Thực trạng và tác động của thuế hồng đối với người tiêu dùng nữ giới – Một số hàm ý chính sách
VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
Review Article
Current Situation and Impact of the Pink Tax
to Female Consumers - Some Policy Implications
Nguyen Thi Doan Trang
Business Department, FPT University, FPT Urban Area, Ngu Hanh Son District, Danang City, Vietnam
Received 28 May 2021
Revised 05 August 2021; Accepted 10 September 2021
Abstract: Pink tax refers to the fact that products marketed towards female consumers tend to be
pricier than male equivalents. This phenomenon has provoked criticism from consumers all over the
world and become one of the most popular topics of academics in the marketing field in recent years.
In Vietnam, to the best of the author’s knowledge, no document or study on the topic can be found.
Given the situation, this paper aims at conducting a literature review on pink tax by examining
previous studies and then suggesting future research in Vietnam.
Keywords: Gendered marketing, gender-based pricing, gender segmentation, pink tax, price
discrimination.
________
Corresponding author.
Email address: [email protected]
24
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
25
Thực trạng và tác động của thuế hồng đối với người tiêu dùng
nữ giới – Một số hàm ý chính sách
Nguyễn Thị Đoan Trang
Đại học FPT, Khu đô thị FPT, Quận Ngũ Hành Sơn, Thành phố Đà Nẵng, Việt Nam
Nhận ngày 28 tháng 5 năm 2021
Chỉnh sửa ngày 05 tháng 8 năm 2021; Chấp nhận đăng ngày 10 tháng 9 năm 2021
Tóm tắt: Thuế hồng là khoản tiền mà người tiêu dùng nữ giới phải trả nhiều hơn so với nam giới
cho cùng một mặt hàng. Vấn đề này vấp phải sự chỉ trích của người tiêu dùng ở các quốc gia trên
thế giới và trở thành một trong những chủ đề nghiên cứu nổi bật của giới học thuật trong lĩnh vực
marketing thời gian gần đây. Tại Việt Nam, theo hiểu biết của tác giả, không có tài liệu hay nghiên
cứu nào về thuế hồng. Trên cơ sở đó, nghiên cứu này được thực hiện với mục đích trình bày lý
thuyết tổng quan về thuế hồng thông qua các nghiên cứu đáng chú ý của giới học thuật, từ đó đề
xuất các hướng nghiên cứu chuyên sâu hơn về thuế hồng tại Việt Nam.
Từ khóa: Tiếp thị theo giới, định giá theo giới, phân khúc theo giới, thuế hồng, phân biệt giá.
Có rất nhiều phương thức để định giá sản
phẩm. Định giá theo phân khúc khách hàng là
phương thức định giá mà theo đó những đối
tượng khách hàng khác nhau sẽ chi trả những
mức giá khác nhau cho cùng một mặt hàng, cho
dù chi phí sản xuất là như nhau. Những khách
hàng này được phân khúc theo độ tuổi, giới tính,
thu nhập, sở thích, lối sống, nhận thức, mức độ
trung thành đối với nhãn hàng… [2]. Có hai
luồng nhận định về phương thức định giá theo
phân khúc khách hàng. Các nhà kinh tế học bảo
vệ phương thức này khi lập luận rằng khách hàng
sẵn lòng chi trả mức giá mà họ thấy hợp lý.
Luồng nhận định còn lại chỉ trích phương thức
này vì tính không công bằng và vô đạo đức khi
lợi dụng niềm tin của khách hàng [3-5].
1. Mở đầu
Bình đẳng giới là mục tiêu thứ 5 trong 17
mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp
Quốc. Theo đó, tất cả các hình thức phân biệt đối
xử đối với phụ nữ và trẻ em gái khắp nơi trên thế
giới cần phải chấm dứt [1]. Nhằm hiện thực hóa
lời kêu gọi của Liên Hợp Quốc, rất nhiều nước
trên thế giới đã đưa bình đẳng giới vào chính
sách phát triển chung của quốc gia, và bình đẳng
giới cũng trở thành đề tài nghiên cứu rộng rãi
trong giới học thuật. Nội hàm nghiên cứu về bình
đẳng giới rất đa dạng như bình đẳng giới trong
công sở, chính trường, giáo dục, y tế, du lịch…
Tuy nhiên, khía cạnh bình đẳng giới trong
marketing, cụ thể trong việc định giá sản phẩm –
một trong bốn thành tố của marketing hỗn hợp -
chỉ nhận được sự chú ý của giới học thuật trong
thời gian gần đây. Tại Việt Nam, vấn đề này hầu
như chưa được nghiên cứu.
Trong số những cách thức phân khúc khách
hàng để định giá, phân khúc theo giới nhận được
sự chú ý rộng rãi của các nhà kinh tế học, các nhà
làm luật, các nhà hoạt động về quyền bình đẳng
________
Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected]
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
26
giới và giới học thuật nói chung trong thời gian
nữ giới” (woman tax), “thuế về giới” (gender
tax) hay “thuế băng vệ sinh” (tampon tax) cũng
bắt đầu trở nên phổ biến [21].
gần đây. Rất nhiều nghiên cứu đã được thực hiện
ở nhiều ngành hàng và dịch vụ khác nhau cho
thấy cùng một loại hàng hóa hay dịch vụ, nữ giới
phải trả nhiều tiền hơn so với nam giới [6-17].
Mức giá cao hơn này có thể bắt nguồn từ việc
định giá của doanh nghiệp hoặc do tác động gián
tiếp khi chính phủ áp dụng mức thuế nhập khẩu
hoặc thuế giá trị gia tăng (GTGT) cho các sản
phẩm dành cho nữ cao hơn các sản phẩm dành
cho nam [18, 19]. Cũng giống phương thức định
giá theo phân khúc khách hàng nói chung, định
giá theo giới đã vấp phải chỉ trích từ công chúng.
Vấn đề này được cho là góp phần làm trầm trọng
thêm sự bất bình đẳng giữa nam và nữ [20, 21].
