Quyền lựa chọn tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng theo mẫu có thỏa thuận trọng tài của người tiêu dùng theo án lệ số 42/2021/AL
QUYỀN LỰA CHỌN TÒA ÁN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG THEO
MẪU CÓ THỎA THUẬN TRỌNG TÀI CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG THEO ÁN LỆ
SỐ 42/2021/AL
PGS. TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung
ThS. Huỳnh Thị Nam Hải
Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Luật
Đại học quốc gia TP.HCM (VNU –HCM)
Tóm tắt
Bài viết này giới thiệu một số vấn đề chung về quyền lựa chọn Tòa án giải quyết
tranh chấp của người tiêu dùng trong trường hợp hợp đồng theo mẫu có thỏa thuận
trọng tài cũng như nội dung và ý nghĩa của giải pháp pháp lý được đưa ra trong án lệ số
42/2021/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày
24/02/2021 và được công bố theo Quyết định số 42/QĐ-CA ngày 12/3/2021 của Chánh
án Tòa án nhân dân tối cao. Có thể thấy giải pháp pháp lý trong án lệ nêu trên sẽ đảm
bảo cho việc giải quyết các vụ việc liên quan đến quyền lựa chọn Tòa án giải quyết tranh
chấp của người tiêu dùng trong trường hợp hợp đồng theo mẫu có thỏa thuận trọng tài
được thống nhất, từ đó góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng
- bên yếu thế hơn trong quan hệ hợp đồng.
Từ khóa: Án lệ số 42/2021/AL, quyền lựa chọn Tòa án, người tiêu dùng, hợp đồng theo
mẫu, thỏa thuận trọng tài.
1. Tổng quan về quyền lựa chọn Tòa án của nguyên đơn và án lệ
1.1. Khái quát chung về quyền lựa chọn Tòa án của nguyên đơn trong vụ án dân sự
Lĩnh vực dân sự là một lĩnh vực phong phú và đa dạng, trong đó các bên trong
quan hệ dân sự, bao gồm hợp đồng, xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự
của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết và thỏa thuận, miễn không vi phạm điều
cấm của luật, không trái đạo đức xã hội369.
Bởi xuất phát điểm như vậy, nên khi xảy ra tranh chấp, pháp luật về tố tụng dân sự
cũng dành cho các chủ thể trong quan hệ dân sự các quyền tự do nhất định trong việc
định đoạt quyền và nghĩa vụ tố tụng của mình. Điều này thể hiện rõ qua các nguyên tắc
trong luật tố tụng dân sự, như quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp;
quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự trong việc khởi kiện, thay đổi yêu cầu
khởi kiện; hòa giải trong tố tụng dân sự…370.
Nhằm hiện thực hóa các nguyên tắc đó, quyền được lựa chọn Tòa án của nguyên
đơn trong vụ án dân sự đã được pháp luật tố tụng dân sự ghi nhận và tìm thấy rõ nét nhất
369 Khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015.
370 Xem Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 từ Điều 3 đến Điều 25 về những nguyên tắc cơ bản trong tố tụng dân sự.
200
tại Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Theo đó, nguyên đơn có quyền lựa chọn
Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi có tài sản khi không biết
nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn; Tòa án nơi có trụ sở hoặc nơi có chi nhánh để giải
quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động của chi nhánh; Tòa án nơi nguyên đơn cư trú,
làm việc, có trụ sở hoặc nơi xảy ra thiệt hại để giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại
ngoài hợp đồng…
Như vậy, theo tinh thần của điều luật này, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị
cho là xâm phạm, nguyên đơn có thể lựa chọn Tòa án nào mà nguyên đơn cảm thấy thuận
tiện trong việc giải quyết vụ việc nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của
mình để gửi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu. Có thể thấy việc công nhận quyền này của
nguyên đơn trong việc lựa chọn Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thể hiện tính
hiện đại, tính nhân văn của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành, giúp cho việc
giải quyết tranh chấp dân sự thực sự có tính khả thi.
Ngoài Bộ luật Tố tụng dân sự ghi nhận những vấn đề chung, quyền lựa chọn Tòa
án của nguyên đơn trong giải quyết các vụ án dân sự còn được thể hiện ở nhiều văn bản
luật khác nhau, cho những trường hợp đặc biệt.
Trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, để bảo vệ cho người tiêu dùng
cá nhân thường là bên yếu thế trong các giao dịch dân sự với bên cung cấp hàng hóa và
dịch vụ, Điều 38 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 khi quy định về điều
khoản thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng đã ghi nhận rằng: “Tổ chức, cá nhân kinh do-
anh hàng hóa, dịch vụ phải thông báo về điều khoản trọng tài trước khi giao kết hợp đồng
và được người tiêu dùng chấp thuận. Trường hợp điều khoản trọng tài do tổ chức, cá
nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đưa vào hợp đồng theo mẫu hoặc điều kiện giao dịch
chung thì khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng là cá nhân có quyền lựa chọn phương
thức giải quyết tranh chấp khác.” Điều này có nghĩa rằng, đối với các hợp đồng theo mẫu
hoặc các hợp đồng mà trong đó bên soạn thảo là bên kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đưa ra
những điều khoản chung, thì khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng là cá nhân có quyền
được lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác như là Tòa án, mặc dù có tồn tại
điều khoản trọng tài trong hợp đồng. Quy định này thực sự cần thiết và hợp lý trong bối
cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay, nhằm đảm bảo cho sự phát triển
bền vững của nền kinh tế thị trường đa dạng và phong phú thông qua việc bảo vệ quyền
lợi người tiêu dùng, đích đến của hoạt động giao thương.
Cũng phải nói thêm rằng quy định trên hoàn toàn không trái với Luật Trọng tài
thương mại năm 2010. Cụ thể, mặc dù Điều 6 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 có
quy định trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài mà một bên khởi
kiện tại Toà án thì Toà án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thoả thuận trọng tài vô hiệu
hoặc thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được, tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng, Điều 17 của Luật này đã đưa ra một quy định ngoại lệ. Đó là “đối với các tranh
chấp giữa nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người tiêu dùng, mặc dù điều khoản trọng
tài đã được ghi nhận trong các điều kiện chung về cung cấp hàng hoá, dịch vụ do nhà
cung cấp soạn sẵn thỏa thuận trọng tài thì người tiêu dùng vẫn được quyền lựa chọn
201
Trọng tài hoặc Tòa án để giải quyết tranh chấp. Nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ chỉ được
quyền khởi kiện tại Trọng tài nếu được người tiêu dùng chấp thuận.” Như vậy, cả Luật
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng lẫn Luật Trọng tài thương mại năm 2010 đều công
nhận một nguyên tắc chung, đó là nếu trong hợp đồng theo mẫu có ghi nhận sẵn điều
khoản trọng tài thì người tiêu dùng được quyền lựa chọn trọng tài hoặc Tòa án để khởi
kiện bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Ở đây, có thể thấy cả hai luật trên đều nhấn mạnh quyền lựa chọn Tòa án của
nguyên đơn là người tiêu dùng chỉ xảy ra đối với hợp đồng theo mẫu hoặc những hợp
đồng mà ở đó nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ ghi nhận sẵn những điều kiện chung về
cung cấp hàng hóa, dịch vụ trong đó có điều khoản về giải quyết tranh chấp bằng trọng
tài. Chúng tôi không bàn sâu về hợp đồng theo mẫu mà ở đó các bên có hay không có
quyền tự do thỏa thuận, nhưng rõ ràng trên thực tế, đối với các loại hợp đồng theo mẫu
này, người tiêu dùng chỉ được quyền chọn tham gia hoặc không cho toàn bộ các điều
khoản trong hợp đồng và không có quyền bỏ bớt hay thay đổi những điều khoản mà họ
cho là chưa phù hợp. Do vậy, việc quy định quyền lựa chọn trọng tài hoặc Tòa án của
nguyên đơn là người tiêu dùng trong trường hợp này theo chúng tôi thực sự là cần thiết,
tiến bộ và phù hợp với thực tiễn cuộc sống nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người
tiêu dùng.
1.2. Khái quát chung về án lệ tại Việt Nam
Cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và
ban hành án lệ, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 có hiệu lực thi hành từ ngày
1/7/2015 lần đầu tiên đã ghi nhận tại Điểm c Khoản 2 Điều 22 rằng Hội đồng Thẩm pháp
Tòa án nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao có nhiệm vụ “lựa chọn các
bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, có tính chuẩn mực của các Tòa án, tỗng kết
phát triển thành án lệ và công bố án lệ để các Tòa án nghiên cứu, viện dẫn trong xét xử”.
