Hoàn thiện quy định pháp lý về tội khủng bố trong bộ luật hình sự năm 2015
HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LÝ
VỀ TỘI KHỦNG BỐ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015
BÙI ĐÌNH TRỌNG*
Bài viết phân tích một số vướng mắc, bất cập trong quy định về tội danh khủng bố quy định
tại Điều 299 Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (BLHS năm 2015). Từ đó,
đưa ra các phương hướng cụ thể nhằm góp phần hoàn thiện quy định pháp luật về tội danh này
trong BLHS và nâng cao nhận thức của người có thẩm quyền trong công tác áp dụng pháp luật
tại các giai đoạn tiến hành tố tụng.
Từ khóa: Khủng bố, tội khủng bố, Bộ luật hình sự.
Ngày nhận bài: 20/4/2021; Biên tập xong: 20/4/2021; Duyệt đăng: 24/4/2021
This article analyzes some shortcomings in the crime of terrorism specified under Article
299 of the 2015 Penal Code (amended and supplemented in 2017). From there, specific
directions to complete legal provisions on this crime and raise awareness of competent
persons in criminal proceedings are set out.
Keywords: Terrorism, crime of terrorism, the Penal Code.
1. Quy định của Bộ luật hình sự về tội BLHS năm 2015 đã quy định cụ thể, rõ ràng
khủng bố
hơn về từng nhóm hành vi và đã bổ sung thêm
khoản 4 với quy định “người chuẩn bị phạm tội
bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm”. Ngoài ra, hình
phạt của tội khủng bố quy định tại Điều 299
BLHS năm 2015 cũng đã tăng nặng hơn so với
mức quy định tại Điều 230a BLHS năm 2009.
Khủng bố - nguy cơ, mối đe dọa hiện hữu
đối với cuộc sống ổn định của con người, an
ninh của mọi quốc gia, cũng như sự bảo tồn và
phát triển nền văn minh nhân loại trong thế kỉ
XXI1. Vì vậy, “nội luật hóa” các quy định của
pháp luật quốc tế cũng như tích cực tham gia
Các yếu tố cấu thành tội khủng bố được thể
hợp tác quốc tế trở thành xu thế tất yếu của tất hiện thông qua một số nội dung sau:
cả các quốc gia trong lĩnh vực phòng, chống
Khách thể: Tội phạm xâm phạm an toàn công
cộng, trật tự công cộng; xâm phạm quyền bất
khủng bố.
Tại Việt Nam, việc ghi nhận tội khủng bố khả xâm phạm về tính mạng, tự do thân thể,
với mục đích gây ra tình trạng hoảng sợ trong sức khỏe của công dân và tài sản của cơ quan,
công chúng, được quy định lần đầu tiên tại tổ chức, cá nhân.
Điều 230a BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung
Mặt khách quan: Hành vi xâm phạm tính
năm2009(BLHSnăm2009). Trướcnhữngthách
mạng người khác hoặc phá hủy tài sản của cơ
thức, yêu cầu mới về hoàn thiện hệ thống pháp
quan, tổ chức, cá nhân quy định tại khoản 1.
luật trong công tác đấu tranh phòng, chống
Hành vi đe dọa xâm phạm tính mạng người
khủng bố, ngày 27/11/2015 tại kỳ họp thứ 10,
khác, phá hủy tài sản của cơ quan, tổ chức
Quốc hội khóa XIII, BLHS năm 2015 đã được
cá nhân hoặc có những hành vi uy hiếp tinh
thông qua với nhiều điểm mới trên cơ sở kế
thần khác quy định tại khoản 3. Nhóm hành
thừa và phát huy quy định tại Điều 230a BLHS
vi quy định tại khoản 2 gồm thành lập, tham
năm 2009. Tội khủng bố quy định tại Điều 299
gia tổ chức khủng bố, tổ chức tài trợ khủng
bố; cưỡng ép, lôi kéo, tuyển mộ, đào tạo, huấn
1ꢀ
Правовая основа борьбы
с экстремизмом
luyện phần tử khủng bố; chế tạo, cung cấp vũ
khí cho phần tử khủng bố; xâm phạm tự do
thân thể, sức khỏe hoặc chiếm giữ, làm hư hại
tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân; tấn công,
и терроризмом (Cơ sở pháp lý nhằm chống chủ
nghĩa cực đoan và khủng bố). Nguồn truy cập:
https://cao.mos.ru/countering-extremism/the-
legal-basis-of-the-fight-against-extremism-and-
terrorism/?ꢁclid=IwAR1EDzf-a3puECyvbJmXBcb6
4hAU1dC2X5Nd1jmwIPKZItMm67qJJU3oFjM.
