Tài liệu Hướng dẫn giải quyết học phần Luật quốc tế

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT

TÀI LIỆU HỌC TẬP

HƯỚNG DẪN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

HỌC PHẦN LUẬT QUỐC TẾ

Huế, năm 2019

NHÓM BIÊN SOẠN

1. ThS. Nguyễn Hữu Khánh Linh (Chủ biên)

2. ThS. Nguyễn Thị Hà

3. CN. Nguyễn Thị Hạnh

4. ThS. Lê Khắc Đại

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU......................................................................................................1

PHẦN I. KHÁI QUÁT VỀ LUẬT QUỐC TẾ VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ

DỤNG TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG HỌC

PHẦN LUẬT QUỐC TẾ ....................................................................................2

1.1. Giới thiệu về học phần Luật quốc tế ..........................................................2

1.1.1. Khái quát về học phần Luật quốc tế....................................................2

1.1.2. Mục tiêu của học phần.........................................................................3

1.2. Định hướng sử dụng tài liệu hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế.......3

1.2.1 Mục tiêu của việc sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống

Luật quốc tế...................................................................................................3

1.2.2. Tiêu chí lựa chọn các bản án làm tình huống của tài liệu hướng dẫn

Luật quốc tế...................................................................................................5

1.2.3. Đối tượng sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế.6

1.2.4. Tiêu chí đánh giá kết quả đạt được của người học .............................7

1.3. Phương pháp sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật

quốc tế ...............................................................................................................8

1.3.1. Phân bổ thời gian và hình thức học tương ứng ...................................8

1.3.2. Yêu cầu đối với giảng viên..................................................................9

1.3.3. Phương pháp học đối với cá nhân người học....................................10

1.3.4. Phương pháp học đối với nhóm sinh viên.........................................10

1.4. Hướng dẫn một số kỹ năng thiết yếu cần có để sử dụng Tài liệu Hướng

dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế...........................................................11

1.4.1. Kỹ năng đọc giáo trình, sách chuyên khảo, bài viết trên các tạp chí

chuyên ngành luật........................................................................................11

1.4.2. Kỹ năng phân tích và bình luận bản án/quyết định của cơ quan có

thẩm quyền ..................................................................................................12

1.4.3. Định hướng kỹ năng giải quyết tình huống.......................................12

PHẦN II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MỘT SỐ TÌNH HUỐNG LUẬT............. 15

QUỐC TẾ........................................................................................................... 15

2.1. Yêu cầu để giải quyết tình huống về các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế ... 15

2.1.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 15

2.1.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................15

2.1.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết .............................. 16

2.2. Tình huống về chủ thể của Luật quốc tế.................................................. 21

2.2.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 21

2.2.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................21

2.3.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết .............................. 23

2.3. Tình huống về Pháp luật Điều ước quốc tế.............................................. 26

2.3.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 26

2.3.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................27

2.3.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết .............................. 29

2.4. Tính huống về bảo hộ công dân và cư trú chính trị ................................. 33

2.4.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 33

2.4.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................33

2.4.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết .............................. 34

2.5. Tình huống về Biên giới, lãnh thổ ........................................................... 39

2.5.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 39

2.5.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................40

2.5.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết .............................. 41

2.6. Tình huống về Tổ chức quốc tế................................................................ 46

2.6.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 46

2.6.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................46

2.6.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết .............................. 48

2.7. Tình huống về Luật ngoại giao và lãnh sự............................................... 49

2.7.1. Mục tiêu kỹ năng............................................................................... 49

2.7.2. Kiến thức cần trao đổi.......................................................................50

2.7.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết ..............................52

2.8. Tình huống về Luật biển Quốc tế.............................................................58

2.8.1. Mục tiêu kỹ năng...............................................................................58

2.8.2. Kiến thức cần trao đổi .......................................................................58

2.8.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết ..............................62

2.9. Tình huống về Luật hình sự quốc tế.........................................................68

2.9.1. Mục tiêu kỹ năng...............................................................................68

2.9.2. Kiến thức cần trao đổi .......................................................................68

2.9.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết ..............................70

2.10. Tình huống về Luật môi trường quốc tế.................................................73

2.10.1. Mục tiêu kỹ năng.............................................................................73

2.10.2. Kiến thức cần trao đổi .....................................................................73

2.10.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết ............................73

