Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự trong xét xử tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

Download

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ TRONG XÉT XỬ...

TỘI GIAO CẤU HOẶC THỰC HIỆN HÀNH VI QUAN HỆ TÌNH DỤC KHÁC

VỚI NGƯỜI TỪ ĐỦ 13 TUỔI ĐẾN DƯỚI 16 TUỔI

DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGUYỄN THỊ THÙY GIANG*

Trong số các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em, “tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi” luôn chiếm đa số và có xu hướng

ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử tội phạm này còn gặp nhiều khó khăn. Bài viết

đi sâu phân tích về những vướng mắc gặp phải trong việc áp dụng pháp luật hình sự khi điều

tra, xét xử loại tội phạm này.

Từ khóa: Tội phạm xâm hại trẻ em, Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em, pháp luật hình

sự, Bộ luật hình sự năm 2015.

Ngày nhận bài: 17/12/2021; Biên tập xong: 12/11/2021; Duyệt đăng: 28/01/2021

Among child sexual abuse crimes, “engaging in sexual intercourse or other sexual

activities with a person aged from 13 to under 16” is always in the majority and tends

to increase. However, there are many diﬃculties in trail that crime practically. The article

analyzes obtacles in the application of criminal laws when investigating and adjudication

this type of crime.

Keywords: Child abuse crime, child sexual abuse crime, criminal law, the 2015 Penal Code.

Việt Nam, ước tính mỗi năm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ

có khoảng 80.000 người dưới

18 tuổi có liên quan đến pháp

tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến

dưới 16 tuổi (đã xét xử 1.267 vụ và 1.312

bị cáo phạm tội, chiếm 49,59% về số vụ;

48,86% về số bị cáo so với các tội xâm hại

tình dục trẻ em). Mặc dù Bộ luật hình sự

năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 –

gọi tắt là BLHS năm 2015) đã có những

quy định mới về “Tội giao cấu hoặc thực

hiện hành vi quan hệ tình dục khác với

người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi” theo

hướng phù hợp với yêu cầu thực tiễn đấu

tranh, phòng, chống tội phạm, tuy nhiên,

qua thực tiễn xét xử tội phạm này vẫn còn

Ở

luật, trong đó 18.000 người vi phạm pháp

luật¹, 2.000 người dưới 18 tuổi là người bị

hại trong các vụ án hình sự². Trong số các

tội phạm xâm hại trẻ em nói chung, tội

phạm xâm hại tình dục trẻ em chiếm tỷ lệ

89% số vụ và 84% số bị cáo³. Theo số liệu

của Tòa án nhân dân tối cao, trong hai năm

2018, 2019, các Tòa án nhân dân đã xét xử

2.555 vụ và 2.685 bị cáo phạm tội xâm hại

tình dục trẻ em⁴, trong đó phổ biến là tội

¹ꢀ Bộ Tư pháp, Dự thảo Phân tích thực trạng người

chưa thành niên vi phạm pháp luật và hệ thống tư

pháp người chưa thành niên ở Việt Nam (2019)

²ꢀ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Chỉ tiêu trẻ

em Việt Nam (2015 - 2016)

* Thạc sĩ, Khoa Luật, Trường Đại học khoa học, Đại

học Thái Nguyên

năm 2017, các tội xâm hại tình dục trẻ em bao gồm: Tội

³ꢀ Báo cáo việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Tội cưỡng dâm người

chống xâm hại trẻ em, Tòa án nhân dân tối cao tháng 9/2019. từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; Tội giao cấu hoặc thực

⁴ꢀ Điều 34 Công ước quốc tế về quyền trẻ em buộc các hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13

quốc gia thành viên cam kết bảo vệ trẻ em chống lại tất tuổi đến dưới 16 tuổi; Tội dâm ô đối với người dưới

cả các hình thức bóc lột tình dục và lạm dụng tình dục. 16 tuổi; Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích

Theo quy định của BLHS năm 2015, sửa đổi bổ sung

khiêu dâm; Tội mua dâm người dưới 18 tuổi.

