Quán triệt và vận dụng sáng tạo triết lí “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giảng dạy các môn lí luận chính trị ở các trường Đại học, Cao đẳng hiện nay
Nguyễn Duy Linh
Quán triệt và vận dụng sáng tạo triết lí
“Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh
trong giảng dạy các môn lí luận chính trị ở các trường
đại học, cao đẳng hiện nay
Nguyễn Duy Linh
Trường Sĩ quan Pháo binh
TÓM TẮT: Giảng dạy các môn lí luận Mác - Lênin là nội dung quan trọng trong
Thanh Mỹ, Sơn Tây, Hà Nội, Việt Nam
chương trình giáo dục và đào tạo cho các đꢀi tượng sinh viên các trường đại
Email: linhpb81@gmail.com
học, cao đẳng trong toàn hệ thꢀng giáo dục. Để nâng cao chất lượng, hiệu
quả giảng dạy các môn lí luận Mác - Lênin, những người làm công tác giảng
dạy phải quán triệt và trung thành với những nguyên lí, nội dung mang tính
cꢀt lõi, nền tảng của nó, đồng thời phải thường xuyên có những cách làm mới
bài giảng với những hình thức, phương pháp giảng dạy sinh động, tạo sự cuꢀn
hút đꢀi với người học, phꢁ hợp với sự vận động phát triển của thực tiễn. Văn
kiện Đại hội đại biểu toàn quꢀc lần thứ XII tiếp tục khẳng đinh: “Kiên định chủ
nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng sáng tạo và phát triển phꢁ
hợp với thực tiễn Việt Nam” [1; tr.199], đồng thời “Đổi mới mạnh mẽ công tác
giáo dục lí luận chính trị, học tập nghị quyết của Đảng” [1; tr.201]. Trong phạm
vi bài viết, tác giả khái quát những nét chính tư tưởng triết lí: “Dĩ bất biến, ứng
vạn biến” của Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó trình bày một sꢀ vấn đề đặt ra trong
việc vận dụng triết lí “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” đꢀi với công tác giảng dạy các
môn lí luận Mác - Lênin ở các trường cao đẳng, đại học hiện nay.
TỪ KHÓA: Hồ Chí Minh; bất biến; vạn biến; giảng dạy lí luận Mác - Lênin.
Nhận bài 17/7/2019 Nhận kết quả phản biện và chỉnh sửa 30/8/2019 Duyệt đăng 25/9/2019.
1. Đặt vấn đề
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Tư tưởng “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí
Minh
Công tác giảng dạy các môn lí luận Mác - Lênin là một
bộ phận trong công tác tư tưởng của Đảng, có vai trò rất
quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng. C.Mác đã chỉ rõ:
“Vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thay thế được
sự phê phán của vũ khí, lực lượng của vật chất chỉ có
thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất, nhưng lí luận
cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất mỗi khi nó xâm nhập
vào quần chúng” [2; tr.580]. V.I.Lênin thường nhấn mạnh
“không có lí luận cách mạng thì cũng không thể có phong
trào cách mạng” [3; tr.30] và chỉ đảng nào được lí luận
tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò
chiến sĩ tiên phong. Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09 tháng
02 năm 2018 của Ban Bí thư về Tiếp tục đổi mới, nâng
cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và
phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
trong tình hình mới, phần mục tiêu xác định: “Thường
xuyên bồi dưỡng lí tưởng cách mạng, xây dựng đạo đức,
lối sống theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là thế hệ trẻ”. Do
vậy, cần phải nâng cao chất lượng giảng dạy lí luận Mác -
Lênin, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi sự phát triển của thực tiễn
đất nước.