Thông thường, “thuế” được đặt trước một sự
vật để giải thích thuế đó đánh vào cái gì, chẳng
hạn như thuế nhà, thuế đất, thuế xe… Theo cách
hiểu như vậy, thuế hồng là loại thuế nhắm vào
nữ giới và các sản phẩm dành riêng cho họ. Tuy
nhiên, thuế hồng không phải là một loại thuế thông
thường và không có trong hệ thống thuế ở bất cứ
nước nào. Thuế hồng là một hình thức định giá sản
phẩm theo giới, theo đó nữ giới chi trả một khoản
tiền nhiều hơn nam giới cho những sản phẩm hay
dịch vụ có chất lượng như nhau nhưng bao bì hay
hình thức cung cấp khác nhau [6, 8, 14, 21, 22].
Sự chú ý đặc biệt đối với vấn đề định giá sản
phẩm theo giới đã dẫn đến sự ra đời của cụm từ
“thuế hồng” – một loại thuế vô hình áp lên các
mặt hàng dành cho người tiêu dùng nữ giới, cũng
chính là khoản tiền mà nữ giới phải trả nhiều hơn
so với nam giới cho cùng một loại hàng hóa hay
dịch vụ. Tại Việt Nam, theo như tìm hiểu của tác
giả, hầu như không thể tìm thấy một tài liệu hay
nghiên cứu nào về vấn đề thuế hồng. Chính vì lý
do đó, mục tiêu của nghiên cứu này là trình bày
tổng quan lý thuyết về thuế hồng thông qua các
nghiên cứu đã được thực hiện tại một số quốc gia
trên thế giới trong nhiều ngành hàng khác nhau.
Trên cơ sở lý thuyết tổng quan đó, nghiên cứu đề
xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai tại
Việt Nam.
Tại sao lại là màu hồng? Theo Yazicioglu,
“màu hồng là biểu tượng của nữ giới được công
nhận trên phạm vi toàn cầu” [21, tr. 18]. Màu
hồng gắn liền với phái nữ, cũng như màu xanh
gắn liền với phái nam. Từ khi sinh ra đời, các bé
gái sơ sinh đã được mặc áo quần màu hồng, trong
khi các bé trai mặc áo quần màu xanh. Trẻ em
luôn được dạy bảo rằng, màu hồng dành cho con
gái, màu xanh dành cho con trai [23]. Điều này
cũng đúng đối với ngành đồ chơi cho trẻ em.
Nghiên cứu của Sweet (2013) cho thấy khi bước
vào bất cứ một cửa hàng bán đồ chơi nào, chúng
ta dễ dàng phát hiện ra rằng đồ chơi được xếp
theo hai lối riêng biệt: một lối màu hồng gồm đồ
chơi dành cho bé gái như búp bê, đồ chơi bếp
núc, áo quần làm đẹp và một lối màu xanh gồm
các nhân vật siêu anh hùng, dụng cụ thiết kế nhà
cửa và xe cộ dành cho bé trai [24]. Màu hồng
đồng hành cùng phái nữ trong suốt thời gian từ
khi trưởng thành đến lúc về già. Các sản phẩm
dành cho nữ thường có màu hồng hoặc bao bì
màu hồng để thu hút sự chú ý. Các hãng xe ô tô
cho ra đời phiên bản màu hồng đặc biệt dành cho
phái nữ. Các phương tiện vận tải công cộng được
sơn màu hồng chỉ dành cho nữ giới để đảm bảo
họ không bị người khác giới quấy rối. Ruy băng
hồng tượng trưng cho cuộc chiến chống ung thư
vú của phụ nữ trên khắp thế giới [21].
2. Cơ sở lý luận về thuế hồng
2.1. Định nghĩa về thuế hồng
Tuy không thể biết chính xác cụm từ “thuế
hồng” xuất hiện lần đầu tiên khi nào và ở đâu,
các nhà nghiên cứu cho rằng cụm từ này bắt đầu
được sử dụng phổ biến sau khi một nghiên cứu
về cách thức định giá theo giới do Cơ quan Xử
lý các vấn đề của người tiêu dùng của thành phố
New York (NYDCA) thực hiện vào năm 2015
được công bố [8]. Từ đó, thuế hồng xuất hiện
nhiều hơn trên các phương tiện thông tin đại
chúng hay mạng xã hội. Một vài cụm từ có thể
được sử dụng thay thế cho thuế hồng như “thuế
2.2 Nguyên nhân của thuế hồng
2.2.1 Phân khúc thị trường theo giới
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
27
Phân khúc thị trường là một trong bốn nhân
tố của chiến lược marketing dựa trên khách hàng
[2]. Mục đích của phân khúc thị trường là nhằm
phục vụ nhu cầu của khách hàng tốt hơn bằng
cách phân chia thị trường thành các nhóm nhỏ có
những điểm tương đồng về nhu cầu, nhận thức,
văn hóa, lối sống, hành vi và tiềm lực tài chính.
Có nhiều cách khác nhau để phân khúc thị
trường, và phân khúc thị trường theo giới từ lâu
đã là một cách thức phổ biến, đặc biệt đối với các
ngành như thời trang, mỹ phẩm và chăm sóc sức
khỏe cá nhân [2].
đối tượng khách hàng là nam hoặc nữ. Các nhà
kinh doanh thịt thực hiện các chiến dịch quảng
cáo theo hướng tiêu thụ sản phẩm từ thịt làm nổi
bật sự nam tính của người đàn ông. Trên cơ sở
quan sát thấy phụ nữ có xu hướng ăn uống từ tốn
để thể hiện đức tính dịu dàng, đoan trang,
Hershey’s đã tạo ra những thanh sô cô la nhỏ
hướng đến đối tượng khách hàng nữ giới; chiến
dịch marketing này được xem là thành công nhất
trong lịch sử của hãng [27]. Hãng Bic tạo ra các
sản phẩm bút viết có màu sắc nhẹ nhàng, kích
thước gọn cho nữ giới với mục tiêu “vừa gọn cho
bàn tay của phụ nữ” [28]; hay bánh snack Lady
Doritos của Pepsi với mục tiêu nhắm đến phái nữ
- những người không thích ăn uống ồn ào nơi
công cộng [29].
Mỗi cá nhân, từ khi sinh ra đến lúc trưởng
thành, chịu sự tác động của xã hội trong việc
hình thành nhận thức về giới tính của bản thân.
