Tài liệu Pháp luật cho mọi người (Phần 1)
Ủy ban
Trao quyền pháp lý
cho mọi người
Pháp luật
cho
mọi người
TẬP I
BÁO CÁO CỦA ỦY BAN TRAO QUYỀN PHÁP LÝ
CHO NGƯỜI NGHÈO
(Tài liệu do Dự án “Tăng cường tiếp cận công lý và bảo vệ quyền tại Việt Nam”dịch)
Pháp luật
cho
mọi người
TẬP I
Báo cáo của Uỷ ban Trao quyền pháp lý cho người nghèo
Bản quyền 2008
của Uỷ ban Trao quyền pháp lý cho người nghèo
và Chương trình phát triển của Liên hợp quốc
1 UN Plaza, New York, New York, 10017
Những quan điểm trong tài liệu này là quan điểm của các tác giả và không phải là quan điểm của
LHQ hoặc Chương trình Phát triển LHQ (UNDP)
MỤC LỤC
Lời nói đầu..................................................................................................................................... 9
Lời đề tựa..................................................................................................................................... 11
Lời cảm ơn................................................................................................................................... 13
Tóm tắt của Ban Điều hành ...................................................................................................... 19
Chương 1 - Pháp luật dành cho mọi người............................................................................... 33
Tầm quan trọng của luật pháp................................................................................................... 34
Tiến bộ và thất bại..................................................................................................................... 36
Toàn tâm toàn ý vì 4 tỷ người nghèo và người bị gạt ra ngoài lề.............................................. 38
Thực hiện quyền thông qua thay đổi về chính trị...................................................................... 39
Trao quyền pháp lý là con đường tiến tới.................................................................................. 40
Biến đói nghèo thành vấn đề của lịch sử................................................................................... 41
Chương 2 - Bốn trụ cột của trao quyền pháp lý....................................................................... 43
Khái niệm trao quyền pháp lý ................................................................................................... 44
Quyền con người....................................................................................................................... 46
Bốn trụ cột của trao quyền pháp lý và quy mô vấn đề.............................................................. 48
Chương 3 - Trao quyền pháp lý là đường lối chính trị khôn ngoan và đường lối kinh tế
hữu hiệu ................................................................................................................... 61
Trao quyền pháp lý là đường lối chính trị khôn ngoan ............................................................. 61
Một thách thức chính trị có nhiều thành quả............................................................................. 62
Một vai trò chủ yếu đối với nền dân chủ................................................................................... 63
Trao quyền pháp lý là đường lối kinh tế hữu hiệu .................................................................... 64
Lợi ích của tiếp cận với công lý và pháp quyền........................................................................ 66
Chương 4 - Nghị trình cho thay đổi .......................................................................................... 75
Nghị trình cho tiếp cận công lý................................................................................................. 75
Nghị trình cho quyền sở hữu tài sản.......................................................................................... 80
Nghị trình cho quyền lao động.................................................................................................. 83
Nghị trinh cho quyền kinh doanh.............................................................................................. 85
Chương 5 - Các chiến lược thực hiện........................................................................................ 91
Đi đúng hướng ngay từ đầu....................................................................................................... 92
Quản lý các bên tham gia và huy động các đồng minh............................................................. 95
Hành động tại cấp quốc tế......................................................................................................... 96
Ghi chú ................................................................................................................................... 107
Danh mục sách tham khảo ................................................................................................... 113
5
LỜI GIỚI THIỆU
Cuốn sách “Pháp luật cho mọi người” là công trình nghiên cứu của các nhóm học giả, các cựu
nguyên thủ quốc gia, các nhà hoạch định chính sách cấp cao cùng nghiên cứu về vấn đề trao quyền
pháp lý cho người nghèo. Đây là cuốn sách đề cập đến các vấn đề có ảnh hưởng to lớn đến tiềm
năng và tiến bộ của nhân loại nhằm hướng tới các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ.
Có một thực tế gây sửng sốt về tình trạng đói nghèo là phần lớn những người dân phụ thuộc vào
nền kinh tế thế giới phải sống cuộc sống hàng ngày trong hoàn cảnh được gọi là không chính thức
hoặc là ngoài lề luật pháp. Phần đông dân số thế giới sống trong khu vực không chính thống và nền
kinh tế chính thống bị nhỏ bé đi bởi nền kinh tế phi chính thống, hậu quả là tăng trưởng giảm sút,
thu nhập thấp đi và ít dần cơ hội đầu tư vào y tế, giáo dục và cơ sở hạ tầng. Với mục tiêu mở rộng
và tăng cường sự bảo hộ về pháp lý trên toàn cầu để giúp người nghèo có thể tự thoát khỏi cảnh
nghèo đói, cuốn sách thực sự có ý nghĩa đối với các quốc gia đói nghèo.
Với mong muốn đem lại những kiến thức hữu ích cũng như các giải pháp hiệu quả đã đạt được của
các nước trên thế giới, Dự án tiếp cận công lý và bảo vệ quyền tại Việt Nam do Chương trình phát
triển của Liên hợp quốc hỗ trợ phối hợp với Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản cuốn sách “Pháp luật
cho mọi người” - gồm hai tập, đã mang lại những thông tin cần thiết cho độc giả cũng như các nhà
hoạch định chính sách, nhà làm luật trong việc trao quyền pháp lý cho người nghèo ở Việt Nam.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng độc giả!
