Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra ngân hàng ở Việt Nam
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG...
THANH TRA NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM1
PHẠM THỊ HỒNG NGHĨA*
Hoạt động thanh tra ngân hàng ở Việt Nam hiện nay đã đạt được một số thành tựu
với khung pháp lý tương đối đầy đủ, mô hình tổ chức và phương pháp hoạt động ngày
càng hoàn thiện theo chuẩn mực quốc tế, chất lượng và hiệu quả các cuộc thanh tra được
cải thiện. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại thiếu sót trong quy định pháp luật, hạn chế trong
chất lượng của cán bộ thanh tra cũng như chất lượng của các cuộc thanh tra. Bài viết tập
trung tìm hiểu chung về hoạt động thanh tra ngân hàng, phân tích thực trạng của hoạt
động thanh tra ngân hàng và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn nâng cao hiệu quả của
hoạt động thanh tra ngân hàng.
Từ khóa: Thanh tra ngân hàng, ngân hàng nhà nước, hoạt động ngân hàng
Ngày nhận bài: 17/11/2020; Biên tập xong: 20/11/2020; Duyệt đăng: 20/11/2020
Currently, the activities of banking inspection in Vietnam have achieved a number
of achievements with a comprehensive legal framework, completing organization
and operation with international standards, the efficiency of inspections… However,
there are still some shortcomings of legal regulations, the quality of the inspectors
and inspection as well. The article concentrates on overview of banking inspection
activities, analyzing its current status and giving some recommendations to improve
the efficiency of these activities.
Keyword: bank inspection, State bank, banking operations.
1. Khái quát chung về thanh tra (2) Thanh tra ngân hàng trực thuộc
1
ngân hàng
Bộ tài chính; (3) Thanh tra ngân hàng
nằm ngoài hệ thống các cơ quan quản
lý hành chính, như Cơ quan thanh tra
ngân hàng Australia (APRA). Trong
đó, mô hình thứ ba được ưu tiên nhiều
do xu hướng xây dựng phương pháp
thanh tra dựa trên cơ sở rủi ro và áp
dụng chuẩn mực quốc tế về giám sát
ngân hàng2. Ở Việt Nam, chủ thể thanh
tra ngân hàng là Ngân hàng nhà nước
Việt Nam, trực tiếp là Cơ quan thanh
tra, giám sát ngân hàng. Cơ quan Thanh
Theo Khoản 11 Điều 6 Luật Ngân
hàng nhà nước Việt Nam năm 2010,
“thanh tra ngân hàng là hoạt động thanh
tra của Ngân hàng Nhà nước đối với các đối
tượng thanh tra ngân hàng trong việc chấp
hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng”.
Từ định nghĩa trên, có thể thấy thanh
tra ngân hàng có những đặc điểm sau:
Thứ nhất, về chủ thể thực hiện hoạt
động thanh tra ngân hàng. Trên thế giới
hiện có ba mô hình của cơ quan thanh
tra ngân hàng: (1) Thanh tra ngân hàng
trực thuộc Ngân hàng trung ương;
* Thạc sĩ, Khoa Luật, Học viện An ninh nhân
dân. Nghiên cứu sinh Khoa Luật, Đại học Quốc
gia Hà Nội
2ꢀ Nguyễn Thị Ngọc Lan, Một số vấn đề lý luận
và thực tiễn về hoạt động thanh tra, giám sát của
thanh tra ngân hàng nhà nước tại Hà Nội (2014),
Luận văn thạc sỹ luật học tại Khoa Luật, Đại học
Quốc gia Hà Nội, tr. 19, 20
1ꢀ bài viết này là một phần của Luận án tiến sỹ
“Quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng” mà
Nghiên cứu sinh Phạm Thị Hồng Nghĩa đang
thực hiện tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
88 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
PHẠM THỊ HỒNG NGHĨA
tra, giám sát ngân hàng là đơn vị tương
đương Tổng cục, trực thuộc Ngân hàng
Nhà nước, thực hiện chức năng tham
mưu, giúp Thống đốc Ngân hàng Nhà
nước quản lý nhà nước đối với các tổ
chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng
nước ngoài, quản lý nhà nước về công
tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố
cáo, phòng, chống tham nhũng, phòng,
chống rửa tiền, bảo hiểm tiền gửi; tiến
hành thanh tra hành chính, thanh tra
chuyên ngành và giám sát ngân hàng
trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản
lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước;
thực hiện phòng, chống rửa tiền, phòng,
chống tài trợ khủng bố theo quy định
của pháp luật và phân công của Thống
đốc Ngân hàng Nhà nước3.
Thứ ba, về nội dung thanh tra. Ngân
hàng Nhà nước sẽ tiến hành thanh tra
các nội dung sau5: (1) Thanh tra việc
chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân
hàng, việc thực hiện các quy định trong
giấy phép do Ngân hàng Nhà nước cấp.
Nội dung này nhằm phát hiện vi phạm
để đảm bảo an toàn của hệ thống ngân
hàng và nền kinh tế; (2) Xem xét, đánh
giá mức độ rủi ro, năng lực quản trị rủi
ro và tình hình tài chính của đối tượng
thanh tra ngân hàng. Nội dung này là
đặc thù của thanh tra ngân hàng nhằm
đánh giá hoạt động của các chủ thể
kinh doanh ngân hàng; (3) Kiến nghị
cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa
đổi, bổ sung, huỷ bỏ hoặc ban hành
văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng
yêu cầu quản lý nhà nước về tiền tệ và
ngân hàng. Thanh tra ngân hàng nắm rõ
những vướng mắc, bất cập của những
quy định pháp luật về tiền tệ, ngân hàng
nên có cơ sở để kiến nghị việc sửa đổi,
bổ sung, hủy bỏ hoặc ban hành văn bản
pháp luật liên quan; (4) Kiến nghị, yêu
cầu đối tượng thanh tra ngân hàng có
biện pháp hạn chế, giảm thiểu và xử lý
rủi ro để bảo đảm an toàn hoạt động
ngân hàng và phòng ngừa, ngăn chặn
hành động dẫn đến vi phạm pháp luật;
(5) Phát hiện, ngăn chặn và xử lý theo
thẩm quyền; kiến nghị cơ quan nhà nước
có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật
về tiền tệ và ngân hàng.
