoạt động chính trị nhằm định hướng
nhận thức cũng như hành vi của con người cho
phù hợp với tiến trình phát triển của lịch sử. Văn
hóa chính trị kết tinh toàn bộ những giá trị, phẩm
chất, trình độ, năng lực chính trị được hình thành
trên một nền chính trị nhất định nhằm thực hiện lợi
ích giai cấp, dân tộc, cộng đồng và phù hợp với xu
hướng phát triển tiến bộ của xã hội loài người.
Văn hóa chính trị Hồ Chí Minh là tổng hòa
các giá trị tư tưởng, giá trị hành vi và giá trị nhân
cách mang tính chân, thiện, mỹ mà Người sáng tạo
ra trong quá trình hoạt động chính trị, lãnh đạo
2. NỘI DUNG
2.1. Giá trị tư tưởng trong văn hóa chính trị
Hồ Chí Minh
14
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 21, Tháng 5 - 2020
Giá trị tư tưởng trong văn hóa chính trị Hồ Chí
Minh bao gồm tri thức chính trị, niềm tin chính trị
và phương pháp, phong cách chính trị của Người.
Một trong những yếu tố nền tảng của văn hóa
chính trị là tri thức chính trị. Tri thức chính trị là
những hiểu biết về bản chất các mối quan hệ lợi
ích giữa cá nhân với cộng đồng; giữa các giai cấp,
tầng lớp với nhau trong một quốc gia dân tộc;
giữa quốc gia này với quốc gia khác và thái độ
của số đông quần chúng nhân dân với mỗi thể chế
chính trị hiện thực. Tri thức chính trị bao gồm sự
hiểu biết về chính trị và các kinh nghiệm chính trị
đã diễn ra trong thực tiễn đời sống. Tri thức chính
trị có vai trò hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động thực
tiễn của mỗi chủ thể chính trị.
cầm lái có vững thuyền mới chạy” [4, t.2,
tr.289]. Với tri thức chính trị của mình, Hồ Chí
Minh đã tiến hành chuẩn bị các điều kiện cho
sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, mở ra
một kỷ nguyên mới trong lịch sử phát triển của
dân tộc, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với
chủ nghĩa xã hội. Tri thức chính trị mà Hồ Chí
Minh tiếp thu không chỉ là yếu tố bảo đảm cho
tính đúng đắn, cách mạng, khoa học trong các
quyết sách chính trị, ứng xử chính trị và đường
lối chính trị, mà còn là ngọn cờ tư tưởng để
đoàn kết, tập hợp mọi người Việt Nam yêu
nước thực hiện mục tiêu chính trị phù hợp với
nguyện vọng của quảng đại quần chúng nhân
dân và xu thế thời đại.
Sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh là
sự nghiệp tìm kiếm lý luận, kinh nghiệm và mô
hình chính trị để thực hiện mục tiêu giải phóng
dân tộc gắn liền với giải phóng nhân dân lao
động khỏi sự áp bức, bóc lột, bất công. Bằng
các hoạt động thực tiễn, Hồ Chí Minh tìm tòi,
lựa chọn, tích lũy tri thức chính trị, đồng thời,
vận dụng những tri thức mà Người tích lũy
được vào việc đấu tranh chính trị. Trong quá
trình tìm đường cứu nước, Người đã tiếp xúc
với nhiều hệ tư tưởng, cả ở phương Đông và
phương Tây, cả truyền thống và hiện đại, cả
của dân tộc và nhân loại, nhưng Người lựa
chọn chủ nghĩa Mác - Lê-nin làm nền tảng tư
tưởng chính trị của cách mạng Việt Nam.
Người đã khẳng định: “Chủ nghĩa Mác -Lê-nin
đối với chúng ta, những người cách mạng và
nhân dân Việt Nam, không những là cái cẩm
nang thần kì, không những là cái kim chỉ nam,
mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng
ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa
xã hội và chủ nghĩa cộng sản” [4, t.12, tr.563].
