Một số khó khăn, vướng mắc trong phát hiện, xử lý vi phạm quy định về khai thác cát, sỏi lòng sông
MỘT SỐ KHÓ KHĂN, VƯỚNG MẮC TRONG PHÁT HIỆN,
XỬ LÝ VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ KHAI THÁC CÁT, SỎI LÒNG SÔNG
PHẠM THỊ PHƯƠNG LOAN*
Tình trạng khai thác trái phép cát, sỏi trên lòng sông luôn là vấn đề “nóng”, gây mất
an ninh trật tự tại nhiều địa phương trên cả nước. Bài viết tập trung chỉ ra một số khó
khăn, vướng mắc trên thực tế trong việc phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm quy định về
khai thác cát, sỏi trên lòng sông.
Từ khóa: Khai thác trái phép cát, sỏi trên lòng sông, Luật Xử lý vi phạm hành chính,
Bộ luật hình sự năm 2015.
Ngày nhận bài: 14/4/2021; Biên tập xong: 18/4/2021; Duyệt đăng: 18/4/2021
That exploitation of river-bed sand and gravel is a heated issue leads to insecurity
and order in many localities. The paper points out difficulties and obtacles in reality
in detecting and handling violations of regulations on exploitation of river-bed sand
and gravel.
Keywords: Illegal exploitation of river-bed sand and gravel, Law on handling
administrative violations, the 2015 Penal Code.
iện nay, tình trạng khai thác trái phép đến việc đi lại bình thường của tàu thuyền
tài nguyên khoáng sản (cát) trên các
dòng sông hay vùng biển diễn ra ꢀ
và cuộc sống của người dân hai bên bờ sông,
an toàn giao thông đường thủy, ảnh hưꢀng
đến các công trình thủy lợi cũng như hoạt
động sản xuất của nhân dân. Nhiều nơi sạt
lꢀ nghiêm trọng đã làm mất đất canh tác của
người dân, dẫn đến tình trạng kiện cáo kéo
dài, gây bức xúc trong dư luận. Bên cạnh đó,
việc khai thác cát, kinh doanh bến bãi dọc các
bờ sông cũng là một trong các điều kiện làm
nảy sinh các loại tội phạm như bảo kê, tranh
giành địa bàn, cưỡng đoạt tài sản, cố ý gây
thương tích, gây rối trật tự công cộng…; gây
ảnh hưꢀng không nhỏ đến tình hình an ninh
trật tự, đặc biệt là ảnh hưꢀng đến môi trường
đầu tư và phát triển kinh tế của địa phương.
Trước tình hình trên, Chính phủ, Bộ Công
an đã chỉ đạo các đơn vị chức năng và ban
hành nhiều kế hoạch để đấu tranh với tội
phạm và hành vi vi phạm pháp luật liên
quan đến việc khai thác cát trái phép. Tuy
nhiên, do lợi nhuận kinh tế mang lại rất cao,
các vụ việc được phát hiện chủ yếu chỉ bị xử
lý hành chính không có tác dụng răn đe nên
hoạt động khai thác cát trái phép vẫn diễn ra
H
nhiều địa bàn trên cả nước. Đặc biệt nhức nhối
là nạn tổ chức khai thác khoáng sản (cát, sỏi)
trái phép trên lòng sông thuộc các tuyến sông
như sông Hồng, sông Lô, các sông thuộc khu
vực Lục Đầu Giang (sông Cầu, sông Thương,
sông Đuống, sông Thái Bình, sông Lục Nam,
sông Kinh Thầy…). Thời gian gần đây, các
hoạt động sản xuất kinh doanh đã bắt đầu
hoạt động trꢀ lại, nhất là nhu cầu sử dụng
vật liệu xây dựng phục vụ các công trình xây
dựng tăng mạnh. Cùng với đó, các cơ quan
chức năng tập trung vào hoạt động chống
dịch bệnh nên có phần buông lỏng quản lý
đối với hoạt động khai thác cát, sỏi. Do đó,
tình hình vi phạm pháp luật trong hoạt động
khai thác khoáng sản đã có nhiều diễn biến
phức tạp ꢀ nhiều địa phương như Thành phố
Hà Nội, các tỉnh Tuyên Quang, Quảng Ngãi,
Tiền Giang, Thanh Hóa, Quảng Bình, Vĩnh
Long…., đã bị lực lượng chức năng bắt giữ
và phản ánh trên các phương tiện thông tin
đại chúng.