Thứ hai, về đối tượng thanh tra. Đối
tượng thanh tra ngân hàng là các chủ
thể kinh doanh ngân hàng gồm có4: Tổ
chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng
nước ngoài, văn phòng đại diện của tổ
chức tín dụng nước ngoài, tổ chức nước
ngoài khác có hoạt động ngân hàng.
Trong trường hợp cần thiết còn có công
ty con, công ty liên kết của tổ chức tín
dụng; tổ chức có hoạt động ngoại hối,
hoạt động kinh doanh vàng; tổ chức
hoạt động thông tin tín dụng; tổ chức
cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán
không phải là ngân hàng; cơ quan, tổ
chức, cá nhân Việt Nam và cơ quan, tổ
chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam
trong việc thực hiện các quy định của
pháp luật về tiền tệ và ngân hàng thuộc
phạm vi quản lý nhà nước của Ngân
hàng Nhà nước.
Thứ tư, về phương pháp thanh tra.
Ngoài việc sử dụng phương pháp thanh
tra truyền thống là thanh tra tuân thủ
thông qua thanh tra việc chấp hành
pháp luật về tiền tệ, ngân hàng, thanh
tra ngân hàng còn sử dụng phương pháp
thanh tra trên cơ sở rủi ro. Đây xu hướng
3ꢀ Xem thêm khoản 1 Điều 7 Nghị định số 26/2014/
NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của thanh tra,
giám sát ngành ngân hàng
4ꢀ Xem thêm khoản 1 Điều 2 Nghị định số 26/2014/ 5ꢀ Điều 55 Luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam
NĐ-CP
năm 2010.
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 89
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG...
hiện nay và được cơ quan giám sát ngân ngân hàng chỉ gồm các Vụ, Cục, Văn
phòng, thay vì gồm các Vụ, Cục, Văn
phòng tại trụ sở chính và các Cục Thanh
tra, giám sát ngân hàng đặt tại một số
tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
như quy định tại Nghị định số 26/2014/
NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của
thanh tra, giám sát ngành ngân hàng. Vì
vậy, hiện cơ quan thanh tra ngân hàng
hiện gồm 8 đơn vị. Việc kiện toàn mô
hình của cơ quan thanh tra ngân hàng
như trên sẽ giúp cơ quan thanh tra thực
hiện hoạt động thanh tra ngân hàng tốt
hơn, đồng thời tạo tiền đề để hoạt động
thanh tra được đổi mới gần với chuẩn
mực quốc tế hơn nữa.
hàng, tài chính của Mỹ coi trọng và áp
dụng, bởi theo Cơ quan Kiểm soát tiền
tệ Mỹ (OCC)6: Nếu các Thanh tra viên
ngân hàng cứ theo phương pháp thanh
tra tuân thủ thì không thể hiểu được sự
phức tạp của thị trường tài chính, không
phát huy được hiệu quả trong tình hình
mới. Xem xét hồ sơ rủi ro của từng chủ
thể kinh doanh ngân hàng cơ sở để
thanh tra trên cơ sở rủi ro, trong đó tập
trung vào7: Xem xét, đánh giá mức độ
rủi ro, năng lực quản trị rủi ro và tình
hình tài chính của đối tượng thanh tra
ngân hàng; xem xét, đánh giá các rủi ro
tiềm ẩn, chất lượng và hiệu quả hệ thống
quản trị, điều hành, hệ thống kiểm toán,
kiểm soát nội bộ, hệ thống quản trị rủi
ro của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân
hàng nước ngoài. Do đó, năng lực của
Thanh tra viên tác động rất lớn đến hiệu
quả và kết quả của thanh tra.
Thứ hai, phương pháp thanh tra được đổi
mới theo hướng gắn kết chặt chẽ với công
tác giám sát và tăng cường áp dụng phương
pháp thanh tra trên cơ sở rủi ro. Theo đó,
các công cụ giám sát giúp cảnh báo sớm
rủi ro như mô hình dự báo tài chính
(FPM), kiểm tra sức chịu đựng (Stress-
testing), đo lường – đánh giá hiệu quả
hoạt động (DEA) đã được Ngân hàng
nhà nước Việt Nam áp dụng9. Hoạt
động trên đã tạo ra sự kết nối giữa công
tác giám sát với việc xây dựng kế hoạch
thanh tra và thực hiện thanh tra; góp
phần ngăn chặn, cảnh báo sớm các rủi ro
có khả năng phát sinh, bởi những hoạt
động trên là cơ sở để Cơ quan Thanh tra,
giám sát ngân hàng đưa ra cảnh báo rủi
2. Thực trạng hoạt động thanh tra của
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
2.1. Những kết quả đạt được
Thứ nhất, mô hình tổ chức của cơ quan
thanh tra ngân hàng đꢀ được kiện toàn. Mô
hình tổ chức của Cơ quan thanh tra ngân
hàng đã được kiện toàn theo hướng tinh
gọn hơn8. Cụ thể, hiện nay Cơ cấu tổ
chức của Cơ quan Thanh tra, giám sát
6ꢀ Nguyễn Viết Long, Thanh tra trên cơ sở rủi ro về tình hình cổ đông, quản trị, điều
ro: Tập trung vào tương lai (2016), hꢁps://
tinnhanhchungkhoan.vn/thanh-tra-tren-co-so-
rui-ro-tap-trung-vao-tuong-lai-post147829.html,
hành, lãi suất huy động; chất lượng cấp
tín dụng... của hệ thống các tổ chức tín
dụng.