Xã hội khuyên chúng ta nên mặc gì, cư xử ra sao,
ăn nói như thế nào… để phù hợp với giới tính
của mình. Đàn ông cần phải mạnh mẽ, nam tính,
trong khi phụ nữ cần nhu mì, nữ tính. Chính nhận
thức về giới khác nhau dẫn đến việc nam và nữ
có những nhu cầu khác nhau trong cuộc sống và
những nhu cầu đó nhằm mục đích đáp ứng những
mong đợi mà xã hội dành cho họ [25]. Nghiên
cứu cho thấy phụ nữ có xu hướng mua những sản
phẩm thể hiện được vẻ đẹp ngoại hình hay tính
nữ trong họ. Nếu đàn ông xem áo quần chỉ đơn
giản là nhu cầu thiết yếu, phụ nữ xem áo quần là
sự kết nối bản thân họ với xã hội và những người
xung quanh, mang lại cảm giác họ thuộc về một
tập thể nào đó [26].
2.2.2. Định giá theo giới
Một trong những cách thức các doanh
nghiệp, nhãn hàng sử dụng nhằm gia tăng doanh
số bán hàng và lợi nhuận trên cơ sở nắm bắt được
tâm lý, hành vi mua sắm của nữ giới là định giá
sản phẩm theo giới. Nam giới và nữ giới có
những mức sẵn lòng chi trả khác nhau cho một
mặt hàng, miễn là sản phẩm đó đáp ứng nhu cầu
của họ. Từ đó, doanh nghiệp sẽ xem xét sự khác
biệt trong mức sẵn lòng chi trả đó để định giá sản
phẩm khác nhau khi bán cho nam giới và nữ giới
[13]. Thuế hồng hình thành từ việc doanh nghiệp
lợi dụng sự sẵn lòng đó của nữ giới. Theo
Yazicioglu, thuế hồng bắt nguồn từ quan điểm
cho rằng “hãy tạo ra những sản phẩm nhỏ xinh,
hãy nhuộm hồng những sản phẩm đó và phụ nữ
sẽ sẵn sàng mua chúng với mức giá cao” [21,
tr.26].
Sự khác nhau về giới cũng dẫn đến những
phản ứng khác nhau của nam và nữ đối với các
yếu tố tác động đến hành vi tiêu dùng. Nghiên
cứu cho thấy đối với một thông điệp quảng cáo,
phụ nữ thường chú tâm đến các chi tiết, dành
nhiều thời gian xử lý các chi tiết đó, từ đó đưa ra
đánh giá thì nam giới lại chỉ để tâm đến nội dung
tổng thể của thông điệp. Do đó, phụ nữ thường
nhạy cảm hơn nam giới khi tiếp xúc với các
thông điệp từ doanh nghiệp, nhà sản xuất hay
nhãn hàng; và thông điệp ở đây có thể bao gồm
hình ảnh, người mẫu quảng cáo, biểu tượng,
khẩu hiệu và thậm chí là thành phần cấu tạo nên
sản phẩm [27].
Rất nhiều sản phẩm tiêu dùng hằng ngày
dành cho phụ nữ có mức giá cao hơn so với sản
phẩm tương tự như vậy dành cho nam giới.
Nghiên cứu của NYDCA thực hiện năm 2015
cho thấy trung bình các sản phẩm dành cho nữ
giới có giá cao hơn các sản phẩm tương tự dành
cho nam giới 7%. Tỷ lệ này có thể dao động tùy
theo sản phẩm, ví dụ đồ chơi là 7%, áo quần trẻ
em là 4%, áo quần người lớn 8% và các sản phẩm
chăm sóc sức khỏe cá nhân 13% [8]. Tỷ lệ này
có thể cao hơn nhiều lần khi so sánh giá các sản
phẩm cụ thể theo màu. Xe hai bánh cho trẻ em
có mức giá lần lượt 24,99 đô la Mỹ (USD) và
Hiểu được sự khác biệt trong hành vi mua
sắm của nam và nữ, các doanh nghiệp, nhãn hàng
đã xây dựng các chiến lược marketing nhắm vào
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
28
49,99 USD cho loại màu đỏ và màu hồng. Mũ
giống nhau. Tương tự, áo len Valentino được bán
cho nam giới với mức giá 2.450 USD, cho nữ
giới 3.290 USD; áo sơ mi trắng của Dolce &
Gabbana phiên bản nam 265 USD và phiên bản
nữ 295 USD. Các mức giá khác nhau thay đổi
tùy hãng và sản phẩm, 1.000 USD là mức chênh
lệch cao nhất giữa sản phẩm cho nữ và sản phẩm
tương tự dành cho nam [33].
bảo hiểm màu xanh cho trẻ em có giá 14,99
USD, trong khi mũ màu hồng có giá 27,99 USD.
Tã giấy người lớn cho nữ giới được bán với giá
11,99 USD cho gói 39 miếng, loại tương tự cho
nam giới có giá 11,99 USD cho gói 52 miếng.
Không chỉ riêng hàng hóa tiêu dùng, phụ nữ
thường trả nhiều tiền hơn cho các dịch vụ mà họ
sử dụng [14]. Nghiên cứu của NYDCA năm
1992 cho thấy nữ giới trả nhiều tiền hơn nam giới
khi sử dụng các dịch vụ như tư vấn mua xe ô tô,
giặt ủi, cắt tóc. Cụ thể, khi được tư vấn mua xe ô
tô, nữ giới thường phải trả gấp đôi phí tư vấn so
với nam giới. Cùng một kiểu tóc, nữ giới phải trả
phí cao hơn nam giới 25%. Tỷ lệ này trong dịch
vụ giặt ủi là 27% [30]. Theo Alesina & cộng sự
(2013), phụ nữ tại Ý trả lãi suất cao hơn nam giới
cho các khoản vay có các điều kiện vay và rủi ro
như nhau [31].