Hoạt động khai thác trái phép cát, sỏi
tràn lan đã làm ảnh hưꢀng nghiêm trọng đến
dòng chảy, tác động xấu đến môi trường, học Cảnh sát, Học viện Cảnh sát nhân dân
* Trung tá, Tiến sĩ, Phó Viện trưởng Viện Khoa
28 Khoa học Kiểm sát
Số 02 - 2021
PHẠM THỊ PHƯƠNG LOAN
thường xuyên, ngang nhiên, ngày càng tăng sang địa phận giáp ranh; tắt máy, bỏ lại tàu,
về số lượng và mức độ trên nhiều tuyến sông, thuyền, nhảy xuống sông bỏ trốn... Thậm chí,
gây mất ổn định an ninh trật tự trên tuyến.
Theo đó, để ổn định và giải quyết được
nạn khai thác trái phép tài nguyên khoáng
sản trên lòng sông, yêu cầu đặt ra là phải phát
hiện, bắt giữ và xử lý hình sự, truy tố được
các đối tượng mới có tác dụng răn đe, phòng
ngừa. Tuy nhiên, thực tế việc phát hiện, xử
lý đối với hành vi vi phạm quy định về khai
thác cát, sỏi lòng sông còn gặp nhiều khó
khăn. Cụ thể:
khi bị kiểm tra, bắt giữ, các đối tượng khai
thác trái phép thường phản ứng rất manh
động, dùng vũ lực chống trả lực lượng chức
năng hoặc đe dọa trả thù người tố giác…
Thứ hai, khó khăn trong áp dụng một số quy
định của pháp luật trong thực tiễn xử lý vi phạm
khai thác cát, sỏi lòng sông
Mặc dù các cơ quan chức năng đã nỗ lực
trong việc xây dựng hệ thống văn bản làm
hành lang pháp lý vững chắc, cơ sꢀ pháp lý
đầy đủ cho việc xử lý vi phạm khai thác cát,
sỏi lòng sông nhưng trong quá trình áp dụng,
thực hiện vẫn xuất hiện nhiều khó khăn, bất
cập trong công tác đấu tranh:
Việc truy cứu trách nhiệm hình sự theo
quy định tại Điều 227 Bộ luật hình sự năm
2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) (sau đây gọi tắt là
BLHS năm 2015) phải chứng minh được thu
lợi bất chính từ 100 triệu đồng hoặc khoáng
sản trị giá từ 500 triệu đồng trꢀ lên. Để có
căn cứ định khung hình phạt theo quy định
tại Điều 227, BLHS năm 2015 cần phải tính
tổng số tiền các đối tượng đã thu lợi bất chính
trong quá trình khai thác trái phép tài nguyên
khoáng sản. Tuy nhiên, thực tế khi điều tra
làm rõ các vụ án đã có 02 quan điểm nhận
thức khác nhau về cách tính số tiền thu lợi bất
chính như sau:
- Quan điểm 1: Hiểu về cách tính số tiền
thu lợi bất chính là số tiền mà các đối tượng
đã được hưꢀng lợi từ việc đã bán số lượng tài
nguyên khai thác trái phép.