15/11/2016
7ꢀ Điểm b khoản 1 Điều 15 Nghị định số 26/2014/
Thứ ba, quy mô và chất lượng công tác
NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của thanh tra,
giám sát ngành ngân hàng
9ꢀ Thái Thanh, Thanh tra, giám sát ngân hàng:
8ꢀ Xem thêm Nghị định số 43/2019/NĐ-CP sửa đổi, Từng bước thay đổi cơ cấu và cách thức (2019),
NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của thanh tra, ngan-hang-tung-buoc-thay-doi-co-cau-va-cach-
giám sát ngành ngân hàng.
thuc-90933.html , 12/08/2019
90 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
PHẠM THỊ HỒNG NGHĨA
thanh tra ngày càng tăng. Tính từ năm an toàn, lành mạnh cũng như những rủi
2010 đến nay, số lượng các cuộc thanh
tra là rất lớn và có xu hướng ngày càng
tăng (năm 2012 là 744 cuộc thanh tra10,
năm 2019 con số này là 1.42011). Không
chỉ tăng về số lượng, cơ quan thanh tra
còn tập trung thanh tra có chất lượng các
vấn đề quan trọng tác động đến sự tồn
tại, ổn định và phát triển của hệ thống
các tổ chức tín dụng như nợ xấu và xử
lý nợ xấu, công tác tái cơ cấu các tổ chức
tín dụng… Những cuộc thanh tra chất
lượng như trên đã góp phần phát hiện
nhiều rủi ro, yếu kém, sơ hở, vi phạm
pháp luật liên quan đến kinh doanh tiền
tệ (nợ xấu cao, tài sản không sinh lời lớn,
kinh doanh thua lỗ hoặc kém hiệu quả),
hệ thống quản trị, kiểm soát, kiểm toán
nội bộ (vi phạm trong quy định cơ cấu
lại nợ, phân loại nợ, trích lập dự phòng
rủi ro, phản ánh sai lệch kết quả kinh
doanh), thủ tục cấp tín dụng, thẩm định
cho vay, đầu tư tài chính, thanh toán,
chuyển tiền. Từ đó, chính Cơ quan thanh
tra, giám sát ngân hàng có cơ sở để yêu
cầu các tổ chức tín dụng có biện pháp
khắc phục rủi ro, vượt qua khó khăn.
ro; xác định những tổ chức tín dụng yếu
kém nhằm đưa ra những giải pháp cơ
cấu lại phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh
của từng tổ chức tín dụng. Ví dụ: Trong
năm 2019, trên cơ sở 1.420 cuộc thanh
tra, kiểm tra và 1.379 biên bản thanh tra,
kiểm tra, ngân hàng nhà nước đã đưa ra
10.170 kiến nghị, yêu cầu các tổ chức tín
dụng khắc phục tồn tại, sai phạm; ban
hành 216 quyết định xử phạt vi phạm
hành chính đối với tổ chức tín dụng và
doanh nghiệp, cá nhân với tổng số tiền
phạt khoảng 19,65 tỷ đồng. Ngoài ra,
ngân hàng nhà nước cũng đã áp dụng
các biện pháp xử lý đối với tổ chức, cá
nhân nhằm kiện toàn tổ chức, ổn định
bộ máy hoạt động tại một số tổ chức tín
dụng12.
Thứ năm, khung pháp lý cho hoạt động
thanh tra ngân hàng ngày càng được hoàn
thiện. Trên cơ sở Luật Thanh tra năm
2010 và Luật Ngân hàng nhà nước Việt
Nam năm 2010, Chính phủ và Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam đã có hàng
loạt những văn bản cụ thể hóa những
đặc thù riêng của thanh tra ngân hàng
như: Quyết định số 35/2014/QĐ-TTg
của Thủ tướng Chính phủ quy định
chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và
cơ cấu tổ chức của Cơ quan Thanh tra,
giám sát ngân hàng trực thuộc Ngân
hàng Nhà nước; Thông tư số 05/2014/
TT-TTCP của Thanh tra Chính phủ quy
định về tổ chức, hoạt động, quan hệ
công tác của Đoàn thanh tra và trình tự,
thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra;
Thông tư 36/2016/TT-NHNN quy định
về trình tự, thủ tục thanh tra chuyên
ngành ngân hàng. Những văn bản điều
chỉnh hoạt động thanh tra ngân hàng
Thứ tư, công tác xꢀ lý kết quả thanh tra
được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả. Cụ
thể, những vi phạm phát hiện sau các
cuộc thanh tra đã được Ngân hàng nhà
nước xử lý thông qua các quyết định
xử phạt, các văn bản cảnh cáo vi phạm,
những yêu cầu thực hiện các biện pháp
khắc phục đối với các tổ chức tín dụng
thực hiện các hành vi vi phạm. Bên cạnh
đó, những rủi ro phát hiện sau thanh tra
cũng là cơ sở để ngân hàng nhà nước
đánh giá thực trạng hoạt động của các
tổ chức tín dụng trên khía cạnh mức độ
10ꢀ Ngân hàng nhà nước Việt Nam, Báo cáo thường
niên năm 2012, NXB Thông tin và truyền thông, tr.34
11ꢀ Ngân hàng nhà nước Việt Nam, tlđd, tr. 25
12ꢀ Ngân hàng nhà nước Việt Nam, tlđd, tr. 25
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 91
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG...