Khi được hỏi về lý do có sự chênh lệch giá
này, Valentino và Gucci từ chối phản hồi,
Balmain giữ im lặng, Saint Laurent giải thích
rằng áo quần dành cho nữ cần nhân công có tay
nghề cao hơn. Một vài chuyên gia thời trang cho
rằng sản xuất áo quần cho nữ có nhiều rủi ro hơn
cho nam vì họ buộc phải sản xuất nhiều kích cỡ,
màu sắc khác nhau nên dây chuyền sản xuất sẽ
phức tạp hơn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia
tâm lý người tiêu dùng, giá của các mặt hàng thời
trang cao cấp không đơn thuần chỉ dựa vào chi
phí sản xuất. Các hãng thời trang áp mức giá sản
phẩm dành cho nữ giới cao hơn vì họ cho rằng
nữ giới xem trọng thương hiệu và mối liên hệ
giữa giá cả và chất lượng nhiều hơn nam giới.
Trong trường hợp này, thuế hồng bắt nguồn từ
mức giá theo nhu cầu của phụ nữ trong khi bản
thân họ không nhận thức được vấn đề này [33].
3. Thực trạng thuế hồng
3.1 Thuế hồng tại các quốc gia trên thế giới
3.1.1 Thuế hồng và hàng tiêu dùng
Rất nhiều nghiên cứu về thuế hồng được
thực hiện trong lĩnh vực thời trang, từ thời trang
cao cấp đến thời trang bình dân. Lý giải cho điều
này, Abnett (2016) cho rằng thời trang có sức
hấp dẫn lớn đối với cả nam giới và nữ giới, tuy
nhiên nữ giới được cho là mua sắm nhiều hơn,
sẵn sàng chi trả nhiều tiền hơn nam giới và vì vậy
các hãng thời trang cũng định giá sản phẩm cho
nữ cao hơn sản phẩm cho nam [33].
NYDCA tiến hành nghiên cứu giá 800 mặt
hàng tiêu dùng từ 90 nhãn hàng khác nhau được
bán tại hơn 20 nhà bán lẻ ở New York, cả hình
thức trực tuyến và tại cửa hàng; các mặt hàng
được chọn lựa trên cơ sở phiên bản dành cho nam
và phiên bản dành cho nữ giống nhau nhất có thể
[8]. Đối với các mặt hàng thời trang bình dân
dành cho người lớn, nghiên cứu cho thấy trung
bình áo quần của nữ giới mắc hơn của nam giới
gần 8%. Tỷ lệ này thay đổi tùy theo loại quần áo.
Tỷ lệ cao nhất thuộc về áo sơ mi, phiên bản dành
cho nữ mắc hơn cho nam gần 15%. Chỉ có ở sản
phẩm quần áo lót thì mức giá cho nam mới cao
hơn cho nữ. Nghiên cứu này cũng cho thấy rằng,
xu hướng phiên bản dành cho nữ mắc hơn phiên
bản dành cho nam thường xảy ra ở các mặt hàng
có giá trị cao, xu hướng ngược lại xảy ra ở các
mặt hàng có giá trị thấp. Ở xu hướng đầu tiên,
giá dành cho nữ cao hơn nam khoảng 13%;
ở xu hướng ngược lại, giá cho nam chỉ cao hơn
nữ 3%.
Tạp chí thời trang The Business of Fashion
của Anh đã tiến hành so sánh giá của những sản
phẩm tương tự nhau ở các cửa hàng của Saint
Laurent, Valentino, Gucci, Dolce & Gabbana,
Balmain và Alexander Wang – các hãng thời
trang cao cấp nổi tiếng trên thế giới đến từ các
quốc gia khác nhau. Kết quả cho thấy có 17
trường hợp mà sản phẩm tương tự dành cho nam
và nữ có mức giá khác nhau [33]. Chẳng hạn như
khăn quàng hiệu Saint Laurent cho nam có giá
950 USD, cho nữ 1.190 USD. Đáng nói là cả hai
loại khăn này có thiết kế, màu sắc và chất liệu
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
29
Bảng 1. Giá trung bình các sản phẩm thời trang
Đối với các mặt hàng chăm sóc vệ sinh cá
nhân, chênh lệch về giá mà nghiên cứu chỉ ra chủ
yếu do sự khác nhau về số lượng. Chẳng hạn như
sản phẩm ngăn mùi cơ thể phiên bản cho nam và
nữ có giá bằng nhau, tuy nhiên khối lượng lại
khác nhau, lần lượt là 77 gr và 74 gr cho nam và
nữ. Trong một số trường hợp, giá cả khác nhau
do màu sắc khác nhau, ví dụ như dao cạo màu
hồng có giá cao hơn dao cạo màu xanh. Ngoài
ra, có những sản phẩm mà phiên bản cho nam và
nữ có thành phần cấu tạo hoàn toàn giống nhau
nhưng khác nhau về khẩu hiệu trên nhãn dán sản
phẩm, ví dụ sản phẩm phiên bản nữ có thêm
dòng chữ “cho làn da nhạy cảm của phụ nữ” [8].
cho nam và nữ
Sản
phẩm
Giá trung
bình cho
nữ (USD)
Giá trung
bình cho
nam
Tỷ lệ
chênh
lệch giá
(nữ so
(USD)
với nam)
Quần âu
phục
Áo sơ mi
75,66
58,11
63,19
62,75
71,71
51,46
59,45
57,09
+6%
+13%
+6%
âu phục
Áo len
dài tay
Trang
phục jean
Áo sơ mi
Tất
+10%
Một trong những mặt hàng chăm sóc vệ sinh
cá nhân nhận được sự chú ý đặc biệt của các nhà
làm luật, các nhà kinh tế và nữ giới nói chung
trong thời gian gần đây liên quan đến vấn đề thuế
hồng là sản phẩm băng vệ sinh. Sản phẩm này
không có phiên bản tương đương cho nam giới
nên không thể so sánh chênh lệch về giá. Tuy
nhiên, sản phẩm này góp phần làm dấy lên phong
trào nữ quyền trên thế giới bởi lẽ nó được xem là
mặt hàng xa xỉ và bị áp thuế rất cao ở một số
nước trên thế giới, cả các nước phát triển và đang
phát triển [10, 12, 21].