Bên cạnh đó, quá trình tham gia hoạt động cách
mạng đã giúp Hồ Chí Minh nhận rõ vai trò
quan trọng của Đảng đối với sự thành bại của
cách mạng. Người chỉ rõ, “Cách mệnh… Trước
hết phải có đảng cách mệnh... Đảng có vững
cách mệnh mới thành công, cũng như người
Bên cạnh đó, niềm tin chính trị là một bộ
phận cấu thành quan trọng trong văn hóa chính
trị Hồ Chí Minh. Tri thức chính trị vững chắc là
cơ sở để Người xây dựng niềm tin chính trị
mang tính khoa học, cách mạng. Với mục tiêu,
lý tưởng và nhận thức chính trị của mình, Hồ
Chí Minh luôn có một niềm tin chính trị sâu
sắc: Đó là niềm tin vào quy luật khách quan và
xu thế thời đại; tin vào học thuyết Mác – Lê-
nin, tin vào sứ mệnh lịch sử của giai cấp công
nhân; tin vào mục tiêu, động lực, phương pháp
của con đường cách mạng vô sản; tin vào sức
mạnh của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên
thế giới và khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tin
vào những phẩm chất tốt đẹp và khả năng
hướng thiện của con người. Nhờ có niềm tin
chính trị vững chắc, Hồ Chí Minh đã vững
bước, kiên định lập trường trước biết bao gian
khổ, thử thách trong quá trình hoạt động cách
mạng, từ đó đưa cách mạng Việt Nam vượt qua
nhiều giai đoạn khó khăn. Đồng thời, nhờ có
niềm tin chính trị mà Hồ Chí Minh đã đưa ra
những dự báo chính xác trong việc xác định
phương hướng, đường lối cho cách mạng Việt
Nam. Trước những diễn biến phức tạp của tình
hình chính trị thế giới và trong nước, Hồ Chí Minh
luôn giữ một niềm tin mãnh liệt rằng, “Dù phải
gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên
15
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Bùi Thị Thu Hiền
quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta” [4,
t.4, tr.534]. Niềm tin chính trị Hồ Chí Minh có sức
lan tỏa mạnh mẽ đến các thế hệ cách mạng và
quần chúng nhân dân, đã khích lệ ý chí, nghị lực,
niềm tin và sức sáng tạo của nhân dân, tạo nên sức
mạnh tổng hợp bảo đảm cho cách mạng Việt Nam
đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
2.2. Giá trị hành vi trong văn hóa chính trị
Hồ Chí Minh
Bên cạnh giá trị tư tưởng, văn hóa chính
trị Hồ Chí Minh còn bao gồm giá trị hành vi.
Đó chính là những hoạt động xây dựng hệ
thống chính trị bảo đảm mọi quyền lực thuộc
về nhân dân; Xây dựng văn hóa lãnh đạo, văn
hóa cầm quyền và văn hóa thực hành dân chủ.
Giá trị hành vi của văn hóa chính trị Hồ Chí
Minh trước hết thể hiện ở việc Người xây dựng
hệ thống chính trị bảo đảm mọi quyền lực thuộc
về nhân dân, trong đó, xây dựng Đảng Cộng sản
Việt Nam trở thành đảng vững mạnh; xây dựng
nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân;
xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất nhằm thực
hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân.
Cách mạng muốn thành công phải có các
quyết sách chính trị đúng đắn trong từng giai
đoạn cách mạng cũng như toàn bộ tiến trình
cách mạng. Để đưa ra một quyết sách chính trị
đúng đắn cần phải có một phương pháp chính
trị phù hợp cùng với một phong cách chính trị
nhất quán nhằm đảm bảo cho phương pháp
chính trị được triển khai trong thực tiễn.
Phương pháp chính trị là tổng hợp các cách
thức, biện pháp để thực hiện thắng lợi các mục
tiêu, lý tưởng chính trị. Phương pháp chính trị
Hồ Chí Minh bao gồm một hệ thống các
phương pháp cách mạng đó là: lấy thực tiễn
Việt Nam làm cơ sở xuất phát để hướng đến
mục tiêu cải tạo và phát triển đời sống chính trị
của nhân dân; động lực cách mạng là toàn dân
nên phải huy động lực lượng của toàn dân; kiên
định về chiến lược nhưng linh hoạt, mềm dẻo
về sách lược “dĩ bất biến ứng vạn biến”; tích
cực, chủ động tạo lực, lập thế và nắm bắt thời
cơ cách mạng, đi từ nhỏ đến lớn, từ bộ phận
đến toàn thể, giành thắng lợi từng phần để đi
đến thắng lợi hoàn toàn. Với việc sáng tạo các
phương pháp cách mạng, Hồ Chí Minh đã từng
bước hiện thực hóa các mục tiêu chính trị đã
xác định và đưa ra những quyết sách chính trị
đúng đắn cho sự thắng lợi của cách mạng Việt
Nam. Phương pháp kết hợp với phong cách trở
thành một yếu tố quan trọng cấu thành văn hóa
chính trị Hồ Chí Minh. Phong cách chính trị Hồ
Chí Minh thể hiện tập trung nhất ở nguyên tắc
hành động là “việc gì có lợi cho dân phải hết
sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức
tránh” [4, t.4, tr.51]. Nguyên tắc đó luôn được
quán triệt và thể hiện xuyên suốt, nhất quán, chỉ
đạo mọi ứng xử chính trị của Người.