Ngày 31 tháng 5 năm 1946, trước khi đi Pháp, Chủ tịch
Hồ Chí Minh nói với cụ Huỳnh Thúc Kháng rằng: Tôi vì
nhiệm vụ quốc dân giao phó phải đi xa ít lâu, ở nhà trăm sự
khó khăn nhờ cậy ở Cụ cùng anh em giải quyết cho. Mong
Cụ “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Thực ra, câu “Dĩ bất biến,
ứng vạn biến” chỉ là một vế trong đôi câu đối hoàn chỉnh
mà vế thứ hai là “Dĩ chúng tâm, vi kỉ tâm” (Lấy tâm chúng
sinh làm tâm của mình) trong nền văn hóa, triết học phương
Đông. Triết lí “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Hồ Chí Minh
không chỉ là sự kế thừa những tinh hoa của triết học Đông
Tây trước đây mà còn có sự vận dụng và phát triển sáng tạo
phép biện chứng duy vật và đưa triết lí đó lên tầm cao mới.
Bản thể là vật chất nhưng nó luôn vận động biến đổi, luôn
chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác; Nó vĩnh viễn, vô
cùng, vô tận; Nó bất biến so với hiện tượng luôn luôn thay
đổi. Mọi sự vật, hiện tượng đều là những dạng cụ thể của
vật chất, có kết cấu hoặc nguồn gốc vật chất, do vật chất
sinh ra. Trong thế giới không có gì khác ngoài quá trình vật
chất đang vận động, chuyển hóa lẫn nhau, là nguồn gốc,
nguyên nhân, kết quả của nhau.
Trong mối quan hệ giữa bất biến và vạn biến, giữa cái
không thay đổi và cái thay đổi, giữa bản thể và hiện tượng,
Số 21 tháng 9/2019
29
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
giữa cái nhất (cái một) và cái đa (cái nhiều),... là vấn đề diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ chưa bị đẩy lùi”.
trung tâm của triết học xuyên suốt từ cổ chí kim, từ Đông
Thực trạng đó đã và đang đặt ra cho công tác giảng dạy
sang Tây. “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” tức là lấy cái bất biến lí luận chính trị nói chung, công tác giảng dạy các môn lí
(không thay đổi) ứng phó với cái vạn biến (cái luôn thay luận Mác - Lênin trong các trường đại học, cao đẳng những
đổi). Ý nghĩa triết lí trên là ở chỗ dù mọi sự vật, hiện tượng thách thức mới. Nó đòi hỏi công tác giảng dạy lí luận chính
thiên sai vạn biệt, phong phú, đa dạng, thay đổi khôn lường trị một mặt phải kiên định với những nguyên tắc mang tính
nhưng đều có sự vận động biến đổi tuân theo những nguyên cơ bản, nền tảng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ
lí, quy luật tất yếu, khách quan của nó. Ứng phó với cái vạn Chí Minh, đồng thời phải đa dạng, sáng tạo trong các hình
biến nhưng không xa rời, vứt bỏ, đánh mất cái bất biến; thức, phương pháp giảng dạy, truyền đạt; Bảo đảm hiệu quả
tuyệt đối không thể tùy tiện thay đổi cái bất biến. Hoàn cảnh cao về mặt định hướng tư tưởng, nhận thức và hành động
luôn thay đổi, cuộc sống cũng như sự nghiệp cách mạng đúng đắn cho mọi đối tượng người học; Góp phần xây dựng,
luôn thay đổi, phát triển, bởi vậy, sách lược trong từng lĩnh củng cố niềm tin khoa học, đưa chủ nghĩa Mác - Lênin thực
vực cụ thể cũng phải mềm dẻo, uyển chuyển, thay đổi (cái sự trở thành nền tảng tư tưởng, đóng vai trò thống trị trong
vạn biến). Nhưng dù có mềm dẻo, uyển chuyển, thay đổi đời sống tinh thần của toàn xã hội; Làm cho mọi HS, SV -
như thế nào đi chăng nữa cũng không được quên mục đích những chủ nhân tương lai của đất nước có nhận thức đúng,
cuối cùng (cái bất biến), bởi nếu không sẽ dễ bị lạc vào cái bản lĩnh chính trị vững vàng, có trách nhiệm cao và hành
mê cung, rừng rậm của vạn biến, cái vụn vặt mà không biết xử mẫu mực trong quá trình học tập, công tác. Để làm được
đường ra. Đó là cái nhìn toàn cảnh có tính chất vĩ mô đối điều đó, trước hết những người làm công tác giảng dạy lí
với cách mạng cả nước. Dĩ nhiên, nếu đi sâu vào từng lĩnh luận Mác - Lênin cần phải nhận thức và thực hiện đúng, đầy
vực, phạm vi nhỏ hơn lại xuất hiện những cái “bất biến” và đủ, triệt để những vấn đề mang tính nguyên tắc (bất biến)
“vạn biến” ở cấp độ nhỏ hơn, trong phạm vi hẹp hơn. Từ đó, trong chuẩn bị và thực hành giảng dạy. Đồng thời, phải vận
ta có cách nhìn nhận, đánh giá một cách biện chứng, mềm dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp giảng dạy,
dẻo, uyển chuyển, nhưng những cái “bất biến” nhỏ này đều tuyên truyền (vạn biến) lí luận Mác - Lênin.
