Một số điểm mới về quyền con người trong bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017
MỘT SỐ ĐIỂM MỚI VỀ QUYỀN CON NGƢỜI
TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015, SỬA ĐỔI, BỔ SUNG 2017
ThS. Vũ Anh Sao
Khoa Luật và Quan hệ quốc tế UEF,
Trường đại học Kinh tế Tài chính (UEF)
TÓM TẮT
Quyền con người, cùng với quyền công dân là những quyền thiêng liêng, gắn liền với mỗi cá nhân,
trong các lĩnh vực của đời sống thì quyền con người luôn được pháp luật các quốc gia, trong đó có Việt
Nam tôn trọng và ghi nhận thông qua các văn bản quy phạm pháp luật mà Nhà nước ban hành. Từ bộ
luật hình sự đầu tiên 1985 cho đến nay là bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 thì quyền con
người đã được thể hiện ngày càng đậm nét trong các điều luật mới, trong khuôn khổ bài viết đề cập đến
một số quy định như vậy.
Từ khóa: Quyền con người; bộ luật hình sự.
1. KHÁI NIỆM VỀ QUYỀN CON NGƢỜI
Theo trích dẫn về quyền con người của Văn phòng cao ủy Liên hợp quốc thì: “Quyền con người là những
bảo đảm pháp lý toàn cầu, có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc
sự bỏ mặc làm tổn hại đến nhân phẩm, tự do cơ bản của con người”12. Hoặc:
Quyền con người là những quyền bẩm sinh, vốn có của con người mà nếu không được hưởng các quyền
đó thì họ không thể sống như một con người13.
Theo tổng thể nội dung trình bày trong Hiến pháp 2013, thì quyền con người là quyền tự nhiên vốn có và
bất kỳ ai cũng có quyền đó, bao gồm cả công dân Việt Nam, người nước ngoài và người không quốc tịch,
khái niệm này nhằm phân biệt với quyền công dân là những quyền gắn với những người có quốc tịch Việt
Nam. Do đó, Hiến pháp 2013 ghi nhận các quyền con người, như: quyền sống, quyền bất khả xâm phạm
về thân thể, quyền bất khả xâm phạm về đời tư, bí mật cá nhân, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo…
1.1. Cơ sở quy định quyền con ngƣời trong BLHS 2015, sửa đổi, bổ sung 2017
Quyền con người được ghi nhận trong các điểm mới của BLHS 2015, sửa đổi, bổ sung 2017 là dựa trên
tinh thần và sự phù hợp với Hiến pháp 2013, được cụ thể hóa từ các điểm mới của Hiến pháp. Cụ thể,
trong Hiến pháp ghi nhận “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền
công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo
Hiến pháp và pháp luật”14. Hiến pháp là đạo luật gốc, có giá trị pháp lý cao nhất, do đó các quy định của
Hiến pháp sẽ được cụ thể hóa trong các quy định của pháp luật chuyên ngành, trong đó có Bộ luật hình sự.
Ngoài ra, nếu trong Hiến pháp 1992 nội dung quyền con người chưa được ghi nhận thành tên chương cụ
thể, mà chỉ ghi nhận quyền công dân tại Chương V, thì khi Hiến pháp 2013 ra đời, ghi nhận nội dung về
12 United Nations, Freequently Asked questions on a human rights-based approach to development cooperation, New
York and Geneva, 2006, tr.8
13 United Nations, Human rights: questions and answers, New York and Geneva, 2006, tr.4
14 Điều 14, Hiến pháp 2013
138
quyền con người; cụ thể tại chương II của Hiến pháp 2013 dành hẳn một chương thể hiện quyền con người
và quyền công dân. Đây cũng là cơ sở để có sự thay đổi về việc bảo đảm quyền con người trong luật
chuyên ngành, đó là luật hình sự.
1.2. Một số điểm mới về quyền con ngƣời trong Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017
Điều 1, BLHS quy định về nhiệm vụ của BLHS: “Bộ luật Hình sự có nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc
gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền con người, quyền công dân, bảo vệ
quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật,
chống mọi hành vi phạm tội; giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh
chống tội phạm”.