Hà Nội, tháng 12 năm 2011
NHÀ XUẤT BẢN TƯ PHÁP
7
LỜI NóI ĐầU
Tháng 7 năm 2007, tại New York, tôi và Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon đã bàn về sự
cần thiết phải khuyến khích cộng đồng quốc tế đẩy mạnh tiến độ thực thi các Mục tiêu Phát triển
Thiên niên kỷ. Trong Lời kêu gọi Hành động, không chꢀ các chính phủ mà cả khu vực tư nhân, các
tổ chức phi chính phủ, xã hội dân sự và cộng đồng tôn giáo cũng được kêu gọi tăng cường các hoạt
động để đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Trong năm 2008, Chính phủ Anh cũng sẽ
tiếp tục truyền bá rộng rãi thông điệp về nhu cầu hành động mạnh hơn nữa mỗi khi có cơ hội, kể
cả thông qua vai trò của mình trong G8 và Liên minh châu Âu.
Cuốn sách Pháp luật cho mọi người đề cập đến các vấn đề có ảnh hưởng to lớn đến tiềm năng và
tiến bộ của nhân loại nhằm hướng tới các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Cách đây 3 năm, một
nhóm các học giả, các cựu nguyên thủ quốc gia, các nhà hoạch định chính sách cấp cao và các tư
tưởng gia nổi tiếng đã cùng nghiên cứu vấn đề trao quyền pháp lý cho người nghèo.
Tôi xin nhiệt liệt hoan nghênh kết quả nghiên cứu của các đồng nghiệp trước đây. Tôi hoàn toàn
nhất trí với nhận định chung là việc mở rộng và tăng cường sự bảo hộ về pháp lý trên toàn cầu sẽ
giúp người nghèo có thể tự thoát khỏi cảnh nghèo đói.
Như bản Báo cáo đã nêu rõ, có nhiều nguyên nhân mang tính đặc thù của từng quốc gia khiến
người nghèo bị đặt ra ngoài sự bảo vệ của luật pháp. Tuy nhiên, có bốn nội dung xuyên suốt đó là:
-
-
-
-
Việc trao quyền pháp lý sẽ không thể có được trong trường hợp người nghèo không được tiếp
cận với một hệ thống tư pháp có hiệu lực.
Phần lớn người nghèo trên thế giới không có quyền sở hữu tài sản trên thực tế, trong khi đó
tiềm năng kinh tế vốn có của những tài sản này vẫn chưa được khai thác.
Người nghèo, nhất là phụ nữ và trẻ em, phải làm việc trong các điều kiện thiếu an toàn do giới
chủ thường hoạt động ngoài phạm vi điều chꢀnh của hệ thống pháp luật chính thức.
Người nghèo thường không có được các cơ hội về kinh tế vì tài sản và công ăn việc làm của
họ không được công nhận về mặt pháp lý. Họ không thể tiếp cận được với các nguồn tín dụng,
đầu tư cũng như các thị trường trong nước và quốc tế.
Chính phủ Anh quốc đã cam kết hành động nhằm mục tiêu xóa đói giảm nghèo và giảm khả năng
bị ảnh hưởng cho những người nghèo nhất thế giới thông qua việc cung cấp viện trợ cho các nước
đang phát triển và đấu tranh cho các vấn đề như xoá nợ. Chúng tôi đang hợp tác với nhiều đối
tác để tư vấn cho các chính phủ và các nhà tài trợ về những chính sách thúc đẩy sự tham gia của
người nghèo vào quá trình tăng trưởng kinh tế cũng như những chính sách có tác động trực tiếp
đến công cuộc xoá đói giảm nghèo. Báo cáo này là kết quả của một công trình nghiên cứu, phân
tích và tham vấn của các chuyên gia và nhân viên quốc tế tại hơn 20 nước đang phát triển, hy vọng
sẽ khơi dậy các cuộc tranh luận có ảnh hưởng sâu sꢁc tới tiến trình thực hiện các Mục tiêu Phát
triển Thiên niên kỷ.
Cụ thể là chúng ta đã đi được hơn nửa chặng đường trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2015.
Tuy vậy, trên thực tế, chúng ta vẫn cách xa thành công hàng vạn dặm. Đầu năm nay, Tổng thư ký
9
Pháp luật cho mọi người - Tập 1
Liên hợp quốc Ban Ki-moon đã đặt năm 2008 là năm “bản lề” - một năm có nhiều hành động quyết
liệt để đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Cuốn sách Pháp luật cho mọi người cất lên
một tiếng nói cần thiết và quan trọng yêu cầu phải có những thay đổi về cơ cấu nhằm cung cấp cho
người nghèo một công cụ quý giá để giúp họ tự vượt khỏi cảnh đói nghèo.
Gordon Brown
Thủ tướng Vương quốc Liên hiệp Anh
Nguyên Uỷ viên Uỷ ban Trao quyền pháp lý cho người nghèo
10
LỜI Đề Tựa
Tháng 11 năm 2006, một đoàn đại biểu của Uỷ ban Trao quyền pháp lý cho người nghèo đã đến
thăm một khu chợ ngoài trời đông đúc có tên là “Chợ Toi” nằm ở một vùng ngoại ô nghèo của
Nairobi, Kenya. Có thể dꢂ dàng liên tưởng cảnh tượng của khu chợ này với hình ảnh một khu buôn
bán không tường không vách - hoặc, nói theo một cách khác, là chꢀ có mái lá và nền đất, mà ở đó
hàng hóa được bày trên một chiếc bàn nhỏ hoặc một mảnh vải trải trên nền đất. Chúng ta cũng có
thể hình dung ra môi trường xung quanh thật kinh khủng vì thiếu vệ sinh, ô nhiꢂm và tội phạm.
