Một số vấn đề pháp lý đặt ra đối với quy định phát triển mô hình kinh tế chia sẻ ở Việt Nam hiện nay
MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA ĐỐI VỚI QUY ĐỊNH...
PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH TẾ CHIA SẺ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY...
TRẦN THỊ VIỆT HÀ*
Bài viết giới thiệu khái quát về mô hình kinh tế chia sẻ cũng như sự phát triển của
mô hình kinh tế chia sẻ ở nước ta hiện nay, từ đó nêu lên sự cần thiết hoàn thiện khung
pháp lý điều chỉnh đối với mô hình kinh tế này nhằm thúc đẩy sự phát triển, đồng thời
hạn chế những tác động tiêu cực của nó với đời sống xã hội, người lao động, doanh nghiệp
và nền kinh tế.
Từ khóa: Kinh tế chia sẻ, kinh tế truyền thống.
Ngày nhận bài: 15/11/2020; Biên tập xong: 18/11/2020; Duyệt đăng: 20/11/2020.
The article introduces an overview of sharing economy model as well as its
development in Vietnam curently. On that basis, the author shows the need to complete
legal framework for sharing economy model to promote the development and limit its
negative impacts on social life, laborers, enterprises and the economy.
Keywords: Sharing economy, traditional economy.
uộc cách mạng công nghiệp và các lĩnh vực. Đây là thuật ngữ được
số 4.0 đã hình thành nên một
thời đại “công nghệ số” và
sử dụng để chỉ một mô hình kinh doanh
ngang hàng, một mô hình kinh tế mà
trong đó những người có nhu cầu trao đổi
hàng hóa dịch vụ ngang hàng với nhau
(peer-to-peer) với sự hỗ trợ của nền tảng
mạng internet.
Trong mô hình kinh tế chia sẻ người
tham gia sẽ được tiếp cận, sử dụng với
sản phẩm, dịch vụ phục vụ cho nhu cầu
của mình thông qua việc thuê lại tài sản
đó từ một người khác - là chủ sở hữu sản
phẩm, dịch vụ đó. Bằng cách này, chi
phí họ cần bỏ ra ít hơn rất nhiều so với
việc chi tiền để trở thành chủ sở hữu sản
phẩm. Đồng thời, người chủ sở hữu của
sản phẩm, dịch vụ lại có thể kiếm được
tiền từ tài sản đang tạm thời nhàn rỗi của
mình. Tuy nhiên, khác với việc cho thuê
tài sản thông thường, việc chia sẻ tài sản
này được thực hiện thông qua nền tảng
công nghệ số.
C
những mô hình kinh tế như kinh tế chia sẻ
(sharing economy) đã nhanh chóng phát
triển, tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế
của các quốc gia, kinh tế thế giới, làm thay
đổi tư duy của các doanh nghiệp, xã hội
và các nhà quản lý chính sách. Tại Việt
Nam, kinh tế chia sẻ xuất hiện từ năm
2014 và liên tục tăng trưởng mạnh trong
những năm qua. Tuy nhiên, cũng như
nhiều quốc gia khác, bên cạnh những tác
động tích cực mà nó mang lại thì sự xuất
hiện của mô hình này cũng đặt ra những
yêu cầu điều chỉnh của pháp luật để đảm
bảo hài hòa lợi ích của các loại hình doanh
nghiệp trong nền kinh tế, lợi ích của cộng
đồng, lợi ích của Nhà nước.
1. Kinh tế chia sẻ và sự phát triển của mô
hình kinh tế chia sẻ ở Việt Nam hiện nay
Mô hình kinh tế chia sẻ trên thế giới
Kinh tế chia sẻ là một khái niệm đang
ngày càng trở nên phổ biến bởi sự hiện
Cùng với sự phát triển không ngừng
của các nền tảng công nghệ số (công nghệ
diện của nó trong các quốc gia, các ngành * Thạc sĩ, Khoa Luật- Học viện An ninh nhân dân
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 63
MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA ĐỐI VỚI QUY ĐỊNH...