- Quan điểm 2: Hiểu cách tính số tiền thu lợi
bất chính là số tiền mà các đối tượng đã được
hưꢀng lợi từ việc đã bán số lượng tài nguyên
khai thác trái phép, trừ đi các chi phí trong quá
trình khai thác như: Chi phí dầu mỡ, tiền thuê
nhân công khai thác, cước bốc xúc…
Bên cạnh đó, trong quá trình định giá
khoáng sản còn xuất hiện tình trạng định giá
theo khung giá quy định vẫn thấp nên có thể
một tàu hút đầy cát nhưng trị giá chỉ khoảng
10 triệu đồng. Do vậy, muốn xử lý hình sự
phải chứng minh các đối tượng bán được với
Thứ nhất, khó khăn trong phát hiện hành vi
khai thác cát, sỏi trái phép
Qua tìm hiểu thực tế, những năm gần
đây, phương thức, thủ đoạn hoạt động của
tội phạm và vi phạm pháp luật về khai thác
cát trên sông rất tinh vi, đa dạng như: Ðối với
các mỏ được cấp phép khai thác tại bãi nổi,
một số cá nhân lợi dụng vị trí được cấp giấy
phép khai thác cát bãi nổi, trong quá trình hoạt
động khai thác đã tự ý đưa tàu hút vào khai
thác cát trên sông, giáp với khu vực mỏ được
cấp phép. Trên các tuyến sông, các đối tượng
thường xuyên thay đổi quy luật, thời gian, địa
bàn hoạt động; lợi dụng những ngày nghỉ cuối
tuần, nghỉ lễ của các cơ quan quản lý và lực
lượng chức năng. Lợi dụng điều kiện địa hình
sông trải dài, rộng, nước chảy xiết, rất lạnh về
ban đêm nên các đối tượng thường thực hiện
hành vi khai thác cát vào thời điểm này, ngay
cả lúc thời tiết xấu. Ðáng chú ý, các đối tượng
còn tinh vi, nghiên cứu lợi dụng địa giới hành
chính trên sông chưa được phân định cụ thể và
chưa có căn cứ pháp lý giữa các địa phương;
lợi dụng hoạt động nạo vét luồng đường thủy
hoặc giấy phép khai thác khoáng sản của một
số tổ chức được cấp phép để khai thác ngoài
phạm vi, không đúng thiết kế, không đúng trữ
lượng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt
hoặc khai thác lấn địa giới hành chính.
Việc hoạt động khai thác cát trái phép
thường gắn liền với một số hành vi khác như
mua bán trái phép hóa đơn để hợp thức hóa
số lượng khoảng sản do các đối tượng đã khai
thác trái phép. Trong quá trình lực lượng chức
năng kiểm tra, bắt giữ, các đối tượng khai số lượng gấp vài chục lần hoặc thu giữ được
thác cát trái phép có các biểu hiện chống đối sổ sách, hóa đơn và chứng từ mua bán của
như nhanh chóng rút ống hút, sên… bỏ chạy đối tượng phạm tội.
Số 02 - 2021
Khoa học Kiểm sát 29
MỘT SỐ KHÓ KHĂN, VƯỚNG MẮC TRONG PHÁT HIỆN,...
Đồng thời, khoản 1 Điều 126 Luật Xử lý nhân thân của đối tượng đã trực tiếp tham gia
vi phạm hành chính năm 2012 quy định: “… khai thác trước đó cũng như xác định được
đối với tang vật, phương tiện đang bị tạm giữ do lượng khoáng sản mà các đối tượng đã tham
bị chiếm đoạt, sử dụng trái phép để vi phạm hành gia khai thác trái phép cùng số tiền thu lợi
chính thuộc trường hợp bị tịch thu thì trả lại cho bất chính để làm căn cứ truy cứu trách nhiệm
chủ sở hữu, người quản lý hoặc người sử dụng hình sự gặp rất nhiều khó khăn.
hợp pháp. Trong trường hợp này, cá nhân, tổ chức
vi phạm phải nộp một khoản tiền tương đương trị
giá tang vật, phương tiện vi phạm vào ngân sách
nhà nước”. Lợi dụng quy định này, các chủ
phương tiện thường làm hợp đồng cho thuê,
mượn tàu thuyền cho các đối tượng làm thuê.
Trong khi đó, những người làm thuê này đa
phần đều có điều kiện hoàn cảnh khó khăn
nên việc nộp khoản tiền phạt tương đương
giá trị tang vật, phương tiện vi phạm rất khó
thực hiện.