2.11. Tình huống về giải quyết tranh chấp quốc tế.........................................75

2.11.1. Mục tiêu kỹ năng.............................................................................75

2.11.2. Kiến thức cần trao đổi .....................................................................75

2.11.3. Tính huống và hình thành vấn đề cần giải quyết ............................76

2.12. Tình huống về Trách nhiệm pháp lý quốc tế..........................................78

2.12.1. Mục tiêu kỹ năng.............................................................................78

2.12.2. Kiến thức cần trao đổi .....................................................................78

2.12.3. Tình huống và hình thành vấn đề cần giải quyết ............................80

KẾT LUẬN ........................................................................................................85

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................86

LỜI NÓI ĐẦU

Luật Quốc tế là học phần bắt buộc trong chương trình đào tạo của Trường

Đại học Luật, Đại học Huế. Việc đào tạo ngành Luật đòi hỏi phải có sự kết hợp

giữa lý luận và thực tiễn đảm bảo cho chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo cả

về kiến thức, kỹ năng, thái độ cho người học. Do đó, trên cơ sở kết quả đề tài

nghiên cứu khoa học “Xây dựng bộ tình huống và giảng dạy thử nghiệm học

phần Luật Quốc tế”, nhóm tác giả đã biên soạn Tài liệu hướng dẫn giải quyết

tình huống Luật Quốc tế được thực hiện với mục đích cung cấp nguồn tư liệu

cho người học, điều chỉnh phương pháp dạy học và định hướng cho người học

các kỹ năng giải quyết tranh chấp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

Trong quá trình biên soạn, mặc dù chúng tôi đã có nhiều cố gắng để hoàn

thiện song vẫn có thể không tránh khỏi sai sót nhất định, mong các bạn sinh

viên, độc giả và quý đồng nghiệp đóng góp để chúng tôi hoàn thiện hơn trong

thời gian tới.

Nhóm tác giả

1

PHẦN I. KHÁI QUÁT VỀ LUẬT QUỐC TẾ VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ

DỤNG TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG HỌC

PHẦN LUẬT QUỐC TẾ

1.1. Giới thiệu về học phần Luật quốc tế

1.1.1. Khái quát về học phần Luật quốc tế

Luật Quốc tế là môn học được xây dựng trên nền tảng Hiến chương Liên

Hợp quốc cùng các văn bản pháp lý quốc tế khác là một môn học bắt buộc trong

chương trình đào tạo cử nhân luật của tất cả các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam

hiện nay. cung cấp các kiến thức cần thiết để người học tiếp cận đến quan hệ

giữa các chủ thể Luật Quốc tế phát sinh trong đời sống quốc tế ở mọi lĩnh vực.

Môn học Luật Quốc tế có các đặc điểm cơ bản sau đây:

- Nội dung của các quan hệ pháp luật quốc tế rất đa dạng từ quan hệ hợp

tác chính trị, kinh tế đến quan hệ hợp tác văn hóa, khoa học kỹ thuật… phát sinh

giữa các chủ thể của Luật Quốc tế. Tính chất của quan hệ pháp luật quốc tế có

tính liên quốc gia, liên chính phủ. Các quốc gia tham gia quan hệ pháp luật quốc

tế có vị trí hoàn toàn bình đẳng với nhau.

- Quan hệ do Luật Quốc tế điều chỉnh chủ yếu là quan hệ giữa các quốc gia

độc lập có chủ quyền. Do đó, không một bất kỳ quốc gia, một cơ quan lập pháp

nào đứng trên quốc gia đặt ra pháp luật bắt buộc quốc gia phải thực hiện. Quy

phạm pháp luật quốc tế được hình thành hoàn toàn dựa trên sự thỏa thuận giữa

các quốc gia cũng như các chủ thể khác của Luật Quốc tế.

- Do tinh chất của các quan hệ do Luật Quốc tế điều chỉnh nên Luật Quốc

tế không có bộ máy cưỡng chế việc thi hành. Chủ thể Luật Quốc tế là người

tham gia vào quá trình xây dựng các nguyên tắc, quy phạm pháp luật quốc tế

nên các chủ thể phải có nghĩa vụ tôn trọng và thực hiện vì lợi ích của chính chủ

thể trong mối tương quan với lợi ích của chủ thể khác và lợi ích chung của cộng

đồng quốc tế. Trong trường hợp có hành vi vi phạm pháp luật quốc tế, việc áp

dụng những biện pháp cưỡng chế sẽ do chính các chủ thể thực hiện dưới hình

thức cưỡng chế riêng lẻ hoặc cưỡng chế tập thể.

2

1.1.2. Mục tiêu của học phần

- Kiến thức: Học phần này nhằm cung cấp cho sinh viên nắm đ ợc những

khái niệm cơ bản, những nguyên tắc cũng nhu những kiến thức lý luận, các chế

định cơ bản của luật quốc tế.

- Kỹ năng: Rèn luyện cho sinh viên khả năng t duy sáng tạo, độc lập

trong việc tiếp thu, nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận và thực tiển.

- Thái độ, chuyên cần: Rèn luyện cho sinh viên thái độ nghiêm túc, chuyên

cần học tập, tích cực tham gia thảo luận,. đóng góp ý kiến cho bài giảng.