3G, GPS, dịch vụ thanh toán online), kinh
tế chia sẻ đã tiếp thêm lực đẩy để phát
triển lan rộng trên toàn thế giới, nhanh
chóng trở thành một trong những mô
hình kinh tế phát triển với tốc độ nhanh
nhất trong lịch sử. Số lượng cũng như
mức tăng trưởng của các công ty hoạt
động theo mô hình kinh doanh này là một
minh chứng rõ rệt cho sự bùng nổ của mô
hình kinh tế chia sẻ tại hầu khắp các quốc
gia trên thế giới. Năm 2018, tại Mỹ, số
Thực trạng của kinh tế chia sẻ ở Việt Nam
Ở Việt Nam, kinh tế chia sẻ được biết
đến nhiều vào năm 2014 với sự gia nhập
vào thị trường Việt Nam của những doanh
nghiệp nước ngoài hoạt động theo mô hình
này như Uber, Tripvn… Trong hơn 6 năm
tồn tại ở nước ta, mô hình kinh tế này luôn
được đánh giá là có tiềm năng phát triển
mạnh mẽ. Theo khảo sát tại Việt Nam, cứ
76% số người được hỏi cho biết họ sẵn
sàng tận dụng các sản phẩm và dịch vụ
công ty hoạt động theo mô hình kinh tế chia sẻ, cao hơn con số 66% đối với người
tiêu dùng toàn cầu. Đồng thời, chỉ có 18%
số người từ chối chia sẻ tài sản cá nhân của
mình, thấp hơn 14% so với tỷ lệ trung bình
toàn thể giới.3 Kinh tế chia sẻ có mặt trong
rất nhiều ngành nghề và lĩnh vực kinh
doanh của nước ta, trong đó nổi lên 3 loại
hình dịch vụ chính là vận tải trực tuyến,
chia sẻ phòng ở và cho vay ngân hàng.
Trong lĩnh vực vận tải, nếu những ngày
đầu mới chỉ có sự góp mặt của hai ứng
dụng đặt xe của doanh nghiệp nước ngoài
là Grab và Uber thì hiện nay, chúng ta đã
chứng kiến sự ra đời của hàng loạt các
ứng dụng công nghệ đặt xe và các doanh
nghiệp công nghệ vận tải nội địa như
Go-Việt, Be, VATO, Gonow của Vieꢁel
hay T.Net của FPT. Các doanh nghiệp vận
tải truyền thống cũng nhanh chóng thay
đổi phương thức hoạt động kinh doanh
từ thủ công sang ứng dụng công nghệ.
Dịch vụ giao nhận đồ ăn cũng phát
triển nhanh chóng theo hai hướng là dịch
vụ phát triển thêm của các ứng dụng
vận tải cũ và dịch vụ riêng lẻ mới ra đời.
Hàng loạt những ứng dụng đặt thức ăn
trực tuyến ra đời đã dẫn tới sự cạnh tranh
rất lớn. Có thể kể đến một số cái tên nổi
bật, được biết đến hiện nay là GrabFood,
Foody/Now.vn, GoFood, Lala.
này đã tăng lên hàng trăm công ty và tổng
giá trị đã đạt trên 463,9 tỷ USD, chiếm 3%
GDP. Hay tại Trung Quốc, quy mô của thị
trường kinh tế chia sẻ năm 2015 đã vượt
ngưỡng hơn 152 tỷ USD và Chính phủ
Trung Quốc kỳ vọng nền kinh tế chia sẻ sẽ
đóng góp 10% GDP vào năm 2020…1
Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, mô
hình kinh tế này đã có dấu hiệu phát triển
chậm lại. Hàng loạt các doanh nghiệp
hàng đầu trong mô hình kinh doanh này
như Uber, WeWork… chịu thua lỗ nặng
nề, thậm chí những người sáng lập đã phải
bán đi toàn bộ cổ phần của mình hay hủy
bỏ kế hoạch IPO. Nhiều nền tảng chia sẻ
khác tại Trung Quốc cũng đang phải đối
mặt với nguy cơ trên do khách hàng liên
tục yêu cầu hoàn lại tiền mặt ký gửi2… Có
thể thấy, kinh tế chia sẻ không còn được
xem là xu thế của thời đại mà thay vào đó
là các mô hình kinh tế mới mẻ hơn như
blockchain. Kinh tế chia sẻ từ một mô
hình được xem là hái ra vàng thì hiện nay
lại bị chính phủ các quốc gia e ngại, kiểm
soát chặt chẽ bởi các chính sách, quy định
thay vì chào đón bởi những rủi ro tiềm ẩn
mà nó mang lại.