Lụt lội là chuyện thường xuyên. Cứ năm người thì có một người bị nhiꢂm HIV/AIDS. Phần lớn
các cư dân ở đây đều không có quyền sở hữu các túp lều xiêu vẹo mà họ gọi là nhà và các sạp
hàng nhỏ bé là cần câu cơm của họ. Những người đàn ông và phụ nữ này là những người dꢂ bị tổn
thương và thiệt thòi đủ đường - ngoại trừ một phương diện, đó là họ quyết tâm không để mình bị
biến thành nạn nhân.
Khoảng một thập kỷ trước đây, các tiểu thương ở chợ đã lập một quỹ tiết kiệm cộng đồng với phần
đóng góp của mỗi người là 15 xu một ngày. Khoản tiền này được sử dụng để cho vay buôn bán
nhỏ, cải thiện điều kiện sống của người dân, ví dụ như xây nhà tꢁm công cộng. 15 xu mỗi ngày
có thể chꢀ là một khoản nhỏ, nhưng đối với những người dân ở khu vực này, khoản đóng góp đó
có nghĩa là không mua quần áo mới cho con, không mua thức ăn cho gia đình hoặc chưa mua một
chiếc xe đạp cũ để chở hàng. Đấy là mô hình dân chủ thuần túy nhất - tự nguyện hy sinh lợi ích
riêng để xây dựng những nấc thang thoát khỏi cảnh nghèo nàn cho cả cộng đồng. Mọi đề nghị vay
tiền và xây dựng các công trình đều được thông qua một cách công khai và dân chủ bằng việc vẫy
tay và vỗ tay. Thời gian trôi qua, quỹ này đã phát triển với số lãi lên tới hơn 200.000 đô-la Mỹ.
Khoản tiền này vẫn chưa thấm vào đâu đối với khu chợ có 5.000 sạp hàng đặt san sát với nhau,
bán đủ thứ từ đồ chơi, bꢁp cải cho tới bu-gi, dép lê. Tuy vậy, quỹ tiết kiệm này vẫn là một nguồn
hy vọng và niềm kiêu hãnh của những con người đã đặt niềm tin vào sự cộng tác, hiểu được tầm
quan trọng của việc tuân thủ các luật lệ đã được thông qua, và đã làm đủ mọi thứ có thể để tự cứu
mình. Sự nỗ lực của họ đã củng cố quan điểm của chúng tôi về việc những ai coi nghèo khó là một
phần tất yếu trong môi trường sống của nhân loại đều là những người thiếu hiểu biết, bởi vì những
người nghèo không chấp nhận chuyện đó, và mỗi khi có cơ hội họ sẽ chớp thời cơ để cải thiện cuộc
sống của mình. Các Uỷ viên Uỷ ban đã rời Nairobi ra về với cảm giác được khích lệ, phấn chấn vì
tất cả những gì đã thấy và những con người đã gặp.
Sau đó, vào tháng 12 năm 2007, Kenya tổ chức bầu cử tổng thống. Cuộc bỏ phiếu đã bị thất bại và
xung đột đã xảy ra. Hàng trăm người đã bị thiệt mạng, khu chợ mà chúng tôi đã có dịp thăm quan
cũng bị phá huỷ hoàn toàn.
Uỷ ban đã nhận được một bức thư của ông Joseph Muturi, một trong số những người quản lý chợ
để đáp lại lời chia buồn và sự quan ngại của ꢃy ban về tình hình xảy ra. Trong bức thư này, ông
Muturi đã viết rằng cơ cấu xã hội được xây dựng qua bao thập kỷ đã bị phá vỡ hoàn toàn, và rằng
mọi người đã buộc phải tản cư, sống lưu vong ngay chính trên quê hương mình, chꢀ vì họ là những
người thuộc sꢁc tộc thiểu số. Ông viết: “Chúng tôi đã đi lùi lại quá khứ. Chúng tôi sẽ phải mất
nhiều năm nữa mới quay trở lại như trước đây cả về mặt kinh tế lẫn xã hội.” Ông nhận xét rằng
người Kenya đã xây dựng nên đất nước và giờ đây chính người Kenya lại tàn phá đất nước, nhưng
ông vẫn tin rằng đất nước sẽ được phục hồi, mặc dù sẽ rất khó để lấy lại được mức đó cho dù mất
nhiều thời gian và tốn nhiều nguồn lực.
Bài học ở đây quá rõ ràng. Khi các quy tꢁc dân chủ không được tuân thủ và không có sự bảo vệ của
luật pháp, thì những người phải chịu tác động nhiều nhất chính là những người có ít khả năng thất
11
Pháp luật cho mọi người - Tập 1
bại nhất. Thiết lập một cơ sở hạ tầng về luật pháp, quyền hạn, thực thi luật, và sự phán xử không
phải là một công trình bác học kinh viện, mà là mối quan tâm của các nhà khoa học chính trị và
các công trình sư xã hội. Sự thiết lập những thể chế như vậy có thể cho thấy sự khác biệt giữa khả
năng bị tổn thương và sự an toàn, sự tuyệt vọng và nhân phẩm của hàng trăm triệu đồng loại của
chúng ta.