1.2. Định hướng sử dụng tài liệu hướng dẫn giải quyết tình huống Luật

quốc tế

1.2.1 Mục tiêu của việc sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống

Luật quốc tế

Mục tiêu của việc sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật

Quốc tế làm tài liệu bổ trợ cho giáo trình học phần Luật Quốc tế nhằm gắn kết

khối kiến thức pháp luật nội dung với phương pháp áp dụng pháp luật và kỹ

năng hành nghề luật trong lĩnh vực pháp luật quốc tế; đáp ứng kiến thức và

chuẩn đầu ra cho sinh viên ngành Luật đã được công bố.

1.2.1.1. Mục tiêu về kiến thức

- Thông hiểu vị trí của Luật Quốc tế cũng như mối quan hệ giữa pháp luật

quốc tế với các quan hệ pháp luật khác trong hệ thống pháp luật giữa các quốc gia;

- Thông hiểu và có khả năng vận dụng các kiến thức pháp luật chuyên sâu

về Luật quốc tế như các nguyên tắc cơ bản của Luật Quốc tế; pháp luật về điều

ước quốc tế; quan hệ giữa dân cư và quốc tịch, chế độ pháp lý; phân định biển

và quy chế pháp lý các vùng biển; quyền ưu đãi miễn trừ ngoại giao và lãnh sự;

giải quyết tranh chấp quốc tế. Học phần giúp người học nhận biết, phân tích,

tổng hợp và độc lập đưa ra quan điểm cá nhân về vấn đề pháp lý phát sinh trong

pháp luật quốc tế; đưa ra được cách thức giải quyết tình huống phát sinh dựa

trên tư duy pháp lý có tính hệ thống.

3

1.2.1.2. Mục tiêu về kỹ năng

Kĩ năng cứng

- Biết cập nhật các văn bản pháp luật quốc tế.

- Biết xây dựng được hệ thống các căn cứ pháp lý, các lập luận tìm và lựa

chọn luận cứ giải quyết các vấn đề pháp lý cụ thể.

- Nhận thức, phân tích, đánh giá đúng các vấn đề pháp lý về Luật Quốc tế.

- Biết phân tích, đánh giá mối liên hệ giữa quy định pháp luật quốc tế với

tình huống pháp lý phát sinh trong lĩnh vực này để nhận diện vấn đề pháp lý cần

giải quyết, từ đó áp dụng đúng các quy định của pháp luật quốc tế để giải quyết

những vấn đề phát sinh trong thực tiễn;

- Có khả năng phân tích, bình luận bản án, quyết định của cơ quan tài phán

quốc tế.

Kĩ năng bổ trợ

- Có kỹ năng làm việc nhóm.

- Có kỹ năng thuyết trình, rèn luyện sự tự tin khi đứng trước đám đông.

1.2.1.3. Mục tiêu về thái độ

- Có ý thức vận dụng các kiến thức và pháp luật đã học trong cuộc sống và

công tác.

- Chủ động vận dụng các kiến thức đã học trong phân tích và giải quyết các

vấn đề của Luật Quốc tế.

- Tuân thủ pháp luật khi tham gia vào các hoạt động được pháp luật quốc tế

điều chỉnh.

- Có tinh thần làm việc nghiêm túc, khoa học.

1.2.1.4. Mục tiêu cụ thể:

- Do các tình huống điển hình được xây dựng trên cơ sở các bản án có thật,

nên khi đưa vào giảng dạy cùng giáo trình học phần Luật Quốc tế, các tình

huống điển hình này nhằm đến các mục tiêu cụ thể sau:

- Các tình huống được xây dựng nhằm minh họa cho một nội dung (vấn đề)

trong khối kiến thức pháp luật nội dung. Cách minh họa này làm cho nội dung

4

(vấn đề) pháp lý được truyền tải trở nên trực quan sinh động, đồng thời còn

chuyển tải thực tiễn áp dụng pháp luật cho người học. Việc minh họa từ tình

huống điển hình được xây dựng từ các bản án có thật tránh tình trạng người dạy

xây dựng tình huống hư cấu giả định phi thực tế.

- Các tình huống điển hình sẽ là cơ sở để xây dựng các bài tập tình huống

giải quyết vấn đề, nhằm đặt ra vấn đề để người học tự giải quyết, nhằm kích

thích và phát huy tính năng động và sáng tạo của người học, rất thích hợp để sử

dụng cho giờ thảo luận (có thể dùng làm bài tập cá nhân hoặc bài tập nhóm).