cũng thường được sửa đổi, bổ sung,
(i) Trụ sở chính của các tổ chức tín
dụng hiện có thực hiện các hoạt động
kinh doanh gồm cả hoạt động ngân
hàng và các hoạt động kinh doanh khác
theo cấp phép của Ngân hàng nhà nước;
thay thế theo kịp với những thay đổi
của thực tế hoạt động của các tổ chức
tín dụng cũng như chuẩn mực quốc tế
như: Nghị định số 26/2014/NĐ-CP về tổ
chức và hoạt động của thanh tra, giám
sát ngân hàng sửa đổi bởi Nghị định
số 32/2019 sửa đổi bổ sung một số điều
của Nghị định số 26/2014/NĐ-CP về tổ
chức và hoạt động của thanh tra, giám
sát ngân hàng; Thông tư số 03/2015/TT-
NHNN về hướng dẫn thực hiện một số
điều của Nghị định số 26/2014/NĐ-CP,
sửa đổi bởi Thông tư số 08/2019/TT-
NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều
của Thông tư số 03/2015/TT-NHNN về
(ii)Các công ty Fintech cũng thực
hiện các hoạt động ngân hàng như
dịch vụ cho vay ngang hàng (P2P) (như
Validus được sở hữu bởi Công ty TNHH
Vgrowth; Lendbiz; VNVon; Eloan…),
dịch vụ thanh toán (ví dụ Công ty Cổ
phần dịch vụ Di Động Trực Tuyến hoạt
động chính trong lĩnh vực thanh toán
trên di động dưới thương hiệu MoMo
đã được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
cấp phép cung cấp dịch vụ: Ví điện tử
hướng dẫn thực hiện một số điều của và dịch vụ chuyển tiền thu hộ/chi hộ…).
Nghị định số 26/2014/NĐ-CP; Thông tư
Tuy nhiên, các quy định về đối tượng
số 41/2016/TT-NHNN. Những văn bản
trên đã góp phần không nhỏ trong việc
tạo ra những thành tích, những bước
đột phá trong thanh tra ngân hàng. Đặc
biệt, Thông tư số 41/2016/TT-NHNN
quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân
hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài
và Thông tư số 13/2018/TT-NHNN quy
định về hệ thống kiểm soát nội bộ của
ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân
hàng nước ngoài là hai thông tư tạo nền
tảng để triển khai 3 trụ cột theo phương
pháp tiêu chuẩn Basel II, tạo cơ sở để
hoạt động thanh tra ngân hàng ở Việt
Nam gần với chuẩn mực quốc tế hơn.
thanh tra không đề cập trụ sở chính và
các công ty Fintech là đối tượng thanh
tra13. Trong khi đó, cùng với sự bùng nổ
của công nghệ số trong cuộc cách mạng
công nghệ 4.0 thì hoạt động ngân hàng
của các công ty Fintech ngày càng phát
triển. Hơn nữa, các rủi ro trong hoạt
động của các công ty này là rất cao do
tính ẩn danh cao trong các giao dịch.
Điều này cho thấy việc bổ sung các đối
tượng thanh tra là trụ sở chính của các
tổ chức tín dụng và đặc biệt là các công
ty Fintech là rất cấp bách.
Thứ hai, pháp luật hiện hành chưa có
quy định cụ thể về cơ sở để thanh tra ngân
hàng đột xuất. Cơ sở để thanh tra ngân
hàng đột xuất là khi phát hiện đối tượng
thanh tra ngân hàng có dấu hiệu vi
2.2. Một số vướng mắc, hạn chế
Thứ nhất, đối tượng thanh tra ngân
hàng chưa được quy định đầy đủ. Theo đó,
quy định về đối tượng thanh tra chưa
đề cập đến trụ sở chính của tổ chức tín
dụng và các công ty Fintech (tài chính
công nghệ) tạo kẽ hở trong khuôn khổ
pháp lý về hoạt động thanh tra ngân
hàng, cụ thể:
13ꢀ Điều 2 Nghị định 26/2014/NĐ-CP; Điều 4 Thông
tư số 03/2015/TT-NHNN về hướng dẫn thực hiện
một số điều của Nghị định 26/2014/NĐ-CP; khoản
1 Điều 1Thông tư số 08/2019/TT-NHNN sửa đổi,
bổ sung một số điều của Thông tư số 03/2015/TT-
NHNN về hướng dẫn thực hiện một số điều của
Nghị định 26/2014/NĐ-CP.
92 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
PHẠM THỊ HỒNG NGHĨA
phạm pháp luật, phát sinh rủi ro, nguy hiện nay, Basel II16 đã được triển khai rất
cơ đe dọa sự an toàn, lành mạnh của rộng rãi trên toàn cầu và Basel III17 triển
đối tượng thanh tra ngân hàng14.... Tuy khai từ ngày 01/1/2015, còn Basel IV
nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy đang được xây dựng, dự kiến sẽ là bản
định xác định mức độ rủi ro để tiến hành
hoạt động thanh tra đột xuất, điều này
có thể gây khó khăn trong việc xây dựng
kế hoạch thanh tra của cơ quan thanh
tra cũng như gây ra những bất cập trong
công tác thanh tra trong thực tế. Bởi lẽ,
hoạt động ngân hàng là hoạt động tiềm
ẩn nhiều rủi ro và rủi ro cao, nên nếu chỉ
đưa ra quy định dấu hiệu phát sinh rủi
ro để thanh tra đột xuất có thể dẫn đến
việc thanh tra đột xuất “tùy tiện” hoặc
quá nhiều, ảnh hưởng đến hoạt động
của các tổ chức tín dụng cũng như tạo
áp lực cho cơ quan thanh tra.
hợp nhất của Basel III sửa đổi và IFRS 9.