29,23
9,98
8,46
25,51
9,73
10,9
+15%
+3%
-29%
Quần áo
lót
Tổng
307,38
285,85
8%
cộng
Nguồn: [8, tr.9]
Tương tự như nghiên cứu của tạp chí The
Business of Fashion, các doanh nghiệp và nhãn
hàng lý giải rằng phiên bản áo quần cho nữ mắc
hơn phiên bản cho nam vì chi phí sản xuất khác
nhau. Để sản xuất áo quần dành cho nữ giới,
doanh nghiệp phải tốn nhiều chi phí hơn cho
khâu chất liệu vải, tạo màu vải, thay đổi kích cỡ.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, giá bán lẻ áo quần
không được quyết định bởi nhà sản xuất mà là
các nhà bán lẻ. Là những người kinh doanh, các
nhà bán lẻ luôn áp một mức giá sao cho họ có thể
thu về lợi nhuận. Nữ giới thường sẵn sàng chi trả
nhiều tiền hơn nam giới cho áo quần, và vì vậy
họ bị áp mức giá cao hơn [8].
Thuế băng vệ sinh là loại thuế tiêu dùng áp
vào các mặt hàng chăm sóc vệ sinh của phụ nữ
[21]. Tên gọi của loại thuế này thay đổi theo
quốc gia. Ở một số nước như Úc, Canada, thuế
này có tên gọi là thuế hàng hóa và dịch vụ. Mức
áp thuế cũng thay đổi theo quốc gia. Ở khu vực
Châu Âu, Hungary là quốc gia áp mức thuế băng
vệ sinh cao nhất, 27%, theo sau là các quốc gia
ở khu vực Scandinavia với mức 25%. Hy Lạp áp
mức thuế băng vệ sinh 23% và chính phủ nước
này xem đây là một trong những chính sách thắt
lưng buộc bụng. Ireland là quốc gia duy nhất ở
Châu Âu mà nữ giới không phải trả thuế khi mua
mặt hàng vệ sinh cá nhân này [34]. Tính đến
2019, 70% các bang ở Mỹ vẫn áp thuế tiêu thụ
đặc biệt cho các sản phẩm vệ sinh phụ nữ, trong
đó có băng vệ sinh, trong khi tại các bang này,
những sản phẩm như son dưỡng môi, dầu gội trị
gàu hay bao cao su được miễn thuế vì được xem
là các mặt hàng thiết yếu.
Nghiên cứu của NYDCA cũng so sánh giá
các mặt hàng chăm sóc vệ sinh cá nhân phiên bản
dành cho nam và nữ. Trung bình các sản phẩm
dành cho nữ có giá cao hơn các sản phẩm dành
cho nam 13%. Mặt hàng chăm sóc tóc có mức độ
chênh lệch cao nhất, gần 48%. Lý do là vì dầu
gội và dầu xả cho nam giới thường được bán
chung trong một sản phẩm. Trong khi đó, phụ nữ
phải trả tiền để mua sản phẩm dầu gội và dầu xả
riêng lẻ, khiến chi phí chăm sóc tóc của họ cao
hơn nam giới [8].
3.1.2 Thuế hồng và dịch vụ
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
30
Thuế hồng không chỉ xảy ra trong lĩnh vực
NYDCA đã tiến hành khảo sát qua điện thoại đối
với 80 cửa hàng cắt tóc vào năm 1992 và một
khảo sát tương tự vào năm 1996 đối với 199 cửa
hàng. Cả hai khảo sát đều cho kết quả tương tự
nhau, nữ giới trả nhiều hơn nam giới 25% chi phí
mặc dù hai giới cắt kiểu tóc giống nhau [30, 37].
Một nghiên cứu khác được thực hiện vào năm
2011 cho thấy trong số 85/100 cửa hàng được
khảo sát, nữ giới phải trả nhiều tiền hơn nam giới
cho cùng một kiểu tóc căn bản, trung bình nhiều
hơn 54% chi phí. Trung bình nữ giới trả 35,02
USD, nam giới trả 22,78 USD. Chênh lệch giá
dao động từ 0 đến 25 USD [20].
hàng hóa tiêu dùng mà còn trong lĩnh vực dịch
vụ, nổi bật là dịch vụ giặt ủi. Hầu hết các nghiên
cứu, khảo sát liên quan đến vấn đề này được thực
hiện tại Mỹ ở các bang khác nhau từ những năm
90 cho đến những năm gần đây, cho thấy mối
quan tâm của các nhà làm luật, các tổ chức dân
sự và người tiêu dùng ở Mỹ đối với vấn đề này
đã hình thành từ cách đây khá lâu và vẫn còn tồn
tại trong xã hội ngày nay.
Một khảo sát gồm 25 cửa hàng giặt ủi tại
thành phố Boston năm 1991 cho thấy trung bình
nữ giới phải chi trả nhiều hơn nam giới từ hai đến
ba lần cho cùng một loại áo quần [35]. Một
nghiên cứu được thực hiện tại bang California
vào năm 1994 cho kết quả tương tự khi cùng giặt
ủi loại áo sơ mi như nhau nhưng nữ giới phải trả
gần gấp đôi chi phí so với nam giới [19]. Năm
2011, một nhóm các nhà nghiên cứu từ trường
Đại học miền Trung Florida lựa chọn ngẫu nhiên
100 cửa hàng giặt ủi trong danh sách 784 cửa
hàng từ nhiều địa điểm khác nhau và thực hiện
khảo sát qua điện thoại. Kết quả cho thấy không
có sự chênh lệch về giá cả giữa hai giới khi giặt
ủi các loại áo quần như com lê, áo blazer hay
quần; tuy nhiên, nam giới chi trả 2,06 USD và
nữ giới chi trả 3,95 USD để giặt ủi hai loại áo sơ
mi tương tự nhau [20]. Kết quả nghiên cứu do
CBS News thực hiện tại thành phố New York
cũng không khác biệt. Cùng loại áo sơ mi gài nút
phía trước làm từ 100% vải bông, khách hàng nữ
phải trả 7,5 USD, trong khi đó khách hàng nam
chỉ trả 2,85 USD [36].