phải hướng đến cái “bất biến” lớn nhất mà ta đã nói ở trên.
2.3. Vận dụng triết lí “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của chủ
tịch Hồ Chí Minh vào giảng dạy lí luận Mác - Lênin trong các
2.2. Sự cần thiết phải vận dụng triết lí “Dĩ bất biến, ứng vạn
biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong công tác giảng dạy lí
luận chính trị ở các trường cao đẳng, đại học hiện nay
Trong giai đoạn hiện nay, đất nước ta đã và đang có
những bước chuyển mình to lớn, thuận lợi, thời cơ và thách
trường cao đẳng, đại học hiện nay
2.3.1. “Tính bất biến” trong giảng dạy lí luận Mác - Lênin ở các
trường cao đẳng, đại học hiện nay
Trong giảng dạy các môn lí luận Mác - Lênin giai đoạn
thức cùng đan xen tồn tại. Sự chống phá quyết liệt của các hiện nay, giảng viên các môn lí luận Mác - Lênin cần quán
thế lực thù địch trong và ngoài nước với nhiều thủ đoạn hết triệt, nắm vững và vận dụng một cách trung thành, sáng tạo
sức tinh vi, xảo quyệt. Chúng lợi dụng những vấn đề mới một số vấn đề mang tính nguyên tắc (bất biến) sau:
nảy sinh trong thực tiễn mà lí luận chưa có sự luận giải thỏa
Thứ nhất, về nội dung giảng dạy: Đội ngũ giảng viên phải
đáng, những tồn tại hạn chế trong tổ chức thực hiện đường nắm chắc những nội dung cốt lõi, mang tính bản chất của
lối chính sách. Ra sức xuyên tạc, phủ nhận bản chất khoa từng môn lí luận Mác - Lênin, từ đó vận dụng một cách
học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ trung thành, sáng tạo phù hợp với từng đối tượng người học
Chí Minh. Nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa, tự diễn trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. Đối với triết học,
biến, tự chuyển hóa, sự tha hóa xuống cấp về đạo đức của bao gồm chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, HS, SV. Thực Nắm chắc và phản ánh chính xác những nguyên lí, quy luật
trạng HS, SV thờ ơ, ngại học và không muốn học các môn chung nhất chi phối sự vận động, phát triển của tự nhiên,
lí luận chính trị; Chất lượng, hiệu quả giảng dạy, học tập các xã hội và tư duy. Giúp người học hình thành thế giới quan,
môn lí luận chính trị nói chung, các môn lí luận Mác - Lênin phương pháp luận khoa học, cách mạng trong nhận thức và
nói riêng còn nhiều hạn chế, bất cập.