Để giữ vai trò lãnh đạo cách mạng, theo
Hồ Chí Minh, Đảng phải trong sạch, vững
mạnh và việc xây dựng, chỉnh đốn Đảng phải
được tiến hành thường xuyên là điều hệ trọng,
cốt tử liên quan đến vận mệnh của Đảng và sự
thành bại của cách mạng. Người nói: “Một dân
tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua
là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định
ngày hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người
yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong
sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân” [4,
t.15, tr.672]. Vì vậy, Đảng đặc biệt quan tâm
đến việc chỉnh đốn và đổi mới để hạn chế, ngăn
chặn, đẩy lùi và tẩy trừ mọi tệ nạn do thoái hóa,
biến chất gây ra, trong điều kiện Đảng lãnh đạo
chính quyền nhà nước. Nói cách khác, để đạt
được mục tiêu cao nhất là vì lợi ích của nhân
dân, của dân tộc, Đảng phải luôn có đường lối
đúng, phải trong sạch, vững mạnh và phải
thường xuyên liên hệ, gắn bó với quần chúng.
Để thực sự giải phóng nhân dân, Hồ Chí Minh
chủ trương sau khi đất nước giành được nền
độc lập, tự do, phải thiết lập, xây dựng một nhà
nước kiểu mới - nhà nước của dân, do dân, vì
dân với nhiệm vụ trọng yếu nhất là đoàn kết
toàn dân, lo làm lợi cho nhân dân, trước hết là
nhân dân lao động; làm cho trong xã hội không
16
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 21, Tháng 5 - 2020
còn tình trạng người bóc lột người và quan hệ
giữa người với người là quan hệ thân ái, bình
đẳng… Tính nhất quán trong chủ trương xây
dựng nhà nước pháp quyền của Hồ Chí Minh
thể hiện ở cả mục đích, nguyên tắc tổ chức lẫn
phương thức hoạt động của Nhà nước. Nhà
nước đó phải được tổ chức một cách hợp hiến,
hợp pháp và có sự phân quyền trong thực hiện
quyền lực nhà nước; Nhà nước hoạt động trong
khuôn khổ pháp luật và quản lý xã hội bằng
pháp luật, thể hiện sự kết hợp giữa đức trị và
pháp trị… Nó phải thực sự là công cụ quyền
lực của nhân dân lao động; phản ánh, thực hiện
và bảo vệ lợi ích của nhân dân. Người nói:
“Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên
chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém
phần chuyên chế, nên nước ta không có hiến
pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự
do dân chủ. Chúng ta phải có một hiến pháp
dân chủ” [4, t.4, tr.7]. Đồng thời, rất nhiều lần
Hồ Chí Minh đã chỉ ra một cách nghiêm khắc
những tiêu cực trong bộ máy nhà nước mới và
đề ra những biện pháp khắc phục. Trong đó,
Người coi tham ô, lãng phí, quan liêu là “giặc
nội xâm” làm nhức nhối xã hội và là nguy cơ
phá hoại bản chất giai cấp công nhân của nhà
nước. Theo Hồ Chí Minh “Tham ô là lấy của
công làm của tư. Là gian lận tham lam. Là
không tôn trọng của công. Là không thương
tiếc tiền gạo do mồ hôi nước mắt của đồng bào
làm ra, do xương máu của chiến sĩ làm ra” [4,
t.7, tr.296-297]. Cùng với tham ô, lãng phí
cũng bị Hồ Chí Minh coi là một tội lỗi đối với
đất nước, đối với nhân dân. Lãng phí là những
việc làm của cán bộ cơ quan nhà nước, quân
đội, xí nghiệp và nhân dân làm hao tổn, tốn
kém vô ích sức lao động, thời giờ, tiền của.