Trong bức thư viết từ đống đổ nát của Chợ Toi, Joseph Muturi có nói: “Một nhiệm vụ lớn mà tôi
luôn trăn trở là phải cố tập hợp mọi người lại nhằm mục đích cứu vãn ý thức cộng đồng của chúng
tôi.” Xây dựng ý thức trách nhiệm và ý thức cộng đồng trên toàn cầu là bí quyết nhằm chống nghèo
đói và là một thách thức đối với tất cả chúng tôi. Chúng tôi hy vọng rằng bản Báo cáo này của Uỷ
ban, cùng với những khuyến nghị, sẽ góp phần chꢀ ra phương hướng nhằm đạt được mục tiêu đó
và tạo ra một tương lai công bằng hơn, tốt đẹp hơn cho tất cả chúng ta.
Thân kính,
Madeleine K.albright và Hernando de Soto
Đồng chủ tịch
Uỷ ban Trao quyền Pháp lý cho Người nghèo
12
LỜI CẢM ơN
Một nhiệm vụ quan trọng và phức tạp như thế này chꢀ có thể được thực hiện thành công nhờ những
đóng góp vô giá của những người có đầy đủ kỹ năng và kinh nghiệm chuyên môn sâu rộng. Bản
báo cáo này là kết quả của rất nhiều cuộc tranh luận giữa các thành viên của Uỷ ban. Mặc dù còn
có nhiều quan điểm khác nhau, một số những quan điểm đó có thể vẫn còn tồn tại, chúng tôi rất
vui mừng vì trong cuộc họp cuối cùng chúng ta đã đạt được sự đồng thuận mà chúng tôi xin trình
bày tại đây.
Bản báo cáo này đã được sự hướng dẫn và hỗ trợ đầy trí tuệ của các ꢃy viên Ban Tư vấn của Uỷ
ban và chúng tôi xin tri ân ghi nhận những đóng góp của họ. Chúng tôi xin cảm ơn các vị chủ tịch,
các thư ký và thành viên của các nhóm công tác, đã đưa ra những phân tích và kiến thức đầy quý
giá cho bản báo cáo này. Công việc của họ được thể hiện dưới hình thức các báo cáo của năm nhóm
công tác sẽ được trình bày trong tập II của Báo cáo Uỷ ban. Những cá nhân đóng góp cho các báo
cáo của nhóm công tác cũng sẽ được ghi danh ở tập II.
Chúng tôi xin tỏ lòng biết ơn tới các nhà chức trách ở trung ương và địa phương, vì có quá nhiều
nên không thể nêu tên hết ở đây, những người chịu trách nhiệm cho việc tiến hành thành công các
cuộc tham vấn quốc gia ở 22 nước trên toàn thế giới.
Chúng tôi xin đặc biệt cảm ơn các nhà tài trợ, những người đã đóng góp hào phóng cho công việc
của ꢃy ban, đó là: Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy, Thuỵ Điển, Thuỵ Sỹ, Ái Nhĩ
Lan, Tây Ban Nha, Vương Quốc Anh, Ngân Hàng phát triển châu Phi và Liên minh châu Âu.
Chúng tôi ghi nhận tổ chức chủ trì, Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP), đặc biệt là ông
Olav Kjerven về vai trò lãnh đạo của ông, cũng như Maaike de Langen và Hugh Roberts, những
người đã đóng góp không mệt mỏi vào việc xây dựng bản báo cáo này. Hơn nữa, chúng tôi cũng
xin tỏ lòng tri ân tới tất cả các văn phòng UNDP tại các nước đã hỗ trợ cho các cuộc tham vấn
quốc gia.
Mona Brether, đại diện cho Chính phủ Na Uy đã đóng một vai trò đặc biệt trong việc phối hợp giữa
các nhà tài trợ và góp phần to lớn vào công việc của chúng tôi. Joseph Muturi đáng được ghi nhận
đặc biệt vì công lao của ông đã khích lệ toàn Uỷ ban. Chúng tôi cũng xin cảm ơn Allan Larsson, Uỷ
viên của Uỷ ban, về những đóng góp của ông cho các dự thảo đầu tiên của báo cáo này, và Philip
Legrian, Tim Mahoney và Francis Cheneval vì những đóng góp của họ trong các giai đoạn khác
nhau của quá trình soạn thảo báo cáo.
Chúng tôi cũng đặc biệt cảm ơn nhóm hỗ trợ Uỷ ban gồm Ban thư ký với các nhân viên hiện nay
và trước đây bao gồm Cate Ambrose, Martha Barrientos, Ove Bjerregaard, Timothy Dolan, Jill
Hannon, Sid Kane, Shara Kaplan, Paulina Kubiak, Mala Mathur, Parastoo Mersi, Adriana Ruiz-
Restrepo, Shomwa Shamapande, Harsh Singh, Veronique Verbruggen, và Nu Nu Win, cũng như
nhân viên của các đồng Chủ tịch, đặc biệt là Kristin Cullison và Gabriel Daly. Họ đã hỗ trợ không
mệt mỏi về nhiều mặt cho các hoạt động của Uỷ ban cũng như việc ấn hành bản báo cáo này.