- Các tình huống điển hình sẽ là cơ sở để xây dựng các bài tập tình huống

tư vấn, yêu cầu người học vận dụng kiến thức đưa ra ý kiến tư vấn giúp đương

sự tránh được các bất lợi xảy ra trong tình huống, nhằm kích thích người học

khả năng tư duy ở cấp độ cao hơn sơ với dạng bài tập tình huống giải quyết vấn

đề, rất thích hợp để sử dụng làm bài tập cá nhân.

- Các tình huống điển hình được xây dựng trên cơ sở các bản án có thật

do đó có khả năng là tình huống thực tế xảy ra mà người học luật sẽ gặp và

đối mặt sau khi ra trường. Việc đưa các tình huống này vào giảng dạy nhằm

trang bị cho sinh viên kiến thức thực tiễn và khả năng tiếp cận thực tế nhanh

chóng sau khi ra trường.

1.2.2. Tiêu chí lựa chọn các bản án làm tình huống của tài liệu hướng dẫn

Luật quốc tế

Nhóm nghiên cứu với mục đích xây dựng Bộ tình huống mà không phải là

lựa chọn bản án, quyết định hoặc diễn biến quan hệ quốc tế điển hình mà chúng

tôi thấy cần thiết để xây dựng tình huống nhằm minh họa cho nội dung giảng dạy.

Vì vậy, tính điển hình của tình huống được xác định trên các tiêu chí như sau:

Tình huống được chọn phải là tình huống chứa đựng các sự kiện pháp lý

nhằm minh họa một hoặc một số vấn đề thực tiễn mà bài học đang đề cập. Ví

dụ, khi học các nguyên tắc cơ bản của Luật quốc tế cần đưa ra các tình huống

thực tiễn áp dụng các nguyên tắc cơ bản nhằm minh họa rèn luyện cho sinh viên

phân tích các tính huống theo tính pháp lý dựa vào các văn bản pháp lý quốc tế.

5

Tình huống phải thể hiện rõ mục đích truyền đạt của giảng viên đối với bài

học mà giảng viên đang giảng dạy. Chẳng hạn, trong bài học về Luật biển quốc

tế là xác định các vùng biển và quy chế pháp lý của các vùng biển thì các tình

huống điển hình phải thể hiện được mục đích là làm cho sinh viên hiểu rõ về lý

thuyết và thực tiễn thông qua giải quyết tình huống đó như: nắm được quy định

về xác định các vùng biển như thế nào, căn cứ pháp lý nào, ý nghĩa của đường

cơ sở. Yêu cầu về tình huống phải thể hiện rõ mục đích truyền đạt của giảng

viên đối với bài học mà giảng viên đang giảng dạy không chỉ đảm bảo khối

lượng kiến thưc giảng viên truyền đạt cho sinh viên mà còn làm cơ sở để giảng

viên có thể bổ sung tình huống.

Tính huống có thật được ưu tiên lựa chọn, tuy nhiên đề tài không loại trừ khả

năng sử dụng tình huống giả định. Vì Luật quốc tế là một ngành luật điều chỉnh

mọi lĩnh vực giữa các chủ thể luật quốc tế nên để đảm bảo cho tính đa dạng và

phực tạp của các quan hệ quốc tế đó, tình huống giả định cần được đưa vào sử

dụng. Hơn nữa, mục tiêu đào tạo cử nhân luật của trường Đại học Luật – Đại học

Huế là đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao, vậy muốn nâng cao chất lượng

thì sinh viên phải có khả năng tư duy và giải quyết tình huống thực tế.

Tình huống phải nhằm giải quyết được một hoặc một số vấn đề pháp lý liên

quan. Nhằm đảm bảo kiến thức lý thuyết và thực tiễn được truyền đạt một cách

song song có hiệu quả.

1.2.3. Đối tượng sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế

Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật Quốc tế hướng tới đối tượng

sử dụng bao gồm người dạy và người học.

- Người dạy sử dụng thống nhất Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình

huống Luật quốc tế để hướng dẫn hoạt động học tập của người học. Việc sử

dụng thống nhất giữa nhiều người cùng dạy với duy nhất một Tài liệu Hướng

dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế sẽ tránh được tình trạng người dạy

cùng vấn đề nội dung lại có quan điểm trái chiều, gây hoang mang cho người

học. Ngoài ra, người dạy có thể linh hoạt sử dụng các tình huống điển hình,

6

tránh trường hợp một tình huống minh họa/bài tập lại được giới thiệu lặp đi

lặp lại ở nhiều lớp khác nhau, lớp học sau có thể hỏi lớp học trước và năm bắt

được nội dung. Đồng thời, với Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật

quốc tế đã được biên soạn, qua quá trình dạy, người dạy sẽ có nhu cầu và

động lực để bổ sung, điều chỉnh, hoàn thiện Tài liệu Hướng dẫn giải quyết

tình huống Luật quốc tế mỗi năm.