28 Khoa học Kiểm sát

Số 01 - 2021

DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGUYỄN THỊ THÙY GIANG

một số vướng mắc dẫn đến việc áp dụng với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi

pháp luật chưa thống nhất, làm cho việc

giải quyết vụ án chưa thỏa đáng. Cụ thể

như sau:

khá phức tạp do các nạn nhân của tội

phạm đều ở độ tuổi dậy thì, các em có sự

phát triển nhanh về thể chất, thái độ xử

sự giống người lớn. Trong một số trường

hợp, bản thân các nạn nhân cố ý che giấu

độ tuổi hoặc nói sai độ tuổi của mình làm

cho người phạm tội lầm tưởng nạn nhân

là người đã thành niên và thực hiện hành

vi giao cấu⁶.

1. Vướng mắc trong xác định mặt chủ

quan của tội phạm

Mặt chủ quan của tội phạm là các hoạt

động tâm lý bên trong của người phạm

tội bao gồm lỗi, động cơ và mục đích

phạm tội. Theo TSKH. Lê Cảm, “động

cơ và mục đích không phải là những dấu

hiệu được xếp ngang hàng với lỗi trong

mặt chủ quan của tội phạm, vì tự bản

thân mình lỗi là toàn bộ mặt chủ quan của

tội phạm, còn động cơ và mục đích suy

cho cùng chẳng qua cũng chỉ là các yếu

tố của lỗi mà thôi”⁵. Đối với tội giao cấu

hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục

khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16

tuổi, động cơ, mục đích của người phạm

tội không là dấu hiệu bắt buộc trong cấu

thành tội phạm. Thực tế, động cơ và mục

đích của người phạm tội thường là vì ham

muốn tình dục, thỏa mãn nhu cầu sinh lý

của người phạm tội… và các dấu hiệu này

đều không được làm rõ trong hồ sơ vụ án.

Về lỗi của người phạm tội, theo quy

định tại Điều 145 BLHS năm 2015, lỗi

của chủ thể là lỗi cố ý. Trong trường hợp

người phạm tội biết tuổi thật của nạn nhân

và nhận thức được hành vi giao cấu của

mình là nguy hiểm cho xã hội nhưng vẫn

mong muốn thực hiện hành vi giao cấu

với họ thì lỗi của chủ thể được xác định là

lỗi cố ý trực tiếp.

Vụ án sau là ví dụ: Luận Văn K và Lê

Thị Thu H (sinh ngày 17/6/2003) quen biết

nhau qua chương trình VOV kết bạn bốn

phương. Khi mới quen, H nói dối K tên

là L, sinh năm 1997 ở tỉnh B, là sinh viên

mới ra trường đang chờ xin việc. Hai bên

thường xuyên nhắn tin, gọi điện cho nhau

nên đã nảy sinh tình cảm, đồng thời H biết

được địa chỉ phòng trọ của K và hai người

hẹn hò gặp nhau. Ngày 16/7/2018, H đi xe

ôm đến phòng trọ của K để chơi. Tại đây,

H nói dối đang đi tìm việc làm, hiện chưa

có chỗ ở và xin ở nhờ cùng phòng trọ với

K mấy hôm nên K đồng ý. Trong khoảng

thời gian từ ngày 16/7/2018 đến 26/7/2018,

K và H đã 07 lần giao cấu với nhau, trong

đó cả 07 lần H đều tự nguyện giao cấu với

K, thậm chí có những lần H chủ động gợi

ý K giao cấu. Tại bản án hình sự sơ thẩm

số 30/2018/HSST ngày 30/9/2018 của Tòa

án nhân dân huyện V, tỉnh H đã áp dụng

điểm a khoản 2 Điều 145; điểm s khoản 1,

khoản 2 Điều 51 BLHS năm 2015, xử phạt

bị cáo Luận Văn K 04 năm 06 tháng tù về

tội “Giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến

dưới 16 tuổi”.

Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng

pháp luật, việc chứng minh ý thức chủ

quan của người phạm tội giao cấu hoặc

thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác

⁶ꢀ Qua nghiên cứu ngẫu nhiên 100 bản án, có 04 bản

án tuyên bố các bị cáo phạm tội giao cấu hoặc thực

hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13

tuổi đến dưới 16 tuổi trong trường hợp bản thân các

⁵ꢀ TSKH. Lê Cảm, Các nghiên cứu chuyên khảo về phần bị cáo không biết tuổi thật của người bị hại (02 bản

chung Luật hình sự, Nxb. Công an nhân dân, năm án) hoặc người bị hại nói dối độ tuổi và các thông tin

2000, tr.53

cá nhân cho bị cáo (02 bản án).

Số 01 - 2021

Khoa học Kiểm sát 29

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ TRONG XÉT XỬ...

Trong quá trình giải quyết các vụ án thuộc vào nhận thức của người khác nên

tương tự kể trên, có nhiều quan điểm

khác nhau về đường lối giải quyết, gây

nên tình trạng thiếu thống nhất trong quá

trình giải quyết hành vi phạm tội giữa các

cơ quan tiến hành tố tụng nói chung và

các đơn vị Tòa án trong toàn hệ thống nói

riêng, cụ thể:

khi giải quyết loại vụ án này, chỉ cần chứng

minh bị hại là người từ đủ 13 tuổi đến dưới

16 tuổi, không cần chứng minh ý thức chủ

quan của người phạm tội. Do đó, người bị

tội phạm xâm hại là người từ đủ 13 tuổi

đến dưới 16 tuổi có nằm trong ý thức chủ

quan của người phạm tội hay không đều

không ảnh hưởng đến quá trình định tội

danh và quyết định hình phạt.

Quan điểm thứ nhất cho rằng Luận Văn

K không phạm tội giao cấu với trẻ em,

việc xác định tội danh trong trường hợp

này phải căn cứ vào hai yếu tố: Độ tuổi

thực của người bị hại từ đủ 13 tuổi đến

dưới 16 tuổi và ý thức chủ quan của bị cáo

K, tức là bị cáo phải biết được người bị hại

dưới 16 tuổi. Bởi theo quy định của BLHS,

tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi

đến dưới 16 tuổi quy định hình thức lỗi

cố ý. Nghĩa là, chỉ truy cứu trách nhiệm

hình sự khi người phạm tội nhận thức

được đối tượng bị xâm hại là người từ đủ

13 tuổi đến dưới 16 tuổi nhưng vẫn quyết

tâm thực hiện hành vi giao cấu với người

bị hại. Việc kết tội đối với K trong trường

hợp này là thiếu khách quan, không đảm

bảo nguyên tắc lỗi của người phạm tội.

Quan điểm thứ hai cho rằng hành vi của

K đã cấu thành tội giao cấu với người từ

đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi theo Điều 145

BLHS năm 2015, mặc dù về ý thức chủ

quan, bị cáo không biết người bị hại chưa

đủ 16 tuổi là “nằm ngoài chế định của tội

phạm quy định về hành vi khách quan

cũng như ý thức chủ quan của tội phạm”⁷.