Người viết: “Có người nói tham ô mới có tội,
còn lãng phí thì không có tội. Thực ra việc khác
nhau nhưng kết quả vẫn hao tổn của công, của
Chính phủ, của nhân dân” [4, t.7, tr.345]. Từ
đó, Người kết luận: “Tham ô, lãng phí và bệnh
quan liêu dù cố ý hay không cũng là bạn đồng
minh của thực dân và phong kiến… Tội lỗi ấy
cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám” [4,
t.7, tr.358]. Vì vậy, cần phải đấu tranh chống
tham ô, lãng phí, quan liêu để giữ gìn bộ máy
nhà nước trong sạch. Bên cạnh đó, để bảo đảm
sự tham gia ngày càng sâu, rộng của nhân dân
vào đời sống chính trị và tạo điều kiện để người
dân đóng góp sức lực, trí tuệ của mình cho sự
nghiệp cách mạng, Người đã rất quan tâm đến
việc xây dựng các tổ chức, đoàn thể phù hợp
với lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp của nhân
dân. Mặt trận dân tộc thống nhất là hình thức
phù hợp để đoàn kết và phát huy sức mạnh toàn
dân tộc, “đem hết sức dân, tài dân, của dân…
làm lợi cho dân” [4, t.5, tr.75]. Như vậy, tư
tưởng đại đoàn kết toàn dân của Hồ Chí Minh
trong mặt trận đã tạo nên lực lượng cách mạng
rộng lớn - nhân tố thường xuyên đảm bảo thắng
lợi của cách mạng Việt Nam.
Không chỉ chú trọng xây dựng hệ thống
chính trị, Hồ Chí Minh còn chú trọng xây dựng
văn hóa lãnh đạo, văn hóa cầm quyền và văn hóa
thực hành dân chủ - đây chính là những giá trị
nhằm đảm bảo cho hệ thống chính trị hoạt động
hiệu quả trong việc thực hiện quyền lực chính trị
của nhân dân. Hệ thống chính trị thực sự vững
mạnh khi nó mang trong mình các giá trị văn hóa.
Đồng thời, hệ thống chính trị chỉ có thể thu hút
được sự tham gia của nhân dân, khơi dậy tính tích
cực chính trị của nhân dân khi nó thấm nhuần
những giá trị chân, thiện, mỹ.
Văn hóa lãnh đạo được Hồ Chí Minh xây
dựng là một hệ thống quan điểm sâu sắc của
Người về những giá trị trong hoạt động lãnh
đạo, quản lý, thể hiện trí tuệ, bản lĩnh của Đảng
cầm quyền và người lãnh đạo, quản lý. Các giá
trị đó tạo nên bản chất và sức sống của Đảng
cầm quyền, là chất kết dính giữa Đảng với nhân
dân tạo nên sức mạnh cho Đảng và cho cách
mạng. Quan niệm về văn hóa lãnh đạo của Hồ
Chí Minh thể hiện một cách khúc chiết ở luận
đề mang tính tổng kết chiều sâu lịch sử hoạt
động của Đảng, khi Người cho rằng: “Đảng ta
17
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Bùi Thị Thu Hiền
là đạo đức, là văn minh” [4, t.12, tr.403]. Trong
“Di chúc”, Người viết: “Đảng ta là một đảng
cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật
sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự
cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Phải giữ
gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là
người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung
thành của nhân dân” [4, t.12, tr.403]. Bên cạnh
xây dựng văn hóa lãnh đạo, Hồ Chí Minh còn
chú trọng xây dựng văn hóa cầm quyền. Cầm
quyền được hiểu là một chủ thể (lực lượng
chính trị, hay đảng phái) nắm giữ chính quyền,
quyền lực nhà nước. Đây là khái niệm biểu
hiện mối quan hệ giữa đảng chính trị và nhà
nước trong xã hội hiện đại. Khi Đảng Cộng sản
Việt Nam trở thành đảng cầm quyền, Hồ Chí
Minh chú trọng xây dựng văn hóa cầm quyền
trên các mặt: Một là, tính chính đáng về sự cầm
quyền của đảng; Hai là, sự tuân thủ, tôn trọng
luật pháp của đảng cầm quyền; Ba là, ý thức
trách nhiệm của đảng viên. Trong văn hóa cầm
quyền, Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng đến
việc xây dựng tính chính đáng của đảng cầm
quyền và xem đây là điều kiện sống còn của
Đảng. Để giữ vai trò cầm quyền, trước hết
Đảng phải được lòng dân, phải được dân ủng