1ꢀ
hꢁp://doanhnghiephoinhap.vn/su-bung-no-kinh
-te-chia-se-tren-the-gioi.html
2ꢀ
tuan/202001/nen-kinh-te-chia-se-tuong-lai-huy- kinh-te-chia-se-va-tiem-nang-phat-trien-tai-viet-
hoang-hay-dieu-tan-2982901/index.htm
nam-302040.html
64 Khoa học Kiểm sát
Số chuyên đề 4 - 2020
TRẦN THỊ VIỆT HÀ
Trong lĩnh vực du lịch lưu trú là sự tảng kinh tế mới, giúp kinh tế Việt Nam
xuất hiện của Airbnb - ứng dụng kết nối phát triển nhanh trong thời gian tới. Tuy
người cần thuê nhà với những người có nhiên, trong quá trình phát triển ở Việt
phòng trống cần cho thuê thông qua ứng
dụng di động. Airbnb đã chóng đặt được
con số phòng ngủ, nhà cho thuê trên 1.000
phòng tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh cùng
với một số tỉnh thành khác. Theo sau đó là
những ứng dụng đặt phòng, thuê phòng
cả nội địa và quốc tế tham gia cuộc đua
trên lĩnh vực lưu trú này như Triip.me,
Booking, Mytour, Agoda, Traveloka,...
Tài chính là lĩnh vực tiếp theo ghi nhận
sự tham gia của kinh tế chia sẻ. Những
dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ cho
vay ngang hàng (peer- to- peer lending) ra
đời, điển hình như cung cấp nền tảng kết
nối giữa bên cho vay và người đi vay. Tại
Việt Nam, mô hình này xuất hiện vào năm
2016 và hiện có khoảng gần 10 công ty như:
Huydong.com, Tima, SHA, Mobivi,…
Ngoài 3 lĩnh vực nổi bật trên thì hiện
nay, mô hình kinh tế chia sẻ cũng đã dần
góp mặt trong một số dịch vụ khác như
ăn uống, lao động, hàng hóa tiêu dùng;
dịch vụ sửa chữa… Báo cáo nghiên cứu
về nền kinh tế số Đông Nam Á năm 2019
của Google, Temasek Holdings, Bain&Co,
quy mô thị trường gọi xe và giao đồ ăn
trực tuyến tại Việt Nam đạt doanh thu 1,1
tỷ USD vào năm 2019, tăng hơn 5 lần so
với năm 2015 (200 triệu USD) và dự báo
đạt 4 tỷ USD vào năm 2025…4
Việt Nam là một trong những quốc gia
có tốc độ phát triển và ứng dụng Internet
cao nhất thế giới với 58 triệu người dùng.
Đây là nhân tố thúc đẩy, cùng với những
yếu tố nội tại và ngoại sinh giúp cho kinh
Nam, mô hình này cũng đã phát sinh
nhiều vấn đề mới đối với cơ quan quản
lý cần được xem xét và có những sự điều
chỉnh kịp thời.
Văn bản pháp lý đầu tiên chính thức
ghi nhận sự có mặt có mặt của mô hình
kinh tế chia sẻ ở Việt Nam là Quyết định
số 24/QĐ-BGTVT ngày 07/01/2016 của Bộ
Giao thông vận tải về việc ban hành Kế
hoạch thí điểm triển khai ứng dụng khoa
học công nghệ hỗ trợ quản lý và kết nối
hoạt động vận tải hành khách theo hợp
đồng. Theo đó, cho phép thí điểm triển
khai loại hình Grab trong thời gian 2 năm
từ năm 2016 đến năm 2018 tại 05 tỉnh
thành phố là: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh,
Đà Nẵng, Khánh Hòa và Quảng Ninh.
