Trách nhiệm của doanh nghiệp trong ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam hiện nay
VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
Original Article
The Liabilities of Enterprises to Adapt
to Climate Change in Vietnam
Le Kim Nguyet*, Pham Nguyen Hoang Long
VNU School of Law, 144 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam
Received 27 January 2021
Revised 15 February 2021; Accepted 27 March 2021
Abstract: These days many legal documents regarding to climate change in Vietnam have been
issued and implemented. Many measures to strengthen and promote the adaptation of enterprises
to cope with climate change have been applied, however it remains many shortcomings and
inadequacies that have not been addressed, for example, the legal document system in the field is
not sufficient and is not concretized in term of adaptation activities to climate change in
businesses; tasks of Ministries, govermental organs at all level to respond to climate change are not
clear and overlapping, especially the implementation of the current responsibilities of enterprises
of which many chanllenges need to be discussed and resolved. Therefore, within the framework of
this article, the author will mention about the liabilities of enterprises to adapt to climate change,
on that basis, to point out some proposals for amending law in adapting to climate change which
are relevant to practical context and for obtaining current sustainable development goals.
Keywords: Climate change; Adapt to climate change; Law in adapting to climate change; Liabilities
of enterprises; Proposals for amending law in adapting to climate change.
D*
_______
* Corresponding author.
E-mail address: [email protected]m
60
N.D. Duc et al. / VNU Journal of Science: Education Research, Vol. 35, No. 2 (2019) 60-67
61
Trách nhiệm của doanh nghiệp trong ứng phó
với biến đổi khí hậu ở Việt Nam hiện nay
Lê Kim Nguyệt*, Phạm Nguyễn Hoàng Long
Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội
Nhận ngày 27 tháng 01 năm 2021
Chỉnh sửa ngày 15 tháng 02 năm 2021; Chấp nhận đăng ngày 27 tháng 3 năm 2021
Tóm tắt: Thời gian gần đây, nhiều văn bản quy phạm pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu ở
Việt Nam đã được ban hành và tổ chức thực hiện. Nhiều biện pháp tăng cường, thúc đẩy công tác
ứng phó với biến đổi khí hậu tại các doanh nghiệp đã được áp dụng, tuy nhiên còn nhiều bất cập,
hạn chế chưa được giải quyết như hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực này còn
thiếu, chưa cụ thể hóa cho hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu tại các doanh nghiệp; chức năng
nhiệm vụ về ứng phó với biến đổi khí hậu của các Bộ, Ngành và địa phương chưa rõ ràng và còn
chồng chéo và đặc biệt là việc thực hiện trách nhiệm ứng phó với biến đổi khí hậu của các doanh
nghiệp hiện nay đang còn rất nhiều vấn đề nan giải cần được bàn và giải quyết. Vì vậy, trong
khuôn khổ bài viết này, tác giả sẽ đề cập đến trách nhiệm của doanh nghiệp trong ứng phó với biến
đổi khí hậu, trên cơ sở đó chỉ ra được những định hướng hoàn thiện pháp luật về ứng phó với biến
đổi khí hậu phù hợp với những yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn đồng thời đạt được mục đích phát
triển bền vững của đất nước trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: Biến đổi khí hậu, ứng phó với biến đổi khí hậu, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí
hậu, trách nhiệm của doanh nghiệp, hoàn thiện pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu.
người cần phải được xem xét cùng với các vấn
đề khác. Khí hậu thường được định nghĩa là
trung bình theo thời gian của thời tiết (thường là
30 năm). Sự thay đổi, dao động của khí hậu
trong năm hoặc từ năm này qua năm khác luôn
tồn tại và được xem xét như là một vấn đề bình
thường trong kế hoạch phát triển. Khí hậu thay
đổi, một sự thay đổi trong thông số trung bình
khí hậu đo trong nhiều thập kỷ chứ không phải
là năm, có tiềm năng tương tác và có khả năng
phóng đại hiện tượng môi trường khác liên
quan đến phát triển, chẳng hạn như sa mạc hóa,
mất đa dạng sinh học, ô nhiễm không khí, hoặc
khan hiếm tăng lên của nước ngọt [1]. Theo
nghĩa thông thường người ta hiểu khái niệm
biến đổi khí hậu hiện nay gắn liền với sự nóng
lên toàn cầu, bắt đầu xuất hiện trên thế giới vài
thập kỷ trước. Nó được đặc trưng bởi sự gia
tăng nhiệt độ trung bình và chủ yếu gây ra sự
tan chảy của sông băng và dẫn đến hiện tượng
nước biển dâng cao. Nguyên nhân của những
1. Nhận thức về ứng phó với biến đổi khí hậu
*
Biến đổi khí hậu luôn là một trong những
vấn đề “nóng” mà con người dù ở bất cứ đâu
cũng phải tìm cách đối phó. Một trong những
thách thức nghiêm trọng nhất đối với nhân loại
hiện nay chính là biến đổi khí hậu. Những tác
động tiêu cực của nó ngày càng trở nên khó
lường ở khắp các châu lục trên thế giới. Chúng
ta nhắc nhiều tới biến đổi khí hậu, vậy biến đổi
khí hậu thực chất là gì và phát sinh từ đâu thì
nhiều người còn rất mơ hồ và không hiểu một
cách sâu sắc về tác hại nghiêm trọng của nó.