* Thượng úy, Giảng viên Khoa Nghiệp vụ cơ bản, Học
viện An ninh nhân dân
12 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
BÙI ĐÌNH TRỌNG
xâm hại, cản trở, gây rối loạn hoạt động của 1 Điều 299 sẽ là cấu thành tội phạm (CTTP)
mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện cơ bản, quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 là
điện tử của cơ quan, tổ chức cá nhân.
CTTP giảm nhẹ và để phạm tội quy định tại
khoản 2 hoặc khoản 3 thì trước hết phải thỏa
mãn quy định tại khoản 1 Điều 299.
Mặt chủ quan: Tội phạm được thực hiện dưới
hình thức lỗi cố ý. Dấu hiệu bắt buộc trong cấu
thành tội phạm của tội khủng bố là mục đích
Nghiên cứu quy định tại Điều 299 chỉ ra
gây ra tình trạng hoảng sợ trong công chúng rằng, những hành vi liệt kê tại điểm a, b và
của người phạm tội.
điểm c khoản 2 không thống nhất với mô tả
về mặt khách quan với hành vi quy định tại
khoản 1. Bởi lẽ, hành vi “thành lập, tham gia
tổ chức khủng bố, tổ chức tài trợ khủng bố”;
“cưỡng ép, lôi kéo, tuyển mộ, đào tạo, huấn
luyện phần tử khủng bố; chế tạo, cung cấp vũ
khí cho phần tử khủng bố” và hành vi “tấn
công, xâm hại, cản trở, gây rối loạn hoạt động
của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương
tiện điện tử của cơ quan, tổ chức, cá nhân”
nếu có được thực hiện (thường là bí mật) thì
chưa thể gây ra tình trạng hoảng sợ trong công
chúng hoặc chưa thể trực tiếp xâm phạm tính
mạng, sức khỏe của người khác. Nếu coi đây là
một loại hành vi khách quan, độc lập với hành
vi gây hoảng sợ trong công chúng… thì lại
không phù hợp vì trong một điều luật không
thể có hai mô tả về cấu thành cơ bản của tội
phạm3. Điều này cho thấy quy định tại khoản 2
và khoản 3 hoàn toàn độc lập với quy định tại
khoản 1 và không chứa đựng dấu hiệu định tội
quy định tại khoản 1 Điều 299. Do đó, không
thể coi khoản 1 là CTTP cơ bản và khoản 2,
khoản 3 là CTTP giảm nhẹ. Mặc dù, hiện nay
Việt Nam chưa ghi nhận một trường hợp nào
liên quan đến tội khủng bố nhưng với những
tồn tại như trên, nếu không có sự khắc phục
kịp thời sẽ gây ra rất nhiều khó khăn cho các cơ
quan tư pháp trong thời gian tới.
Chủ thể: Là bất cứ người nào có năng lực
trách nhiệm hình sự và từ đủ 14 tuổi trở lên.
Tuy nhiên, tại trường hợp khoản 3 của Điều
299 BLHS năm 2015, chủ thể của tội phạm này
là bất cứ người nào có đủ năng lực trách nhiệm
hình sự và từ đủ 16 tuổi trở lên.
2. Một số vướng mắc, bất cập khi áp dụng
tội danh khủng bố
Mặc dù không thể phủ nhận những cố gắng
về mặt lập pháp nhưng “nội dung quy định
trong cấu thành của một số tội phạm, trong đó
có có tội khủng bố còn có một số bất cập, khó
khăn chứng minh trên thực tế, gây không ít trở
ngại cho công tác điều tra, xử lý, thậm chí là để
lọt tội phạm”2. Cụ thể là:
Thứ nhất, về kỹ thuật lập pháp
Vướng mắc, bất cập này thể hiện rõ trong
việc thiết kế mô hình cấu thành của tội phạm
và dấu hiệu mục đích của tội phạm.
Đối với việc thiết kế mô hình cấu thành của
tội phạm: Tội khủng bố quy định tại Điều 299
BLHS năm 2015 thiên về liệt kê một loạt các
hành vi nguy hiểm cho xã hội tác động đến
các đối tượng hơn là khái quát hóa các hành
vi khủng bố, dẫn tới khó khăn trong giải thích
luật và khó chứng minh trên thực tế.