Tuy nhiên, khi thực hiện thí điểm thì
nhiều bất cập mà Grab gây ra đã làm nảy
sinh những bức xúc trong dư luận xã hội,
đặc biệt là tạo ra mâu thuẫn cạnh tranh
giữa các doanh nghiệp taxi truyền thống
trong nước một cách gay gắt.
Với nỗ lực đưa vận tải công nghệ vào
khuôn khổ quản lý, hạn chế những rủi ro
và tác động tiêu cực của dịch vụ này mang
lại, các nhà quản lý cũng xây dựng các
văn bản quy phạm để điều chỉnh trực tiếp
đến loại hình dịch vụ vận tải đặc biệt này.
Sau 12 lần dự thảo, Nghị định số 10/2020/
NĐ-CP ngày 17/01/2020 của Chính phủ
quy định về kinh doanh và điều kiện kinh
doanh vận tải bằng ô tô đã được ban hành
thay thế cho Nghị định số 86/2014/NĐ-CP
ngày 25/02/2014. Nghị định này đã cùng
tế chia sẻ được xem là có thể trở thành nền đưa taxi truyền thống và taxi công nghệ
vào quản lý thống nhất. Đây cũng được
4https://pbgdpl.hanoi.gov.vn/tin-noi-bat/-/asset
xem là khung pháp lý chính thức đầu
_publisher/sxBNLsQSLyY8/content/nhieu-van-
tiên hợp pháp hóa xe công nghệ và mở ra
nhiều cơ hội phát triển cho mô hình này
tại Việt Nam.
e-phap-ly-can-hoan-thien-e-phat-trien-mo-hinh-
kinh-te-chia-se?_101_INSTANCE_sxBNLsQSLyY8_
viewMode=view
Số chuyên đề 4 - 2020
Khoa học Kiểm sát 65
MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA ĐỐI VỚI QUY ĐỊNH...
Không chỉ trong lĩnh vực vận tải, đối chia sẻ, cũng như gây khó khăn cho chính
với mô hình kinh tế chia sẻ nói chung, các
cơ quan quản lý cũng đã thể hiện sự ghi
nhận và sự quan tâm đến mô hình kinh tế
chia sẻ đối với sự phát triển kinh tế Việt
Nam. Ngày 12/8/2019, Thủ tướng Chính
phủ đã ban hành Quyết định số 999/QĐ-
TTg phê duyệt Đề án thúc đẩy mô hình
kinh tế chia sẻ với mục tiêu đảm bảo môi
trường kinh doanh bình đẳng giữa các
doanh nghiệp kinh doanh theo mô hình
kinh tế chia sẻ và kinh tế truyền thống.
Điều này cũng được thể hiện trong Nghị
quyết số 52/NQ-TW của Bộ Chính trị
ban hành ngày 27/9/2019 về “Một số chủ
trương, chính sách chủ động tham gia
cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”.
Đây được cho là kim chỉ nam cho các hoạt
động hoạch định chính sách sau này liên
quan đến phát triển, quản lý đối với mô
hình kinh tế chia sẻ.
các doanh nghiệp kinh doanh theo mô
hình này.