hộ. Khi đã trở thành Đảng cầm quyền, Hồ Chí
Minh thường xuyên nhắc nhở đến nguy cơ xa
rời quần chúng của cán bộ, đảng viên, và coi đó
là nguyên nhân dẫn đến bệnh quan liêu, tham ô,
lãng phí, đặc quyền đặc lợi. Đây chính là các
thứ bệnh nguy hiểm nhất của một đảng cầm
quyền, không những làm mất uy tín của Đảng
mà còn phá vỡ Đảng từ bên trong. Chính vì
vậy, Người đặt ra yêu cầu đối với mỗi cán bộ,
đảng viên là phải gắn bó với nhân dân, liên hệ
chặt chẽ với nhân dân. Trong mối quan hệ với
dân, trước hết, Đảng tôn trọng, lắng nghe ý
kiến của nhân dân là để lấy các ý kiến đó làm
cơ sở cho việc hoạch định đường lối, chủ
trương đúng đắn của mình. Hồ Chí Minh đã chỉ
rõ: “Khi đặt ra khẩu hiệu và chỉ thị, luôn phải
dựa vào điều kiện thiết thực và kinh nghiệm
cách mạng ở các nước, điều kiện ở trong nước
và ở địa phương. Phải luôn luôn do nơi quần
chúng mà kiểm soát những khẩu hiệu và chỉ thị
có đúng hay không” [4, t.5, tr.289]. Như vậy,
tính chính đáng của đảng cầm quyền thể hiện ở
niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Đảng phải
nhận được sự ủng hộ của nhân dân. Chỉ khi ấy,
đảng cầm quyền mới có thể giữ được vai trò, vị
trí cầm quyền. Không chỉ chú trọng xây dựng
văn hóa lãnh đạo, văn hóa cầm quyền, Hồ Chí
Minh còn chủ trọng xây dựng văn hóa thực
hành dân chủ. Văn hóa thực hành dân chủ là
những nguyên tắc, chuẩn mực, những giá trị
chính trị của một công dân tốt: không chỉ có
quan hệ xử thế đúng mực trong cộng đồng,
chấp hành luật pháp của nhà nước, thực hiện
hài hòa quyền lợi với nghĩa vụ, mà còn thể hiện
ở năng lực, khả năng của họ khi tham dự vào
mọi công việc của quốc gia thông qua trưng
cầu dân ý, thực hiện sáng kiến pháp luật, bầu
cử, kiểm tra và giám sát người đại diện và cơ
quan đại diện. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Nước ta
là nước dân chủ, nghĩa là nhà nước do nhân dân
làm chủ. Nhân dân có quyền lợi làm chủ, thì
phải có nghĩa vụ làm tròn bổn phận công dân,
giữ đúng đạo đức công dân” [4, t.9, tr.258].
Trong mối quan hệ với Nhà nước, Hồ Chí
Minh coi dân là người “chủ”, nhân dân có
quyền ứng cử, đề cử đại biểu vào cơ quan nhà
nước, đồng thời có quyền bãi miễn đại biểu
Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu
những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với
sự tín nhiệm của nhân dân. Trong chế độ dân
chủ, dân không chỉ bầu ra nhà nước mà còn là
người kiểm soát nhà nước. Người viết: “Muốn
chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy; muốn
biết các nghị quyết có được thi hành không, thi
hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm,
ai làm qua chuyện, chỉ có một cách là khéo
kiểm soát. Kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết
điểm lòi ra hết, hơn nữa, kiểm tra khéo về sau
khuyết điểm nhất định bớt đi” [4, t.5, tr.327].
Như vậy, văn hóa thực hành dân chủ mà Hồ
18
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 21, Tháng 5 - 2020
Chí Minh xây dựng thể hiện ở trách nhiệm và
quyền lợi của dân. Trong xã hội dân chủ, dân
có quyền với nhà nước, đồng thời cũng phải có
trách nhiệm, nghĩa vụ với nhà nước, với xã hội.
2.3. Giá trị nhân cách trong văn hóa chính
trị Hồ Chí Minh
Giá trị nhân cách trong văn hóa chính trị
Hồ Chí Minh thể hiện ở các nội dung: 1) Hồ
Chí Minh luôn đề cao vai trò của nhân dân,
trọng dân, thân dân, mọi suy nghĩ và hành động
cách mạng đều vì quyền lợi của dân; 2) Hồ Chí
Minh luôn chú trọng xây dựng đạo đức chính
trị; 3) Hồ Chí Minh suốt đời tu dưỡng đạo đức
chính trị, luôn hài hòa giữa đạo đức chính trị
với cách thức đạt được các mục tiêu chính trị,
luôn đặt lợi ích của Đảng, của dân tộc lên trên
lợi ích cá nhân.