Đối với dấu hiệu mục đích của tội khủng
bố, mục đích gây ra “tình trạng hoảng sợ trong
công chúng” là dấu hiệu “bắt buộc” trong
CTTP của tội khủng bố. Tình trạng hoảng sợ
trong công chúng quy định tại khoản 1 Điều
299 được hiểu là “trạng thái tâm lý lo lắng, sợ
hãi, hoang mang của người dân về an toàn tính
mạng, sức khỏe, tài sản, các quyền và lợi ích
hợp pháp khác của họ”4.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 299 BLHS
năm 2015, “người khác – con người”, “tài sản”
là đối tượng tác động (khách thể của tội phạm)
nhưng khoản 2, 3 lại không nêu ra đối tượng
tác động cụ thể mà chỉ nêu “Phạm tội trong
trường hợp…”. Cách quy định như vậy có thể
dẫn tới suy luận chủ quan cho rằng đối tượng
tác động quy định tại khoản 1 cũng là đối tượng
tác động của tội phạm quy định tại khoản 2,
khoản 3 Điều 299. Tuy nhiên, suy luận này
mang tính khiên cưỡng và thiếu chính xác, bởi
nếu suy luận như vậy thì quy định tại khoản
3ꢀ
Phạm Thái Sơn (2020), Luận văn Thạc sĩ: “Các tội
phạm về khủng bố trong Bộ luật hình sự Việt Nam năm
2015”, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, tr 57.
4ꢀ
2ꢀ Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục
Nghị quyết số 07/2019/NQ-HĐTP ngày 25/10/2019
pháp luật của Chính phủ (2009), “Luật sửa đổi, bổ sung của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
một số điều của Bộ luật hình sự”, Đặc san tuyên truyền “Về hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Điều 299
pháp luật, số 07, Hà Nội, tr 13-15.
và Điều 300 của Bộ luật hình sự”.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 13
HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LÝ...
Tuy vậy, tham khảo kinh nghiệm lập pháp
của Liên bang Nga cho thấy, dấu hiệu “gây ra
hoảng sợ của công chúng” cùng với dấu hiệu
“gây nguy hiểm chết người, gây thiệt hại đáng
kể về tài sản hoặc các hậu quả nghiêm trọng
khác” quy định tại Điều 205 BLHS Liên bang
Nga chỉ được xem như là mục đích ban đầu
(mục đích trung gian) của những kẻ khủng
bố để qua đó đạt được mục đích cuối cùng5.
Hay nói cách khác, “gây ra hoảng sợ của công
chúng” không phải là mục đích cuối cùng mà
các đối tượng khủng bố hướng tới thông qua
việc thực hiện hành vi khủng bố. Do đó, tại
Điều 205 BLHS Liên bang Nga, Nghị quyết
số 41 ngày 03/11/2016 của Hội đồng Tòa án
tối cao Liên bang “Về sửa đổi Nghị quyết số 1
ngày 09/02/2012 của Hội đồng Tòa án tối cao
Liên bang Nga về một số vấn đề thực tiễn tư
pháp trong các vụ án hình sự về các tội phạm
khủng bố”6 và Luật liên bang số 35 ngày
06/3/2006 về “Chống khủng bố”7 của Liên
bang Nga xác định mục đích cuối cùng của
việc thực hiện các hành vi khủng bố được xác
định là “gây ra tình trạng mất ổn định trong
hoạt động của các cơ quan chính quyền hoặc
tổ chức quốc tế hoặc tác động đến việc đưa ra
quyết định của các cơ quan chính quyền hoặc
tổ chức quốc tế”. Vì vậy, tác giả cho rằng cần
phải nghiên cứu sửa đổi, quy định của Điều
299 BLHS năm 2015 khi đề cập đến dấu hiệu,
mục đích của tội khủng bố.
Thứ hai, về sử dụng thuật ngữ pháp lý
“Người khác” là thuật ngữ pháp lý được
đề cập tại khoản 1 và điểm c khoản 2 Điều
299, cùng với các thuật ngữ “cơ quan, tổ chức,
cá nhân” được sử dụng để chỉ đối tượng tác
động của tội phạm. Cho đến nay, chưa có văn
bản quy phạm pháp luật chính thức nào giải
thích về thuật ngữ “người khác”, ngay cả Nghị
quyết số 07/2019/NQ-HĐTP ban hành ngày
ngày 25/10/2019 của Hội đồng thẩm phán
Tòa án nhân dân tối cao quy định về “Hướng
dẫn áp dụng một số quy định tại Điều 299 và
Điều 300 của Bộ luật hình sự” (Nghị quyết số
07/2019/NQ-HĐTP) cũng không giải thích về
thuật ngữ này. Điều đó có thể dẫn tới những
suy luận chủ quan, không có cơ sở về đối
tượng tác động của tội phạm khủng bố, tạo
ra khó khăn không cần thiết cho hoạt động áp
dụng pháp luật.