Các doanh nghiệp truyền thống
dường như đang chịu sự quản lý chặt
chẽ hơn về điều kiện kinh doanh, thuế…
trong khi các doanh nghiệp kinh tế chia
sẻ với nhiều ưu điểm và sự dễ hòa nhập
lại không có bất cứ ràng buộc và nghĩa
vụ nào. Điều này khiến cho các doanh
nghiệp truyền thống chịu sức ép, khó
cạnh tranh với các doanh nghiệp theo
mô hình kinh tế chia sẻ. Trong khi đó,
các doanh nghiệp kinh tế chia sẻ lại
cũng gặp những trở ngại nhất định khi
theo đuổi mô hình kinh doanh này bởi
hiện nay còn thiếu cơ sở pháp lý đối với
những hoạt động kinh doanh liên quan
đến mô hình kinh tế chia sẻ cũng như
sự lúng túng của các cơ quan quản lý
khi xác định được bản chất và nội dung
2. Những vấn đề pháp lý đặt ra đối cần quản lý nên họ thường không cấp
phép cho doanh nghiệp. Trên thực tế
đã có không ít doanh nghiệp vì những
khó khăn trên nên thay vì đăng ký thành
lập doanh nghiệp ở Việt Nam, họ đã
lựa chọn việc đăng ký thành lập ở nước
ngoài, sau đó trở về nước tiến hành
các hoạt động đầu tư dưới danh nghĩa
doanh nghiệp nước ngoài. Việc doanh
nghiệp tiếp tục hoạt động mà không có
hành lang pháp lý rõ ràng sẽ khiến Nhà
nước thất thu thuế, môi trường kinh
doanh gặp rào cản và người tiêu dùng
không được bảo vệ.
với mô hình kinh tế chia sẻ ở Việt Nam
Mặc dù đã có những sự nhìn nhận
đúng đắn và can thiệp quản lý kịp thời đối
với mô hình kinh tế chia sẻ, tuy nhiên, qua
đánh giá, hệ thống pháp luật Việt Nam
đối với mô hình này còn nhiều khoảng
trống và hạn chế. Cụ thể là:
Thiếu các quy định đảm bảo sự cạnh
tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp
Các quy định về loại hình kinh tế chia
sẻ ở Việt Nam hiện nay mới chỉ được thể
hiện thông qua các chính sách ở từng lĩnh
vực cụ thể chứ chưa có quy định chung.
Hệ thống pháp luật về kinh doanh,
thương mại (Luật doanh nghiệp, Luật
đầu tư, Luật lao động, Luật cạnh tranh…)
tuy rất phong phú và đa dạng nhưng vẫn
đang ở trạng thái điều chỉnh cho các mô
hình kinh tế truyền thống và bỏ ngỏ đối
với mô hình kinh tế chia sẻ. Việc thiếu các
quy định pháp lý này đã tạo ra nguy cơ
Vấn đề xác định trách nhiệm của các
bên và bảo vệ người tiêu dùng
Một điểm khác biệt của mô hình kinh
tế chia sẻ là làm hình thành nên nhiều
mối quan hệ mới, sự tham gia của ít nhất
ba bên chủ thể gồm người cung cấp dịch
vụ, người sử dụng dịch vụ và nhà cung
cấp nền tảng, thay vì hai bên như trong
tiềm ẩn xung đột với các mô hình kinh tế mô hình kinh doanh truyền thống. Tuy
66 Khoa học Kiểm sát Số chuyên đề 4 - 2020
TRẦN THỊ VIỆT HÀ
nhiên, hiện nay các quy định của pháp nghệ làm việc với các doanh nghiệp
luật gần như mới chỉ điều chỉnh các
mối quan hệ hai bên mà chưa có những
quy định trách nhiệm pháp lý đối với
các chủ thể tham gia với nhau. Bởi vậy,
khi có bất cứ rủi ro nào xảy ra, các bên
thường tìm cách đùn đẩy trách nhiệm
và cơ quan quản lý nhà nước cũng sẽ
không nắm được thông tin. Đặc biệt,
trong mối quan hệ này, người sử dụng
dịch vụ/hàng hóa thường là người yếu
thế. Khi có tranh chấp xảy ra trong quá
trình sử dụng dịch vụ, họ thường không
được bảo vệ một cách thỏa đáng.
Một vấn đề nữa cũng cần lưu tâm là
nếu như trong các mô hình kinh doanh
truyền thống, các quy định của pháp luật
đã tạo ra một khung pháp lý quy định
các sản phẩm, dịch vụ đưa ra thị trường
cần phải đáp ứng những tiêu chuẩn gì,
cơ quan nào sẽ đứng ra quản lý thì ngược
lại, đối với các doanh nghiệp trong mô
hình kinh tế chia sẻ, các sản phẩm dịch vụ
mà họ cung cấp chủ yếu mang tính chất
tự phát và cũng không có quy định cụ
thể nào về quản lý chất lượng sản phẩm
dịch vụ. Điều này ảnh hưởng đến quyền
lợi của người tiêu dùng khi sử dụng sản
phẩm dịch vụ đó.
trung gian như một lao động thực thụ.