việc Hồ Chí Minh trọng dân, tin dân, thấy được
sức mạnh của dân mà Hồ Chí Minh còn chú
trọng xây dựng đạo đức cách mạng. Chính trị
chỉ thực sự trở thành văn hóa, có giá trị văn hóa
khi tất cả hệ thống cùng các yếu tố cấu thành
của nó như: mục tiêu, lý tưởng, phương pháp,
phương tiện và mỗi chủ thể có đạo đức cách
mạng. Hồ Chí Minh xem đạo đức là cái gốc của
người cách mạng. Theo Hồ Chí Minh, mỗi
người đều phải thấm nhuần đạo đức cách mạng,
nhất là phải có và thường xuyên rèn luyện 5
đức tính tốt: Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Liêm.
Trau dồi đạo đức cách mạng là yêu cầu nền
tảng của mỗi con người, trước hết là đối với
người cán bộ cách mạng. Người căn dặn người
cán bộ cách mạng phải có và luôn giữ vững đạo
đức cách mạng, bởi vì, “tính xấu của một người
thường chỉ có hại cho người đó, còn tính xấu
của một đảng viên, một cán bộ sẽ có hại đến
Đảng, có hại đến nhân dân” [4, t.5, tr.294].
Chính vì vậy, việc bồi dưỡng phẩm chất chính
trị, đạo đức, tạo nên những nhân cách mẫu mực
phải là công việc thường xuyên đối với người
cách mạng. Đối với mỗi cán bộ, đảng viên phải
luôn nêu cao tinh thần tự giác trong tự giáo
dục, tự rèn luyện, toàn tâm, toàn ý phục vụ
Đảng, phục vụ nhân dân. Người cán bộ phải thể
hiện đạo đức cách mạng qua hành động thực
tiễn, phải trở thành mẫu mực trong mọi công
việc: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn
một trăm bài diễn văn tuyên truyền” [4, t.1,
tr.284]. Hồ Chí Minh đã hy sinh cả cuộc đời để
làm cách mạng nhưng không vì bản thân mình
mà chỉ có một mục đích là đem lại độc lập cho
dân tộc, tự do cho nhân dân. Vì vậy, Người
không chỉ chú trọng việc xây dựng đạo đức
cách mạng mà còn để lại một tấm gương sáng
ngời về đạo đức cách mạng.
Tư tưởng và hành động cụ thể trong ứng
xử với nhân dân không chỉ là nguồn gốc sâu xa
tạo nên sự nghiệp chính trị Hồ Chí Minh mà
còn là một giá trị nổi bật của văn hóa chính trị
của Người. “Nhân dân” theo quan niệm của Hồ
Chí Minh, là cộng đồng người bao gồm nhiều
giai cấp, tầng lớp khác nhau nhưng đều là gốc
của quốc gia, dân tộc, vừa là cơ sở cho sự ra
đời, tồn tại và phát triển của chính trị vừa là
chủ thể của chính trị. Với quan điểm “Trong
bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế
giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết
của nhân dân” [4, t.10, tr.453], Hồ Chí Minh
luôn đề cao vai trò của nhân dân, tôn trọng dân,
học hỏi dân, xuất phát từ dân để xác định lực
lượng và phương pháp cách mạng. Hồ Chí
Minh chủ trương phải dựa vào nhân dân, khơi
dậy sức mạnh tiềm tàng trong nhân dân để phục
vụ cho sự nghiệp đổi mới, xây dựng đời sống
mới trong nhân dân. Đồng thời, Chính phủ phải
nắm bắt và giải quyết kịp thời những nhu cầu
chính đáng của nhân dân như: ăn, mặc, ở, học
hành, chữa bệnh… Nếu dân đói, dân rét, dân
không được học hành thì đó là lỗi của Đảng và
Chính phủ. Giá trị nhân cách trong văn hóa
chính trị Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện ở
Trong hệ thống chính trị, văn hóa chính trị
của người cán bộ lãnh đạo, quản lý có ý nghĩa
quan trọng để góp phần vận hành hệ thống
chính trị theo những mục tiêu đã đề ra. Nội
dung của nó được thể hiện rõ nét ở thái độ,
19
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Bùi Thị Thu Hiền
cách thức hành xử của người cán bộ lãnh đạo,
quản lý đối với quyền lực được trao để thực
hiện nhiệm vụ. Nếu người cán bộ lãnh đạo,
quản lý có thái độ đúng đắn đối với quyền lực
được giao để thực hiện các mục tiêu chính trị vì
lợi ích chung của tập thể, xã hội thì sẽ trở thành
động lực lớn cho sự phát triển của đất nước.