Có thể thấy khí hậu tạo thành một khía cạnh
quan trọng trong môi trường sống của con
_______
* Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected]m
L.K. Nguyet, P.N.H. Long / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
62
biến đổi này có thể là hậu quả của các hiện
mặn, rạn san hô..; biến đổi khí hậu có thể làm
giảm 17,5% diện tích đất của Bangladesh và
1% của Ai Cập; biến đổi khí hậu làm thúc đẩy
sự hồi sinh của bệnh sốt rét và sự lây lan của
các bệnh truyền nhiễm như salmonella hoặc
bệnh tả. Ngoài ra, biến đổi khí hậu còn có thể
đẩy nhanh sự suy giảm đa dạng sinh học: sự
biến mất của các loài động vật hoặc thực vật;
Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng các nước
đang phát triển dễ bị tổn thương bởi biến đổi
khí hậu hơn các nước giàu và người nghèo phải
đối mặt với sự tàn phá ngày càng tăng do sự
khắc nghiệt của thời tiết gây ra như lũ lụt, hạn
hán, bão… Thách thức của biến đổi khí hậu đặt
ra hai vấn đề lớn: lượng khí thải carbon toàn
cầu phải giảm, đồng thời đáp ứng nhu cầu năng
lượng của người nghèo. Giải quyết vấn đề biến
đổi khí hậu là điều cần thiết để đạt được mục
tiêu giảm nghèo và phát triển. Các nước nghèo
nhất thực sự có thể là nạn nhân đầu tiên và
đồng thời là nạn nhân chính từ hậu quả của biến
đổi khí hậu. Một phương pháp phòng chống và
thích ứng với biến đổi khí hậu hiệu quả phải
liên quan đến cả việc giảm thiểu phát thải khí
nhà kính và quá trình thích ứng ở cấp khu vực,
quốc gia và địa phương.
Nhìn chung các quan niệm và nhận thức về
biến đổi khí hậu của các quốc gia trên thế giới
hay các tổ chức quốc tế đều có những nội dung
tương tự như nhau đó là sự biến đổi trạng thái
của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động
của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian
dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn; có thể
là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các
tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con
người làm thay đổi thành phần của khí quyển.
Việt Nam đang bị ảnh hưởng nặng nề của biến
đổi khí hậu do đặc thù địa lý có bờ biển dài
chạy dọc đất nước. Những năm gần đây Việt
Nam đã phải đối mặt với rất nhiều thiên tai bất
thường như hạn hán, bão, lũ, ngập lụt, sạt lở,...
