Đề xuất tên gọi ở phạm vi quốc tế cho biển Đông
ĐỀ XUẤT TÊN GỌI Ở PHẠM VI QUỐC TẾ CHO BIỂN ĐÔNG
PGS. TS. Bành Quốc Tuấn1, TS. Lê Anh Vân2
1 Khoa Luật, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (HUTECH)
2Khoa Luật, Trường Đại học Thái Bình Dương (POU)
TÓM TẮT
Tranh chấp liên quan đến chủ quyền biển đảo trên Đông đang trở nên ngày càng phức tạp. Các quốc gia
đều đưa ra chứng cứ khẳng định yêu sách của mình. Trong đó, tên gọi của biển Đông dù không phải là
chứng cứ pháp lý cũng là một vấn đề cần phải quan tâm bởi chính bản thân tên gọi sẽ cho biết vùng biển
đó gắn bó chặt chẽ với quốc gia nào. Bài viết sau đây xin đóng góp một số ý kiến cá nhân liên quan đến
tên gọi biển Đông trên cơ sở tổng hợp nhiều công trình nghiên cứu có liên quan.
Từ khoá: Tên gọi biển Đông, tranh chấp chủ quyền biển đảo.
1. NGUỒN GỐC XUẤT HIỆN CỦA TÊN GỌI BIỂN ĐÔNG
Biển Đông là một biển rìa Tây Thái Bình Dương tương tự như biển Nhật Bản, Đông Hải, biển Alask... và
biển Đông không phải là tên gọi quốc tế mà biển này có tên gọi quốc tế là biển Nam Trung Hoa (South
China Sea). Cho đến thời điểm hiện tại chưa có công trình nghiên cứu nào một cách toàn diện, đầy đủ về
nguồn gốc xuất hiện, thời điểm xuất hiện cũng như các vấn đề khác có liên quan đến tên gọi biển Đông
được công bố. Trong khi đó, South China Sea lại là thuật ngữ tiếng Anh để chỉ vùng biển này và đây là tên
gọi được sử dụng phổ biến nhất trong đa số các ngôn ngữ châu Âu khác để chỉ vùng biển này. Tên gọi
quốc tế của biển Đông ra đời từ nhiều thế kỷ trước với nhiều lý giải khác nhau nhưng phổ biến nhất là giả
thiết vì thời bấy giờ Trung Quốc là nước rộng lớn nhất, phát triển nhất, nổi tiếng nhất trong khu vực và đã
kỷ thứ 7 sau công nguyên) dần dần đổi sang gọi là “Nam Hải” (南海). Từ thời cận đại, do tên gọi của biển
đã làm phát sinh thêm tên gọi “Nam Trung Quốc Hải” (Hán văn phồn thể: 南中国海, Hán văn giản thể: 南
中國海) và “Trung Quốc Nam Hải” (Hán văn phồn thể: 中國南海, Hán văn giản thể: 中国南海). Trong
các sách vở của Trung Quốc thường hay gọi tắt biển này là Nam Hải (南海). Trong ngành xuất bản hiện
nay của Trung Quốc, nó thường được gọi là Nam Trung Quốc Hải (南中國海), và cái tên này cũng
thường được dùng trong các bản đồ bằng tiếng Anh do Trung Quốc ấn hành.16
Như vậy, từ khi xuất hiện tên gọi quốc tế của biển Đông (biển Nam Trung Hoa) được sử dụng với ý nghĩa
biển ở phía Nam Trung Hoa. Tuy nhiên, khi một số công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu Trung
Quốc sử dụng tên gọi này lại theo nghĩa đây là biển của Trung Quốc thì các cuộc tranh cãi liên quan đến ý
nghĩa của tên gọi này đã không ngừng diễn ra17. Và điều này đã kéo theo các nước xung quanh có liên
quan đến biển Đông cũng gọi biển Đông bằng những cái tên khác nhau nhằm phản ánh chủ quyền lịch sử
16 Xem thêm: https://nguyentandung.org/bien-dong-hay-la-bien-nam-trung-hoa.html
17 Xem thêm: https://tuoitre.vn/da-den-luc-nen-co-ten-quoc-te-moi-cho-bien-dong-1160320.htm
147
của họ đối với vùng biển này. Cụ thể: Philipines gọi là biển Luzón theo tên hòn đảo lớn Luzon của
Philipine và gần đây họ chính thức gọi là biển Tây Philipines. Trong năm 2016 có tin Indonesia định đổi
tên gọi của họ về vùng biển này thành Biển Natuna, theo tên quần đảo do Jakarta nắm chủ quyền.18 Điều
này càng làm cho những vấn đề liên quan đến chủ quyền biển Đông ngày càng phức tạp.