Một danh sách dài các thực tập sinh và tình nguyện viên đã hỗ trợ Uỷ ban, bao gồm Sabiha Ahmed,
Shailly Barnes, Camilo Alejandro Barrera, Wanning Chu, Francesco Di Stefano, Fabio Bonzalez
Florez, Patricia de Haan, Mario Daniel Gómez, Ruth Guevara, Alena Herklotz, Brian Honermann,
Emily Key, Rajju Malla-Dhakal, Diego Fellipe Otero, Farzana Ramzan, Alec Schirenbeck, Erica
Salerno, Asrat Tesfayesus, Sebastián Torres Luis Villanueva, và Tara Zapp.
13
Pháp luật cho mọi người - Tập 1
Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, chúng tôi xin cảm ơn Jean-Luc Fiévet về đóng góp
to lớn bằng những bức ảnh được sử dụng trong bản báo cáo này và Cynthia Spence về thiết kế và
trình bày bản báo cáo.
Madeleine K.albright, Đồng chủ tịch
Hernando de Soto, Đồng chủ tịch
Naresh C. Singh, Giám đốc điều hành
14
Ủy BaN
Đồng chủ tịch
Madeleine K.albright là cựu Ngoại trưởng Mỹ và nguyên Đại diện thường trực Mỹ tại Liên hợp
quốc. Hiện nay, bà là Lãnh đạo của Alright Group LLC và Chủ tịch của Ban quản trị Quỹ Albright
LLC, một công ty tư vấn đầu tư tập trung vào các thị trường mới nổi.
Hernando de Soto là Giám đốc Viện Nghiên cứu tự do và dân chủ và tác giả của những tác phẩm
còn đang thai nghén Điều bí ẩn về vốn và Con đường khꢀc.
Giám đốc điều hành
Naresh C.Singh là Tổng giám đốc về quản trị và phát triển xã hội của Cơ quan phát triển quốc tế
Canada (hiện đang nghꢀ) và nguyên cố vấn chính về đói nghèo và sinh kế bền vững của UNDP.
Các Uỷ viên Uỷ ban
Fezle Hasan abed là người sáng lập và chủ tịch BRAC, một trong những tổ chức Phát triển lớn
nhất thế giới có trụ sở tại Bangladesh.
Lloyd axworthy hiện là Chủ tịch kiêm Phó hiệu trưởng trường Đại học Winnipeg. Ông nguyên
là Bộ trưởng ngoại giao Canada (1996-2000) và hiện đang công tác trong Ban lãnh đạo của quỹ
MacArthur, tổ chức Human Rights Watch, Hội đồng Thái Bình Dương, và các tổ chức khác nữa.
El Hassan bin Talal là người toàn tâm toàn ý xây dựng những xã hội trong đó mọi người có thể
sống và làm việc một cách tự do và nhân phẩm được tôn trọng. Ông là Chủ tịch diꢂn đàn Tư tưởng
Ả rập và hiện đang soạn thảo một bản hiến chương Công dân và bản hiến chương Xã hội tiêu biểu
cho các hành xử đạo đức và xúc tiến phát triển xã hội ở khu vực Tây Á - Bꢁc Phi.
Fernando Henrique Cardoso, Nguyên tổng thống Brazil (1995-2002) và cựu Chủ tịch Câu lạc
bộ Madrid (2003-2006).
Shirin Ebadi là luật sư người Iran đồng thời là một nhà hoạt động nhân quyền, người đã nhận
được giải thưởng Nobel Hoà bình năm 2003.
ashraf Ghani là Chủ tịch Viện Hiệu năng Nhà nước, nguyên Bộ trưởng tài chính Afghanistan.
Medhat Hassanein là Giáo sư ngành tài chính ngân hàng của Khoa quản trị trường Đại học Kinh
doanh kinh tế học và thông tin thuộc trường Đại học Hoa Kỳ ở Cairo, nguyên Bộ trưởng tài chính
Ai cập.
Hilde Frafjord Johnson, Nguyên Bộ trưởng quốc tế của Na Uy và đại biểu Quốc hội, đã từng
công tác 2 nhiệm kỳ trong Chính phủ, nhiệm kỳ thứ nhất kiêm nhiệm Bộ trưởng nhân quyền. ꢄ
một chức vị khác, Bà Johnson hiện còn là Phó giám đốc điều hành UNICEF.
anthony Mcleod Kennedy là Phó Chánh án Toà án tối cao Hoa Kỳ. Ông cũng đã tham gia giảng
dạy luật, và đã dạy môn quyền cơ bản trong nhiều năm ở châu Âu.
allan Larsson, nguyên Bộ trưởng tài chính Thụy Điện và nguyên đại biểu Quốc hội. Ông cũng
từng là Tổng giám đốc Ban quản lý thị trường lao động quốc gia Thuỵ Điển và là Tổng giám đốc
trong Uỷ ban châu Âu. Hiện nay, ông là Hiệu trưởng trường Đại học Lund và là cố vấn của Chủ
tịch Uỷ ban châu Âu về năng lượng và thay đổi khí hậu.