Thời tiết trở nên khắc nghiệt hơn và có diễn
biến phức tạp, khó lường gây ảnh hưởng
nghiêm trọng đến các hoạt động sản xuất, kinh
doanh, dịch vụ trong nước, bảo vệ môi trường
và đảm bảo an sinh xã hội. Để ứng phó với biến
đổi khí hậu có hiệu quả, ngăn ngừa và giảm
tượng tự nhiên hoặc có thể do các hoạt động vì
mục tiêu phát triển của con người. Đại diện của
các quốc gia khác nhau trên thế giới đang cố
gắng thực hiện chính sách đấu tranh chống lại
sự nóng lên toàn cầu. Năm 1997, họ đã cùng
nhau ký kết Nghị định thư Kyoto và một thỏa
thuận đã được phê chuẩn tại hội nghị thượng
đỉnh Copenhagen nhằm giảm phát thải khí nhà
kính (GHG). Biến đổi khí hậu thế kỷ XXI xảy
ra phần lớn là do hoạt động xâm lấn của con
người. Tỉ lệ mà con người phải chịu trách
nhiệm về vấn đề nóng lên toàn cầu từ năm 1995
là hơn 90% (theo số liệu thống kê của Uỷ ban
liên chính phủ về biến đổi khí hậu
(Intergovernmental Panel on Climate Change –
IPCC), nơi quy tụ hơn 2.500 nhà khoa học trên
toàn thế giới [2]. Nguyên nhân của biến đổi khí
hậu là do ảnh hưởng rất lớn từ nạn phá rừng;
sản xuất carbon dioxide và đặc biệt là hiện
tượng đốt nhiên liệu hóa thạch. Hoạt động năng
lượng mặt trời hoặc khí thải phát ra từ núi lửa là
những hiện tượng tự nhiên cũng ảnh hưởng đến
sự thay đổi nhiệt độ. Các chuyên gia ước tính
sự nóng lên toàn cầu sẽ tiếp tục tăng trong thế
kỷ 21, tăng từ 1,8 đến 3,4°C trong năm mươi
năm tới. BĐKH thể hiện ở nhiều dạng khác
nhau như các biến đổi về đặc điểm khí hậu
(nóng lên hoặc hạ nhiệt) tại một nơi hay theo
một thời gian nhất định nào đó. Một số dạng ô
nhiễm không khí do các hoạt động của con
người gây ra cũng có nguy cơ làm biến đổi khí
hậu một cách đáng kể dẫn đến sự nóng lên của
toàn cầu. Hiện tượng này có thể mang đến
những rủi ro cho môi trường và con người
thông qua một số biểu hiện như mực nước biển
dâng cao, thời tiết khắc nghiệt: hạn hán, lũ lụt,
lốc xoáy, sóng thần,... mất ổn định rừng, đe dọa
tài nguyên nước ngọt, khó khăn trong sản xuất
nông nghiệp, sa mạc hóa, giảm thiểu đa dạng
sinh học, làm gia tăng các loại bệnh tật nhiệt
đới.. Theo IPCC (1995), biến đổi khí hậu sẽ làm
xáo trộn nguồn nước; làm gia tăng tần suất và
cường độ của các thảm họa thiên nhiên liên
quan đến khí hậu như hạn hán, lũ lụt, bão, lốc
xoáy..; biến đổi khí hậu cũng luôn là mối đe
dọa về sự biến mất của một số khu vực ven
biển, đặc biệt là đồng bằng châu thổ, rừng ngập
, L.K. Nguyet, P.N.H. Long / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
63
thiểu đến mức tối đa các tác động tiêu cực của
nó đến sức khoẻ cộng đồng, Nhà nước với tư
cách là chủ thể của quyền lực chính trị, thông
qua hệ thống các quy phạm pháp luật để thể chế
các quan điểm, đường lối, chính sách của mình
liên quan đến biến đổi khí hậu, quy định quy
trình thực hiện ứng phó với biến đổi khí hậu;
quy định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể
trong quan hệ ứng phó với biến đổi khí hậu và
trách nhiệm pháp lý khi thực hiện những vi
phạm pháp luật về ứng phó với biến đổi khí
hậu,... Dưới tác động của biến đổi khí hậu, các
hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng, các đợt
lũ ống, lũ quét, mưa bão trong những năm gần
đây tại các tỉnh miền núi phía Bắc và miền
Trung ở nước ta đã gây ra nhiều thiệt hại về
người và tài sản. Các doanh nghiệp Việt nam đã
và đang tích cực triển khai, thực hiện nhiều giải
pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. Hệ thống
pháp luật về bảo vệ môi trường nói chung và
ứng phó với biến đổi khí hậu nói riêng không
ngừng được hoàn thiện. Chiến lược quốc gia về
biến đổi khí hậu, Chiến lược tăng trưởng xanh,
Nghị quyết số 24-NQ/TW năm 2013 của Ban
chấp hành Trung ương Đảng về ứng phó với
biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ
môi trường; Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ đã
ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP, ngày 17
tháng 11 năm 2017 về “Phát triển bền vững
đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến
đổi khí hậu”,… đã đề ra những định hướng
chiến lược nhằm giải quyết các vấn đề biến đổi
khí hậu một cách có hiệu quả. Để giải quyết vấn
đề biến đổi khí hậu đòi hỏi nỗ lực của toàn cầu
và hành động quyết liệt của mỗi quốc gia, trong
đó việc phát triển các ngành kinh doanh thích
ứng với biến đổi khí hậu có vai trò và ý nghĩa
hết sức quan trọng. Nghị quyết 120/NQ-CP của
Chính phủ về phát triển bền vững đồng bằng
sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu
được ban hành ngày 17 tháng 11 năm 2017, để
triển khai thực hiện, tỉnh Bến Tre đã chuyển từ
tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư
duy phát triển kinh tế nông nghiệp đa dạng, đáp
ứng nhu cầu thị trường, chuyển từ phát triển
theo số lượng sang đáp ứng nhu cầu cao về chất
lượng của thị trường. Cùng với đó, xây dựng
nông thôn mới gắn với phát triển mạnh mẽ
nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông
nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sạch gắn với
chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu; chú
trọng phát triển công nghiệp chế biến và công
nghiệp hỗ trợ gắn với phát triển kinh tế nông
nghiệp. Mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi
khí hậu tại tỉnh Bến Tre ngày càng được nhân
rộng. Qua đó, diện tích canh tác lúa giảm hơn
10.000 ha để chuyển sang nuôi trồng thủy sản ở
vùng mặn, trồng cây ăn trái có giá trị kinh tế
cao hơn, trồng cỏ phục vụ chăn nuôi [3]. Thúc
đẩy việc phát triển các ngành kinh doanh thích
ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam đóng vai
trò quan trọng vì các lý do: Các doanh nghiệp,
các cơ sở sản xuất kinh doanh vừa là chủ thể
chịu tác động của biến đổi khí hậu, vừa là đối
tượng quan trọng trực tiếp tham gia, chuyển các
thách thức thành cơ hội từ tác động của biến đổi
khí hậu và tạo ra nguồn lực để thúc đẩy hoạt
động ứng phó với biến đổi khí hậu, triển khai
nội dung kế hoạch, góp phần giảm phát thải khí
nhà kính, thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển
bền vững.
Trong thời gian qua việc ứng phó với biến
đổi khí hậu đã được lồng ghép vào chính sách,
pháp luật, chương trình, kế hoạch phát triển của
đất nước và đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ
Môi trường năm 2014 và mới đây là Luật Bảo
vệ Môi trường năm 2020 vừa được Quốc hội
thông qua ngày 17/11/2020. Theo đó, khung
pháp lý về ứng phó với biến đổi khí hậu đã
được bổ sung, hoàn thiện hơn để không chỉ giải
quyết được những thách thức của biến đổi khí
hậu, tạo tính liên kết vùng trong ứng phó với
biến đổi khí hậu mà còn tận dụng những lợi thế,
cơ hội biến đổi khí hậu có thể mang lại, cũng
như thực hiện các cam kết quốc tế mà Việt Nam
đã tham gia. Trong khuôn khổ bài viết này, tác
giả sẽ đề cập đến trách nhiệm của doanh nghiệp
trong ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam
hiện nay, trên cơ sở đó chỉ ra được những
những định hướng hoàn thiện pháp luật về ứng
phó với biến đổi khí hậu phù hợp với những
yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn đồng thời đạt
L.K. Nguyet, P.N.H. Long / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
64
2011) và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng
xanh của Việt Nam (Chiến lược TTX: Quyết
định số 1393/QĐ-TTg, 2012). Và được cụ thể
hoá trong Luật bảo vệ môi trường 2014, Luật
bảo vệ môi trường 2020… Có thể nhận thấy,
các quy định về trách nhiệm ứng phó với biến
đổi khí hậu của các doanh nghiệp cũng đã có
bước tiến lớn, những thay đổi phù hợp hơn với
thực tế phát triển ở Việt Nam. Trách nhiệm ứng
phó với biến đổi khí hậu của các doanh nghiệp,
các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã được
nâng cao, vai trò cũng đang dần được khẳng
định ngay trong các quy định pháp luật trong
lĩnh vực này. Luật bảo vệ môi trường 2014 và
gần đây là Luật bảo vệ môi trường năm 2020 là
văn bản được xem là kim chỉ nam quan trọng
nhất về pháp lý dành cho bảo vệ môi trường nói
chung và ứng phó với biến đổi khí hậu nói
riêng.