Để kiểm chứng liệu kết quả các nghiên cứu
được thực hiện tại Mỹ có xảy ra tại các nước
khác, Liston-Heyes và Neokleous đã thực hiện
một khảo sát qua điện thoại với 150 cửa hàng cắt
tóc dành cho cả hai giới tại phía Bắc thành phố
Luân Đôn vào năm 2000. Liston-Heyes và
Neokleous lựa chọn cửa hàng dành cho cả hai
giới thay vì cửa hàng chỉ dành cho nam hoặc nữ
vì có đến 63% khách hàng được khảo sát nói
rằng họ thích đến cửa hàng dành cho cả hai giới
hơn vì trang trí đẹp và hợp thời trang hơn. Khảo
sát cho thấy, tại các cửa hàng này, trung bình nữ
giới trả nhiều hơn nam giới 10 bảng Anh cho
cùng một kiểu tóc cơ bản, cụ thể nam giới trả
9,23 bảng Anh trong khi nữ giới trả 19,17 bảng
Anh [13].
Có rất nhiều lý do được đưa ra nhằm giải
thích cho sự chênh lệch giá trong ngành chăm
sóc tóc. Lý do mà Liston-Heyes và Neokleous
(2000) hay gặp nhất là cắt tóc cho nữ giới thường
mất nhiều thời gian hơn nam giới. Lý do này đặt
ra nhiều nghi vấn bởi lẽ khi so sánh giá, nhóm
nghiên cứu đã lựa chọn các cặp nam nữ có độ dài
tóc và kiểu tóc như nhau. Một vài lý do khác bao
gồm phụ nữ thường khó tính hơn, cầu kỳ hơn,
đòi hỏi nhiều hơn và nói chuyện nhiều hơn nam
giới. Quản lý của một số cửa hàng tham gia khảo
sát giải thích rằng thợ cắt tóc cho nữ cần nhiều
kĩ năng hơn, thời gian đào tạo lâu hơn. Tuy nhiên
tại Anh, thời gian đào tạo cho thợ cắt tóc nam và
nữ là như nhau. Đồng thời, mức lương cho cả hai
giới gần như bằng nhau [13]. Hai nghiên cứu của
NYDCA vào năm 1992 và 1996 cũng đề cập
những lý do tương tự.
Các chủ cửa hàng giặt ủi đưa ra rất nhiều lý
do khác nhau để giải thích sự chênh lệch giá này,
chẳng hạn như chất liệu vải áo quần nam và nữ
khác nhau, trang phục nữ thường kiểu cách, được
thêu thùa, hoặc đính đá cườm, áo quần nam được
ủi máy trong khi áo quần nữ phải ủi tay, thời gian
ủi áo quần của nữ sẽ lâu hơn,… [20, 35]. Tuy
nhiên, những lý do đưa ra không giải thích được
trường hợp cả nam và nữ đều giặt ủi các loại áo
sơ mi giống nhau. Theo một chủ cửa hàng giặt
ủi, trong rất nhiều trường hợp, thực ra chỉ có áo
của đàn ông mới được ủi [36].
Chênh lệch giá cũng xảy ra đối với khách
hàng nữ giới và nam giới trong dịch vụ cắt tóc.
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
31
3.2. Thuế hồng tại Việt Nam
4. Tác động của thuế hồng
Theo tìm hiểu của tác giả, chưa có một
nghiên cứu cụ thể nào về việc định giá sản phẩm
theo giới tại Việt Nam cũng như việc nữ giới
đang chi trả nhiều tiền hơn nam giới cho cùng
một mặt hàng. Tuy nhiên, với việc thu nhập giữa
nam giới và nữ giới có sự chênh lệch, và sự
chênh lệch này ngày càng tăng theo thời gian,
việc chính phủ áp mức thuế suất GTGT cao đối
với các mặt hàng được cho là thiết yếu đối với
phụ nữ, cũng được xem như một biểu hiện của
thuế hồng.
Chênh lệch về giá giữa sản phẩm phiên bản
cho nữ giới và nam giới hay sự tồn tại của thuế
hồng đã góp phần khiến cuộc sống của người phụ
nữ trở nên đắt đỏ. Theo một nghiên cứu được
thực hiện tại bang California, Mỹ năm 1994, thuế
hồng khiến nữ giới phải chi trả nhiều hơn nam
giới xấp xỉ 1.351 USD (tương đương 2.191 USD
ở thời điểm hiện tại) cho một năm mua sắm các
hàng hóa và dịch vụ tương tự nhau. Như vậy
trung bình trong suốt quãng đời của người phụ
nữ, họ phải trả hàng trăm ngàn USD cho thuế
hồng [8].
Thuế GTGT là loại thuế đánh vào các khoản
tiền cá nhân chi trả để mua sắm một loại hàng
hóa nào đó. Tại Việt Nam, thuế GTGT có ý nghĩa
đặc biệt quan trọng về mặt kinh tế vì loại thuế
này chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nguồn thu ngân
sách nhà nước [38]. Việt Nam hiện áp dụng các
mức thuế GTGT khác nhau, cụ thể 0%, 5%, và
10% tùy vào mặt hàng, tuy nhiên các mức này là
như nhau cho những người có thu nhập cao hay
thấp. Vì đây là loại thuế đánh vào tiêu dùng,
những đối tượng có thu nhập thấp hoặc không có
thu nhập như nữ giới sẽ ít có khả năng chi trả cho
các nhu cầu tiêu dùng cơ bản của họ.
Trong bối cảnh thu nhập của nữ giới vẫn thấp
hơn nam giới, việc nữ giới phải chi trả nhiều tiền
hơn nam giới cho cùng một loại sản phẩm và
dịch vụ khiến thu nhập của phụ nữ đã thấp lại
càng thấp hơn. Báo cáo của OECD năm 2020
cho thấy khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ
tồn tại ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong
đó cao nhất là Hàn Quốc với thu nhập của nam
giới cao hơn nữ giới 31,5% [40]. Số liệu năm
2015 tại Mỹ cho thấy trung bình nữ giới kiếm
được 80 xu cho mỗi một USD mà nam giới kiếm
được. Trung bình một năm nữ giới kiếm ít hơn
nam giới 10.500 USD và 500.000 USD cho suốt
quãng đời đi làm [14]. Tại Việt Nam, tuy thời
gian làm việc tương đương nhau và chênh lệch
về trình độ học vấn giữa hai giới ngày càng được
thu hẹp, thu nhập của nữ giới vẫn thấp hơn nam
giới, cụ thể 13.7% trong năm 2019 [41]. Khoảng
cách thu nhập giới lớn, chi tiêu cho các mặt hàng
thiết yếu của phụ nữ nhiều hơn nam giới khiến
khoảng cách tích lũy vốn giữa hai giới ngày càng
tăng, dẫn đến bất bình đẳng giới về mặt kinh tế
cũng sẽ tăng [39].