Thứ ba, về sự mô tả hành vi nguy hiểm cho
xã hội
Nghiên cứu về các hành vi nguy hiểm quy
định tại Điều 299 cho thấy tội khủng bố được
quy định bằng cách liệt kê một loạt các hành vi
nguy hiểm cho xã hội. Việc liệt kê một loạt các
hành vi nguy hiểm cho xã hội như vậy là cụ
thể, chi tiết, tạo cơ sở pháp lý để xử lý nghiêm
khắc về nhiều tội phạm nhưng lại chưa phản
ánh đầy đủ các hành vi nguy hiểm cho xã hội
của chủ thể thực hiện hành vi phạm tội. Nhóm
hành vi quy định tại điểm a, b khoản 2 Điều
299 vẫn chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu
của thực tiễn đấu tranh chống tội phạm. Việc
bổ sung các nhóm hành vi nêu trên mới chỉ
tạo ra cơ sở pháp lý để truy cứu trách nhiệm
hình sự đối với nhóm các hành vi này mà
chưa tạo ra cơ sở pháp lý để đấu tranh với các
hành vi khủng bố khác như hành vi kêu gọi
công khai thực hiện hành vi khủng bố; biện
minh công khai hoặc tuyên truyền chủ nghĩa
khủng bố; tổ chức và tham gia vào hoạt động
của cộng đồng khủng bố; tổ chức và tham gia
vào nhóm vũ trang bất hợp pháp...8. Điểm a
khoản 2 Điều 299 đề cập tới hành vi “thành
lập, tham gia tổ chức khủng bố, tổ chức tài trợ
khủng bố”, đồng thời hành vi này cũng được
quy định tại Điều 300 (Tội tài trợ khủng bố).
Đây là sự không thống nhất về cùng một loại
5ꢀ
Уголовный кодекс Российской Федерации»
от 13.06.1996 N 63-ФЗ (ред. от 24.02.2021, с изм.
От 08.04.2021 (Bộ luật hình sự Liên bang Nga ngày
13/6/1996 số 63-FZ – sửa đổi ngày 24/02/2021, chỉnh
sửa ngày 08/4/2021). Nguồn truy cập: hꢂp://www.
consultant.ru/document/cons_doc_LAW_10699/ .
6ꢀ Постановление Пленума Верховного Суда РФ от
09.02.2012 N 1 (ред. от 03.11.2016) «О некоторых
вопросах судебной практики по уголовным
делам
о
преступлениях террористической
направленности». (Nghị quyết số 1 ngày 09/02/2012
của Hội đồng Tòa án tối cao Liên bang Nga – sửa đổi ngày
03/11/2016 Về một số vấn đề thực tiễn tư pháp trong các
vụ án hình sự về các tội phạm khủng bố). Nguồn truy
LAW_125957/ .
7ꢀ
Федеральный закон «О противодействии
8ꢀ
терроризму» от 06.03.2006 N 35-ФЗ (Luật chống
Đỗ Khắc Hưởng (2015), Luận án Tiến sĩ: “Các tội
khủng bố ngày 06/3/2006 số 35-FZ của Liên bang phạm về khủng bố trong luật hình sự Việt Nam”, Viện
Nga). Nguồn truy cập: hꢂp://www.consultant.ru/ Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Học viện Khoa
document/cons_doc_LAW_58840/ .
học xã hội, Hà Nội, tr 112-113.
14 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
BÙI ĐÌNH TRỌNG
hành vi vì tài trợ khủng bố có thể thực hiện
dưới danh nghĩa cá nhân, nhóm người hoặc
tổ chức tiến hành và nếu do tổ chức tiến hành
thì phải có bước thành lập, tham gia.