Nhiều doanh nghiệp tại các tỉnh, thành phố
trong cả nước đã nhận thức rõ ràng về các tác
động cũng như ảnh hưởng của biến đổi khí hậu
và bắt đầu xây dựng năng lực ứng phó với biến
đổi khí hậu như: sử dụng tiết kiệm và hiệu quả
tài nguyên, công nghệ, thiết bị bảo đảm nguyên
tắc thân thiện với môi trường, đầu tư phát triển
vốn tự nhiên, tích cực ngăn ngừa và xử lý ô
nhiễm môi trường… Tại Hà Nội, các quy định
về giảm phát thải khí nhà kính đang được tích
cực áp dụng. Uỷ ban nhân dân Thành phố đã
giao Sở Tài nguyên và Môi trường tiếp tục
thống kê phát thải khí nhà kính ở các lĩnh vực
năng lượng, nông nghiệp, công nghiệp... Triển
khai chương trình hành động sản xuất sạch hơn
trong công nghiệp; chương trình sử dụng năng
lượng tiết kiệm trên địa bàn; hướng dẫn các
doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch
vụ sử dụng năng lượng trọng điểm trên địa bàn
thành phố thực hiện trách nhiệm theo quy định
của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu
quả. Các hoạt động trên nhằm góp phần quan
trọng vào tiến trình xây dựng và thực thi hiệu
quả các quy định về ứng phó với biến đổi khí
hậu tại Việt Nam trong thời gian tới. Tại Đà
Nẵng, hiện thành phố này đã ban hành các quy
định, quy trình, thủ tục, hồ sơ vay vốn để tiếp
cận với nguồn vốn, thực hiện các giải pháp đầu
tư về nhà xưởng, các giải pháp về công nghệ
được mục đích phát triển bền vững của đất
nước trong giai đoạn hiện nay.
2. Trách nhiệm của doanh nghiệp trong ứng
phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam
Những năm gần đây, một loạt các văn bản
quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường nói
chung và ứng phó với biến đổi khí hậu của các
doanh nghiệp ở Việt Nam nói riêng đã được
ban hành và thực hiện. Có thể thấy, doanh
nghiệp vừa là chủ thể chịu tác động trực tiếp
của biến đổi khí hậu, vừa đóng vai trò rất quan
trọng trong việc trực tiếp tham gia, chuyển các
thách thức thành cơ hội từ tác động của biến đổi
khí hậu và tạo ra nguồn lực để thúc đẩy công
tác ứng phó với biến đổi khí hậu, triển khai thực
hiện các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính,
thúc đẩy tăng trưởng xanh. Thực hiện các chủ
trương, chính sách của Chính phủ về biến đổi
khí hậu cũng tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh
nghiệp như nghiên cứu, sáng tạo và đầu tư vào
các hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính,
thích ứng với biến đổi khí hậu Trách nhiệm của
.
doanh nghiệp trong ứng phó với biến đổi khí
hậu bao gồm các nội dung chủ yếu như quản lý
chất thải, thu hồi năng lượng từ chất thải hay
các chủ trương điều tiết thông qua chính sách
thuế, các ưu đãi hỗ trợ… đây là những nội dung
pháp lý quan trọng để giải quyết các vấn đề liên
quan đến biến đổi khí hậu trong quá trình phát
triển kinh tế xã hội ở nước ta trong giai đoạn
hiện nay.
Doanh nghiệp đã và đang khẳng định được
vai trò của mình trong nền kinh tế thị trường và
trở thành một nhân tố cơ bản thúc đẩy phát triển
kinh tế và xã hội ở nước ta. Đạt được điều đó
cần nhiều yếu tố, trong đó, không thể không kể
đến trách nhiệm ứng phó với biến đổi khí hậu.