Cụ thể, tất cả các ngân hàng của một số
quốc gia như Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc
áp dụng hiệp ước Basel II chậm nhất vào
cuối năm 2007. Đồng thời, báo cáo kết
quả rà soát quá trình thực hiện Basel III
của Ủy ban Basel về giám sát các hoạt
động ngân hàng (2018) công bố thì đến
ngày 30/6/2017, đã có 193 ngân hàng trên
thế giới đã áp dụng các tiêu chuẩn Basel
III18. Tuy nhiên, ở Việt Nam, tính đến
đầu năm 2020 mới có 18 ngân hàng được
công nhận áp dụng chuẩn Basel II theo
Thông tư 41/2016/TT-NHNN19. Như
vậy, Việt Nam chậm hơn các nước trong
khu vực và thế giới khá nhiều trong việc
áp dụng các tiêu chuẩn an toàn của Ủy
ban Basel, điều này có nghĩa hoạt động
thanh tra ngân hàng của Việt Nam còn
Thứ ba, hoạt động thanh tra ngân hàng
còn chưa theo kịp yêu cầu và chuẩn mực
quốc tế. Để hoạt động thanh tra ngân
hàng đạt hiệu quả thì việc tuân thủ, áp
dụng các chuẩn mực của Ủy ban Basel15
về giám sát ngân hàng là điều kiện tiên
quyết, bởi các tiêu chuẩn an toàn trong
hoạt động ngân hàng mà Ủy ban Basel
đưa ra chính là cơ sở để các quốc gia xây
dựng khuôn khổ nghiệp vụ và khuôn
khổ pháp lý về thanh tra ngân hàng.
Đồng thời, những khuôn khổ này cũng
là cơ sở để hoạt động thanh tra đạt được
hiệu quả thông qua việc xác định các rủi
ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng,
hướng tới một hệ thống các tổ chức tín
dụng phát triển lành mạnh. Trên thế giới
16ꢀ Basel II là phiên bản thứ hai của Hiệp ước Basel,
trong đó đưa ra các nguyên tắc chung và các luật
ngân hàng của ủy ban Basel về giám sát ngân
hàng. Hiệp ước về vốn Basel II được trình bày như
một tập hợp các quy định được đề xuất mà có thể
sẽ mang đến một loạt các thách thức về tuân thủ
cho các ngân hàng trên thế giới
17ꢀ Basel III là một trong những nỗ lực liên tục của
Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng nhằm tăng
cường khung pháp lý ngân hàng. Basel III dựa
trên các tài liệu Basel I và Basel II, và tìm cách
cải thiện năng lực của ngành ngân hàng để đối
phó với căng thẳng tài chính và kinh tế, cải thiện
quản lý rủi ro và tăng cường tính minh bạch của
ngân hàng
14ꢀ Khoản 2 Điều 15 Nghị định 26/2014/NĐ-CP
18ꢀ TS. Phan Thị Hoàng Yến, Thực trạng áp
15ꢀ Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng (Basel dụng Basel tại Việt Nam (2019), hꢁps://
Commiꢁee on Banking supervision - BCBS) được thitruongtaichinhtiente.vn/thuc-trang-ap-dung-
thành lập vào năm 1974 bởi một nhóm các Ngân basel-tai-viet-nam-22800.html, 10/01/2019
hàng Trung ương và cơ quan giám sát của 10 nước 19ꢀ Thảo Nguyên, Ngoài Basel II, còn một cuộc chạy
phát triển (G10) tại thành phố Basel, Thụy Sỹ đua khác…(2020), hꢁps://tinnhanhchungkhoan.
nhằm tìm cách ngăn chặn sự sụp đổ hàng loạt của vn/ngoai-basel-ii-con-mot-cuoc-chay-dua-khac-
các ngân hàng vào thập kỷ 80.
post240759.html, 30/05/2020
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 93
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG...
đi sau các quốc gia và chuẩn mực quốc
tế khá nhiều.
Thứ năm, hoạt động thanh tra ngân
hàng chưa phát hiện và cảnh báo sớm, phòng
ngừa, ngăn chặn rủi ro. Do những hạn chế
trong các quy định của pháp luật cũng
như công tác thanh tra như đã đề cập
trên đây nên hoạt động thanh tra chưa
phát hiện và cảnh báo sớm, phòng ngừa,
ngăn chặn rủi ro. Điều này được thể hiện
qua việc một số vi phạm lớn của một số
tổ chức tín dụng chưa được phát hiện
thông qua hoạt động thanh tra ngân
hàng. Thực trạng này đã dẫn đến nhiều
sai phạm trong hoạt động ngân hàng tạo
ra những đại án tham ô chiếm đoạt tài
sản của ngân hàng. Có thể kể đến như vụ
án Ngân hàng Á châu (ACB, 2012- 2014);
vụ án Huyền Như (2013-2014); các vụ
liên quan đến Ngân hàng Xây dựng hay
Ngân hàng Agribank, Ngân hàng Ocean
Bank, Ngân hàng Đông Á...22
Thứ tư, chất lượng của hoạt động thanh
tra ngân hàng chưa đạt hiệu quả cao trên
thực tiễn. Điều này được thể hiện qua
đánh giá của Thanh tra Chính phủ khi
thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt
Nam20: việc lựa chọn đối tượng thanh
tra tại Kế hoạch thanh tra chi tiết của
Cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng
chưa phù hợp với định hướng; hệ thống
tín dụng có nhiều tiềm ẩn rủi ro nhưng
Ngân hàng Nhà nước chưa có giải pháp
thanh tra đồng bộ và kịp thời; không rà
soát và phối kết hợp với kết quả giám
sát từ xa để xây dựng kế hoạch dẫn đến
việc phải điều chỉnh kế hoạch một cách
bị động. Việc đôn đốc, kiểm tra, giám
sát việc thực hiện kết luận thanh tra,
quyết định xử lý về thanh tra của Ngân
hàng nhà nước còn nhiều hạn chế dẫn
đến tình trạng việc khắc phục, chỉnh
sửa, thực hiện kiến nghị sai thanh tra
của một số tổ chức tín dụng còn kéo dài,
chưa đúng tiến độ về thời gian yêu cầu.