- Người học được sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật

quốc tế dưới sự hướng dẫn của người dạy. Việc sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải

quyết tình huống Luật quốc tế đòi hỏi người học phải có sự nghiên cứu, chuẩn bị

trước giờ lên lớp, kích thích người học khả năng tìm tòi, nghiên cứu.

1.2.4. Tiêu chí đánh giá kết quả đạt được của người học

1.2.4.1. Đối với cá nhân người học

* Về kỹ năng

- Kỹ năng viết đối với dạng bài tập tư luận: viết ngắn gọn; diễn đạt chặt

chẽ, mạch lạc; không có lỗi soạn thảo (không có khoảng cách trước dấu chấm,

dấu phẩy hay sau dấu chấm phải viết hoa...).

- Kỹ năng thuyết trình đối với dạng bài tập thuyết trình: trình bày rõ ràng,

mạch lạc, lập luận logic, tự tin chủ động.

- Kỹ năng làm việc độc lập, tự nghiên cứu tài liệu, văn bản (tìm, đọc, phân

tích…): phải tìm đọc và khai thác tài liệu mà đề cương yêu cầu.

* Về nội dung kiến thức:

- Nắm được kiến thức liên quan nội dung pháp lý của bài học (lý luận pháp

lý và pháp luật thực định) để phân tích/đánh giá/giải quyết/tư vấn tình

huống/vấn đề.

* Về thái độ:

- Người nghiên cứu có thái độ tự giác, tập trung, chủ động, tích cực, cầu thị

ham học hỏi.

7

1.2.4.2. Đối với nhóm sinh viên

* Về kỹ năng

- Kỹ năng của cá nhân trong nhóm: lắng nghe, chất vấn, tư duy phản biện,

thuyết phục, tôn trọng, trợ giúp, sẽ chia, phối hợp

- Kỹ năng của nhóm: Cần chia sẻ thông tin và nguồn lực; Thống nhất về

phương thức thực hiện; Tôn trọng và khích lệ nhau; Các thành viên nhóm có thể

rèn luyện được kỹ năng phản biện vấn đề; Nhận diện xem nhóm hoặc cá nhân

mình đang ở đâu, nhanh chóng chuyển sang sự thay đổi.

* Về nội dung kiến thức:

Nắm được kiến thức liên quan nội dung pháp lý của bài học (lý luận pháp

lý và pháp luật thực định) để phân tích/đánh giá/giải quyết/tư vấn tình

huống/vấn đề .

* Về thái độ:

Ý thức tôn trọng pháp luật quốc tế, bảo vệ các quyền của chủ thể được

pháp luật quốc tế quy định khi bị xâm phạm; Đoàn kết, giúp đỡ, sẻ chia, trách

nhiệm với cộng đồng.

1.3. Phương pháp sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật

quốc tế

1.3.1. Phân bổ thời gian và hình thức học tương ứng

1.3.1.1. Phân bổ thời gian

Để sử dụng hiệu quả Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế

cần sử dụng kết hợp đối chiếu đề cương chi tiết học phần Luật quốc tế cho từng

ngành Luật học hay Luật Kinh tế đã được nhà trường phản biện và thông qua

(Đề cương chi tiết học phần Luật quốc tế được giới thiệu trong quá trình nghiên

cứu). Theo đó, thời lượng phân bổ chi tiết cho từng chủ đề của mỗi vấn đề tiếp

cận có thể có sự khác nhau, tùy thuộc vào đặc trưng của mỗi ngành học. Chẳng

hạn, đối với ngành Luật học, các tình huống điển hình trong mỗi nội dung ở mỗi

chương được phân bổ thời gian tương đối có sự đồng đều. Trong đó, nhấn mạnh

ở một số chương về các nguyên tắc cơ bản của Luật Quốc tế; Luật điều ước

8

quốc tế; Luật biển quốc tế và giải quyết tranh chấp. Trong khi đó, đối với ngành

Luật kinh tế có thể đặt yêu cầu người học tiếp cận nhiều ở góc độ giải quyết các

tranh chấp về Luật điều ước quốc tế, giải quyết tranh chấp về biên giới, lãnh

thổ...Tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh rằng, quan hệ pháp Luật Quốc tế điều

chỉnh hầu hết các quan hệ phát sinh trong mọi lĩnh vực trong quan hệ quốc tế.

Song trên thực tế, việc giải quyết các tranh chấp hoặc yêu cầu về quốc tế lại chủ

yếu phát sinh trên một số quan hệ chủ đạo như việc tuân thủ các nguyên tắc cơ

bản của Luật Quốc tế, giải quyết tranh chấp về luật biển, biên giới lãnh thổ,

...Do đó, sự phân bổ thời lượng sử dụng cho Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình

huống Luật quốc tế cũng tính đến các yếu tố này để có sự cân đối hài hòa hợp lí;

đảm bảo tính logic và đáp ứng yêu cầu cần thiết cho cả người học và người

nghiên cứu.