Theo đó, phạm tội đối với người từ đủ 13

tuổi đến dưới 16 tuổi không phải tình tiết

thuộc về mặt chủ quan của tội phạm mà

là tình tiết thuộc về mặt khách quan. Một

người bao nhiêu tuổi theo ngày, tháng,

năm sinh của người đó mà không phụ

Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày

12/5/2006 của Hội đồng thẩm phán Tòa

án nhân dân tối cao đã hướng dẫn: “Chỉ

áp dụng tình tiết phạm tội với trẻ em đối với

những trường hợp phạm tội do lỗi cố ý, không

phụ thuộc vào ý thức chủ quan của bị cáo có

nhận biết được hay không nhận biết được người

bị xâm hại là trẻ em”. Tác giả cho rằng trong

vụ án này, hành vi của Luận Văn K đã cấu

thành tội giao cấu với người từ đủ 13 tuổi

đến dưới 16 tuổi theo quy định tại Điều 145

BLHS năm 2015. Song, Luận Văn K phạm

tội do một phần lỗi của người bị hại khiến

bị cáo nhầm lẫn rằng người bị hại không

phải người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi,

khi quyết định hình phạt Tòa án có thẩm

quyền giải quyết có thể áp dụng Điều 59

Bộ luật này miễn hình phạt cho bị cáo hoặc

xác định rõ trong bản án về lỗi của người

bị hại để áp dụng khoản 2 Điều 51; Điều

54 BLHS năm 2015 quyết định hình phạt

nhẹ hơn so với những trường hợp phạm

tội thông thường.

Tuy nhiên, hướng dẫn tại Nghị quyết

số 01/2006/NQ-HĐTP là quy định mang

tính chất tình thế, nhằm ngăn chặn kịp

thời các tội phạm xâm hại trẻ em nói

chung và tội giao cấu với trẻ em theo

BLHS năm 1999 nói riêng trước những

diễn biến phức tạp của loại tội phạm này

và các hạn chế trong hoạt động chứng

minh tội phạm của nghiệp vụ điều tra,

truy tố, xét xử ở nước ta hiện nay. Trong

⁷ꢀ Bản án hình sự sơ thẩm số 30/2018/HSST ngày

30/9/2018 của Tòa án nhân dân huyện V, tỉnh H.

30 Khoa học Kiểm sát

Số 01 - 2021

DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGUYỄN THỊ THÙY GIANG

tương lai, pháp luật hình sự cần quy định án khi xét xử người có hành vi phạm tội cố ý

rõ về ý chí của người phạm tội đối với nạn che giấu ý thức chủ quan của mình khi ranh

nhân vì về bản chất “lỗi là sự phủ định chủ giới giữa trẻ em và không còn là trẻ em rất

quan của người phạm tội đối với đòi hỏi của mong manh. Song với tinh thần hoàn thiện

xã hội”⁸. Điều này thể hiện thông qua năng chính sách, pháp luật hình sự, tôn trọng

lực nhận thức và năng lực lựa chọn hành và bảo vệ quyền con người, yêu cầu các cơ

vi của họ.

quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố

tụng phải xem xét toàn diện các chứng cứ,

tình tiết thực tế của vụ án để xác định có

hay không việc người phạm tội không nhận

thức được đối tượng của tội phạm là trẻ em

để giải quyết vụ án. Do đó, trong các văn

bản hướng dẫn thi hành BLHS, các nhà làm

luật cần có hướng dẫn cụ thể về cấu thành

tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi

đến dưới 16 tuổi theo hướng quy định rõ

về ý thức chủ quan của chủ thể thực hiện

tội phạm với độ tuổi của nạn nhân, tránh

có nhiều cách hiểu, áp dụng pháp luật thiếu

thống nhất như hiện nay.

Như vậy, người có hành vi giao cấu

hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục

khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16

tuổi chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

khi đáp ứng đồng thời hai điều kiện: 1.

Người phạm tội phải là người có đủ năng

lực trách nhiệm hình sự; 2. Người phạm

tội phải có điều kiện để nhận thức được

hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi

quan hệ tình dục khác với nạn nhân là trái

pháp luật. Nếu người bị hại không tiết lộ

độ tuổi nhưng cơ thể phát triển phổng

phao khiến người thực hiện hành vi phạm

tội nhầm tưởng người bị hại đã thành

niên hoặc người bị hại cố tình che giấu

độ tuổi của mình thì những trường hợp

này nằm ngoài ý thức chủ quan của người

phạm tội – không mang tính có lỗi khi họ

thực hiện hành vi giao cấu với người bị

hại. Điều này cũng phù hợp với quy định

của BLHS một số nước trên thế giới như

Nga, Thái Lan, Singapore, Hoa Kỳ... đều

quy định rất rõ vấn đề chủ thể của các tội

phạm xâm hại tình dục trẻ em cần phải

biết rõ độ tuổi của nạn nhân.