Ngược lại, nếu xem quyền lực đó là đặc quyền
riêng mà mình được hưởng nên có những ứng
xử theo hướng quan liêu, lạm quyền, ích kỷ, vụ
lợi cho bản thân hay những người cùng phe
cánh, đi ngược lại với lợi ích của quốc gia, dân
tộc thì sẽ trở thành những nguy cơ tai hại cho
sự tồn vong và phát triển của chế độ chính trị
và sự vững mạnh của đất nước. Sử dụng quyền
lực chính trị và đặc biệt là quyền lực nhà nước
cần phải được thực hiện trên nền tảng văn hóa,
đảm bảo tính chân - thiện - mỹ mới có thể đảm
bảo tính chính đáng của việc sử dụng quyền
lực. Với những giá trị truyền thống, những
chuẩn mực tốt đẹp mà thế hệ đi trước đã để lại,
hệ thống chính trị Việt Nam cũng như mỗi
người cán bộ lãnh đạo, quản lý đã cùng toàn
thể nhân dân thực hiện thắng lợi các cuộc cách
mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước
và xây dựng đất nước phát triển lên những nấc
thang mới tiến bộ hơn về mọi phương diện từ
kinh tế đến chính trị, xã hội, ngoại giao… Tuy
nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng trong quá trình đó
vẫn có những biểu hiện suy thoái về văn hóa chính
trị trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý như hiện
tượng tham ô, tham nhũng, quan liêu, sách nhiễu
nhân dân, lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm thất
thoát tiền của nhà nước… Nghị quyết Trung ương
4 (khóa XI) “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng
Đảng hiện nay”, nhận định: “Một bộ phận không
nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng
viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán
bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo
đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự
phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích
kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài,
kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy
tiện, vô nguyên tắc…” [1, tr.22]. Những hành vi
tiêu cực này sẽ tác động đến sự tồn vong của chế
độ, đến sự phát triển bền vững của đất nước.
Trước tình hình đó, nhận thức được vai trò
trụ cột của người cán bộ lãnh đạo, quản lý trong
hệ thống chính trị, Đại hội XII của Đảng xác
định nhiệm vụ: “Nâng cao bản lĩnh chính trị,
trình độ trí tuệ, tính chiến đấu của toàn Đảng và
của mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ
lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp; không dao
động trong bất cứ tình huống nào”; và “Chú
trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, tính chuyên
nghiệp, tinh thần phục vụ nhân dân của cán bộ,
công chức, viên chức” [2, tr.199]. Xây dựng văn
hóa chính trị Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ
lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay là một
quá trình tác động có chủ đích, nhằm làm cho
các giá trị của văn hóa chính trị Hồ Chí Minh
không chỉ thấm vào nhân cách mỗi cá nhân cán
bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, mà phải được biểu
hiện ra ở việc biết vận dụng sáng tạo và phát huy
cao độ các giá trị đó trong đời sống chính trị
hiện nay của đất nước. Theo đó, nâng cao văn
hóa chính trị người cán bộ lãnh đạo, quản lý
chính là làm cho người cán bộ lãnh đạo, quản lý
đạt các yêu cầu: kiên định và nhất quán mục tiêu
độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; có
năng lực, phương pháp và phong cách chính trị
đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ; đồng thời, người
cán bộ lãnh đạo, quản lý thực sự tiêu biểu về đạo
đức cách mạng. Nâng cao văn hóa chính trị của
người cán bộ lãnh đạo, quản lý theo văn hóa
chính trị Hồ Chí Minh cần thực hiện đồng bộ
các giải pháp:
Thứ nhất, mỗi cán bộ cần tự giác tu dưỡng,
bồi dưỡng tri thức chính trị, niềm tin chính trị, bản
lĩnh chính trị nhằm nâng cao năng lực đáp ứng yêu
cầu công tác, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi
mới và hội nhập quốc tế. Một khi hình thành giá trị
văn hóa chính trị cá nhân, mỗi cán bộ sẽ khắc phục
được hạn chế, tiêu cực, phát huy những ưu điểm,
hình thành những phẩm chất mới do yêu cầu
nhiệm vụ đặt ra. Đồng thời, mỗi cán bộ lãnh đạo,
20
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN LANG
Số 21, Tháng 5 - 2020
quản lý phải nêu gương sáng về phẩm chất đạo
đức cách mạng, hết lòng hết sức phụng sự Tổ
quốc, phục vụ nhân dân, luôn “dĩ công vi thượng”,
đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và mục tiêu, lý tưởng
cách mạng của Đảng lên trên hết.