Tại Việt Nam, hầu hết lãnh thổ hướng chính ra biển là hướng Đông, do đó tên tiếng Việt của biển này hàm
nghĩa là vùng biển ở phía Đông của Việt Nam. Ở đồng bằng sông Cửu Long có thể ra biển về hướng Tây
(vịnh Thái Lan) về phía các nước Campuchia và Thái Lan. Biển Đông Việt Nam còn ghi dấu ấn của mình
vào văn hóa và lịch sử Việt Nam, thể hiện qua câu tục ngữ “Thuận vợ thuận chồng tát biển Đông cũng
cạn” hoặc “Thuận bè, thuận bạn tát cạn biển Đông”, hay thành ngữ “Dã tràng xe cát biển Đông”. Người
Trung Quốc ở đảo Hải Nam thì có câu “Phúc như Đông hải, thọ tỉ Nam sơn”. Trong các tài liệu cổ về
hàng hải của Bồ Đào Nha vào thế kỉ 15 -16 còn có tên là Biển Chăm Pa. Cách gọi tên biển Đông của Việt
Nam cũng tương tự với tên gọi nhiều biển, đại dương trên thế giới vốn căn cứ vào vị trí của chúng so với
các vùng đất gần đó cho dễ tra cứu, không có ý nói về chủ quyền. Ví dụ: Ấn Độ Dương, là đại dương ở
phía nam Ấn Độ, giáp nhiều nước ở châu Á và châu Phi, không phải là của riêng nước Ấn Độ; hay biển
Nhật Bản, được bao quanh bởi Nga, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc và Nhật Bản.Như vậy, đối với người Việt
Nam tên gọi biển Đông nhằm cho biết đây là biển phía Đông của Việt Nam và không hàm ý đó là biển của
Việt Nam.
Vị trí của biển Đông
Theo quy định của Ủy ban quốc tế về biển (International Committee of the Sea), tên của các biển rìa
thường dựa vào địa danh của lục địa lớn nhất gần nhất hoặc mang tên của một nhà khoa học phát hiện ra
chúng. Biển Đông nằm ở phía Nam đại lục Trung Hoa nên có tên gọi theo cách thứ nhất. Tuy nhiên, tên
gọi không có nghĩa biển thuộc quyền sở hữu của quốc gia nó mang tên, như một số người ngộ nhận, mà
mọi chủ quyền về biển Đông đều tuân theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982
(UNCLOS 1982). Biển Đông được nhân dân Việt Nam gọi theo thói quen như một danh từ riêng, song
trên các bản đồ quốc tế đều phải ghi công đúng như tên gọi quy định. Điều này cũng có thể dễ dàng nhận
biết qua hàng loạt tên gọi của các biển, đại dương trên thế giới như: biển Nhật Bản, biển Argentina, biển
Philippines, vịnh Mexico, Vịnh Ba Tư, vịnh Thái lan, …
18 Xem thêm: https://www.bbc.com/vietnamese/forum-39194765
148
La Perouse nằm giữa hai đảo Hokkaido và Sakhalin, cũng như là eo Tartar ở phía Bắc. Như vậy, rõ ràng
biển này không thể thuộc về chủ quyền của một mình Nhật Bản như tên gọi của nó19. Thậm chí Hàn
Quốc đã công bố các thư tịch cổ cho rằng biển Nhật Bản đã có tên gọi là Đông Hải (East Sea) do nằm ở
phía Đông của Hàn Quốc nhằm làm giảm ảnh hưởng của tên gọi biển Nhật Bản, Bắc Triều Tiên thì muốn
gọi là East Korea Sea (biển Đông Triều Tiên) nhưng điều này đã gây ra rất nhiều tranh cãi và nhiều quốc
gia cũng không công nhận20.