Mặt khác, Nghị định số 36/2020/NĐ-CP
ngày 24/3/2020 quy định về xử phạt vi phạm
hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước
và khoáng sản khi đưa ra áp dụng thực tiễn
còn có một số bất cập như: Việc xác định vị
trí thuộc phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi,
hành lang bảo vệ luồng, phạm vi luồng hay
phạm vi bảo vệ công trình thuộc kết cấu hạ
tầng giao thông đường thủy nội địa; việc
áp dụng hình phạt bổ sung tịch thu toàn bộ
khoáng sản được quy đổi bằng tiền chưa được
quy định cụ thể và chưa có hướng dẫn thống
nhất, sau khi định giá thì giao lại khoáng sản
hay tiếp tục giữ lại sau khi người vi phạm đã
nộp đủ số tiền tương ứng…
Ngoài ra, đối với các đối tượng có vai trò
chính trong các công ty như Giám đốc công
ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị… thường
giao cho một đối tượng điều hành chịu trách
nhiệm, còn bản thân họ “đứng ngoài”, không
chỉ đạo, không kiểm tra, không điều hành
việc khai thác trái phép. Do đó, có căn cứ
chứng minh vai trò chỉ đạo của các đối tượng
đứng đầu là rất khó khăn.
Những khó khăn, vướng mắc nêu trên
đã phần nào làm ảnh hưꢀng đến kết quả của
việc phát hiện, xử lý vi phạm khai thác cát, sỏi
lòng sông hiện nay. Vì vậy, để nâng cao hiệu
quả hoạt động này, các cơ quan chức năng,
đặc biệt là các cơ quan chuyên môn, trong
đó có Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát
nhân dân tối cao cần nghiên cứu làm rõ thêm
các nội dung quy định của pháp luật, nhất
là quy định tại Điều 227 BLHS năm 2015 về
hành vi thu lợi bất chính để hướng dẫn các
đơn vị, địa phương áp dụng cho đồng bộ,
thống nhất, phục vụ có hiệu quả cho công tác
đấu tranh, phòng, chống các hành vi vi phạm
này trên toàn quốc.
Bên cạnh đó, các lực lượng chuyên môn
khác phải đẩy mạnh thực hiện các hoạt động
nghiệp vụ để nắm bắt tình hình, thu thập
thông tin một cách đầy đủ, kịp thời phát hiện
những sơ hꢀ, thiếu sót để kiến nghị, đề xuất,
tham mưu cho các cấp có thẩm quyền sửa đổi
các quy định pháp luật cho phù hợp với tình
hình thực tiễn. Qua đó, tăng cường hiệu lực,
hiệu quả trong phòng ngừa, đấu tranh hành
vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực khai thác
khoáng sản nói chung và khai thác cát, sỏi
lòng sông nói riêng./.
Thứ ba, khó khăn trong việc xác định nhân thân,
lai lịch của các đối tượng tham gia trong vụ án
Qua nghiên cứu, trao đổi thực tiễn cho
thấy, trong quá trình thực hiện hành vi khai
thác cát trái phép, các đối tượng tham gia với
vai trò là người trực tiếp thực hiện hành vi
khai thác cát trái phép chủ yếu là người làm
thuê, ꢀ nhiều địa phương khác nhau, không
hợp đồng lao động, đến làm theo thời vụ,
không đăng ký tạm trú, tạm vắng, nhiều đối
tượng chỉ biết tên của nhau mà không biết rõ
cụ thể về nhân thân, lai lịch. Ngoài ra, chủ
tàu, thuyền khai thác cát còn sử dụng lao
động ngoại tỉnh, chưa có tiền án, tiền sự về
hành vi khai thác khoáng sản trái phép, cho
ăn, ꢀ, sinh hoạt trên tàu, hoạt động lưu động
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017;
2. Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012;
3. Nghị định số 36/2020/NĐ-CP ngày
24/3/2020 quy định về xử phạt vi phạm hành chính
trên các tuyến sông. Do vậy, việc xác minh trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản.
30 Khoa học Kiểm sát
Số 02 - 2021
3 trang
9640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số khó khăn, vướng mắc trong phát hiện, xử lý vi phạm quy định về khai thác cát, sỏi lòng sông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_kho_khan_vuong_mac_trong_phat_hien_xu_ly_vi_pham_quy.pdf