không còn tỏ ra xứng đáng. Khi trình độ văn
hóa chính trị được nâng cao, người dân sẽ hoàn
thiện khả năng hiểu biết và sử dụng tổng thể
các quy phạm pháp luật mang giá trị dân chủ để
tự bảo vệ các lợi ích hợp pháp của nhà nước và
công dân, họ biết dùng pháp luật như một công
cụ hữu hiệu để đấu tranh không khoan nhượng
chống mọi hành vi phạm pháp, trực tiếp là
tham nhũng, quan liêu, lộng quyền và lạm
quyền trong hoạt động thực thi quyền lực chính
trị. Hai nhóm giải pháp này có mối quan hệ mật
thiết với nhau và cần phải được thực hiện đồng
bộ mới có thể nâng cao văn hóa chính trị của
người cán bộ lãnh đạo, quản lý.
Thứ hai, cần tạo lập môi trường văn hóa
chính trị để người cán bộ thực hiện tốt chức
trách, nhiệm vụ của mình, trong đó, cần tiếp tục
xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững
mạnh; nâng cao văn hóa lãnh đạo, văn hóa cầm
quyền của Đảng và nâng cao văn hóa chính trị
của quần chúng nhân dân. Hệ thống chính trị
trong sạch, vững mạnh sẽ chi phối tính chất,
mục tiêu, nhiệm vụ, hiệu quả hoạt động của đội
ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. Đến lượt nó, hiệu
lực, hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán bộ
chính là thước đo năng lực lãnh đạo, uy tín, vị
thế và sự vững mạnh của hệ thống chính trị.
Đồng thời, nâng cao văn hóa chính trị của cán
bộ lãnh đạo, quản lý gắn liền với việc nâng cao
văn hóa chính trị của quần chúng nhân dân. Khi
trình độ văn hóa chính trị của nhân dân lao
động được nâng cao sẽ tạo ra những thách thức
cần thiết đòi hỏi người cán bộ phải có bước
trưởng thành cao hơn, vì tư cách của họ là chủ
thể lãnh đạo mang tính tiên phong, dẫn đường.
Điều quan trọng là khi trình độ văn hóa chính
trị được nâng cao, quần chúng nhân dân sẽ có
khả năng góp phần quản lý, giám sát đội ngũ
cán bộ. Đồng thời cùng với sự lớn mạnh của
các thể chế, người dân có thể tạo sức ép thay
đổi những người nắm vị trí lãnh đạo một khi họ
3. KẾT LUẬN
Với những giá trị có tính bền vững của tư
tưởng, hành vi và nhân cách chính trị, văn hóa
chính trị Hồ Chí Minh đang tiếp tục phát huy
giá trị trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và
nhân dân Việt Nam hiện nay. Đặc biệt, với tính
cách là một mẫu mực của văn hóa lãnh đạo,
quản lý, văn hóa chính trị Hồ Chí Minh có ý
nghĩa thiết thực đối với việc nâng cao văn hóa
chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở
Việt Nam hiện nay. Việc xây dựng văn hóa
chính trị Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ lãnh
đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay nhằm giữ
vững và phát huy những giá trị đó trong đời
sống chính trị hiện tại là vấn đề có ý nghĩa thiết
thực trong quá trình đẩy mạnh việc “Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2012), Văn kiện Hội nghị lần thứ IV Ban Chấp hành Trung ương
khóa XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính
trị Quốc gia, Hà Nội.
[3] Phạm Văn Đồng (1990), Hồ Chí Minh - tinh hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời
đại, Nxb Sự thật, Hà Nội.
[4] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 1, 2, 4, 5, 7, 12, 15, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Ngày nhận bài: 11-5-2020. Ngày biên tập xong: 13-5-2020. Duyệt đăng: 26-5-2020
21
8 trang
19600
Free
Bạn đang xem tài liệu "Văn hóa chính trị Hồ Chí Minh với việc nâng cao văn hóa chính trị trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_hoa_chinh_tri_ho_chi_minh_voi_viec_nang_cao_van_hoa_chin.pdf