cải tạo thế giới. Về kinh tế chính trị Mác - Lênin, người dạy
Chỉ thị số 23 - CT/TW ngày 09 tháng 02 năm 2018 của cần nắm chắc các quan hệ sản xuất, bản chất của phương
Ban Bí thư về Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, quy luật phát triển của quan
quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa hệ sản xuất mới, tiến tới xã hội không còn giai cấp, không
Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới, còn áp bức bóc lột. Còn về chủ nghĩa xã hội khoa học, giảng
đánh giá: “Nhìn chung, chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên viên cần nắm chắc những quy luật làm chuyển biến từ chủ
cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và phương hướng xây
Hồ Chí Minh chưa cao; Tri thức kinh điển chưa được coi dựng chủ nghĩa xã hội, lực lượng lãnh đạo, tiến hành xây
trọng đúng mức; Một số quan điểm, học thuyết của các nhà dựng xã hội đó. Đó có thể coi là những cái bất biến trong
kinh điển chậm được nghiên cứu, nhận thức một cách đầy nội dung giảng dạy. Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09 tháng
đủ và chậm được bổ sung, phát triển để đáp ứng với yêu 02 năm 2018 của Ban Bí thư, phần nhiệm vụ, giải pháp xác
cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới”, “Tình trạng suy thoái định: “Khẳng định mạnh mẽ và cụ thể hóa những nguyên lí
về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
30
Nguyễn Duy Linh
các giá trị bền vững phù hợp với thực tiễn nước ta”.
có tính khái quát, trừu tượng cao, khô khan và khó hiểu. Do
Thứ hai, giữ vững tính Đảng, tính giai cấp, tính chiến đấu đó, trong quá trình giảng dạy các môn lí luận Mác - Lênin,
cao trong chuẩn bị bài giảng và thực hành giảng bài. Trong nếu giảng viên không quán triệt quan điểm thực tiễn, không
công tác chuẩn bị và biên soạn bài giảng, người giảng viên gắn lí luận với thực tiễn sinh động, bài giảng tất yếu sẽ thiếu
trước hết phải tuân thủ nguyên tắc tính Đảng, tính giai cấp. đi hơi thở của cuộc sống. Khi đó, không những không đạt
Nguyên tắc tính Đảng, tính giai cấp là một trong những được mục đích tối đa của công tác giảng dạy là làm cho
nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong giảng dạy lí luận người học vận dụng tốt những kiến thức vào cuộc sống, mà
Mác - Lênin. V.I. Lênin nói rằng: “Triết học hiện đại nhất yêu cầu tối thiểu của công tác này là giúp người học nắm
cũng có tính Đảng như triết học hai nghìn năm về trước, được nội dung, tư tưởng cơ bản của từng môn học cũng
và những trường phái đấu tranh lẫn nhau là chủ nghĩa duy không dễ dàng hoàn thành. Điều đó làm cho việc dạy và
vật và chủ nghĩa duy tâm, xét đến cùng là biểu hiện lợi ích học các môn lí luận Mác - Lênin trở nên vô bổ, nhàm chán.
của giai cấp đối nghịch nhau trong xã hội đương thời” [4, Không hoàn thành được sứ mệnh, nhiệm vụ cao quý của
tr.445]. Luận điểm trên đây nhắc nhở chúng ta rằng, khi tiếp mình trước Đảng, nhân dân.
cận và trình bày bất cứ một vấn đề lí luận nào, chúng ta phải
luôn đứng vững trên một thế giới quan, một hệ thống các
quan điểm, lập trường của một giai cấp nhất định; Biết chỉ
ra mối quan hệ giữa đường lối chính trị của giai cấp với các
2.3.2. “Tính vạn biến” trong giảng dạy các môn lí luận Mác -
Lênin ở trường đại học, cao đẳng hiện nay
Trên cơ sở những nguyên tắc (bất biến) cơ bản đã xác
hiện tượng chính trị diễn ra trong đời sống xã hội; Vạch rõ định, để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy các môn
những thủ đoạn chính trị ở nơi mà người ta cố tình che giấu, lí luận Mác - Lênin trong giai đoạn hiện nay, giảng viên cần
ngụy trang nó; Biết làm sáng tỏ động cơ chính trị của bất kì phải linh hoạt, sáng tạo trong việc vận dụng tổng hợp các
một luận điểm nào.