Khuôn khổ pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả
ứng phó với biến đổi khí hậu của các doanh
nghiệp về cơ bản đã được đề cập trong các
Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với
BĐKH (Quyết định 158/2008/QĐ-TTg, 2008
và 1183/QĐ-TTg, 2012 cho giai đoạn 2012–
2015), Chiến lược quốc gia về BĐKH (Chiến
lược BĐKH, Quyết định số 2139/QĐ-TTg,
, L.K. Nguyet, P.N.H. Long / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
65
sản xuất, trang thiết bị giảm phát thải khí nhà
kính nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu tại
đơn vị. Quỹ đầu tư phát triển thành phố đã và
đang tiến hành cho vay các dự án phục vụ sản
xuất nông lâm ngư nghiệp, đầu tư xe taxi chạy
nhiên liệu gaz; cấp điện phục vụ xử lý môi
trường ô nhiễm dioxin tại sân bay. Các công
trình dịch vụ gắn với bảo vệ môi trường đều
được vay với lãi suất ưu đãi 8,5%. Ngoài ra, có
thể tham khảo các giải pháp rất hiệu quả trong
ứng phó với biến đổi khí hậu như tại Công ty
Nippon Koei, Nhật Bản: Công ty đang thực
hiện cơ chế tín chỉ JCM (cơ chế giảm phát thải
cacbon) được đề xuất bởi Nhật Bản nhằm thúc
đẩy hợp tác song phương giữa Nhật Bản với các
nước đang phát triển như Việt Nam để thực
hiện các hành động giảm phát khí thải nhà kính
thông qua việc chuyển giao công nghệ sạch và
tiên tiến từ Nhật Bản. Cụ thể, khi tham gia cơ
chế tín chỉ JCM, doanh nghiệp Việt Nam sẽ
được Bộ Môi trường Nhật Bản hoặc Bộ Kinh tế
Thương mại và Công thương Nhật Bản hỗ trợ
về công nghệ và tài chính, lên đến 50% tổng chi
phí đầu tư. Đây sẽ là cơ hội về nguồn vốn cho
doanh nghiệp khi liên kết với các doanh nghiệp
Nhật Bản để áp dụng các giải pháp công nghệ
của Nhật Bản liên quan đến tiết kiệm năng
lượng, giảm lượng phát thải khí nhà kính, góp
phần tuân thủ các quy chuẩn xả thải ra môi
trường [4].
Các lĩnh vực ưu tiên đã được xác định trong
thực hiện Kế hoạch Paris tại Việt Nam, nhiều
cơ hội cũng được tạo ra cho các doanh nghiệp,
đó là các cơ hội cho nghiên cứu, sáng tạo và
đầu tư vào các hoạt động giảm nhẹ phát thải khí
nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu. Những
lĩnh vực đầy hứa hẹn gồm năng lượng tái tạo;
đô thị thông minh, thân thiện hệ sinh thái; giao
thông thông minh; công trình và giải pháp thích
ứng hoặc tăng khả năng thích nghi với biến đổi
khí hậu,... Pháp luật quy định các hoạt động
nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công
nghệ về ứng phó với biến đổi khí hậu được ưu
tiên gồm: Phát triển ngành và liên ngành khoa
học về quản lý, đánh giá, giám sát và dự báo tác
động của biến đổi khí hậu đối với phát triển
kinh tế - xã hội, môi trường, sức khỏe cộng
đồng; Hoạt động điều tra, nghiên cứu khoa học
cơ bản và ứng dụng, phát triển và chuyển giao
công nghệ hiện đại trong giảm nhẹ khí nhà
kính, thích ứng với biến đổi khí hậu; tăng
cường sức cạnh tranh của các ngành kinh tế,
sản xuất trọng điểm, phát triển nền kinh tế các-
bon thấp và tăng trưởng xanh. Cơ quan, tổ
chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có
trách nhiệm thực hiện hoặc tham gia hoạt động
nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học
công nghệ nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu.
Hoạt động phát triển các ngành kinh doanh
thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam đang
dần khẳng định được vai trò của mình và trở
thành một nhân tố cơ bản thúc đẩy phát triển
kinh tế - xã hội ở Việt Nam.
Nhiều quy định về ứng phó với biến đổi khí
hậu tại các doanh nghiệp đã được áp dụng, tuy
nhiên còn nhiều bất cập, hạn chế đang tồn tại,
chưa được giải quyết như hệ thống văn bản quy
phạm pháp luật về lĩnh vực này còn chưa đầy
đủ, chưa cụ thể hóa cho hoạt động ứng phó với
biến đổi khí hậu tại các doanh nghiệp; chức
năng nhiệm vụ về ứng phó với biến dổi khí hậu
của các Bộ, Ngành và địa phương chưa rõ ràng
và còn chồng chéo; Các quy định về giảm nhẹ
phát thải khí nhà kính còn phân tán; các quy
định về thích ứng chủ yếu về phòng chống và
giảm nhẹ thiên tai. Phần lớn quy hoạch phát
triển kinh tế - xã hội của các ngành, lĩnh vực,
địa phương chưa được bổ sung yếu tố biến đổi
khí hậu. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước mới
được thiết lập ở Trung ương với đội ngũ cán bộ
còn mỏng, chưa đáp ứng về chuyên môn,
nghiệp vụ. Công tác nghiên cứu khoa học cơ
bản về biến đổi khí hậu còn nhiều hạn chế và
đặc biệt là việc thực hiện trách nhiệm ứng phó
với biến đổi khí hậu của các doanh nghiệp hiện
nay đang còn rất nhiều vấn đề nan giải cần
được bàn và giải quyết. Hơn nữa, việc tuân thủ
các quy định về ứng phó với biến đổi khí hậu
hiện nay chưa thực sự hiệu quả, hàng loạt
những hạn chế, bất cập liên quan đến bảo đảm
quyền và lợi ích về môi trường của các chủ thể,
công khai hoá thông tin và các lợi ích có liên
quan, các quy định về phát triển các ngành nghề
mới thích ứng với biến đổi khí hậu... Điều này
do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan
khác nhau, mà một trong những nguyên nhân
L.K. Nguyet, P.N.H. Long / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
66
chính là khung pháp lý về ứng phó với biến đổi
khí hậu được ban hành và tuân thủ chưa đầy đủ
làm cơ sở để bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể
có liên quan và ngăn ngừa các xung đột lợi ích
về môi trường một cách có hiệu quả. Có thể
thấy, Việt Nam có rất ít công cụ pháp luật để
thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu. Một
khó khăn nữa là sự thiếu nhận thức về biến
đổi khí hậu trong cộng đồng, đặc biệt là
doanh nghiệp dẫn đến những khó khăn nhất
định trong thực thi và tuân thủ pháp luật trong
lĩnh vực này.