Clotilde aniouvi Médégan Nougbodé là Chủ tịch Toà Thượng thẩm Benin. Bà là Chánh văn
phòng Bộ trưởng tư pháp và pháp chế Benin và là Uỷ viên sáng lập hiệp hội Phụ nữ Hành nghề
Luật Benin, một tổ chức phi lợi nhuận.
15
Pháp luật cho mọi người - Tập 1
Benjamin Mkapa, nguyên tổng thống Tanzania. Hiện ông là Chủ tịch của Trung tâm miền Nam,
đồng Chủ tịch của tổ chức về môi trường đầu tư đối với châu Phi và là một nhà hoạt động tích cực
trong các cuộc đàm phán hoà bình ở vùng Hồ Lớn châu Phi.
Mike Moore, cựu Thủ tướng New Zealand và nguyên tổng giám đốc WTO (1999-2002). Ông là Uỷ
viên tích cực của một số ban thương mại, trường Đại học và cũng là Uỷ viên Uỷ ban Liên hợp quốc
phụ trách về di trú quốc tế.
Milinda Moragoda, nguyên Bộ trưởng cải cách kinh tế, khoa học công nghệ và nguyên Thứ
trưởng kế hoạch và thực thi ở Sri Lanka. Ông hiện là Bộ trưởng Du lịch.
S.Tanwir H.Naqvi, Trung tướng quân đội Pakistan đã nghꢀ hưu vào tháng 12-1995 và đã từng là
Bộ trưởng liên bang, Chủ tịch văn phòng tái kiến thiết đất nước, một tổ chức do ông sáng lập và
lãnh đạo trong 3 năm (1999-2002) và tái cơ cấu các thể chế quản trị của Pakistan để các thể chế
này sâu sꢁc hơn với những yêu cầu của thế kỷ 21.
Mary Robinson, nguyên là Tổng thống Ai-len và nguyên là Cao uỷ Liên hợp quốc về nhân quyền.
Hiện nay bà là Chủ tịch ban Thực hiện quyền: Ban sáng kiến toàn cầu hoá đạo đức (EGI).
arjun Sengupta, nguyên Giáo sư Khoa Quốc tế học thuộc trường Đại học Tổng hợp Jawaharlal
Nehru và trợ lý giáo sư tại trường Đại học Harvard về y tế công cộng. Hiện ông là Chủ tịch trung
tâm phát triển và nhân quyền ở New Delhi và Chủ tịch nhóm công tác liên chính phủ của Liên hợp
quốc về quyền phát triển tại Geneva. Ông cũng là đại biểu Quốc hội ꢅn Độ.
Lindiwe Sisulu, hiện là Bộ trưởng phụ trách nhà ở và đại biểu Quốc hội Cộng hoà Nam Phi.
Lawrence H.Summers, nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Harvard, cựu Bộ trưởng tài chính
Hoa Kỳ. Hiện ông là giám đốc kinh doanh của D.E.Shaw, một công ty đầu tư thay thế.
Erna Witolar, nguyên Bộ trưởng Định cư và Phát triển Khu vực và là thành viên của Quốc hội
Indonesia. Bà là đặc sứ của Liên hợp quốc phụ trách các mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ ở châu
Á và Thái Bình Dương đến cuối năm 2007 và hiện nay là Uỷ viên Ban quản trị của nhiều tổ chức
xã hội về phát triển bền vững và cải cách hành chính.
Ernesto Zedillo, cựu tổng thống Mexico và hiện là giám đốc trung tâm nghiên cứu toàn cầu hoá,
Giáo sư trong lĩnh vực Kinh tế học và Chính trị học quốc tế, trợ lý giáo sư về lâm nghiệp và nghiên
cứu môi trường của trường Đại học Yale.
Uỷ viên Ban cố vấn.
Robert annibale, Giám đốc Toàn cầu về tài chính vi mô, Citigroup.
Marek Belka, Thư ký Điều hành, Uỷ ban Kinh tế Liên hợp quốc về châu Âu (UNECE).
Diego Hidalgo, sáng lập viên câu lạc bộ Madrid.
Donald Kaberuka, Chủ tịch, Tập đoàn Ngân hàng phát triển Phi Châu.
Jean Lemierre, Chủ tịch Ngân hàng châu Âu về Tái thiết và Phát triển.
Louis Michel, Bộ trưởng về Phát triển và viện trợ nhân đạo, Uỷ ban châu Âu.
Luis alberto Moreno, Chủ tịch Ngân hàng phát triển Liên Mỹ.
Kumi Naidoo, Tổng thư ký, Giám đốc điều hành, CIVICUS.
Sheela Patel, Giám đốc sáng lập, Hội xúc tiến các nguồn lực khu vực.
Jan Peterson, Uỷ viên sáng lập và Chủ tịch Uỷ ban Huairou.
16
Ủy ban
Juan Somavia, Tổng giám đốc, Tổ chức Lao động quốc tế.
anna Tibaijuka, Giám đốc điều hành, tổ chức Habitat Liên hợp quốc.
Victoria Tauli-Corpuz, Chủ tịch, Diꢂn đàn thường xuyên của Liên hợp quốc về các vấn đề người
bản địa.
John Watson, Nguyên chủ tịch, CARE Canada.
Francisco Garza Zambrano, Chủ tịch, Cemex Bꢁc Mỹ.
Robert Zoellick, Chủ tịch, Ngân hàng thế giới.