Nữ giới được cho là dễ bị tổn thương hơn so
với nam giới khi đối mặt với bất cứ sự tăng giá
hàng hóa nào. Tại Việt Nam, phụ nữ chịu trách
nhiệm chính đối với các công việc vệ sinh, chuẩn
bị bữa ăn và các công việc chăm sóc khác trong
gia đình. Mức thuế suất 5% mà chính phủ hiện
đang áp dụng đối với mặt hàng nước sạch, tuy
không phải mức cao nhất, vẫn được cho là ảnh
hưởng đến thu nhập của nữ giới. Việc áp dụng
mức thuế suất 5% cho mặt hàng thực phẩm cũng
mang lại ảnh hưởng tương tự, bởi nữ giới chi tiêu
cho mặt hàng này nhiều hơn so với nam giới
[39]. Đối với các sản phẩm băng vệ sinh phụ nữ,
hiện Việt Nam áp dụng mức thuế 10%, mức cao
nhất trong ba mức thuế suất GTGT theo luật hiện
hành. Như vậy, trong việc tiêu dùng những mặt
hàng thiết yếu, thuế GTGT tạo gánh nặng cho nữ
giới nhiều hơn nam giới. Gánh nặng này đặc biệt
nghiêm trọng hơn đối với những người phụ
nữ sống dưới mức nghèo đói hoặc ở khu vực
nông thôn.
Thuế hồng góp phần làm trầm trọng hơn sự
phân biệt đối xử đối với nữ giới [19]. Nữ giới chi
trả nhiều tiền hơn nam giới cho cùng một mặt
hàng nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xã hội về giới
dành cho họ. Điều đáng nói là, vì thuế hồng tồn
tại vô hình, bản thân người phụ nữ không biết
được việc họ đang bị phân biệt đối xử. Đối với
những người phụ nữ không có khả năng mua sắm
ở các siêu thị lớn với nhiều chủng loại hàng hóa
hay không thể tiếp cận internet để tìm kiếm
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
32
envision2030-goal5.html, n.d. (accessed on: March
6th, 2021).
thông tin sản phẩm, việc so sánh giá các sản
phẩm phiên bản dành cho nam và nữ là điều gần
như không thể thực hiện được. Một số ý kiến cho
rằng, để đối phó với thuế hồng, phụ nữ có thể
chuyển qua mua sắm các sản phẩm dành cho nam
giới. Tuy nhiên, biện pháp này được cho là đặt phụ
nữ vào tình thế thử thách xét về khía cạnh giới bởi
lẽ nó góp phần củng cố các chuẩn mực xã hội của
người đàn ông, đồng thời buộc người phụ nữ phải
điều chỉnh nhu cầu, sở thích và hình ảnh của mình
để hòa nhập vào thế giới của đàn ông [20].
[2] P. Kotler, G. Armstrong, Principles of Marketing,
Pearson Education Limited, Essex, 2012.
[3] J. M. Elegido, The Ethics of Price Discrimination,
Business Ethics Quarterly, Vol. 21, No. 4, 2011,
pp.
633-660,
[4] The New York Times, Reckonings; What Price
Fairness?,
konings-what-price-fairness.html, 2000 (accessed
on: March 6th, 2021).
5. Kết luận
[5] The Wall Street Journal, Kennedy Pushed Airline
Deregulation, Changed U.S. Air Travel,
2021).
[6] E. N. Atkin, Historical Influences on Modern
America and the Pink Tax, Senior Honors Theses,
Vol. 221, 2018.
[7] P. Bello, Gender Price Discrimination in the
Annuity Market: Evidence from Chile, 2020.
[8] New York City Department of Consumer Affairs,
From Cradle to Cane: The Cost of Being a Female
Consumer,
“Một xã hội được đánh giá tốt nhất qua việc
xã hội đó đánh thuế ai, đánh thuế cái gì và các
loại thuế đó được tính toán, thu chi như thế nào”
[42, tr. 448]. Sự tồn tại của thuế hồng ảnh hưởng
đến quyền lợi của người tiêu dùng, đồng thời đi
ngược lại với nỗ lực của các quốc gia trong việc
chấm dứt phân biệt đối xử dưới mọi hình thức
đối với nữ giới. Vì vậy, tại một số ít bang của
Mỹ, thuế hồng hay định giá theo giới được xem
là hành vi vi phạm pháp luật, và các bang này
ban hành những bộ chỉ dẫn để giúp người tiêu
dùng hiểu rõ về thuế hồng và hướng dẫn doanh
nghiệp cách thức loại bỏ định giá sản phẩm theo
giới trong hoạt động kinh doanh của mình [19,
36]. Tại Việt Nam, thuế hồng chưa được đề cập
cụ thể trong bất cứ một văn bản hay nghiên cứu
nào. Vì vậy, việc thực hiện so sánh giá các sản
phẩm và dịch vụ tương tự dành cho nam và nữ,
cũng như so sánh các mức thuế áp vào các mặt
hàng dành cho nữ giới để kiểm chứng liệu thuế
hồng có tồn tại ở Việt Nam là hướng nghiên cứu
cần thiết trong tương lai gần. Kết quả của các
nghiên cứu sẽ giúp người tiêu dùng, đặc biệt
người tiêu dùng nữ giới, nhận thức rõ hơn về vấn
đề thuế hồng, đồng thời hỗ trợ chính phủ trong
việc xây dựng những chính sách liên quan đến
giá phù hợp hơn đối với người phụ nữ - đối tượng
yếu thế trong xã hội Việt Nam hiện nay.
2015 (accessed on: March 6th, 2021).
[9] O. C. Ferrell, D. Kapelianis, L. Ferrell, L.
Rowland, Expectations and Attitudes Toward
Gender-Based Price, Journal of Business Ethics,
Vol.
152,
2018,
pp.
1015-1032,
[10] L. Hunter, The “Tampon Tax”: Public Discourse of
Policies Concerning Menstrual Taboo, The
Hinckley Journal of Politics, Vol. 17, 2016, pp.11-
19.