2. Vướng mắc trong xác định tuổi của

nạn nhân

Nạn nhân của tội phạm này là người

từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi. Việc giao cấu

hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục

khác với người phạm tội trong vụ án xuất

phát từ sự tự nguyện của người bị hại,

không có sự cưỡng ép, dùng vũ lực hoặc

lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được

của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác để giao

cấu, thực hiện hành vi quan hệ tình dục

khác. Thông thường, sự tự nguyện của

người bị hại xuất phát từ tình cảm yêu

đương, gần gũi.

Tuy nhiên, việc xác định chính xác độ

tuổi của người bị hại ở thời điểm bị xâm

hại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong

việc giải quyết các vụ án xâm hại trẻ em

nói chung vì đây là một trong những tình

tiết định tội và quyết định hình phạt theo

quy định của BLHS. Trên thực tế, việc xác

định tuổi của người bị hại chủ yếu được

Để giải quyết đúng đắn về trách nhiệm

hình sự trong các trường hợp này, các cơ

quan tiến hành tố tụng và người tiến hành

tố tụng phải chứng minh được ý thức chủ

quan của bị can, bị cáo về việc người đó có

nhận thức được hay không nhận thức được

đối tượng bị xâm hại là trẻ em. Điều này

cũng là một thách thức đối với các cơ quan

tiến hành tố tụng Việt Nam, đặc biệt là Tòa

^8ꢀGS.TS Nguyễn Ngọc Hòa (2015), Tội phạm và cấu

thành tội phạm, NXB Tư pháp, tr.88

Số 01 - 2021

Khoa học Kiểm sát 31

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ TRONG XÉT XỬ...

dựa trên các giấy tờ, tài liệu chứng minh

Theo Giáo trình Pháp y học của PGS.

như: giấy chứng sinh, giấy khai sinh, sổ hộ TS. Đinh Gia Đức chủ biên, xuất bản

tịch, chứng minh thư nhân dân, học bạ…

năm 2010 do Bộ Y tế thẩm định là tài liệu

chính thức đào tạo sau đại học của ngành

y pháp, giám định tuổi nạn nhân có các

phương pháp sau:

+ Phương pháp giám định răng: Cơ

quan pháp y xác định tuổi của nạn nhân

căn cứ vào sự mọc răng, trong đó có đặc

điểm đối với sự mọc răng của răng vĩnh

viễn thì thời gian mọc răng hàm số hai

tương ứng với độ tuổi của nạn nhân

khoảng 12 tuổi; thời gian mọc răng hàm

số ba tương ứng với độ tuổi của nạn nhân

từ 18 đến 24 tuổi.

Trong trường hợp các cơ quan tiến

hành tố tụng đã áp dụng các biện pháp

hợp pháp mà không xác định được chính

xác ngày, tháng, năm sinh của người bị

hại là người dưới 18 tuổi, theo quy định

tại khoản 2 Điều 417 Bộ luật tố tụng hình

sự (BLTTHS) năm 2015 thì tuổi của người

bị hại là người chưa thành niên được xác

định như sau:

+ Trường hợp xác định được tháng

nhưng không xác định được ngày thì lấy

ngày cuối cùng của tháng đó làm ngày sinh.

+ Trường hợp xác định được quý

nhưng không xác định được ngày, tháng

thì lấy ngày cuối cùng của tháng cuối

cùng trong quý đó làm ngày, tháng sinh.

+ Trường hợp xác định được nửa của

năm nhưng không xác định được ngày,

tháng thì lấy ngày cuối cùng của tháng

cuối cùng trong nửa năm đó làm ngày,

tháng sinh.