Đồng thời, trong quá trình hoạt động,
họ vẫn phải chịu sự quản lý và xử phạt
từ các doanh nghiệp này nếu như không
đáp ứng được các yêu cầu đặt ra. Tuy
nhiên, họ lại không được xem là những
người lao động trong các doanh nghiệp.
Vì thế, hầu hết họ không được tham gia
bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm hưu
trí, các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng
cũng như được bảo đảm an toàn như ở
các công ty truyền thống. Như vậy, có
thể thấy các vấn đề như bảo vệ quyền lợi
người lao động, chính sách quản lý lao
động, việc làm, an sinh xã hội đối với các
chủ thể tham gia trong mô hình kinh tế
chia sẻ hiện nay đều chưa được quan tâm
một cách thỏa đáng có thể gây ảnh hưởng,
tác động tiêu cực đến bản thân người lao
động và mất ổn định xã hội.
Vấn đề thu thuế và các nghĩa vụ tài
chính phát sinh
Thực hiện nghĩa vụ thuế và các nghĩa
vụ tài chính khác khi tiến hành các hoạt
động kinh doanh là một trong những
nghĩa vụ cơ bản của doanh nghiệp cũng
như cá nhân, tổ chức. Tuy nhiên hiện nay,
do những khó khăn trong việc xác định
người nộp thuế là doanh nghiệp trung
gian hay người cung ứng dịch vụ cũng
như khó khăn trong việc xác định loại
thuế phải nộp, đặc biệt là vấn đề thu thuế
của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên
quốc gia về tránh đánh thuế hai lần… nên
các quy định của pháp luật thuế hiện nay
khi áp dụng đối với mô hình kinh tế chia
sẻ còn gặp nhiều khó khăn.
Vấn đề bảo vệ quyền lợi người lao động
và an sinh xã hội
Trong mối quan hệ ba bên của mô
hình kinh tế chia sẻ, người cung ứng
dịch vụ là một chủ thể tương đối đặc
biệt. Rất khó để xác định được bản chất
mối quan hệ giữa người cung ứng dịch
vụ và bên trung gian - nhà cung cấp nền
tảng bởi trong một số ngành nghề lĩnh
vực đặc thù như vận tải, liệu một lái xe
công nghệ có được coi là người lao động
hay chỉ đơn thuần là nhà thầu độc lập?
Thêm vào đó, đa số các doanh nghiệp
theo mô hình kinh tế chia sẻ có trụ sở kinh
Xét về bản chất, những tài xế xe công doanh ở bên ngoài lãnh thổ Việt Nam, do
Số chuyên đề 4 - 2020 Khoa học Kiểm sát 67
MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA ĐỐI VỚI QUY ĐỊNH...
vậy khó có thể quản lý thuế với các doanh pháp luật hiện hành, qua đó kịp thời ban
hành các văn bản quản lý thống nhất với
hoạt động kinh doanh theo mô hình kinh
tế chia sẻ cũng như sửa đổi, bổ sung các
quy định còn chưa phù hợp. Cụ thể, cần
bổ sung những quy định của Luật doanh
nghiệp, Luật cạnh tranh, Luật đầu tư…
nhằm đảm bảo cạnh tranh công bằng
giữa kinh tế truyền thống và kinh tế chia
sẻ. Các quy định nên được triển khai
theo hướng nới lỏng các điều kiện kinh
doanh đối với các doanh nghiệp truyền
thống, đồng thời nhanh chóng xác định
bản chất của kinh tế chia sẻ, kịp thời có
văn bản hướng dẫn các doanh nghiệp, cơ
quan quản lý trong quá trình triển khai
các hoạt động đăng lý thành lập, cấp giấy
phép hoạt động, đầu tư, bổ sung kịp thời
đối với những loại hình kinh doanh mới
như dịch vụ tài chính, cho vay ngang
hàng nhằm đảm bảo quyền tự do kinh
doanh của các chủ thể.