hình thức, phương pháp, phương tiện có trong khả năng,
Tính Đảng trong giảng dạy lí luận chính trị còn là lòng tin nhằm đạt được hiệu quả tối đa trong từng bài giảng. Trong
của chính giảng viên vào hệ tư tưởng, với chế độ mà mình đó, giảng viên giảng dạy các môn lí luận Mác -Lênin cần
đang sống, tin vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí làm tốt những vấn đề sau:
Minh, tin vào chủ nghĩa xã hội. Tính không khoan nhượng
Thứ nhất, đổi mới tư duy, nhận thức đúng về vị trí, vai
của họ đối với những tư tưởng thù địch, chống phá cách trò, tầm quan trọng của công tác giảng dạy, học tập các
mạng, xuyên tạc những tư tưởng đúng đắn. Ngoài ra, tính môn lí luận Mác - Lênin: Đây là một yêu cầu quan trọng
Đảng còn là sự say mê, sự quyết tâm, sự sáng tạo và tinh hàng đầu, bởi vì mọi sự đổi mới và sáng tạo đều phải được
thần hăng hái của họ trong công tác giảng dạy. Nếu thiếu bắt đầu bằng đổi mới tư duy, nhận thức. Thực hiện yêu cầu
sự nhiệt tình, thờ ơ với công việc sẽ làm hạn chế tác dụng này, đòi hỏi giảng viên cần phải nhận thức lại một cách đầy
tuyên truyền, giáo dục ở SV.
đủ, sâu sắc về vai trò, nhiệm vụ giảng dạy, truyền bá lí luận
Thứ ba, quán triệt và thực hiện có hiệu quả mối quan chủ nghĩa Mác - Lênin. Giảng dạy chủ nghĩa Mác - Lênin
hệ giữa lí luận và thực tiễn, lí thuyết với thực hành. Các không đơn thuần là truyền đạt hệ thống tri thức khoa học
môn lí luận Mác - Lênin là sản phẩm được đúc kết từ hoạt và cách mạng đến với người học mà quan trọng hơn đó là
động thực tiễn và phản ánh thực tiễn. V.I.Lênin đã từng hình thành ở người học niềm tin vào hệ thống tri thức đó,
khẳng định: “Quan điểm về đời sống, về thực tiễn phải là tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà đảng, Bác Hồ
quan điểm thứ nhất và cơ bản của lí luận về nhận thức” [4; và nhân dân ta đã lựa chọn; Tạo sự cuốn hút, thích thú của
tr.167]. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Thống nhất giữa lí người học đối với việc học tập các môn lí luận Mác - Lênin;
luận và thực tiễn là một nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Biết vận dụng hệ thống tri thức đó vào thực tiễn theo từng
Mác - Lênin. Thực tiễn không có lí luận hướng dẫn thì thành cương vị chức trách; Tạo sức đề kháng, khả năng miễn dịch
thực tiễn mù quáng. Lí luận mà không liên hệ với thực tiễn cao trước mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực
là lí luận suông” [5; tr.95]; “Lí luận là sự tổng kết những thù địch.
kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về
Lí luận được hình thành trên cơ sở thực tiễn và phản ánh
tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [6; thực tiễn trong những giai đoạn lịch sử nhất định. Mặt khác
tr.96]. Người dẫn lời của Xtalin khi khẳng định lí luận của chủ nghĩa Mác - Lênin được hình thành trên cơ sở thực tiễn
chủ nghĩa Mác - Lênin là “Khoa học về các quy luật phát châu Âu. Thực tiễn luôn vận động biến đổi, do đó lí luận
triển của tự nhiên và xã hội; khoa học về cách mạng của cũng cần phải thường xuyên cập nhật, bổ sung phù hợp với
quần chúng bị áp bức và bị bóc lột; Khoa học về thắng lợi thực tiễn, phù hợp với tính lịch sử - cụ thể của nó. Do đó,
của chủ nghĩa xã hội ở tất cả các nước; Khoa học về xây trong quá trình giảng dạy, giảng viên cần căn cứ tình hình
dựng Chủ nghĩa Cộng sản”. Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm thực tiễn trong những giai đoạn lịch sử nhất định, kịp thời
việc, Hồ Chí Minh nêu cụ thể: “Lí luận là đem thực tế trong đổi mới tư duy, nhận thức sao cho phù hợp với thực tiễn;
lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc đấu tranh, xem Chú trọng cập nhật những vấn đề mới, những yêu cầu, đòi
xét, so sánh thật kĩ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận. Rồi hỏi mới của thực tiễn để bổ sung, phát triển lí luận; Chống
lại đem nó chứng minh với thực tế ” [5; tr.273].