17
TóM TẮT CỦa BaN ĐIềU HÀNH
Bóng ma nghèo đói và sự đau khổ vì thiếu thốn và sợ hãi đã luôn hiện hữu bấy lâu, tới mức đói
nghèo đã được coi như là một phần tự nhiên và tất yếu trong đời sống của loài người. Thời tiền
sử, khi đấu tranh vì sự sinh tồn được coi là cao cả nhất đối với phần lớn nhân loại thì kết luận này
nghe có vẻ hợp lý, thậm chí có thể coi là một kết luận đương nhiên. Tuy nhiên trong thời đại mới,
chúng ta có nhiều khả năng mở rộng cơ hội kinh tế cho mọi người. Trong 6 thập kỷ qua, của cải
đã được tạo ra nhiều hơn so với tất cả các thời kỳ trước trong lịch sử. Do đó ngày nay, đói nghèo
không thể được coi là một hiện tượng tự nhiên hoặc tất yếu nữa.
Mặc dù nhiều người được hưởng thụ sự phồn vinh thịnh vượng này, nhưng vẫn còn có quá nhiều
người trên thế giới đang bị bỏ lại ở phía sau, phải sống trong nghèo đói, thiếu thốn, đem tài năng
không được sử dụng của họ xuống mồ. Khu vực châu Phi cận Sahara vẫn chưa tiến được bước nào
trên con đường hướng tới các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ và cảnh nghèo đói tột cùng vẫn xảy
ra ở tất cả các lục địa. Không thiếu các số liệu thống kê đã chꢀ ra số lượng người sống trong cảnh
nghèo đói tột cùng, bất kể là họ đã lao động vất vả đến đâu. Thu nhập thấp cũng chꢀ là một khía
cạnh của đói nghèo.
Uỷ ban này cho rằng 4 tỷ người trên khꢁp thế giới đang bị tước đi cơ hội cải thiện đời sống và
thoát khỏi cảnh đói nghèo vì họ bị gạt sang bên lề của pháp quyền.1 Dù sống dưới hay chꢀ trên mức
nghèo khổ một chút, những người này, kể cả đàn ông hay đàn bà, trẻ em đều không có được sự
bảo vệ và các quyền do pháp luật quy định. Họ có thể là công dân của đất nước nơi họ sinh sống,
nhưng những nguồn lực ít ỏi mà họ có vừa không được bảo vệ một cách thích đáng vừa không
được tạo điều kiện để phát triển. Như vậy, lý do thực tế khiến họ luôn bị thụt lùi không phải là do
không có tài sản hoặc công việc mà chính là do tài sản và công việc của họ không được bảo đảm,
bảo vệ và không có được năng suất như đáng ra phải có. Ngoài ra, cũng còn nhiều thứ khác cũng
không được bảo vệ. Các cộng đồng dân bản địa có thể không có được tiếng nói chính trị, quyền
con người của họ cũng bị vi phạm. Ngoài việc bị gạt ra bên lề do đói nghèo và do giới tính, nhiều
phụ nữ nghèo không được hưởng quyền thừa kế tài sản. Như vậy, trong thời đại của chúng ta, tình
trạng đói nghèo trên diện rộng phải được hiểu là do chính bản thân xã hội gây ra.
ꢄ rất nhiều nước, pháp luật, các thiết chế và chính sách về kinh tế, xã hội và chính trị đã tước đi cơ
hội được tham gia một cách bình đẳng của phần lớn các thành phần trong xã hội. Đó là sự không
công bằng, không những không thể chấp nhận được về đạo đức, mà còn làm trì trệ phát triển kinh
tế và thậm chí hủy hoại tình trạng ổn định và an ninh. Tác động của quản trị hành chính - những
tác động tích tụ từ các chính sách và các thể chế lên đời sống của người dân - chꢀ có thể thay đổi
nếu các quy trình quản trị hành chính được thay đổi về căn bản!
Uỷ ban trao quyền pháp lý cho người nghèo...
Uỷ ban về trao quyền pháp lý cho người nghèo được thành lập để vượt qua thách thức này. Uỷ ban
gồm 21 Uỷ viên, là các nguyên thủ quốc gia và những người đứng đầu Chính phủ, các Bộ trưởng
nội các, các nhà luật học, nghiên cứu kinh tế, các nhà hoạch định chính sách cao cấp khác, từ bꢁc
chí nam, từ đông sang tây. Chúng tôi có nhiều quan điểm khác nhau về những ưu thế và nhược
điểm của toàn cầu hoá nhưng tất cả đều nhất trí về nhu cầu cấp bách phải tìm ra những biện pháp
hữu hiệu nhằm chống lại đói nghèo và tình trạng gạt người nghèo ra bên lề. Trong 3 năm qua,
chúng tôi đã tiến hành 22 cuộc tham vấn quốc gia với đại diện chính quyền địa phương, các viện
nghiên cứu, tổ chức xã hội và các tổ chức nhỏ ở cơ sở. Chúng tôi đã triển khai 5 nhóm công tác để
hoàn thành các bản báo cáo chuyên môn. Chúng tôi đã đúc rút những kinh nghiệm của bản thân,
nghiên cứu các tài liệu có liên quan, trao đổi với nhiều đối tượng thuộc đủ các tầng lớp trong xã
19
Pháp luật cho mọi người - Tập 1
hội, và có các tranh luận với các nhà hoạch định chính sách ở cấp quốc gia và quốc tế cũng như
giữa chúng tôi với nhau. Chúng tôi cũng đã được chứng kiến và được nghe nhiều câu chuyện về
thành công và chúng tôi tin rằng có những chứng cứ hùng hồn cho thấy khi người nghèo được
hưởng sự bảo vệ của pháp quyền thì cuộc sống của họ sẽ trở nên thịnh vượng hơn.