Thứ hai, bổ sung các quy định xác
định trách nhiệm các bên trong kinh
tế chia sẻ theo hướng bảo vệ quyền lợi
của bên yếu thế, tăng trách nhiệm của
đơn vị cung cấp dịch vụ nền tảng bởi
suy cho cùng, đây là bên trung gian kết
nối cũng như nắm rõ được các thông tin
về các bên còn lại và thường sẽ là người
được hưởng nhiều quyền lợi nhất, nắm
thế chủ động trong mối quan hệ này.
Theo đó, bên doanh nghiệp cung ứng
cần thực hiện các nghĩa vụ đối với người
sử dụng dịch vụ (tiếp nhận khiếu nại
và chịu trách nhiệm rủi ro…) và với cơ
quan nhà nước có thẩm quyền (nghĩa vụ
kê khai, nộp thuế, thẩm định năng lực
của bên cung ứng).
nghiệp này. Đa số chỉ thu được thuế thu
nhập doanh nghiệp theo phương thức
trực tiếp vì không quản lý được các nguồn
thu đầu vào của doanh nghiệp. Nguyên
nhân là do hiện nay chúng ta thiếu các
cơ chế, chính sách quản lý đối với các các
giao dịch thanh toán điện tử xuyên biên
giới để có thể giám sát việc thực hiện
nghĩa vụ thuế của các đối tác nước ngoài
tham gia vào các hoạt động kinh doanh ở
Việt Nam.
Quyền về dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư
Trong mô hình kinh tế chia sẻ, các
doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nền
tảng sẽ thu thập những thông tin giao
dịch cũng như các thông tin nhận dạng
của khách hàng như họ và tên, địa chỉ
liên lạc, số điện thoại, địa chỉ email, số
tài khoản… và hầu hết trong các điều
khoản của mình, các nhà cung cấp nền
tảng có thể tự cho phép họ xử lý và chia
sẻ thông tin cá nhân mà họ thu được.
Khi đó, quyền bảo vệ thông tin cá nhân
của người cung cấp thông tin nhằm sử
dụng dịch vụ trên nền tảng kinh tế chia
sẻ được thực hiện ra sao? Mặc dù pháp
luật Việt Nam cũng đã xác lập nền tảng
pháp lý ban đầu để bảo vệ quyền về dữ
liệu cá nhân (Luật An ninh mạng, Bộ luật
hình sự…) nhưng nhìn chung, trong các
văn bản này vẫn còn nhiều điểm chưa
thống nhất trong việc xác định “thông
tin cá nhân” có nội hàm như thế nào, loại
thông tin cá nhân nào cần được được
bảo mật. Các quy định còn nằm rải rác
trong nhiều văn bản, Luật, Nghị định,
thông tư,… và chưa có sự thống nhất,
gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền về
sự riêng tư dữ liệu và bảo vệ thông tin
cá nhân.
Cần sớm xây dựng, ban hành những
quy định về quản lý chất lượng sản phẩm,
dịch vụ để bảo vệ lợi ích người tiêu dùng,
đặc biệt là trong hoạt động thương mại
3. Một số kiến nghị
Thứ nhất, cần rà soát các quy định điện tử có liên quan đến kinh tế chia sẻ.
68 Khoa học Kiểm sát Số chuyên đề 4 - 2020
TRẦN THỊ VIỆT HÀ
Những văn bản như Nghị định số 52/2013/ không có trụ sở tại Việt Nam thì xây
NĐ-CP về thương mại điện tử, Luật Bảo
vệ người tiêu dùng 2010… hiện nay gần
như bỏ ngỏ các quy định trách nhiệm của
các bên liên quan đến kinh tế chia sẻ nói
chung và trách nhiệm của các bên đối với
người tiêu dùng tham gia vào mô hình
này nói riêng.
dựng cơ chế khấu trừ thuế thông qua
ngân hàng. Đồng thời, cũng cần có quy
định thu thuế đối với người cung ứng
dịch vụ theo nguồn thu nhập (đối với
người có đăng ký kinh doanh) hoặc thu
thuế khấu trừ qua doanh nghiệp trung
gian (đối với người không có đăng ký
kinh doanh).