1.3.1.2. Hình thức sử dụng

Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế được sử dụng trong

quá trình nghiên cứu các quy phạm pháp luật tại lớp học. Tài liệu này mang tính

chất bổ trợ cho quá trình dạy và học cũng như nghiên cứu chuyên sâu về mọi

lĩnh vực trong quan hệ quốc tế. Do đó, phần lớn các tình huống trong tài liệu này

được giảng viên định hướng và gợi mở cho sinh viên tiếp cận kết hợp với việc

sử dụng các tài liệu học tập khác để qua đó có thể làm sáng tỏ vấn đề theo chủ

điểm nghiên cứu.

Mặt khác, Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế được sử

dụng kết hợp trong quá trình giảng dạy Lý thuyết song song với thực hành.

Thông qua các tình huống được tóm tắt lại từ các bản án, tranh chấp hoặc yêu

cầu trên thực tế, người học có thể vận dụng các kiến thức đã nắm bắt được để

giải quyết các vấn đề thực tiễn phát sinh.

1.3.2. Yêu cầu đối với giảng viên

Giảng viên trước khi đến lớp cần xác định nội dung cần truyền đạt cho sinh

viên trong buổi học để lựa chọn các tình huống trong Bộ tình huống nhằm đáp

ứng mục tiêu lý thuyết gắn liền với thực tiễn. Trường hợp giảng viên giảng dạy

9

nhiều lớp khác nhau, giảng viên có thể cho sinh viên giải quyết các tình huống

khác nhau nhằm gợi mở khả năng tư duy và tự học của sinh viên. Những tình

huống mà giảng viên đưa ra có thể không phải là tình huống có trong Bộ tình

huống điển hình, nhưng phải đảm bảo các tiêu chí của tình huống điển hình

nhằm đảm bảo thống nhất mục tiêu truyền đạt kiến thức cho sinh viên giữa các

giảng viên giảng dạy môn học Luật quốc tế.

Giảng viên giảng dạy cần thống nhất đáp án được công bố trong Bộ tình

huống.

1.3.3. Phương pháp học đối với cá nhân người học

Việc sử dụng Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế yêu

cầu người học phải nâng cao kĩ năng phân tích lập luận và vận dụng quy định

của pháp luật để giải quyết vấn đề. Quá trình sử dụng, người học có thể tiếp cận

nội dung bằng các phương pháp sau:

- Phương pháp tự nghiên cứu: Đối với cá nhân người học, để sử dụng có

hiệu quả Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế thì việc tự

nghiên cứu vẫn là phương pháp chủ đạo và mang tính quyết định nhất. Để làm

tốt việc này, cá nhân người học cần phải nắm các kiến thức căn bản và có thái

độ nghiên cứu khoa học nghiêm túc. Mặt khác, tài liệu này có thể bao gồm các

bản án hoặc tranh chấp cụ thể, do đó khi nghiên cứu sinh viên cần đọc kỹ các dữ

kiện tình huống, nghiên cứu cách thức giải quyết vụ việc của Tòa án quốc tế,

Trọng tài quốc tế. Từ đó, có thể hình dung được bản chất của vấn đề và đưa ra

hướng giải quyết cho riêng mình.

1.3.4. Phương pháp học đối với nhóm sinh viên

Quá trình học tập, giảng viên có thể yêu cầu nhóm sinh viên cùng hoạt động

nghiên cứu. Phương pháp này có thể phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả tập

thể về tư duy, lập luận, phân tích để từ đó có thể thống nhất ý kiến của cả nhóm.

Tuy nhiên, để có thể sử dụng có hiệu quả phương pháp làm việc nhóm khi giải

quyết các bài tập tình huống được đưa ra trong Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình

huống Luật quốc tế thì nhóm sinh viên cần lưu ý các vấn đề sau:

10

- Lập nhóm cộng tác: nhóm cộng tác có thể do giáo viên ấn định hoặc theo

sự lựa chọn của sinh viên tùy thuộc với đặc điểm tình hình và yêu cầu khi sử

dụng. Tuy nhiên, nhóm cộng tác thường nên chỉ gồm khoảng 4-5 sinh viên, vì

nếu số lượng nhóm lớn sẽ không phát huy được các yếu tố tư duy của tất cả các

thành viên.