Thứ tư, về sự mô tả hành vi nguy hiểm cho
xã hội giữa tội khủng bố với một số tội phạm
khác quy định trong BLHS năm 2015
Hiện nay, trong cấu thành tội phạm của tội
khủng bố, “trạng thái tâm lí lo lắng của người
dân về sự an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản,
các quyền và lợi ích hợp pháp khác của họ” là
dấu hiệu cho phép phân biệt tội khủng bố với
tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân
dân quy định tại Điều 113 BLHS năm 2015 và
với các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe,
tự do thân thể cũng như các tội cố ý xâm phạm
sở hữu9. Đồng thời, đây cũng là dấu hiệu bắt
buộc trong CTTP của tội khủng bố. Sở dĩ như
vậy bởi trong BLHS có hai tội danh là khủng
bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều
113) và tội khủng bố (Điều 299). Trong khi đó,
hầu hết các quốc gia trên thế giới chỉ quy định
một tội danh “Tội khủng bố” duy nhất trong
BLHS của quốc gia mình10.
Theo quy định của luật pháp quốc tế cũng
như pháp luật của một số quốc gia trên thế
giới, các đối tượng khủng bố thường thực hiện
những hành vi đặc biệt nguy hiểm có khả năng
gây thương vong lớn cho người dân như đánh
bom, mìn, gây cháy, nổ,… để gây ra tình trạng
hoảng sợ trong dân chúng, qua đó tác động,
đưa ra yêu sách đối với chính quyền, tổ chức
quốc tế thực hiện hoặc không thực hiện yêu
sách của chúng11. Cụ thể như: Khoản 1 Điều
1 Công ước quốc tế về chống bắt cóc con tin
quy định “người nào bắt giữ hoặc giam cầm và
đe doạ giết, làm bị thương hoặc tiếp tục giam cầm
người khác nhằm mục đích cưỡng ép bên thứ ba, cụ
thể là một quốc gia, một tổ chức quốc tế liên chính
phủ, một pháp nhân hoặc một thể nhân hoặc một
nhóm người phải làm hoặc không làm một việc nào
đó như một điều kiện rõ ràng hoặc ngầm hiểu để
phóng thích con tin, thì bị coi là phạm tội bắt con
tin”; điểm b khoản 1 Điều 2 Công ước quốc tế
Đối chiếu, so sánh quy định pháp lý hình
sự tại Điều 299 và Điều 113 cho thấy sự chồng
chéo trong quy định về hành vi nguy hiểm cho
xã hội giữa hai tội phạm này. Cụ thể, hành vi
“xâm phạm tính mạng của người khác hoặc
phá hủy tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân”
tại khoản 1 Điều 299 trùng với hành vi tại
khoản 1 Điều 113; hành vi quy định tại điểm
a, b, d khoản 2 Điều 299 trùng với hành vi quy
định tại điểm a, b, d khoản 2 Điều 113; hành
vi “xâm phạm tự do thân thể, sức khỏe hoặc
chiếm giữ, làm hư hại tài sản của cơ quan, tổ
chức, cá nhân” được quy định không chỉ tại
điểm c khoản 2 Điều 299 mà còn được quy
định cả tại điểm c khoản 2 Điều 113; hành vi
“đe dọa xâm phạm tính mạng, đe dọa phá hủy
tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc có
hành vi uy hiếp tinh thần” quy định tại khoản
3 Điều 299 trùng với hành vi quy định tại
khoản 3 Điều 299.
Bên cạnh đó, cũng tồn tại sự lặp lại về
hành vi nguy hiểm cho xã hội giữa tội khủng
bố với tội giết người (Điều 123); tội cố ý gây
thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe
của người khác (Điều 134); tội bắt, giữ hoặc
giam người trái pháp luật (Điều 157). Thực
chất, hành vi xâm phạm tính mạng của con
người trong tội khủng bố có cùng bản chất,
nội dung, hình thức thể hiện với hành vi
nguy hiểm của tội giết người. Hành vi xâm
phạm đến tự do thân thể, sức khỏe quy định
tại điểm c khoản 2 Điều 299 trùng lặp với
hành vi quy hiểm cho xã hội của tội cố ý gây
thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe
của người khác và tội bắt, giữ hoặc giam
người trái pháp luật.
9ꢀ Nghị quyết số 07/2019/NQ-HĐTP ngày 25/10/2019
của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
“Về hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Điều 299
và Điều 300 của Bộ luật hình sự”.