+ Trường hợp xác định được năm

nhưng không xác định được ngày, tháng

thì lấy ngày cuối cùng của tháng cuối

cùng trong năm đó làm ngày, tháng sinh.

Thực tiễn cho thấy, để xác định chính

xác tuổi của bị hại là vấn đề rất khó khăn

đối với các cơ quan tiến hành tố tụng. Có

trường hợp một người bị hại có hai hay

nhiều giấy khai sinh gốc nhưng ngày,

tháng, năm sinh lại khác nhau. Có trường

hợp cơ quan tiến hành tố tụng thu thập

được những chứng cứ chứng minh ngày,

tháng, năm sinh khác với các tài liệu chứng

minh ngày, tháng, năm sinh của người bị

hại. Pháp luật tố tụng hình sự cho phép,

nếu không xác định được chính xác năm

+ Phương pháp giám định sự canxi

hóa của xương: Cơ quan pháp y sẽ đo

sự cốt hóa của các vùng khớp vai, khớp

khuỷu, xương vùng cổ tay, xương ức,

xương chậu, vùng đầu gối, vùng cổ chân

để tìm ra độ tuổi chính xác của nạn nhân.

+ Phương pháp giám định những

đặc trưng giới tính thứ phát: Đây là

phương pháp giám định thông qua các

biểu hiện giới tính của nạn nhân. Ví dụ

như đối với nam giới là sự xuất hiện của

lông tơ ở vùng mu khi 14 tuổi hay vùng

nách khi 15 tuổi… Tuy nhiên, dưới góc

độ y pháp, những đặc trưng giới tính

thứ phát không chứng minh chính xác

về độ tuổi.

Cũng theo tài liệu này, giám định tuổi

một người bằng các phương pháp này có

sai số tối đa khoảng 2 tuổi. Do vậy, trên

thực tế, rất ít khi các cơ quan tiến hành

tố tụng trưng cầu giám định tuổi của nạn

nhân bởi tỷ lệ sai số khi giám định tuổi

quá lớn sẽ dẫn tới sai lầm lớn khi giải

quyết các vụ án giao cấu hoặc thực hiện

sinh của người bị hại thì phải tiến hành hành vi quan hệ tình dục khác với người

giám định tuổi.

từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi.

32 Khoa học Kiểm sát

Số 01 - 2021

DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGUYỄN THỊ THÙY GIANG

3. Vướngmắctrongthựchiệnchínhsách đặc biệt hành vi tổ chức lễ cưới cho bị cáo,

hình sự đối với một số trường hợp phạm tội bị hại của hai bên gia đình đã vô tình “tạo

do lạc hậu, thiếu hiểu biết pháp luật

nên tội phạm”. Theo quan điểm của chúng

tôi, các Tòa án có thể linh động áp dụng

Điều 59 BLHS năm 2015 để miễn hình

phạt cho bị cáo hoặc quyết định hình phạt

nhẹ hơn so với những trường hợp phạm

tội thông thường, như vụ án sau:

Qua quá trình nghiên cứu tình hình tội

phạm và thực tiễn xét xử các vụ án giao

cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình

dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới

16 tuổi, cho thấy có nhiều trường hợp

nguyên nhân làm phát sinh tội phạm xuất

phát từ những quan điểm, hủ tục lạc hậu;

trình độ nhận thức pháp luật còn hạn chế,

không chỉ của người phạm tội mà cả bộ

phận người dân – trong đó có người thân

của người bị hại, bị cáo dẫn tới nạn tảo

hôn, tổ chức kết hôn khi vợ hoặc chồng

chưa đủ tuổi pháp luật quy định. Có rất

nhiều vụ án đã xảy ra khi người “chồng”