Khoản 1, điều 8 BLHS khái niệm về tội phạm, bổ sung điểm mới về quyền con người, cụ thể: “Tội phạm
là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm
hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền,
thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc
phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người,
quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ
nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự”.
Trong chương nhóm tội xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, thì BLHS bổ sung hình
phạt tiền là hình phạt chính, như tại các điều 135 “Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe
của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”, điều 136 “Tội cố ý gây thương tích hoặc
gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá
mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội”, điều 138 “Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức
khỏe của người khác”, điều 139 BLHS “Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của
người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính”.
Trong nhóm tội xâm phạm sở hữu, quy định hình phạt tiền là hình phạt chính đối với các tội phạm tại điều
177 “Tội sử dụng trái phép tài sản”, điều 178 “Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản”. Hình phạt
chính không có hình phạt tù mà chỉ có hình phạt cảnh cáo hoặc cải tạo không giam giữ tại khoản 1 điều
179 “Tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp” và
khoản 1 điều 180 BLHS “Tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản”. Hay, BLHS đã giảm mức hình
phạt cao nhất của một số tội bằng cách bỏ hình phạt tử hình, tù chung thân, giảm hình phạt tử hình. Như:
bỏ hình phạt tử hình ở điều 168 “Tội cướp tài sản”, bỏ hình phạt chung thân ở điều 172 “Tội công nhiên
chiếm đoạt tài sản”, điều 173 “Tội trộm cắp tài sản”, điều 175 “Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài
sản”.
Các điểm mới trên nhằm cụ thể hóa đường lối của Đảng và chính sách hình sự Nhà nước, không tước đi
quyền tự do của con người, theo đó giảm các hình phạt tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải
tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm”15.
2. KẾT LUẬN
Với một đất nước yêu chuộng hòa bình và luôn đề cao quyền con người như đất nước Việt Nam, thì các
chính sách pháp luật trên các lĩnh vực nói chung và chính sách hình sự nói riêng, Nhà nước luôn đặt
quyền con người là sứ mệnh thiêng liêng cần bảo vệ một cách tối đa, chính từ những thay đổi trong
15 Nghị quyết 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 về nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp.
Nghị quyết 48/NQ-TW ngày 24/5/2005 về chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định
hướng 2020.
Nghị quyết 49/NQ-TW ngày 2/6/2005 về chiến lược cải cách tư pháp.
139
Hiến pháp 2013, kéo theo những thay đổi cụ thể, rõ ràng trong các quy định của Bộ luật hình sự hiện
hành tại nước ta. Trong khuôn khổ bài viết, chỉ mới đề cập đến một phần nhỏ về chính sách hình sự
trong một số điều luật thuộc phần chung của Bộ luật hình sự (điều 1 và điều 8) và một số điều luật được
quy định tại phần tội phạm cụ thể, quy định tại chương 14, nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe,
danh dự, nhân phẩm của con người và chương 16, nhóm tội xâm phạm sở hữu. Một trong các chương
thể hiện rõ nét nhất trong quy định pháp luật nước ta đối với việc đề cao quyền con người, và chính sách
hướng đến quyền con người.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.
[2] Nghị quyết 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 về nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp.
[3] Nghị quyết 48/NQ-TW ngày 24/5/2005 về chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến
năm 2010, định hướng 2020.
[4] Nghị quyết 49/NQ-TW ngày 2/6/2005 về chiến lược cải cách tư pháp.
[5] Trần Thị Quang Vinh, Vũ Thị Thúy, Tập bài giảng Luật Hình sự Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia
TPHCM, 2011.
[6] Tập tài liệu học tập Luật hình sự - Đại học Công nghệ TPHCM.
[7] Nguyễn Thị Phương Hoa, Phan Anh Tuấn – Bình luận khoa học những điểm mới của BLHS 2015,
sửa đổi, bổ sung 2017.
140
3 trang
11280
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số điểm mới về quyền con người trong bộ luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_diem_moi_ve_quyen_con_nguoi_trong_bo_luat_hinh_su_201.pdf