một số nguyên nhân như những quy định về
lĩnh vực này còn sơ sài, còn thiếu vắng các quy
định hướng dẫn thi hành và do đó, dù muốn áp
dụng nhưng các doanh nghiệp vẫn lúng túng đi
tìm những nguồn hướng dẫn khác. Chính sự
khó khăn này đã làm nản lòng các doanh nghiệp
dẫn đến điều dễ hiểu là quy định này không
được họ đón nhận. Năm là, chúng tôi cho rằng
giải pháp khuyến khích áp dụng khoa học kỹ
thuật tiên tiến trong sản xuất, kinh doanh là rất
cần thiết. Khuyến khích việc triển khai áp dụng
khoa học công nghệ kỹ thuật tiên tiến nhằm
khống chế ô nhiễm môi trường như công nghệ
“sản xuất sạch hơn“, các “nhãn xanh” hay đề
xuất các chính sách ưu đãi đối với các doanh
nghiệp, các cơ sở tuân thủ tốt các quy định pháp
luật về ứng phó với biến đổi khí hậu. Cần có
chính sách ưu đãi về thuế (miễm hoặc giảm
thuế) đối với những doanh nghiệp, các cơ sở có
hoạt động kinh tế lần đầu áp dụng thành tựu
khoa học công nghệ, sáng kiến kỹ thuật hay có
các giải pháp hữu ích vào dây truyền sản xuất
sạch, đầu tư đổi mới công nghệ, áp dụng hệ
thống quản lý chất lượng tiên tiến, dây truyền
công nghệ khép kín... Sáu là, tăng cường hợp
tác quốc tế trong việc xây dựng và ban hành
pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu ở
Việt Nam. Hoàn thiện các quy định về trách
nhiệm của các doanh nghiệp trong ứng phó với
biến đổi khí hậu ở Việt nam phải phù hợp với
các thông lệ quốc tế. Cần đẩy mạnh việc khảo
sát, hội thảo, học tập kinh nghiệm về xây dựng
và ban hành pháp luật ứng phó với biến đổi khí
hậu ở các nước có điều kiện tương đồng như
Việt Nam. Như chúng ta đã biết, hiện nay xu
hướng “toàn cầu hoá” đang là một vấn đề thời
sự nóng bỏng ở nhiều khu vực, nhiều quốc gia
trên thế giới. Tạm đặt sang một bên những nguy
cơ, những thách thức có thể gặp phải trong việc
hội nhập, chúng ta không khỏi thừa nhận những
lợi ích to lớn mà xu thế đó đem lại. Đó là việc
tạo động lực thúc đẩy sự phát triển trong nhiều
lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội của đất
nước mà môi trường là một trong những lĩnh
vực được hưởng lợi nhiều nhất. Trong hoàn
cảnh hiện nay khi các nguồn lực và kinh
Từ những phân tích trên đây, chúng tôi cho
rằng việc hoàn thiện các quy định về trách
nhiệm của các doanh nghiệp trong ứng phó với
biến đổi khí hậu phải được tiến hành theo các
định hướng sau đây: Một là, hoàn thiện các quy
định về trách nhiệm của các doanh nghiệp trong
ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam phải
trên cơ sở quán triệt quan điểm, đường lối của
Đảng và chiến lược xây dựng pháp luật của Nhà
nước về bảo vệ tài nguyên môi trường và ứng
phó với biến đổi khí hậu; Hai là, hoàn thiện các
quy định về trách nhiệm của các doanh nghiệp
trong ứng phó với biến đổi khí hậu phải trên cơ
sở vận dụng linh hoạt các lý thuyết hiện đại về
phát triển bền vững; về phòng ngừa ô nhiễm
môi trường; Những quan điểm đường lối của
Đảng và Nhà nước về ý nghĩa của hoạt động
ứng phó với biến đổi khí hậu nhằm phát triển
kinh tế bền vững ở Việt Nam; Nâng cao nhận