lại chính là người phạm tội, người “vợ” là

nạn nhân. Không ít gia đình do nhận thức

pháp luật còn hạn chế đã tổ chức đám cưới

cho con em mình, trong khi một trong hai

bên vợ hoặc chồng chưa đủ 16 tuổi đã vô

tình tạo điều kiện phát sinh tội phạm giao

cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình

dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới

16 tuổi. Mặc dù theo khoa học luật hình

sự, việc tổ chức đám cưới diễn ra giữa

hai bên không đồng nghĩa với việc phát

sinh hành vi giao cấu và thực hiện hành

vi quan hệ tình dục khác. Song trên thực

tế, khi bị cáo và người bị hại coi nhau là

“vợ”, “chồng” thì hành vi giao cấu, thực

hiện hành vi quan hệ tình dục khác là khó

tránh khỏi. Đây cũng là vấn đề được đặt

ra đối với những người tiến hành tố tụng

khi quyết định hình phạt.

Cuối năm 2009, Lê Đức Thiên T và

Nguyễn Thị Thanh H (sinh năm 1994, khi

đó chưa đủ 16 tuổi) quen nhau. Sau đó,

thấy hoàn cảnh H khó khăn, cha mất, mẹ

có gia đình mới, H ở với bà ngoại nên T

dẫn H về trình bày với cha mẹ. Thương H,

cha mẹ T sang xin bà ngoại dẫn H về sống

chung. Sau khi H sinh được hai con gái

thì T bị cơ quan chức năng khởi tố về tội

giao cấu với trẻ em theo BLHS năm 1999.

Tại giai đoạn sơ thẩm, Tòa án nhân dân

quận T đã tuyên phạt Lê Đức Thiên T 03

năm 06 tháng tù về tội giao cấu với trẻ em.

Ngày 09/4/2013, Tòa án nhân dân thành

phố H xử phúc thẩm đã chấp nhận kháng

cáo của bị cáo Lê Đức Thiên T, tuyên bị

cáo phạm tội giao cấu với trẻ em nhưng

được miễn hình phạt tù. Trong bản án,

Hội đồng xét xử nhận định, mặc dù bị cáo

quan hệ với thiếu nữ chưa đủ 16 tuổi dẫn

đến mang thai là vi phạm pháp luật, tuy

nhiên cô gái đã về sống với gia đình bị

cáo, có cuộc sống và nơi ở ổn định. Ngoài

ra, khi phạm tội bị cáo còn rất trẻ, trình độ

nhận thức pháp luật còn hạn chế, lạc hậu

nên tòa chấp nhận kháng cáo, sửa án sở

thẩm, tuyên bị cáo được miễn hình phạt⁹.

Qua những vụ án kể trên cũng đặt ra

vấn đề về trách nhiệm của các gia đình

trong việc tổ chức lễ cưới cho con em mình

khôngđúngquyđịnhcủaphápluật. Xétvề

tâm sinh lý cũng như các khía cạnh pháp

lý, xã hội khác, khó có thể cho rằng bị cáo

và người bị hại trong các vụ án này đã đủ

Bên cạnh đó, việc đánh giá các căn cứ

quy định tại Điều 50 BLHS năm 2015 cần

linh hoạt hơn trong việc cân nhắc, xem

xét những trường hợp cụ thể để từ đó lựa

chọn loại hình phạt và mức hình phạt phù

hợp. Tránh các trường hợp bị cáo và người

9ꢀ

hꢁp://nld.com.vn/phap-luat/lan-dau-tien-mien-phat-

bị hại còn rất trẻ, bị cáo có nhân thân tốt, tu-toi-giao-cau-voi-tre-em-2013040904593413.htm.

Số 01 - 2021

Khoa học Kiểm sát 33

THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ TRONG XÉT XỬ...

trưởng thành để có thể kết hôn cũng như việc nhận thức về độ tuổi nạn nhân thông

tạo lập gia đình hạnh phúc, điều này sẽ

tạo ra hệ lụy cho bản thân họ và xã hội. Do

đó, trách nhiệm của gia đình trong trường

hợp này cần giáo dục, khuyên bảo, định

hướng cho con em mình. Những người tổ

chức đám cưới trong trường hợp này tùy

theo tính chất, mức độ của hành vi có thể

bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách

nhiệm hình sự về hành vi tổ chức tảo hôn.

qua các văn bản hướng dẫn áp dụng thống

nhất pháp luật hoặc lựa chọn xây dựng án

lệ về tội danh này.