Vị trí biển Nhật Bản
Vịnh Mexico hay vịnh Mễ Tây Cơ (Gult of Mexico) là vịnh lớn thứ 9 thế giới. Vịnh là một nhánh của Đại
vậy, vịnh này cũng không thuộc về chủ quyền riêng của Mexico. Các tài liệu của chính nước Mexico công
bố, các cơ quan có thẩm quyền của Mexico cũng xác nhận vấn đề này21.
Vị trí vịnh Mexico
19 Xem thêm: https://www.mofa.go.jp/policy/maritime/japan/pamph0208.pdf
20 Xem thêm: https://www.bbc.com/vietnamese/forum-39194765
21 Xem thêm: https://www.epa.gov/gulfofmexico
149
2. ĐỀ XUẤT MỘT TÊN GỌI QUỐC TẾ CHO BIỂN ĐÔNG
Thực tế là trên bình diện thế giới không tồn tại một nguyên tắc chung cho việc đặt tên các biển và đại
dương mà tồn tại nhiều nguyên tắc khác nhau. Việc đặt tên thường dựa vào ý chí chủ quan của một người
hay một nhóm người, khi họ sử dụng những đặc điểm hay tính chất của vùng biển đó. Nhưng chắc chắn
rằng không tồn tại nguyên tắc tên gọi của biển hoặc đại dương sẽ gắn với chủ quyền đối với biển và đại
dương đó. Trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền đối với biển Đông đang gia tăng như hiện nay việc xác
định một cách rõ ràng, chính xác tên gọi cũng như ý nghĩa của tên gọi đó sẽ góp phần ngăn chặn các bên
cố tình làm phức tạp thêm tình tình bằng những cơ sở không xác thực. Tuy nhiên, việc thay đổi tên gọi
biển Đông cần thận trọng, tránh làm phức tạp thêm tình hình. Việc Philippines đổi tên biển Đông thành
biển Tây Philipines sẽ chẳng thay đổi gì hiện trạng hiện nay mà chỉ tạo thêm những tranh cãi. Việc đổi tên
này, theo phía Philippines, nhằm khẳng định lại vùng lãnh hải mà Cộng hòa Philippines nắm chủ quyền và
có quyền tài phán. Nhưng rõ ràng đây chỉ là quan điểm đơn phương của Philipines và chắc chắn khó được
chấp nhận từ các bên có liên quan cũng như cộng đồng quốc tế. Bên cạnh đó, tên gọi “biển Tây
Philippines” không phải là tên trung lập, trong khi điều các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á mong muốn
là một tên gọi có thể làm hài lòng tất cả các bên liên quan, ít ra là về mặt lý thuyết, mà không phụ thuộc
vào địa lý của bất cứ quốc gia nào22. Bên cạnh đó, việc đặt và gọi một cái tên quốc tế cho các vùng biển sẽ
góp phần hạn chế tính phức tạp trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến chủ quyền của vùng
biển đó. Đây cũng là xu thế được ủng hộ bởi các nhà khoa học quốc tế hiện nay.
Đối với Việt Nam trong hoàn cảnh hiện tại việc tìm kiếm một tên gọi quốc tế khác phù hợp hơn cho biển
Đông là điều cần thiết phải làm để ngăn chặn việc sử dụng tên gọi biển Nam Trung Hoa vào mục đích xác
lập chủ quyền. Tuy nhiên, việc đổi tên phải đặt trong mối tương quan với tất cả những vấn đề khác mà
Việt Nam quan tâm và tất cả những nước có liên quan cũng quan tâm. Và trên hết, nó phải đảm bảo được
ý đồ của chiến lược tổng thể mà Việt Nam đặt ra trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo. Quan
điểm được nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam hiện nay ủng hộ là sử dụng tên gọi “biển Đông Nam Á” thay
cho biển Nam Trung Hoa. Biển Đông Nam Á là một cái tên trung lập và dễ dàng được các bên có liên
quan chấp nhận. Nó còn nói lên tính quốc tế của vấn đề tranh chấp, đụng chạm đến trung tâm lợi ích về an
ninh và kinh tế của các nước trong khu vực, tạo ra cơ hội xây dựng các cuộc đối thoại đa phương nếu có
những tranh chấp về chủ quyền.