Nhằm thực thi quy định trên, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành
Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP ngày 28/10/2015 về quy trình lựa chọn, công bố và áp
dụng án lệ. Đây chính là cơ sở pháp lý vững chắc, rõ ràng để việc xây dựng, ban hành và
áp dụng án lệ được đưa vào thực tế cuộc sống.
Theo đó, án lệ là những lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu
lực pháp luật của Tòa án về một vụ việc cụ thể được Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân
dân tối cao lựa chọn và được Chánh án Toà án nhân dân tối cao công bố là án lệ để các
Toà án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử371.
Tuy nhiên, qua 4 năm áp dụng, Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP đã bộc lộ nhiều
hạn chế gây cản trở cho việc xây dựng và áp dụng án lệ trên thực tiễn. Vì lẽ đó, ngày
18/6/2019, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số
04/2019/NQ-HĐTP về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ để thay thế cho Nghị
quyết 03/2015. So với Nghị quyết cũ, chúng tôi nhận thấy Nghị quyết 04/2019 có nhiều
371 Điều 1 Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP ngày 28/10/2015 về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ; Điều
1 Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP ngày 18/6/2019 về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ để thay thế cho
Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP.
202
điểm thay đổi tích cực và hợp lý hơn, như về tiêu chí lựa chọn án lệ, đề xuất bản án để
phát triển thành án lệ…
Cụ thể, Điều 2 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP quy định về tiêu chí lựa chọn án lệ
có nêu án lệ được lựa chọn phải có giá trị làm rõ các quy định của pháp luật còn nhiều
cách hiểu khác nhau, phân tích, giải thích các vấn đề, sự kiện pháp lý và chỉ ra nguyên
tắc, đường lối xử lý, quy phạm pháp luật cần áp dụng trong một vụ việc cụ thể hoặc thể
hiện lẽ công bằng đối với những vấn đề chưa có điều luật quy định cụ thể; có tính chuẩn
mực; và có giá trị hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử. Dựa trên các tiêu
chí này, cá nhân, cơ quan, tổ chức bất kỳ hoặc Tòa án các cấp có thể gửi đề xuất bản án,
quyết định đã có hiệu lực của Tòa án cho Tòa án nhân dân tối cao để xem xét, phát triển
thành án lệ372.
Như vậy, để trở thành án lệ, theo chúng tôi, tiêu chí đầu tiên cũng là tiêu chí quan
trọng nhất là bản án, quyết định phải chứa đựng những lập luận, phân tích nhằm làm rõ
điều luật cần được áp dụng cho trường hợp cụ thể nào đó, bởi lẽ có nhiều cách hiểu khác
nhau về cùng một vấn đề, hoặc dựa trên lẽ công bằng để đưa ra các giải pháp cho những
vấn đề pháp lý chưa có điều luật điều chỉnh. Vế thứ hai của tiêu chí này cũng chính là
điểm mới của Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP so với Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP.
Chúng tôi cho rằng sự bổ sung này là thực sự cần thiết và phù hợp với pháp luật dân sự
và tố tụng dân sự hiện hành của Việt Nam373, phản ảnh đúng bản chất của việc ban hành
án lệ.
Thiết nghĩ đây là tiêu chí quan trọng cần đảm bảo trong việc lựa chọn và công bố
án lệ nhằm bù đắp cho những khiếm khuyết của pháp luật thành văn. Trong khi đó tiêu
chí “có giá trị hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử” chỉ là mục đích của
việc sử dụng án lệ. Thật vậy, tiêu chí lựa chọn án lệ nên được hiểu theo hướng là những
yếu tố cần có để có thể được lựa chọn làm án lệ nhằm giúp các tòa án sử dụng cho các vụ
việc tương tự về sau. Và khi trở thành án lệ thì sẽ góp phần đảm bảo sự thống nhất trong
việc áp dụng pháp luật trong xét xử do không còn nhiều cách hiểu khác nhau đối với
cùng một vấn đề pháp lý hoặc khoảng trống pháp lý đã được lắp đầy. Điều này cũng phù
hợp với quan điểm của những nước có bề dày kinh nghiệm về áp dụng án lệ như Hoa Kỳ
hay Pháp…374.