[11] S. M. Kaufman, C. F. Polack, G. A. Campbell, G.
A, The Pink Tax on Transportation: Women's
Challenges
in
Mobility,
(accessed on: March 6th, 2021).
[12] M. Lafferty, The Pink Tax: The Persistence of
Gender Price Disparity, Midwest Journal of
Undergraduate Research, Vol. 11, 2019, pp. 56-72.
Tài liệu tham khảo
[13] C. Liston-Heyes, E. Neokleous, Gender-based
Pricing in the Hairdressing Industry, Journal of
[1] United Nations, #Envision2030 Goal 5: Gender
Equality,
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
33
Consumer Policy, Vol. 23, 2000, pp. 107-126,
[24] E. V. Sweet, Boy Builders and Pink Princesses:
Gender, Toys, and Inequality over the Twentieth
Century, University of California, 2013.
[14] C. B. Maloney, The Pink Tax: How Gender-based
Pricing Hurts Women's Buying Power,
[25] L. Penaloza, Crossing Boundaries/drawing Lines:
A Look at the Nature of Gender Boundaries and
Their Impact on Marketing Research, International
Journal of Research in Marketing, Vol. 11, 1994,
pp.
359-379,
8116(94)90012-4.
[15] S. O'Connor, B. Norwood, M. Kim, L. Shen, L,
Gender Price Differentials in the Housing Market:
Evidence from a Repeat-Sales Approach, 2018,
[16] D. Salman, M. Nagy, Using Big Data to
Discriminate Charged Price in the Car Insurance
Industry: Evidence from United States,
Proceedings of Business and Economic Studies,
[26] H. Dittmar, J. Beattie, S. Friese, Gender Identity
and Material Symbols: Objects and Decision
Considerations in Impulse Purchases, Journal of
Economic Psychology, Vol. 16, 1995, pp. 491-511,
https://doi.org/10.1016/0167-4870(95)00023-H.
[27] M. Solomon, G. Bamossy, S. Askegaard, M. K.
Hoog, Consumer Behaviour:
A
European
Vol.
2,
2019,
Perspective, Pearson Education, Edinburgh Gate,
England, 2006.
[17] M. R. Wehner, K. T. Nead, J. B. Lipoff,
Association between Gender and Drug Cost for
Over-the-counter Minoxidil, Vol. 153, 2017, pp.
825-826,
[28] The Telegraph, BIC Ridiculed over “Comfortable”
Pink
Pens
for
Women,
.1394.
2012
(accessed on: March 6th, 2021).
[18] T. Betz, D. Fortunato, D. Z. O'Brien, Women's
Descriptive Representation and Gendered Import
Tax Discrimination, American Political Science
Review, Vol. 115, 2021, pp. 307-315,
[29] The Guardian, “Lady Doritos”: A Solution to a
Problem
that
Doesn’t
Exist,
problem-that-doesnt-exist, 2018 (accessed on:
March 6th, 2021).
[19] State of Vermont, Guidance on the Use of Gender
in
Pricing
of
Goods
and
Services,
[30] Department of Consumer Affairs of New York,
Gypped by Gender: A Study of Price Bias Against
Women in the Marketplace, 1992.
(accessed on: March 6th, 2021).
2016
[31] A. F. Alesina, P. E. Mistrulli, F. Lotti, Do Women
Pay More for Credit? Evidence From Italy, Journal
of the European Economic Association, Vol. 11,
2013, pp. 45-66.
[20] M. Duesterhaus, L. Grauerholz, R. Weichsel, N. A.
Guittar, N. A, The Cost of Doing Femininity:
Gendered Disparities in Pricing of Personal Care
Products and Services, Gender Issues, Vol. 28,
011-9106-3.
[21] A. E. Yazicioglu, Pink Tax and the Law:
Discriminating Against Women Consumers,
Routledge, New York, 2018.
[32] The Business of Fashion, Why Fashion’s ‘Pink
Tax’
Means
Women
Pay
More,
[33] Statista, Where the "Tampon Tax" is Highest and
[22] D. Salman, S. E. Ayoubi, Gender-based Price
Discrimination: The Cost of Being a Woman,
Proceedings of Business and Economic Studies,
Lowest
in
Europe,
2020 (accessed on: March 6th, 2021).
Vol.
2,
2019,
pp.
32-38,
2021) (in Vietnamese).
[35] K. A. Jacobsen, Rolling Back the “Pink Tax”: Dim
Prospects for Eliminating Gender-Based Price
Discrimination in the Sale of Consumer Goods and
[23] A. D. Adomaitis, R. Raskin, D. Saiki, Appearance
Discrimination: Lookism and the Cost to the
American Women, The Seneca Falls Dialogues
Journal, Vol. 2, 2017.
N. T. D. Trang / VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 24-34
34
Services, California Western Law Review, Vol. 54,
2018.
[39] UN WOMEN, Gender Equality and Taxation in
Vietnam: Issues and Recommendations,
(accessed on: March 6th, 2021) (In Vietnamese).
[36] Huffpost, Women Pay More For Dry Cleaning
Because They’re Women,
(accessed on: March 6th, 2021).
[40]
OECD,
Gender
Wage
Gap,
2016
[37] Department of Consumer Affairs of New York, The
Price is not Right: Gender-based Price
Discrimination in the New York City Haircutting,
Clothing Alteration, and DryCleaning Industries,
New York, 1996.
[41] T. Van, Impact of Covid-19 to Gender Inequality in
o-viet-nam-11003-3.html, 2021 (accessed on:
August 6th, 2021) (In Vietnamese).
[38] International Monetary Fund, Tax Reform in
Vietnam,
[42] C. Adams, For Good and Evil: The Impact of Taxes
on the Course of Civilization, Madison Books,
2000.
rr/2012/031412a.pdf, 2015 (accessed on: March 6th,
2021).
11 trang
14680
Free
Bạn đang xem tài liệu "Thực trạng và tác động của thuế hồng đối với người tiêu dùng nữ giới – Một số hàm ý chính sách", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- thuc_trang_va_tac_dong_cua_thue_hong_doi_voi_nguoi_tieu_dung.pdf