10ꢀ Дорофеев Никита Александрович (2019),
Магистерская
диссертация:
Уголовная
ответственность за террористический акт,
Кафедра уголовного права и криминологии,
3. Khuyến nghị hoàn thiện nội dung quy
định về tội khủng bố trong Bộ luật hình sự
năm 2015
Từ những vướng mắc, bất cập nêu trên, tác
giả cho rằng để hoàn thiện quy định pháp lý
tại Điều 299 BLHS năm 2015 cần:
Институт
-
Алтайский
государственный
университет, Барнаул, С 91 , стр 13-18 (Dorofeev
Nikita Alexsandvich (2019), Luận văn Thạc sĩ: Trách
nhiệm hình sự đối với hành vi khủng bố, Bộ môn Luật hình
sự và Tội phạm học, Đại học Tổng hợp Quốc gia Altai,
Thành phố Barnaul, tr. 13-18).
Một là, sửa đổi, quy định rõ dấu hiệu mục đích
của tội khủng bố
11ꢀ Đỗ Khắc Hưởng (2015), tlđd, tr66.
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 15
HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LÝ...
về trấn áp hành vi tài trợ cho khủng bố quy động quy định tại Điều 113 và một số tội phạm
định “Hành vi khác với ý định giết hại hoặc làm bị khác của BLHS nhưng thuật ngữ “người khác”
thương nặng thường dân, hoặc người khác không chưa được quy định và giải thích tại bất kỳ văn
tham gia tích cực vào hoạt động thù địch trong bản pháp lý nào.
hoàn cảnh có xung đột vũ trang khi xét về bản chất
Nghiên cứu các quy định trong BLHS cho
hoặc hoàn cảnh xảy ra thì hành vi đó có mục đích
thấy, đối với một số tội phạm có những điểm
khủng bố dân cư hoặc ép buộc một Chính phủ hoặc
tương đồng về hành vi phạm tội thực hiện
một tổ chức quốc tế làm hoặc không làm một việc
(như đã đề cập ở trên) trong nội dung của Điều
gì”. Trong khi đó, pháp luật của nhiều nước
luật, không nhất thiết phải chỉ ra đối tượng
cũng quy định “nhằm mục đích chính trị” là
tác động của tội phạm. Đồng tình với quan
dấu hiệu của hành vi khủng bố như tại khoản 1
điểm lập pháp này, tác giả cho rằng để tránh
Điều 205 BLHS Liên bang Nga quy định “Thực
những suy luận chủ quan, không cần thiết về
hiện hoặc đe dọa thực hiện vụ nổ, cháy hoặc các
đối tượng tác động của tội phạm quy định tại
hành vi khác đe dọa người dân hoặc gây thiệt thiệt
Điều 299 thì không cần quy định về đối tượng
hại đáng kể về vật chất hoặc gây thiệt hại nghiêm
tác động (người khác) trong nội dung điều
trọng khác nhằm mục đích tác động đến việc thông
luật. Đồng thời, Điều 5 Nghị quyết số 07/2019/
qua các quyết định của các cơ quan chính quyền
NQ-HĐTP đã quy định về việc truy cứu trách
hoặc các tổ chức quốc tế thì bị phạt tù từ 10 năm
nhiệm hình sự trong một số trường hợp cụ
đến 15 năm”12 …vv.
thể. Theo đó, trường hợp đối tượng phạm tội
Thực tiễn cũng cho thấy, các đối tượng
thực hiện các hành vi khủng bố cũng thường
hướng tới việc thực hiện yêu sách của chúng.
Điển hình như các đối tượng khủng bố của tổ
chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS
tiến hành các hành vi như đánh bom liều chết,
sát hại thường dân vô tội bằng các hình thức
man dợ …vv, nhằm chiếm giữ một phần lãnh
thổ trải dài rộng lớn và thành lập nhà nước tự
xưng là một “Vương quốc Hồi giáo”.
Từ những phân tích trên cho thấy, cần phải
sửa đổi, quy định rõ mục đích của tội phạm quy
định tại Điều 299 BLHS năm 2015 theo hướng
“Thực hiện hành vi… dẫn tới tình trạng hoảng
sợ trong công chúng hoặc gây thiệt hại đáng kể
về vật chất hoặc gây ra thiệt hại nghiêm trọng
khác nhằm mục đích tác động đến việc thông
qua các quyết định của các cơ quan chính quyền
hoặc các tổ chức quốc tế thì…”.
thực hiện hành vi khủng bố mà xâm hại đến
tính mạng của những người không phải là
cán bộ, công chức với mục đích tác động đến
việc thông qua các quyết định của các cơ quan
chính quyền hoặc các tổ chức quốc tế thì sẽ bị
truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại
Điều 113. Trong trường hợp đối tượng phạm
tội thực hiện hành vi khủng bố mà xâm hại đến
tính mạng của người khác không hướng tới
mục đích chống chính quyền nhân dân cũng
như mục đích tác động đến việc thông qua các
quyết định của các cơ quan chính quyền hoặc
các tổ chức quốc tế thì tùy từng trường hợp
cụ thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội
phạm tương ứng.