Ngoài ra, công tác thanh tra tại chỗ hầu
như mới chỉ thực hiện ở phạm vi trong
nước, chưa tiến hành được các cuộc
thanh tra đối với các tổ chức tín dụng
có chi nhánh đặt tại nước ngoài. Theo
đó, Việt Nam có hơn 10 ngân hàng có
phạm vi hoạt động sang các nước như
Lào, Campuchia, Myanmar, Singapore,
Hồng Kông, Pháp, Đức… nhưng việc
thanh tra tại chỗ đối với các chi nhánh
này đến nay hầu như vẫn chưa được
tiến hành21.
Thứ sáu, chất lượng đội ngũ thanh tra
vẫn còn tồn tại những hạn chế. Trong xu
hướng cần những thanh tra có trình độ
cao để thực hiện thanh tra trên cơ sở rủi
ro thay vì thanh tra tuân thủ thì đây là
một trở ngại lớn ảnh hướng đến công tác
thanh tra. Thực trạng này xuất phát từ
việc đội ngũ thanh tra ngân hàng chưa
có nhiều thời gian học hỏi và trau dồi
chức tín dụng trong nước ở Việt Nam (2018), hꢁps://
apph/tcnh/tcnh_chitiet?leftWidth=20%25&showFo
oter=false&showHeader=false&dDocName=SBV3
22173&rightWidth=0%25¢erWidth=80%25&_
afrLoop=8400603550571297#%40%3F_afrLoop%3D
8400603550571297%26centerWidth%3D80%2525%
26dDocName%3DSBV322173%26leftWidth%3D20
%2525%26rightWidth%3D0%2525%26showFoote
r%3Dfalse%26showHeader%3Dfalse%26_adf.ctrl-
20ꢀ Bảo Quyên, Phát hiện nhiều vi phạm tại Ngân state%3Dhzxxv6uk9_69, 03/01/2018
hàng Nhà nước (2017), hꢁps://vneconomy.vn/ 22ꢀ TS. Hà Thị Sáu, ThS. Vũ Mai Chi, Hoạt động
thoi-su/phat-hien-nhieu-vi-pham-tai-ngan-hang- thanh tra, giám sát ngân hàng của Ngân hàng Nhà
nha-nuoc-2017090109405510.htm, 01/09/2017.
Nguyễn Thị Phụng và nhóm nghiên cứu, Thực Tạp chí Khoa học và Đào tạo Ngân hàng, số 195
trạng và giải pháp công tác thanh tra đối với các tổ (08/2018)
nước Việt Nam và một số khuyến nghị (2018),
21ꢀ
94 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
PHẠM THỊ HỒNG NGHĨA
kiến thức về hoạt động thực tiễn đối với điểm vượt trội của phương pháp thanh
nghiệp vụ ngân hàng. Bên cạnh đó, vẫn
còn tình trạng cán bộ thanh tra chưa có
kỹ năng cao trong việc sử dụng các phần
mềm của công nghệ thông tin nên hiệu
quả công tác thanh tra bị ảnh hưởng, do
những cán bộ thanh tra này sẽ khó khăn
trong việc khai thác số liệu trên hệ thống
của các tổ chức tín dụng. Đồng thời,
trong đội ngũ thanh tra vẫn còn tồn tại
những cán bộ có trình độ ngoại ngữ còn
chưa đáp ứng được yêu cầu. Trong khi
đó hoạt động ngân hàng là hoạt động
có tính liên kết quốc tế cao, sự hạn chế
về trình độ ngoại ngữ sẽ ảnh hưởng đến
tra trên cơ sở rủi ro cho thấy, hoạt động
thanh tra ngân hàng chỉ có thể đạt hiệu
quả cao khi cơ quan thanh tra đổi mới
trong phương pháp thanh tra. Để thực
hiện điều này, cơ quan thanh tra ngân
hàng cần triển khai thanh tra trên cơ sở
rủi ro đối với toàn bộ hệ thống các tổ
chức tín dụng, đồng thời cần hoàn thiện
và phát triển những cơ sở cho việc thực
hiện thanh tra trên cơ sở rủi ro như cơ
sở pháp lý, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân
lực đảm bảo chất lượng… Bên cạnh đó,
các tổ chức tín dụng cũng cần nâng cao
khả năng quản trị rủi ro, áp dụng công
hiệu quả của hoạt động thanh tra trong nghệ hiện đại, nguồn nhân lực phù hợp
để thích ứng với phương pháp thanh tra
mới của cơ quan nhà nước. Đồng thời,
Chính phủ, Thanh tra Chính phủ và các
bộ ngành có liên quan cũng cần phối
hợp, trao đổi thông tin với Ngân hàng
nhà nước để thực hiện hoạt động thanh
tra trên cơ sở rủi ro đạt kết quả tốt.
các giao dịch có liên kết với quốc tế như
hoạt động thanh toán quốc tế, bảo lãnh
quốc tế… của các tổ chức tín dụng.