Ngoài ra, tăng cường ký kết các hiệp
định đa phương, song phương nhằm hỗ
trợ hoạt động thu thuế và thu thập thông
tin điều tiết thuế đối với các hoạt động
điện tử xuyên biên giới.
Thứ năm, cần có những quy định đảm
bảo quyền riêng tư và bảo vệ thông tin các
nhân của người sử dụng dụng nền tảng
kinh tế chia sẻ. Pháp luật Việt Nam cần
có những cơ chế hiệu quả hơn nữa trong
việc kiểm soát hoạt động thu thập và xử
lý dữ liệu cá nhân. Cụ thể, bổ sung thêm
các quy định liên quan đến việc cá nhân
được áp dung các biện pháp bảo hộ pháp
lý để chống lại bên vận hành nền tảng nếu
thông tin cá nhân bị xâm hại hay sử dụng
không đúng mục đích. Tăng trách nhiệm
bảo vệ dữ liệu người dùng đối với doanh
nghiệp cung cấp dịch vụ nền tảng và chế
tài xử lý thích hợp đối với các vi phạm
nếu có.
Có thể thấy, kinh tế chia sẻ hiện vẫn
đang là mô hình đầy hấp dẫn đối với các
doanh nghiệp khởi nghiệp ở Việt Nam,
đồng thời cũng đang phát huy được
những tác động tích cực đến đời sống của
người dân và với nền kinh tế. Tuy nhiên,
nếu không kịp thời điều chỉnh và bổ sung
các văn bản pháp luật để quản lý đối với
hoạt động kinh doanh theo mô hình kinh
doanh này thì sẽ khó phát huy được tiềm
năng của mô hình và hạn chế được rủi ro
Thứ ba, ban hành các quy định về bảo
vệ người lao động, thực hiện an sinh xã
hội trong mô hình kinh tế chia sẻ. Cần
xác định rõ bản chất mối quan hệ người
tham gia cung ứng dịch vụ và bên cung
ứng dịch vụ nền tảng trong từng trường
hợp cụ thể để có sự điều chỉnh pháp luật
kịp thời. Theo đó, cần có các quy định cụ
thể đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của
người lao động tham gia mô hình kinh tế
chia sẻ trên cơ sở đảm bảo hài hòa được
lợi ích chính đáng của người lao động và
các bên liên quan. Ví dụ, xác định trách
nhiệm của bên cung cấp dịch vụ nền
tảng trong việc đại diện mua một số loại
bảo hiểm nhất định cho người cung ứng
dịch vụ trên cơ sở phí do người cung
ứng đóng để đảm bảo chia sẻ rủi ro đặc
thù với từng ngành nhất định như bảo
hiểm tai nạn, bảo hiểm thất nghiệp, bảo
hiểm hưu trí…
Thứ tư, điều chỉnh các quy định về
nghĩa vụ nộp thuế của các chủ thể tham
gia mô hình kinh tế chia sẻ nhằm đảm
bảo công bằng với các nhà cung cấp dịch
vụ truyền thống và tránh thất thu thuế.
Theo đó, cần quy định các khoản thu
nhập chịu thuế, xác định đối tượng nộp
thuế và thuế suất. Ví dụ như xác định
khoản thu thuế từ hoạt động cung cấp
dịch vụ kết nối cho người cung ứng đối
với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ
nền tảng. Nếu doanh nghiệp có trụ sở
tại Việt Nam thì thu thuế như đối với các
doanh nghiệp khác trên cơ sở lợi nhuận
của doanh nghiệp, nếu doanh nghiệp mà nó đem đến./.
Số chuyên đề 4 - 2020 Khoa học Kiểm sát 69
7 trang
12320
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số vấn đề pháp lý đặt ra đối với quy định phát triển mô hình kinh tế chia sẻ ở Việt Nam hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_van_de_phap_ly_dat_ra_doi_voi_quy_dinh_phat_trien_mo.pdf