mọi tư tưởng chủ quan, cho rằng lí luận của chủ nghĩa Mác
Bên cạnh đó, các môn lí luận Mác - Lênin vốn bản thân là tuyệt đích, là chân lí vĩnh cửu. Có như vậy, lí luận chủ
Số 21 tháng 9/2019
31
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
nghĩa Mác mới thực sự có sức sống, khẳng định được giá trị cũng hết sức quan trọng. Bởi vì, nội dung, hình thức, cách
và được người học đón nhận, tiếp thu một cách tự nguyện, thức đánh giá kết quả người học sẽ chi phối mạnh đến thái
tự giác.
độ, phương pháp học tập của người học. Kết hợp chặt chẽ
Thứ hai, đổi mới, đa dạng hóa hình thức, phương pháp giữa các hình thức thi, kiểm tra như viết tự luận, vấn đáp
giảng dạy theo hướng khơi dậy và phát huy tính tích cực và trắc nghiệm phù hợp với từng học phần, môn học.Trong
của người học: Đây là yêu cầu hết sức quan trọng, quyết xây dựng kết cấu đề, nên hạn chế các câu hỏi dạng nêu,
định trực tiếp đến việc nâng cao chất lượng giảng dạy, mang tính tái hiện kiến thức. Người học chỉ cần học thuộc
truyền bá lí luận chủ nghĩa Mác - Lênin. Yêu cầu này đặt lòng là có thể trả lời được mà thay vào đó là những câu hỏi
ra trong đổi mới phương pháp giảng dạy lí luận phải theo dạng suy luận, có tính tổng hợp, khái quát cao, buộc người
hướng lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực, học phải suy nghĩ, phải tìm đọc tài liệu, thu thập thông tin
chủ động sáng tạo của người học, học phải đi đôi với hành. và phải nêu lên những suy nghĩ, quan điểm của chính mình
Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nhắc nhở để công tác huấn về nội dung học tập.
luyện đạt hiệu quả, trước hết trong huấn luyện phải “thiết
Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09 tháng 02 năm 2018 của
thực, chu đáo”. Do vậy, những người làm công tác giảng Ban Bí thư, phần nhiệm vụ, giải pháp xác định: “Ðổi mới
dạy lí luận phải nghiên cứu, lựa chọn nội dung phù hợp với phương pháp giảng dạy lí luận chính trị, ứng dụng các
đặc điểm và nhu cầu của người học, phù hợp với nhiệm vụ phương pháp hiện đại, hấp dẫn người học, tạo hứng thú
cương vị chức trách người học, bảo đảm chất lượng, tránh tìm tòi, nghiên cứu. Ðổi mới hình thức, phương pháp kiểm
tình trạng “việc huấn luyện còn hữu danh vô thực, làm chỉ tra, đánh giá thực chất kết quả học tập lí luận chính trị theo
cốt nhiều mà không thiết thực, chu đáo”.
hướng thực chất. Tăng cường kỉ luật, kỉ cương trong học
Cùng với đó, người dạy cần phải tránh lối truyền thụ kiến tập lí luận chính trị”.
thức một chiều, áp đặt. Phải thường xuyên tìm tòi, đổi mới,
Thứ ba, đối với người học: Theo Hồ Chí Minh, để nâng
kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp trong giảng dạy; cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy các môn lí luận Mác
kết hợp sử dụng linh hoạt các phương pháp, phương tiện - Lênin, ngoài yếu tố người dạy, người học đóng vai trò
giữa truyền thống và hiện đại, phù hợp với nội dung bài hết sức quan trọng. Trong đó, việc hình thành động cơ,
giảng, chuyên đề và đối tượng người học. Đặc biệt, cần thái độ học tập đúng đắn của người học đối với các môn lí
tăng cường các hình thức trao đổi, thảo luận trong quá trình luận là vô cùng cần thiết. Để hướng đến “cải tạo tư tưởng,
giảng dạy. Để tổ chức tốt các buổi thảo luận, các giảng viên tăng cường đảng tính”, thì “cần phải có thái độ học tập cho
cần căn cứ vào nội dung từng chuyên đề, bài giảng để thiết đúng”. Cùng với đó là việc hình thành phương pháp học tập
kế hệ thống các câu hỏi, các nội dung thảo luận một cách phù hợp với từng học phần, môn học.