Hai là, nâng cao hiệu quả áp dụng

pháp luật hình sự trong giải quyết, xét xử

tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi

đến dưới 16 tuổi, theo đó:

- Các cơ quan tiến hành tố tụng cần đảm

bảo tuân thủ triệt để những nguyên tắc của

hoạt động điều tra, truy tố, xét xử theo quy

định của pháp luật hình sự, pháp luật tố

tụng hình sự về giải quyết các vụ án xâm

hại tình dục trẻ em nói chung nhằm nâng

cao hiệu quả, chất lượng giải quyết vụ án.

- Thực hiện có hiệu quả các chức năng,

nhiệm vụ của Tòa án gia đình và người

chưa thành niên để công tác xét xử các vụ

án giao cấu với trẻ em được bảo đảm, đáp

ứng yêu cầu bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích

của người dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án,

đồng thời chú trọng nâng cao công tác giáo

dục pháp luật trong hoạt động xét xử.

- Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ

quan tiến hành tố tụng và các cơ quan Nhà

nước khác trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ

của mỗi cơ quan nhằm thu thập toàn diện,

đầy đủ các chứng cứ, tài liệu liên quan tới

vụ án để giải quyết vụ án kịp thời, nghiêm

minh, đúng pháp luật.

- Tăng cường công tác tập huấn, bồi

dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho những

người tiến hành tố tụng trên cơ sở tổng

kết thực tiễn xét xử tội danh này trên

toàn quốc, các vấn đề về định tội danh,

quyết định hình phạt, quyết định phần

dân sự trong vụ án hình sự nhằm rút kinh

nghiệm trong công tác xét xử và giải quyết

các vụ án giao cấu hoặc thực hiện hành

vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ

4. Một số đề xuất, kiến nghị

Qua nghiên cứu thực tiễn xét xử tội

phạm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan

hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi

đến dưới 16 tuổi cho thấy, về cơ bản việc

định tội danh, áp dụng trách nhiệm hình

sự và quyết định hình phạt tại các Tòa là

chính xác, phù hợp, đáp ứng các yêu cầu

về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của

người dưới 18 tuổi, giữ vững an ninh, trật

tự và thuần phong mỹ tục. Tuy nhiên, trước

những diễn biến phức tạp của tình hình tội

giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới

16 tuổi, qua khảo sát thực tiễn xét xử loại tội

phạm này tại các Tòa án nhân dân cho thấy,

các quy định của pháp luật đã bộc lộ nhiều

điểm không phù hợp, có nhiều quan điểm

khác nhau giữa các cơ quan tiến hành tố

tụng và người tiến hành tố tụng, gây nhiều

khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải

quyết vụ án. Bên cạnh đó, trình độ, năng lực

chuyên môn của một bộ phận người tiến

hành tố tụng còn hạn chế dẫn đến nhiều sai

sót trong quá trình áp dụng pháp luật.

Trước yêu cầu nâng cao chất lượng

xét xử, tránh tình trạng oan, sai trong quá

trình giải quyết các vụ án theo tinh thần

Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính

trị, cần triển khai một số giải pháp sau:

Một là, hoàn thiện các quy định của

pháp luật hình sự về tội giao cấu với 13 tuổi đến dưới 16 tuổi để có hướng dẫn

người dưới 18 tuổi theo hướng nên quy áp dụng thống nhất trong hệ thống các cơ

định rõ về ý chí của người phạm tội trong quan tiến hành tố tụng./.

34 Khoa học Kiểm sát

Số 01 - 2021

7 trang Thùy Anh 12760 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự trong xét xử tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

thuc_tien_ap_dung_phap_luat_hinh_su_trong_xet_xu_toi_giao_ca.pdf