2. Án lệ số 42/2021/AL về quyền lựa chọn Tòa án giải quyết tranh chấp của người
tiêu dùng trong trường hợp hợp đồng theo mẫu có thỏa thuận trọng tài
Trong mục này, trước tiên chúng tôi sẽ giới thiệu những nội dung cơ bản của Án lệ
số 42/2021/AL (2.1.) và một vài bình luận sẽ được trình bày ở phần tiếp theo (2.2).
2.1. Nội dung cơ bản về Án lệ số 42/2021/AL
372 Điều 3 Nghị quyết số 04/2019/NQ-HĐTP ngày 18/6/2019 về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ.
373 Điều 6 Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 45 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.
374 Xem thêm: Nguyễn Thị Hồng Nhung (Chủ biên), Sách chuyên khảo Án lệ trong giải quyết vụ việc dân sự, NXB
ĐHQG TP.HCM, TP.HCM, 2018, trang 51-72.
203
- Nguồn án lệ: Bản án sơ thẩm số 54/2018/DS-ST ngày 16/11/2018 của Tòa án nhân dân
thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa về vụ án dân sự “Tranh chấp hợp đồng dịch vụ”
giữa nguyên đơn là bà Nguyễn Thị Long T và ông Nguyễn Hoàng S với bị đơn là Công
ty TNHH Khu du lịch V..
- Vị trí nội dung án lệ: Đoạn 9 phần “Nhận định của Tòa án”.
- Khái quát nội dung của án lệ:
+ Tình huống án lệ: Trong hợp đồng theo mẫu giao kết với người tiêu dùng có
điều khoản lựa chọn Trọng tài nước ngoài để giải quyết tranh chấp. Khi xảy ra tranh
chấp, người tiêu dùng khởi kiện ra Tòa án Việt Nam.
+ Giải pháp pháp lý: Trường hợp này, phải xác định người tiêu dùng không lựa
chọn trọng tài và có quyền lựa chọn Tòa án Việt Nam giải quyết.
+ Quy định của pháp luật liên quan đến án lệ: Điều 38 Luật Bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng năm 2010; Điều 17 Luật Trọng tài thương mại năm 2010; Khoản 3 Điều
26, khoản 1 Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; Khoản 5 Điều 4 Nghị quyết số
01/2014/NQ-HĐTP ngày 20/3/2014 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
hướng dẫn thi hành một số quy định Luật Trọng tài thương mại.
-
Từ khóa của án lệ: “Hợp đồng theo mẫu thỏa thuận lựa chọn Trọng tài nước
ngoài”; “Người tiêu dùng”; “Lựa chọn Tòa án Việt Nam”.
2.2. Bình luận Án lệ số 42/2021/AL
Như đã trình bày ở trên, về nguyên tắc, các bên trong hợp đồng có quyền tự do
thỏa thuận nội dung của hợp đồng, trừ trường hợp vi phạm điều cấm pháp luật hoặc trái
đạo đức xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, trong một số trường hợp sự tự do thỏa thuận này
có thể bị lu mờ, đặc biệt đối với loại hợp đồng theo mẫu. Đây là hình thức hợp đồng được
sử dụng khá thường xuyên vì nó tiết kiệm chi phí, thời gian soạn thảo hợp đồng cũng như
tạo nên sự thuận lợi cho các bên khi thực hiện các giao dịch dân sự. Tuy vậy, hình thức
hợp đồng này đôi khi lại làm ảnh hưởng đến quyền lợi của bên yếu thế hơn trong hợp
đồng do họ không được trực tiếp thỏa thuận các điều khoản trong hợp đồng và không
có cách nào khác ngoài việc từ chối giao kết nếu không đồng ý với bất kỳ điều khoản
nào, hoặc đồng ý giao kết đồng nghĩa với việc phải chấp nhận toàn bộ các nội dung
điều khoản trong hợp đồng. Do vậy, việc có thể sẽ phải gánh chịu những rủi ro, ảnh
hưởng đến quyền lợi chính đáng của bên yếu thế hơn là điều không thể tránh khỏi.