khoa học, phù hợp với các đối tượng khác nhau; Hướng các
Trong quá trình học tập lí luận, phải thực sự khiêm tốn,
ý kiến trao đổi, thảo luận vào việc lí giải, làm sáng tỏ những “Cái gì biết thì nói biết, không biết thì nói không biết. Kiêu
vấn đề lí luận đang đặt ra, đồng thời thông qua đó cung ngạo, tự phụ, tự mãn là kẻ thù số một của học tập” [5; tr.98].
cấp thông tin để tiếp tục nghiên cứu, tổng kết bổ sung vào Hồ Chí Minh nhắc nhở, phải: “Nêu cao tinh thần chịu khó,
lí luận. Khuyến khích những tư tưởng mới, có tính độc lập cố gắng, không lùi bước trước bất kì khó khăn nào trong
sáng tạo trong thảo luận, trao đổi.
việc học tập” [5; tr.98]. Trong khi học lí luận, phải nêu cao
Trong giảng dạy, cần tránh tình trạng người dạy quá tham tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng; phải đào sâu
nội dung. Bài giảng cần phải xác định rõ trọng tâm, trọng hiểu kĩ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong
điểm. Phải có điểm nhấn, tránh chung chung, dàn đều. sách, có vấn đề chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo
Giảng dạy phải kết hợp chặt chẽ với định hướng người học luận cho vỡ lẽ. Đối với bất cứ vấn đề gì đều phải đặt câu
tự học, tự nghiên cứu. Đây là nguyên tắc quan trọng trong hỏi “Vì sao?”, đều phải suy nghĩ kĩ càng xem nó có hợp với
giảng dạy bậc Cao đẳng, Đại học. Do đó, người dạy không thực tế không, có thật là đúng lí không, tuyệt đối không nên
nên bày sẵn mọi vấn đề mà thay vào đó người dạy cần tạo nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều.
ra những mâu thuẫn của bài học; Kích thích tính tò mò, sự
Cũng theo Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09 tháng 02 năm
khám phá của người học; Dẫn dắt, định hướng người học tự 2018 của Ban Bí thư, phần nhiệm vụ, giải pháp xác định:
nghiên cứu để tìm ra lời giải thấu đáo nhất. Quá trình giảng “Ðổi mới mạnh mẽ về nội dung, phương pháp học tập,
dạy, tùy từng đối tượng người học mà người dạy sử dụng nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
ngôn ngữ sư phạm sao cho phù hợp, hạn chế việc lạm dụng theo hướng phù hợp với từng đối tượng, phát huy tính
kinh điển, các câu trích, sử dụng các ngôn ngữ mang tính tự giác, tinh thần trách nhiệm, thường xuyên tự học tập,
hàn lâm, trừu tượng, khó hiểu. Thay vào đó, người dạy nên tự nghiên cứu để nâng cao trình độ, bản lĩnh chính trị và
tập trung việt hóa và làm sáng tỏ các tư tưởng chủ yếu của phương pháp công tác của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất
bài học, môn học; Làm cho người học dễ nghe, dễ nhớ, dễ là thế hệ trẻ”.
hiểu; Từ đó vận dụng có hiệu quả vào thực tiễn.