- Phương pháp tranh luận: bài tập tình huống được đưa ra sẽ xác định các

chủ đề hoặc nội dung có định hướng. Do đó, dựa vào các vấn đề đã được gợi mở

tất cả các thành viên đều phải đưa ra quan điểm và chính kiến của mình. Các

sinh viên trong nhóm có thể chia sẻ với nhau những gì mình nghĩ và lên ý tưởng

cho việc giải quyết tình huống. Tuy nhiên, cũng cần chú ý rằng nếu phương

pháp làm việc nhóm được áp dụng tại lớp học thì cần chú ý về mặt thời gian. Để

động viên khích lệ thái độ làm việc giảng viên có thể đánh giá kết quả làm việc

vào thang điểm quá trình.

- Phương pháp thuyết trình: Kết quả làm việc nhóm sẽ được báo cáo viên

của nhóm thuyết trình trước lớp. Tuy nhiên, báo cáo viên thông thường sẽ được

chỉ định bằng một sinh viên tích cực và được tin tưởng nhất. Điều này dễ dẫn

đến tình trạng không phát huy được yếu tố tập thể. Do đó, quá trình thảo luận

nhóm sinh viên cần yêu cầu tất cả các thành viên nhóm đều tham gia và sẵn sàng

báo cáo khi giáo viên yêu cầu. Mặt khác, việc báo cáo kết quả thảo luận nhóm

cần nêu chủ điểm của vấn đề rõ ràng, căn cứ pháp lý mạch lạc từ đó chứng minh

cho luận điểm của mình.

1.4. Hướng dẫn một số kỹ năng thiết yếu cần có để sử dụng Tài liệu Hướng

dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế

1.4.1. Kỹ năng đọc giáo trình, sách chuyên khảo, bài viết trên các tạp chí

chuyên ngành luật

Hiện tại, phần lớn các cơ sở đào tạo Luật trên cả nước đều có giáo trình

hoặc sách chuyên khảo. Tuy nhiên, khi nghiên cứu về giáo trình hoặc sách

chuyên khảo cũng như bài viết trên tạp chí, người học cần xác định rõ chủ đề

nghiên cứu và tập trung cho chủ đề đó. Người học cần có dàn ý, đề cương cho

11

từng vấn đề cụ thể; nghiên cứu kĩ nội dung mà tác giả lập luận về vấn đề từ đó

đối chiếu so sánh bình luận dựa trên quan điểm của cá nhân. Giáo trình, sách

chuyên khảo, bài viết trên tạp chí thực chất là cách nhìn nhận đánh giá về quy

định của pháp luật về một lĩnh vực nhất định nào đó, do đó khi tiếp cận nghiên

cứu các quan điểm của các tác giả, bản thân mỗi chúng ta đều có thể đánh giá để

đưa ra quan điểm chính kiến hoặc ngay cả sự phản biện của riêng mình. Tuy

nhiên, cũng cần phải thừa nhận rằng các nguồn tài liệu nói trên thực sự rất cần

thiết và là nguồn tài liệu quý giá để chúng ta có thể nhìn nhận đánh giá vấn đề

đa chiều và toàn diện hơn.

1.4.2. Kỹ năng phân tích và bình luận bản án/quyết định của cơ quan có thẩm

quyền

Kỹ năng phân tích và bình luận bản án/quyết định của cơ quan có thẩm

quyền là một trong những kĩ năng khó nhưng hết sức cần thiết đối với người

nghiên cứu luật nói chung. Để rèn luyện tốt kĩ năng này đòi hỏi người nghiên

cứu phải có kiến thức chuyên sâu về Luật chuyên ngành; am hiểu những vấn đề

pháp lý, những quy phạm pháp luật được văn bản quy phạm pháp luật điều

chỉnh. Trên cơ sở đó, người nghiên cứu tự mình đặt ra các vấn đề mà nội dung

bản án/quyết định đề cập và từ đó đưa ra các nhận định về hướng giải quyết của

vụ việc. Để làm được các vấn đề nêu trên, người phân tích và bình luận bản

án/quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần trang bị cho mình hệ

thống kiến thức pháp lý cơ bản, chuẩn bị chu đáo các văn bản pháp luật có liên

quan đến vấn đề được đề cập.

1.4.3. Định hướng kỹ năng giải quyết tình huống

Đối với việc sử dụng tài liệu học tập Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình

huống Luật quốc tế thì việc vận dụng các kỹ năng xác định vấn đề và giải quyết

tình huống là điều vô cùng quan trọng. Đặc biệt, mỗi một vụ việc phát sinh trong

thực tế là một tình huống với những tình tiết khác nhau, do đó việc vận dụng các

kĩ năng mềm trong việc phát hiện vấn đề, áp dụng quy phạm pháp luật để giải

quyết các trường hợp cụ thể là rất cần thiết. Để giải quyết tốt các tình huống

12

điển hình trong Tài liệu Hướng dẫn giải quyết tình huống Luật quốc tế, người

học cần thực hiện tốt các bước theo các định hướng sau:

Bước 1. Hướng dẫn sinh viên tìm ra các vấn đề pháp lý trong vụ việc

có liên quan đến bài giảng

Vấn đề pháp lý trong vụ việc là những tranh chấp quốc tế, tức là sự bất

đồng về việc giải quyết tình huống bất kỳ nào giữa các chủ thể Luật Quốc tế.