Ngày nay, hầu hết quan hệ giao dịch giữa tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa,
dịch vụ và người tiêu dùng thường được xác lập thông qua hợp đồng theo mẫu do tổ
chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ soạn thảo. Trong những trường hợp này
người tiêu dùng được xem là bên yếu thế hơn do vậy cần được pháp luật bảo vệ. Đây
cũng là vấn đề thu hút sự quan tâm không chỉ của Việt Nam mà còn của nhiều quốc gia
khác trên thế giới. Khi nhận thấy có hành vi xâm phạm đến quyền và lợi ích của mình,
người tiêu dùng có thể khởi kiện yêu cầu Trọng tài hoặc Tòa án bảo vệ quyền lợi của
mình để giải quyết tranh chấp giữa họ với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.
204
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là trong trường hợp trong hợp đồng theo mẫu giao kết với
người tiêu dùng có điều khoản lựa chọn Trọng tài nước ngoài để giải quyết tranh chấp thì
khi xảy ra tranh chấp người tiêu dùng có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án Việt Nam giải
quyết tranh chấp hay không? Bởi lẽ mặc dù phương thức giải quyết tranh chấp thông qua
trọng tài có nhiều ưu điểm nhưng người tiêu dùng có thể sẽ gặp khó khăn về chi phí trọng
tài, ngôn ngữ, chi phí đi lại do khoảng cách về địa lý…
Như đã bàn luận, việc xác định cơ quan tài phán có thẩm quyền giải quyết các
tranh chấp giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ được
thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, pháp luật về
trọng tài thương mại, pháp luật tố tụng dân sự… Cụ thể, theo quy định từ Điều 38 đến
Điều 40 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 quy định về phương thức trọng
tài; Điều 17 Luật trọng tài thương mại năm 2010; Khoản 5, Điều 4 Nghị quyết số
01/2014/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ngày 20/3/2014 về
thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được đều có quy định thống nhất về vấn đề này.
Theo đó, phương thức trọng tài sẽ được sử dụng khi điều khoản trọng tài được tổ chức, cá
nhân thông báo trước khi ký kết hợp đồng giao dịch và được người tiêu dùng chấp thuận.
Trong trường hợp điều khoản trọng tài do tổ chức, cá nhân đưa vào hợp đồng theo mẫu
hoặc điều kiện giao dịch chung thì khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng là cá nhân có
quyền lựa chọn phương thức khác nếu không nhất trí phương thức trọng tài.
Với những quy định nêu trên, có thể thấy rằng mặc dù điều khoản trọng tài đã
được ghi nhận trong hợp đồng theo mẫu nhưng người tiêu dùng vẫn sẽ có quyền lựa chọn
cơ quan tài phán khác để giải quyết tranh chấp. Nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ chỉ được
quyền khởi kiện tại trọng tài khi có sự đồng ý của người tiêu dùng. Việc ghi nhận quyền
lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp là một trong những quy định góp phần bảo vệ
quyền và lợi ích của người tiêu dùng – người vốn dĩ được xem là bên yếu thế hơn trong
quan hệ tranh chấp với nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ.
Nhằm đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật trong hoạt động xét
xử, quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng đã được ghi
nhận trong án lệ số 42/2021/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
thông qua ngày 23/02/2021 và được công bố bởi Quyết định số 42/QĐ-CA của Chánh án
Tòa án nhân dân tối cao ngày 12/3/2021. Theo đó, vấn đề pháp lý được đặt ra là Tòa án
Việt Nam có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo yêu cầu của người tiêu dùng trong
trường hợp hợp đồng theo mẫu giao kết với người tiêu dùng có điều khoản lựa chọn trọng
tài nước ngoài để giải quyết tranh chấp hay không? Án lệ số 42/2021/AL đã khẳng định
lại một lần nữa trong thực tiễn xét xử quy định về quyền lựa chọn phương thức giải quyết
tranh chấp của người tiêu dùng đã được các nhà làm luật ghi nhận. Cụ thể, giải pháp pháp
lý được án lệ đưa ra là “trường hợp này, phải xác định người tiêu dùng không lựa chọn
trọng tài và có quyền lựa chọn Tòa án Việt Nam giải quyết”. Có thể thấy giải pháp pháp
lý mà án lệ số 42/2021/AL đưa ra là hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật hiện nay
về vấn đề này. Việc áp dụng chính xác quy định pháp luật trong trường hợp pháp luật quy
định rõ ràng được xem là trách nhiệm của Tòa án trong quá trình trình thực hiện chức
năng xét xử của mình. Điều này có ý nghĩa trong việc hạn chế tình trạng tùy tiện trong
205
việc áp dụng luật, từ đó góp phần đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đảm
bảo nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong quá trình tố tụng.