Để nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, ngoài đổi mới
nội dung, hình thức và phương pháp giảng dạy, đổi mới nội
3. Kết luận
Trong bối cảnh xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập và phát
dung, hình thức thi, kiểm tra đánh giá kết quả người học triển, sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, nguy
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
32
Nguyễn Duy Linh
cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa, tự diễn biến, tự chuyển cách hiệu quả nhất những nguyên lí, quy luật, phạm trù của
hóa, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, xuống cấp về đạo chủ nghĩa Mác, đồng thời, tạo được sự phấn khởi, thích
đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, thú của người học đối với từng môn học. Đổi mới cách
SV - những thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước, chất thức giảng dạy, học tập các môn lí luận Mác - Lênin là việc
lượng giảng dạy, học tập các môn lí luận Mác - Lênin còn làm tất yếu, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, mà
tồn tại nhiều hạn chế bất cập. Thực tiễn đó đã và đang đặt trước hết là của đội ngũ những người làm nhiệm vụ giảng
ra yêu cầu cao trong việc đổi mới hình thức, phương pháp dạy lí luận Mác - Lênin, góp phần trực tiếp xây dựng và
giảng dạy các môn lí luận Mác - Lênin. Một mặt phải giữ hình thành thế giới quan, phương pháp luận, nhân sinh quan
vững những nguyên tắc mang tính nền tảng của chủ nghĩa cộng sản cho mọi thế hệ SV, đáp ứng yêu cầu cao của quá
Mác, mặt khác phải bảo đảm truyền tải tới người học một trình xây dựng và phát triển đất nước trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, (2016), Văn kiện Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng,
Hà Nội.
[2] C.Mác và Ph.Ăngghen, (1995), Toàn tập, tập 1, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
về: Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học
tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới.
[8] Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử (1890-1929), (2006), tập
3, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[3] V.I.Lênin, (1978), Toàn tập, NXB Tiến bộ, Mátxcơva, t.6.
[4] V.I.Lênin, (1980), Toàn tập, NXB Tiến Bộ, Mátxcơva,
t.18.
[9] Nguyễn Hùng Hậu (chủ biên), (2012), Triết lí “Dĩ bất
biến, ứng vạn biến” trong tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[5] Hồ Chí Minh, (2011), toàn tập, tập 11, NXB Chính trị
Quốc gia, H.2011.
[6] Hồ Chí Minh,(2011), toàn tập, tập 5, NXB Chính trị Quốc
gia, Hà Nội.
[10] Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban
Chấp hành Trung ương về Đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa,
hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
[7] Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09/02/2018 của Ban Bí thư
APPLYING HO CHI MINH’S PHILOSOPHY OF
“BEING INVARIANT TO CHANGE VARIABLES” IN TEACHING
MARXIST - LENINIST SUBJECTS AT COLLEGES AND UNIVERSITIES TODAY
Nguyen Duy Linh
Artillery Officer School
ABSTRACT:TeachingthePhilosophyofMarxismandLeninismisavitalcontentin
Thanh My, Son Tay, Hanoi, Vietnam
training and education program for university and college students in the whole
Email: linhpb81@gmail.com
education system. In order to improve the quality and effectiveness of teaching
this subject, educators need to remain faithful to its core principles and
contents as well as innovate lessons in teaching form and method. The
document of the 12th National Congress of the Communist Party of Vietnam
continued to affirm: “Being consistent with Marxism-Leninism and Ho Chi
Minh Thought, applying Ho Chi Minh Thought creatively in practice and
develop in accordance with the reality in Vietnam”, and “Strongly innovate in
political theory teaching, carry out the Party resolutions”. In the scope of this
article, the author generalizes the main features of Ho Chi Minh’s philosophy
of “Being invariant to change variables”, then examines some of the issues
in the application of this philosophy in teaching Marxist - Leninist subjects at
colleges and universities today.
KEYWORDS: Ho Chi Minh; invariant; variables; Marxist - Leninist teaching.
Số 21 tháng 9/2019
33
5 trang
13440
Free
Bạn đang xem tài liệu "Quán triệt và vận dụng sáng tạo triết lí “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giảng dạy các môn lí luận chính trị ở các trường Đại học, Cao đẳng hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- quan_triet_va_van_dung_sang_tao_triet_li_di_bat_bien_ung_van.pdf