thức về ứng phó với biến đổi khí hậu của doanh
nghiệp và các chủ thể khác; Ba là, hoàn thiện
các quy định về trách nhiệm của các doanh
nghiệp trong ứng phó với biến đổi khí hậu ở
Việt Nam phải trên cơ sở sửa đổi, bổ sung, phát
triển những quy định hiện hành về vấn đề này;
Bốn là, cần chú trọng tuyên truyền các quy định
về trách nhiệm của các doanh nghiệp trong ứng
phó với biến đổi khí hậu. Những quy định về
trách nhiệm của các doanh nghiệp trong ứng
phó với biến đổi khí hậu hiện nay vẫn chưa
nhận được sự quan tâm đúng mức từ phía các
doanh nghiệp. Điều đó được thể hiện thông qua
việc không tuân thủ đầy đủ các quy định pháp
luật về ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt
Nam. Sự không tuân thủ này có thể lý giải bởi
, L.K. Nguyet, P.N.H. Long / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 1 (2021) 60-67
67
phó kịp thời trước khi các vấn đề về môi trường
trở nên quá trầm trọng.
nghiệm ứng phó với biến đổi khí hậu còn hạn
chế, nếu thiếu sự hợp tác quốc tế thì đất nước ta
khó có thể giải quyết các vấn đề môi trường
một cách triệt để. Vì vậy, có thể khẳng định
việc cùng tham gia hội nhập với các quốc gia
trong lĩnh vực ứng phó với biến đổi khí hậu là
một xu thế tất yếu.
Tài liệu tham khảo
[1] Tô Thúy Nga, Tích hợp bảo vệ môi trường và
ứng phó với biến đổi khí hậu", Tạp chí Tài
nguyên và Môi trường, Hà Nội, 2015, 21,
[2] Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu
(Intergovernmental Panel on Climate Change -
IPCC) đã xuất bản hàng loạt các báo cáo kỹ thuật
liên quan đến BĐKH, tiêu biểu là 5 báo cáo đánh
giá tổng hợp gồm: Báo cáo đánh giá IPCC thứ
nhất năm 1990 (FAR); Báo cáo đánh giá IPCC
thứ 2 năm 1995: Biến đổi khí hậu (SAR); Báo
cáo đánh giá IPCC thứ 3 năm 2001: Biến đổi khí
hậu (TAR); Báo cáo đánh giá IPCC thứ 4 năm
2007: Biến đổi khí hậu (AR4); Báo cáo đánh giá
IPCC thứ 5 năm 2014.
3. Kết luận
Có thể khẳng định vai trò to lớn của các
doanh nghiệp trong việc tạo ra nhiều việc làm,
sản xuất, kinh doanh nhiều sản phẩm, hàng hóa
có giá trị kinh tế cao cho đất nước. Tuy nhiên,
với quá trình phát triển kinh tế đất nước trong
những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã gây
ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, có nguy cơ
làm biến đổi khí hậu một cách đáng kể dẫn đến
sự nóng lên của toàn cầu, ảnh hưởng xấu đến
sức khỏe và cuộc sống của người dân và cộng
đồng. Hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu
là một yêu cầu hết sức cấp bách, đòi hỏi phải có
sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước, của toàn xã
hội và đặc biệt là của các doanh nghiệp để đối
[3] Diệp Anh, Sản xuất nông nghiệp thích ứng với
biến đổi khí hậu, 2019, link:
ngày 7/8/2019
[4] Công tâm, Tìm kiếm giải pháp cho các doanh
nghiệp ứng phó với biến đổi khí hậu, 2019, link:
cập ngày 20/10/2019.
K
p
8 trang
14160
Free
Bạn đang xem tài liệu "Trách nhiệm của doanh nghiệp trong ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- trach_nhiem_cua_doanh_nghiep_trong_ung_pho_voi_bien_doi_khi.pdf