Ba là, loại bỏ quy định về nhóm hành vi “thành
lập, tham gia tổ chức tài trợ khủng bố” quy định tại
điểm a khoản 2 Điều 299 BLHS năm 2015
“Thành lập, tham gia tổ chức tài trợ khủng
bố” là nhóm hành vi nguy hiểm cần phải
loại trừ ra khỏi đời sống xã hội nhưng nhóm
hành vi này đã được quy định tại Điều 300
BLHS năm 2015. Bởi lẽ, hành vi tài trợ khủng
bố có thể được thực hiện dưới danh nghĩa
của cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức tiến
hành và nếu do tổ chức tiến hành thì phải có
bước thành lập, tham gia vào tổ chức tài trợ
khủng bố. Do đó, không cần thiết phải quy
định về nhóm hành vi “thành lập, tham gia
tổ chức tài trợ khủng bố” tại Điều 299 BLHS
năm 2015.
Hai là, loại bỏ việc sử thuật ngữ “người khác”
trong nội dung điều luật
Tuy được sử dụng để chỉ rõ đối tượng tác
động của tội khủng bố với mục đích “gây ra
tình trạng hoảng sợ trong công chúng” và là
cơ sở để phân biệt đối tượng tác động của tội
phạm quy định tại Điều 299 với đối tượng tác
12ꢀ Уголовный кодекс Российской Федерации»
от 13.06.1996 N 63-ФЗ (ред. от 24.02.2021, с изм.
От 08.04.2021. (Bộ luật hình sự Liên bang Nga ngày
13/6/1996 số 63.FZ – sửa đổi ngày 24/02/2021, chỉnh
sửa ngày 08/4/2021). Nguồn truy cập: hꢂp://www.
consultant.ru/document/cons_doc_LAW_10699/ .
Bốn là, chỉ rõ hành vi khủng bố điển hình để
thông qua đó, hình thành nhóm hành vi CTTP cơ
16 Khoa học Kiểm sát
Số Chuyên đề 01 - 2021
bản và xây dựng nhóm hành vi cấu thành tình tiết phòng, chống khủng bố tại Việt Nam và xu
tăng nặng hay giảm nhẹ quy định tại điều luật này thế hợp tác toàn cầu trong lĩnh vực này thì việc
hoàn thiện quy định pháp lý đối với tội khủng
Thực tế vụ khủng bố kinh hoàng tại Mỹ
bố cần phải tiếp tục xem xét kỹ lưỡng, tỉ mỉ./.
ngày 11/9/2001, vụ đánh bom khủng bố tại
Thái Lan ngày 18/08/2015, vụ đánh bom liên
hoàn đẫm máu tại Sri Lanka ngày 21/04/2019,
vụ đánh bom khung bố tại Philippin ngày
24/08/2020, các vụ khủng bố do các đối tượng
của tổ chức khủng bố IS thực hiện, cũng như
các vụ khủng bố do các đối tượng của tổ chức
khủng bố “Việt Tân”, “Chính phủ quốc gia
Việt Nam lâm thời” và “Triều đại Việt” thực
hiện tại nước ta thời gian qua chỉ ra rằng để
đạt được mục đích của mình, các đối tượng
khủng bố thường tiến hành các vụ nổ, cháy
hoặc thực hiện các hành vi khác. Tham khảo
kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia cho
thấy, quy định về tội khủng bố của các quốc
gia thường khái quát hóa các hành vi khủng bố
điển hình để hình thành CTTP cơ bản của tội
phạm. Điển hình như tại Điều 205 BLHS Liên
bang Nga quy định “Thực hiện đe dọa thực hiện
vụ cháy, nổ hoặc các hành vi khác dẫn tới tình trạng
hoảng sợ trong công chúng hoặc gây thiệt thiệt hại
đáng kể về vật chất hoặc gây ra thiệt hại nghiêm
trọng khác nhằm mục đích tác động đến việc thông
qua các quyết định của các cơ quan chính quyền
hoặc các tổ chức quốc tế thì bị phạt tù từ 10 năm
đến 15 năm”.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Công ước quốc tế về chống bắt cóc con tin năm
1979.