Vậy làm thế nào để các nước có liên quan cũng như cộng đồng quốc tế ủng hộ việc thay đổi tên này? Có
hai giải pháp đã được nhiều nhà nghiên cứu đề xuất:
Thứ nhất, thông qua con đường ngoại giao, mà cụ thể là thuyết phục các nước ASEAN đi đến đồng thuận
về một tên gọi thống nhất theo ý đồ của Việt Nam. Việt Nam cần dùng lý lẽ để thuyết phục các nước có
liên quan nhận thấy rằng biển Đông Nam Á là tên gọi có thể chấp nhận nhất bởi lẽ tên gọi này một mặt tên
gọi này khẳng định tính trung lập so với tên gọi biển “Nam Trung Hoa” của Trung Quốc hay “biển Tây
Philippines” như đề nghị của Philippines. Bên cạnh đó, tên gọi này cũng tiệm cận gần hơn với cấu trúc địa
lý của vùng lục địa là bờ xung quanh của biển Đông. Quá trình vận động nên được được chuẩn bị bằng
một kế hoạch, thậm chí một chiến lược đầy đủ, toàn diện và phải tiến hành thận trọng, theo từng bước đi
cụ thể, phù hợp với luật pháp quốc tế cũng như thiện chí của tất cả các bên. Cần phải thực hiện được
phương châm sự thay đổi tên gọi sang biển Đông Nam Á, thay vì biển Tây Philippines, có thể xem như
một giải pháp chính trị thực dụng, dung hòa ý kiến giữa Manila và chính phủ các nước ASEAN còn lại,
nhằm tăng cường sự đồng thuận trong nội bộ ASEAN trước tên gọi biển Nam Trung Hoa.
Thứ hai, thông qua con đường khoa học. Nói cách khác, chúng ta phải đưa tên gọi này vào trong các công
trình nghiên cứu khoa học, phải trang bị cho tên gọi mới một vị thế khoa học để danh chính ngôn thuận đi
22 Xem thêm: https://www.bbc.com/vietnamese/forum-39194765
150
vào đời sống cộng đồng quốc tế. Để làm được điều này trước hết các nhà nghiên cứu Việt Nam cần tăng
cường công bố các công trình khoa học từ trong nước đến phạm vi quốc tế để ủng hộ cho đề xướng thay
đổi tên gọi. Chúng ta đã từng thắng lợi trong việc cho thế giới thấy về sự phi lý của “đường lưỡi bò” do
Trung Quốc đưa ra thông qua qua các bài viết khoa học mà công đầu thuộc về các nhà nghiên cứu. Cần
tăng cường công bố các công trình nghiên cứu về tên gọi mới của biển Đông trên các tạp chí khoa học uy
tín của quốc tế. Bên cạnh đó, trong các tác phẩm xuất bản trên các tạp chí (đặc biệt là tạp chí nước ngoài),
các nhà khoa học Việt Nam phải sử dụng biển Đông Nam Á như một tên gọi thống nhất từ phía Việt Nam,
trước khi tiếp tục vận động các nhà nghiên cứu khác từ các nước khu vực Đông Nam Á đồng tình với việc
sử dụng tên gọi này. Làm được điều này, một mặt Việt Nam sẽ khẳng định được vị thế của mình trong
giới khoa học quốc tế, mặt khác, quan trọng nhất, chứng minh cho thế giới thấy rằng hiện đang tồn tại
nhiều tên gọi quốc tế khác nhau đối với biển Đông, trong đó không có tên gọi nào mang đến chủ quyền
cho bất kỳ quốc gia nào./.
151
5 trang
8620
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đề xuất tên gọi ở phạm vi quốc tế cho biển Đông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- de_xuat_ten_goi_o_pham_vi_quoc_te_cho_bien_dong.pdf