Việc xác định các vấn đề này giúp sinh viên hiểu rõ được vấn đề cốt lõi của

tranh chấp quốc tế và tìm ra được hướng giải quyết rõ ràng và hợp lý nhất.

Những vấn đề pháp lý này có thể liên quan trực tiếp đến bài giảng và cũng

có thể liên quan đến các bài giảng khác của từng chương, từng chủ đề. Từ đó,

sinh viên sẽ sử dụng các kỹ năng lập luận, phân tích, tổng hợp để liên kết tình

huống trên thực tế với chuỗi kiến thức lý thuyết được học.

Bước 2. Hướng dẫn sinh viên tìm ra các văn bản pháp luật có liên

quan, các quy định được áp dụng trong bản án

Giải quyết một tình huống điển hình trong ngành Luật luôn yêu cầu người

học phải đưa ra các căn cứ pháp lý cụ thể khi giải quyết. căn cứ vào Điều nào,

Khoản nào của văn bản Quy phạm pháp luật quốc tế nào để giải quyết tình

huống đó. Việc chỉ ra các căn cứ pháp lý cụ thể sẽ giúp tình huống được giải

quyết một cách rõ ràng, đúng pháp luật, đồng thời đã thể hiện người học có sự

tìm tòi nghiên cứu về tình huống đã được đặt ra.

Đặc thù của môn học Luật Quốc tế là ngoài việc sử dụng loại nguồn thành

văn là Điều ước quốc tế thì loại nguồn bất thành văn là Tập quán quốc tế cũng

đóng vai trò rất lớn trong giải quyết các tranh chấp quốc tế.

Việc đưa ra căn cứ pháp lý không phải theo phương pháp liệt kê. Việc viện

dẫn quy định nào trước, quy định nào sau cũng là một kỹ năng quan trọng mà

giảng viên cần rèn luyện cho sinh viên. Khi nêu căn cứ pháp lý để giải quyết

tình huống phải nêu rõ nội dung của điều khoản đó, nếu trong một Điều có nhiều

đoạn nói về nhiều vấn đề khác nhau thì có thể viện dẫn đoạn nào trực tiếp điều

chỉnh về quan hệ mà tình huống đang đề cập.

13

Bước 3. Hướng dẫn sinh viên cách lập luận giải quyết tình huống

Một trong những công cụ quan trọng dẫn đến thành công của người luật sư,

thẩm phán, kiểm sát viên,.. là lập luận sắc bén. Vì vậy, lập luận là kỹ năng

không thể thiếu của sinh viên chuyên ngành luật. Lập luận phải dựa trên cơ sở

quy định của pháp luật hiện hành về vấn đề cần giải quyết. Sau khi đưa ra cơ sở

pháp lý, bước quan trọng tiếp theo là lập luận như thế nào để giải quyết tình

huống. Trong giải quyết tình huống, bước thứ hai (trình bày căn cứ pháp lý) và

bước thứ ba (lập luận giải quyết tình huống) có mối liên hệ mật thiết với nhau.

Trong quá trình lập luận cũng có thể xuất hiện căn cứ pháp lý, tuy nhiên căn cứ

này chỉ nhằm mục đích phân tích để chứng minh cho quan điểm của người giải

quyết tình huống, vì vậy, để tránh nhầm lẫn giữa hai loại căn cứ pháp lý này cần

xác định đâu là căn cứ pháp lý chính để giải quyết tình huống và đâu là căn cứ

pháp lý đưa vào phần lập luận để chứng minh quan điểm.

Bước 4. Kết luận về giải quyết tình huống

Sau khi đã trình bày lập luận thì người giải quyết tình huống cần chốt lại

vấn đề một cách chắc chắn trên cơ sở quy định của luật. Đó chính là kết luận về

việc giải quyết tình huống. Kết luận là khẳng định của người giải quyết tình

huống, do vậy kết luận phải được đưa ra sau khi người giải quyết tình huống đã

phân tích các tình tiết được đề cập trong tình huống trên cơ sở quy định của

pháp luật. Để thuyết phục người nghe/ người đọc thì kết luận phải cho họ thấy

cơ sở pháp lý để tin vào. Kết luận tình huống vừa dựa trên cơ sở pháp lý vừa căn

cứ vào tình hình thực tế khi áp dụng tình huống đó. Do đó, không được vội vàng

kết luận khi chưa phân tích sự việc trên cơ sở pháp lý và thực tiễn áp dụng.

14