3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao
hiệu quả hoạt động thanh tra ngân hàng
Thứ nhất, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện
khuôn khổ hệ thống pháp lý liên quan đến hoạt
động thanh tra ngân hàng. Hoạt động thanh
tra ngân hàng chỉ có thể đạt hiệu quả khi
có một hệ thống pháp lý đầy đủ, rõ ràng và
phù hợp với yêu cầu của thực tiễn. Trong
bối cảnh hiện nay, việc phải làm trước tiên
là cần bổ sung trụ sở chính của tổ chức
tín dụng và các công ty Fintech vào đối
tượng của hoạt động thanh ngân hàng,
từ đó mới đảm bảo hoạt động thanh tra
ngân hàng thực sự phát hiện được đầy đủ
những rủi ro của lĩnh vực ngân hàng. Bên
cạnh đó, Ngân hàng nhà nước cũng cần
đưa ra hướng dẫn cụ thể cho việc xác định
mức độ rủi ro làm cơ sở cho việc thanh tra
đột xuất nhằm đảm bảo hoạt động thanh
tra ngân hàng thực sự hiệu quả.
Thứ ba, nâng cao chất lượng cán bộ
thanh tra ngân hàng. Yêu cầu của chuẩn
mực quốc tế trong hoạt động thanh tra
ngân hàng và sự phức tạp vốn có của
lĩnh vực ngân hàng đòi hỏi đội ngũ cán
bộ thanh tra ngân hàng phải đáp ứng
các chuẩn mực trong nước và quốc tế.
Ngoài kiến thức chuyên môn sâu trong
một lĩnh vực cụ thể được phân công, họ
còn phải có kiến thức sâu rộng về lĩnh
vực ngân hàng. Bên cạnh đó, họ cũng
cần phải có cách phân tích tình huống,
tiếp cận phù hợp, tìm ra nguồn gốc của
vấn đề, đồng thời có kỹ năng giao tiếp,
ứng xử với đối tượng thanh tra. Do đó,
việc tăng cường tập huấn, đào tạo (nhất
là đào tạo chuyên sâu), trao đổi nghiệm
vụ kết hợp với kiểm tra là rất cần thiết
Thứ hai, đẩy mạnh thanh tra trên cơ sở
rủi ro thay vì thanh tra tuân thủ. Do những để nâng cao năng lực chuyên môn và
Số chuyên đề 4 - 2020 Khoa học Kiểm sát 95
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG...
kỹ năng giao tiếp, ứng xử cho các cán trong và ngoài nước.
bộ thanh tra ngân hàng là vô cùng bức
Thứ năm, tăng cường sự phối hợp giữa
thiết. Đồng thời, cần tăng cường tuyên
truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về
thanh tra ngân hàng cho đội ngũ công
chức kiểm soát nội bộ. Bởi theo khảo sát
thực trạng hoạt động kiểm soát nghiệp
vụ thanh tra, giám sát tại Ngân hàng
Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố, đa
số các công chức kiểm soát nội bộ đều
đang gặp khó khăn về văn bản pháp lý
(chiếm 48,1%)23.
Ngân hàng nhà nước với các cơ quan nhà
nước khác. Sự tăng cường phối hợp được
thực hiên như sau: (i) Tăng cường phối
hợp với Thanh tra, giám sát chi nhánh
tỉnh, thành phố nhằm hỗ trợ cho hoạt
động thanh tra tại chỗ. Hoạt động này
nhằm thu thập thông tin của Thanh tra,
giám sát tỉnh, thành phố để xây dựng
được kế hoạch thanh tra hàng năm bám
sát yêu cầu, mục đích quản lý đồng
Thứ tư, tích cực, chủ động hợp tác quốc thời lựa chọn đối tượng thanh tra, nội
tế trong hoạt động thanh tra ngân hàng. Việt dung thanh tra phù hợp; (ii) Phối hợp
Nam cần tích cực hợp tác quốc tế, chủ với Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam theo
động tham gia các hiệp ước, thỏa thuận hướng: Bảo hiểm tiền gửi báo cáo kết
quốc tế an toàn tài chính. Bởi lẽ thông quả kiểm tra, giám sát, xử lý các tổ chức
qua hoạt động hợp tác, Việt Nam có thể tín dụng tham gia, gửi yêu cầu thanh tra
học hỏi được kinh nghiệm của các quốc cho thanh tra Ngân hàng nhà nước; còn
gia khác để hoàn thiện hơn quy trình và Thanh tra Ngân hàng Nhà nước cung
phương pháp thanh tra cũng như tăng cấp cho Bảo hiểm tiền gửi danh mục
cường mối quan hệ để trao đổi thông xếp hạng hàng năm của các tổ chức tín
tin với Hội sở chính của các ngân hàng dụng, danh sách những tổ chức tín dụng
mẹ của chi nhánh, văn phòng đại diện có nguy cơ mất an toàn, dẫn đến phá
của ngân hàng nước ngoài đặt tại Việt sản; (iii) Tăng cường phối hợp với thanh
Nam, để công tác thanh tra đạt hiệu quả tra Chính phủ, thanh tra các tỉnh, Thành
tốt hơn, đồng thời từng bước thực hiện phố, các đơn vị kiểm toán độc lập nhằm
được việc thanh tra đối với các tổ chức tránh việc chồng chéo các cuộc thanh tra
tín dụng Việt Nam có chi nhánh đặt tại và có thông tin đầy đủ hơn về đối tượng
nước ngoài. Ngoài ra, hợp tác quốc tế thanh tra.