2. Công ước quốc tế về trấn áp hành vi tài trợ cho
khủng bố.
3. Đỗ Khắc Hưởng (2015), Luận án Tiến sĩ: “Các
tội phạm về khủng bố trong luật hình sự Việt Nam”,
Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Học viện
Khoa học xã hội, Hà Nội.
4. Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo
dục pháp luật của Chính phủ (2009), “Luật sửa đổi,
bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự”, Đặc san
tuyên truyền pháp luật, số 07, Hà Nội.
5. Nghị quyết số 07/2019/NQ-HĐTP ngày
25/10/2019 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân
dân tối cao “Về hướng dẫn áp dụng một số quy định
tại điều 299 và điều 300 của Bộ luật hình sự”.
6. Phạm Thái Sơn (2020), Luận văn Thạc sĩ: “Các
tội phạm về khủng bố trong Bộ luật hình sự Việt
Nam năm 2015”, Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội.
7. Дорофеев Никита Александрович
(2019), Магистерская диссертация: Уголовная
ответственность за террористический акт,
Кафедра уголовного права и криминологии,
Институт
-
Алтайский государственный
91 стр 13-18
университет, Барнаул,
С
,
Trên cơ sở đó, tác giả cho rằng cần khái quát
hóa hành vi khủng bố điển hình như cháy, nổ
hoặc các hành vi khác để thông qua đó hình
thành nhóm CTTP cơ bản, trên cơ sở đó xây
dựng nhóm hành vi cấu thành tình tiết tăng
nặng hay giảm nhẹ quy định tại điều luật này.
(Dorofeev Nikita Alexsandvich (2019), Luận
văn Thạc sĩ, Trách nhiệm hình sự đối với hành
vi khủng bố, Bộ môn Luật hình sự và Tội phạm
học, Đại học Tổng hợp Quốc gia Altai, Thành phố
Barnaul, tr. 13-18).
8. Постановление Пленума Верховного
Суда РФ от 09.02.2012 N 1 (ред. от 03.11.2016)
«О некоторых вопросах судебной практики
Năm là, cần tách nhóm hành vi quy định tại
khoản 2 Điều 299 thành các điều luật tương ứng.
Đồng thời, cần nghiên cứu “pháp điển hóa” một
số hành vi khủng bố chưa được quy định tại Điều
299 như hành vi kêu gọi công khai thực hiện hành
vi khủng bố, biện minh công khai hoặc tuyên
по уголовным делам
о
преступлениях
террористической направленности» (Nghị quyết
số 1 ngày 09/02/2012 của Hội đồng Tòa án tối cao Liên
bang Nga – sửa đổi ngày 03/11/2016 Về một số vấn đề
thực tiễn tư pháp trong các vụ án hình sự về các tội phạm
truyền chủ nghĩa khủng bố, tổ chức và tham gia khủng bố).
vào hoạt động của cộng đồng khủng bố, tổ chức
9. Правовая основа борьбы с экстремизмом и
và tham gia vào nhóm vũ trang bất hợp pháp... терроризмом (Cơ sở pháp lý nhằm chống chủ nghĩa
cực đoan và khủng bố).
10. Уголовный
và quy định thuộc Mục 3 Chương XXI “Các tội
xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng”
BLHS năm 2015.
кодекс
Российской
Федерации» от 13.06.1996 N 63-ФЗ (ред. от
24.02.2021, с изм. От 08.04.2021 (Bộ luật hình sự
Liên bang Nga ngày 13/6/1996 số 63-FZ – sửa đổi ngày
24/02/2021, chỉnh sửa ngày 08/4/2021).
Tóm lại, tội khủng bố quy định tại Điều 299
BLHS năm 2015 là tội phạm có tính chất và
mức độ nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn. Mặc
dù đã có những bước tiến không ngừng, tuy
11. Федеральный закон «О противодействии
терроризму» от 06.03.2006 N 35-ФЗ (Luật chống
nhiên trước yêu cầu của thực tiễn đấu tranh khủng bố ngày 06/3/2006 số 35-FZ của Liên bang Nga).
Số Chuyên đề 01 - 2021
Khoa học Kiểm sát 17
6 trang
16260
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hoàn thiện quy định pháp lý về tội khủng bố trong bộ luật hình sự năm 2015", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hoan_thien_quy_dinh_phap_ly_ve_toi_khung_bo_trong_bo_luat_hi.pdf