… và nhận định của Uỷ ban: 4 tỷ sinh mạng bị gạt ra bên lề
Uỷ ban tin rằng tình trạng đói nghèo là do con người gây nên, bằng hành động hoặc không hành
động, và do sự thất bại của các chính sách công cũng như của các thị trường. Uỷ ban thấy rằng ở
các nước giàu mọi người có nhiều khả năng được tiếp cận công lý và được hưởng các quyền khác
- với tư cách là công nhân, các nhà kinh doanh và những người chủ sở hữu tài sản. Những của cải
vật chất to lớn mới đây được tạo dựng chủ yếu trên cơ sở sự bảo hộ về pháp lý, các chuẩn mực và
thể chế trong các lĩnh vực như tổ chức kinh doanh, tập đoàn công ty, tài sản có khả năng thương
mại hoá, hợp đồng lao động, hiệp hội công nhân, vốn đầu tư, bảo hiểm và sở hữu trí tuệ. Mặc dù
sự bảo vệ và các thể chế đó cũng tồn tại ở nhiều nước đang phát triển, nhưng đại đa số nhân dân
ở các nước này không có cách nào tiếp cận được chúng. Mặc dù có thực tế nêu trên, những cơ sở
pháp lý về quyền kinh doanh, việc làm và sự tương tác của thị trường thường được cho là xuất
phát từ cách tiếp cận truyền thống về phát triển và các học thuyết kinh tế chuẩn mực. Hợp đồng và
quyền sở hữu tài sản được coi là đã ổn định và những gì diꢂn ra trong nền kinh tế chính thức thì lại
ít được tính tới. Trên thực tế, các sáng kiến phát triển thường tập trung vào nền kinh tế chính thức,
hệ thống pháp luật chính thức và các thiết chế ở cấp trung ương chứ không phải cấp địa phương.
Tuy nhiên, đa số dân nghèo không được sống dưới sự che chở của luật pháp, lại càng không được
pháp luật bảo vệ cũng như không có được các cơ hội do pháp luật tạo ra. Các chuẩn mực và các
thiết chế địa phương phi chính thức khống chế cuộc sống và sinh hoạt của họ, và ở những nơi mà
họ không bị gạt ra khỏi hệ thống pháp lý thì họ lại thường bị chính hệ thống đó đè nén. Do người
nghèo thiếu các quyền được công nhận, nên họ dꢂ bị tổn thương trước sự lạm dụng của các nhà
chức trách. Những người này luôn tìm cách phân biệt đối xử, đòi ăn hối lộ hoặc đứng về phía giới
chức có quyền lực - những người luôn tìm cách ngăn cản người nghèo không được cạnh tranh về
mặt kinh tế hoặc tìm cách đuổi họ ra khỏi mảnh đất nơi họ sinh sống. Sự phân biệt đối xử này đã
để lại biết bao hậu quả nặng nề. Uỷ ban thấy rằng có ít nhất 4 tỷ người bị gạt ra bên lề của pháp
quyền. Chꢀ có số lượng ít dân số thế giới là được hưởng các chuẩn mực và thể chế pháp lý. Còn
đa số nhân loại thì phải đứng bên ngoài nhìn vào, không thể nhờ cậy vào sự bảo vệ của luật pháp,
lại càng không thể chen vào các thị trường trong nước chứ đừng nói đến các thị trường quốc tế.
Trao quyền pháp lý cho người nghèo là một chiến lược phát triển
Khi luật pháp phục vụ mọi người, các quyền và nghĩa vụ của tất cả mọi người được pháp luật quy
định và đảm bảo thực hiện. Điều này cho phép mọi người có thể giao lưu với nhau trong một môi
trường chꢁc chꢁn và có thể dự báo được. Như vậy, nền pháp quyền không phải chꢀ là một sự tô
điểm cho phát triển, mà là nguồn quan trọng của tiến bộ. Nó tạo dựng một môi trường trong đó
sự sáng tạo của toàn nhân loại có thể thăng hoa và sự thịnh vượng có thể được xây dựng. Uỷ ban
hiểu được rằng trao quyền pháp lý là một quá trình thay đổi có hệ thống, qua đó người nghèo và
những người bị gạt ra bên lề có thể sử dụng được luật pháp, hệ thống pháp luật và các dịch vụ pháp
lý để bảo vệ và thúc đẩy các quyền và các lợi ích của họ với tư cách là những công dân và những
tác nhân kinh tế.
Luật pháp là cơ sở cho những thể chế vô cùng quan trọng của xã hội, không có một nền kinh tế
thị trường hiện đại nào có thể phát huy tác dụng mà lại không có luật pháp, và để được hợp pháp,
quyền lực cũng phải do pháp luật quy định. Một thị trường phát triển với tham gia của nhiều thành
20
Tải về để xem bản đầy đủ
60 trang
11880
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Pháp luật cho mọi người (Phần 1)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_phap_luat_cho_moi_nguoi_phan_1.pdf