cũng là cơ hội để Việt Nam tranh thủ
Thứ sáu, một số giải pháp khác: Một là,
sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế trong
đầu tư cơ sở hạ tầng, kỹ thuật hỗ trợ cho
việc trao đổi thông tin, tiếp thu tư vấn
hoạt động thanh tra ngân hàng. Trong
về công tác thanh tra, công nghệ, đào
xu hướng chuyển đổi tăng cường áp
tạo nâng cao năng lực của thanh tra viên
dụng thanh tra trên cơ sở rủi ro và tác
động của công nghệ số hiện nay, phát
triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật hỗ trợ cũng
là điều vô cùng cần thiết. Bởi lẽ hiện
nay, trí tuệ nhân tạo, tiền ảo, công nghệ
blockchain… được ứng dụng trong lĩnh
vực ngân hàng này càng nhiều thì cơ sở
23ꢀ Trương Hồng Quân, Khảo sát thực trạng hoạt
động kiểm soát nghiệp vụ thanh tra, giám sát tại
Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố
(2020),
hꢁps://thitruongtaichinhtiente.vn/khao-
sat-thuc-trang-hoat-dong-kiem-soat-nghiep-vu-
thanh-tra-giam-sat-tai-nhnn-chi-nhanh-tinh-
thanh-pho-28611.html, 20/08/2020
96 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
PHẠM THỊ HỒNG NGHĨA
cáo thường niên năm 2019, NXB Thông tin và
truyền thông, tr. 25;
hạ tầng, kỹ thuật hỗ trợ hiện đại là yếu tố
then chốt quyết định hiệu quả của hoạt
động thanh tra ngân hàng. Hai là, tăng
cường hiệu quả của hệ thống giám sát
ngân hàng. Thanh tra ngân hàng, nhất là
thanh tra tại chỗ chỉ đạt được hiệu quả
cao khi kết hợp chặt chẽ với hoạt động
giám sát từ xa, nguồn nhân lực thanh tra
được sử dụng hiệu quả, đối tượng thanh
tra được sử dụng đúng, nội dung thanh
tra chính thích hợp, mà nguồn thông tin
từ giám sát ngân hàng chính là phương
tiện cảnh báo đầu tiên được sử dụng cho
hoạt động thanh tra.
5. Thảo Nguyên, Ngoài Basel II, còn
một cuộc chạy đua khác…(2020), hꢀps://
tinnhanhchungkhoan.vn/ngoai-basel-ii-con-
mot-cuoc-chay-dua-khac-post240759.html,
30/05/2020;
6. Nguyễn Thị Phụng và nhóm nghiên
cứu, Thực trạng và giải pháp công tác thanh
tra đối với các tổ chức tín dụng trong nước ở
webcenter/portal/vi/menu/rm/apph/tcnh/
tcnh_chitiet?leftWidth=20%25&showFooter=fa
lse&showHeader=false&dDocName=SBV3221
73&rightWidth=0%25¢erWidth=80%25&_
afrLoop=8400603550571297#%40%3F_afrL
oop%3D8400603550571297%26centerWid
th%3D80%2525%26dDocName%3DSBV3
22173%26leftWidth%3D20%2525%26right
Width%3D0%2525%26showFooter%3Dfal
se%26showHeader%3Dfalse%26_adf.ctrl-
state%3Dhzxxv6uk9_69, 03/01/2018;
Có thể nói, hoạt động thanh tra ngân
hàng giữ vai trò tối quan trọng trong bảo
đảm hiệu quả quản lý nhà nước trong
lĩnh vực ngân hàng. Ngân hàng nhà
nước cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý,
nâng cao chất lượng cán bộ thanh tra,
thúc đẩy việc chuyển dịch phương pháp
thanh tra, tích cực hợp tác quốc tế cũng
như phối hợp với cơ quan nhà nước
khác… để đảm bảo hoạt động thanh tra
ngân hàng có hiệu quả cao./.
7. Bảo Quyên, Phát hiện nhiều vi phạm tại
NgânhàngNhànước(2017),hꢀps://vneconomy.
vn/thoi-su/phat-hien-nhieu-vi-pham-tai-
ngan-hang-nha-nuoc-2017090109405510.htm,
01/09/2017;
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thị Ngọc Lan, Một số vấn đề
lý luận và thực tiễn về hoạt động thanh tra,
giám sát của thanh tra ngân hàng nhà nước
tại Hà Nội (2014), Luận văn thạc sỹ luật học
tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.
19, tr 20;
8. Thái Thanh, Thanh tra, giám sát ngân
hàng: Từng bước thay đổi cơ cấu và cách thức
(2019), hꢀps://thoibaonganhang.vn/thanh-tra-
giam-sat-ngan-hang-tung-buoc-thay-doi-co-
cau-va-cach-thuc-90933.html, 12/08/2019;
9. TS. Hà Thị Sáu, ThS. Vũ Mai Chi, Hoạt
động thanh tra, giám sát ngân hàng của Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam và một số khuyến
nghị (2018), Tạp chí Khoa học và Đào tạo
Ngân hàng, số 195, tháng 8 năm 2018;
2. Nguyễn Viết Long, Thanh tra trên
cơ sở rủi ro: Tập trung vào tương lai (2016),
tren-co-so-rui-ro-tap-trung-vao-tuong-lai-
post147829.html, 15/11/2016;
10. TS. Phan Thị Hoàng Yến, Thực trạng
áp dụng Basel tại Việt Nam (2019), hꢀps://
thitruongtaichinhtiente.vn/thuc-trang-
ap-dung-basel-tai-viet-nam-22800.html,
3. Ngân hàng nhà nước Việt Nam, Báo
cáo thường niên năm 2012, NXB Thông tin và
truyền thông, tr.34;
4. Ngân hàng nhà nước Việt Nam, Báo 10/01/2019.
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 97
10 trang
10880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra ngân hàng ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nang_cao_hieu_qua_hoat_dong_thanh_tra_ngan_hang_o_viet_nam.pdf