Tuy nhiên, với những lập luận xuyên suốt từ trên, chúng tôi cho rằng việc ban
hành án lệ số 42/2021/AL về quyền lựa chọn Tòa án của người tiêu dùng là chưa thật sự
cần thiết, làm loãng ý nghĩa và sự cần thiết của án lệ. Như đã nói ở trên, để có thể trở
thành án lệ thì quyết định của Tòa án phải chứa đựng những giải pháp cho những vấn đề
pháp lý mới nảy sinh mà pháp luật chưa có quy định cụ thể hoặc quy định không rõ ràng,
làm cơ sở cho việc giải quyết những vụ việc tương tự trong tương lai. Khi đó, các lập
luận được đưa ra để giải thích cho giải pháp mà Tòa án tuyên bố sẽ trở thành án lệ, giúp
thống nhất việc áp dụng pháp luật. Ở đây, với quyền lựa chọn Tòa án của người tiêu dùng
trong hợp đồng theo mẫu có thỏa thuận trọng tài đã được pháp luật quy định rõ ràng, cụ
thể bởi nhiều văn bản pháp lý có liên quan và không tồn tại sự mâu thuẫn giữa các quy
định đó để có thể hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Việc lựa chọn quy định pháp luật phù
hợp để áp dụng giải quyết vấn đề pháp lý cũng không phức tạp do đã có điều luật trực
tiếp điều chỉnh quan hệ pháp lý.
3. Kết luận
Tóm lại, hiện nay việc các nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ sử dụng hợp đồng theo
mẫu để giao kết với người tiêu dùng là rất phổ biến. Trong đó, nhiều trường hợp hợp
đồng theo mẫu có chứa đựng điều khoản quy định việc giải quyết tranh chấp sẽ do trọng
tài nước ngoài giải quyết. Nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng
là cá nhân, các nhà làm luật Việt Nam đã ghi nhận quyền lựa chọn phương thức giải
quyết tranh chấp cho họ. Không những được ghi nhận trong các quy định của pháp luật,
vấn đề này còn được khẳng định trong án lệ số 42/2021/AL. Điều này đã góp phần giải
thoát người tiêu dùng khỏi ràng buộc về phương thức giải quyết tranh chấp được ấn định
trong hợp đồng mẫu cũng như cho phép người tiêu dùng được quyền lựa chọn phương
thức giải quyết tranh chấp phù hợp nhất với điều kiện của mình. Có thể thấy việc ban
hành án lệ này có ý nghĩa góp phần đảm bảo việc áp dụng chính xác, thống nhất quy định
về vấn đề này từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng trên thực tiễn,
đồng thời củng cố lòng tin của người dân đối với pháp luật. Tuy vậy, theo chúng tôi việc
ban hành án lệ số 42/2021/AL về quyền lựa chọn Tòa án của người tiêu dùng là chưa thật
sự cần thiết bởi lẽ các quy định pháp luật hiện nay đã quy định rõ về vấn đề này. Dù
không có án lệ số 42/2021/AL, các Thẩm phán khi rơi vào trường hợp tương tự vẫn phải
áp dụng pháp luật đúng như những gì đã phân tích ở trên, do quan hệ pháp lý và điều luật
đã quá rõ ràng, không thể hiểu cách khác.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015;
2. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010;
3. Luật Trọng tài thương mại năm 2010;
4. Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014;
206
5. Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP ngày 20/3/2014 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án
nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định Luật Trọng tài thương mại;
6. Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về
ban hành, công bố và áp dụng án lệ;
7. Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
về ban hành, công bố và áp dụng án lệ;
8. Án lệ số 42/2021/AL về về quyền lựa chọn Tòa án giải quyết tranh chấp của người
tiêu dùng;
9. Nguyễn Thị Hồng Nhung (Chủ biên), Sách chuyên khảo Án lệ trong giải quyết vụ
việc dân sự, NXB ĐHQG TP.HCM, TP.HCM, 2018.
207
8 trang
15500
Free
Bạn đang xem tài liệu "Quyền lựa chọn tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng theo mẫu có thỏa thuận trọng tài của người tiêu dùng theo án lệ số 42/2021/AL", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- quyen_lua_chon_toa_an_giai_quyet_tranh_chap_hop_dong_theo_ma.pdf
