Học tập phong cách nêu gương của Hồ Chí Minh trong xây dựng phong cách nhà giáo
Kiều Hưng, Nguyễn Thị Dung
Học tập phong cách nêu gương của Hồ Chí Minh
trong xây dựng phong cách nhà giáo
Kiều Hưng1, Nguyễn Thị Dung2
TÓM TẮT: Trong những năm qua, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức,
1 Email: kieuhung11[email protected]
2 Email: Dung3h.vi[email protected]
Trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung
Số 16, phố Hữu Nghị, thị xã Sơn Tây,
Hà Nội, Việt Nam
phong cách Hồ Chí Minh theo Chỉ thị 05-CT/TW ngày 15 tháng 5 năm 2016
của Bộ Chính trị đã trở thành phong trào sinh hoạt chính trị rộng lớn của toàn
Đảng, toàn dân ta, nhằm góp phần xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính
trị trong sạch, vững mạnh, xây dựng văn hóa, con người Việt Nam, đáp ứng
yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Sau hơn bốn năm
triển khai thực hiện, phong trào đã đạt được một số kết quả tích cực, góp phần
quan trọng vào thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và nghị
quyết đại hội đảng bộ các cấp. Đối với ngành Giáo dục, việc triển khai được
thực hiện với nhiều phong trào thi đua, nhiều cuộc vận động sâu rộng, thông
qua đó đã tạo được sự thay đổi to lớn trong nhận thức và hành động của mỗi
cá nhân, đặc biệt là đội ngũ nhà giáo.Trước những yêu cầu và bối cảnh mới
của ngành Giáo dục, đòi hỏi đội ngũ nhà giáo không ngừng tự nâng cao năng
lực chuyên môn, nghiệp vụ, lí luận chính trị và đạo đức cách mạng theo phong
cách nêu gương của Hồ Chí Minh.
TỪ KHÓA: Hồ Chí Minh; phong cách Hồ Chí Minh; nhà giáo; đạo đức nhà giáo; phong cách
nhà giáo.
Nhận bài 01/3/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 17/3/2020 Duyệt đăng 24/4/2020.
1. Đặt vấn đề
viết này hướng tới việc tìm hiểu, khái quát về phong cách
Chủ tịch Hồ Chí Minh, người con ưu tú của dân tộc
Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn
hoá thế giới. Người không chỉ để lại một sự nghiệp cách
mạng vẻ vang mà còn để lại cho Đảng ta, nhân dân ta và
nhân loại tiến bộ một di sản tinh thần vô giá là tư tưởng,
đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh - sự kết tinh những
giá trị truyền thống dân tộc Việt Nam, những tinh hoa văn
hóa nhân loại và thời đại, là sự tiếp thu, lĩnh hội tư tưởng,
đạo đức cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Có thể
nói, trong kho tàng những giá trị ấy, nêu gương là một
nội dung quan trọng trong phong cách của Người. Sinh
thời, từ thực tiễn hoạt động cách mạng phong phú của
mình, Người từng khẳng định: “Nói chung thì các dân
tộc phương Đông đều giàu tình cảm và đối với họ một
tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn
tuyên truyền” [1]. Tư tưởng này vẫn giữ nguyên giá trị,
ý nghĩa lí luận và thực tiễn sâu sắc trong tình hình hiện
nay, đặc biệt góp phần “Xây dựng Đảng trong sạch, vững
mạnh…, xây dựng đội ngũ cán bộ…đủ năng lực, phẩm
chất, ngang tầm nhiệm vụ; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy
thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và những
biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ,
đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí,
quan liêu” nói chung và xây dựng đội ngũ nhà giáo nói
nêu gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những chỉ dạy của
Người trong trách nhiệm nêu gương của nhà giáo, từ đó
đề xuất một số nội dung cần thực hiện nhằm xây dựng
phong cách nhà giáo trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Hồ Chí Minh - một hình mẫu về phong cách nêu gương
Phong cách Hồ Chí Minh là một hệ thống chỉnh thể
nhất quán và toàn diện về phong cách tư duy, phong cách
diễn đạt, phong cách làm việc, phong cách ứng xử và
sinh hoạt hàng ngày của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Phong
cách nêu gương là nội dung quan trọng, nổi bật trong
phong cách làm việc của Người, đồng thời là một nguyên
tắc xây dựng đạo đức mới, đạo đức cách mạng “nói đi
đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức”.
Nêu gương về đạo đức trước hết là yêu cầu, đòi hỏi
đối với mỗi cán bộ, đảng viên, những người đứng đầu
các cơ quan, đơn vị, tổ chức. Do vậy, Người yêu cầu mỗi
cán bộ, đảng viên phải làm kiểu mẫu trong công tác và
lối sống, trong mọi lúc, ở mọi nơi. Nói phải đi đôi với
làm, tức là phải nêu gương, làm mực thước cho quần
chúng noi theo, “Tự mình phải chính trước, mới giúp
được mọi người chính” [2]. Hồ Chí Minh từng nhắc các
đồng chí cán bộ trong Chính phủ: “Một điều rất quan
riêng (Ban Chấp hành Trung ương, (2016), Chỉ thị số 05- trọng nữa là các đồng chí bộ trưởng, thứ trưởng và cán
CT/TW về Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo bộ lãnh đạo phải luôn luôn gương mẫu về mọi mặt, phải
đức, phong cách Hồ Chí Minh). Từ góc nhìn đạo đức, bài nêu gương sáng về đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm,
Số 28 tháng 4/2020
31
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
chính, chí công vô tư, phải giữ gìn tác phong gian khổ cứu nước không phải để vinh thân mà là để cứu nước,
phấn đấu, phải không ngừng nâng cao chí khí cách mạng cứu dân, để giúp đỡ đồng bào mình. Năm 1954, nhân
trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. buổi nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ, Người căn dặn:
Có như thế mới xứng đáng với đồng bào miền Nam đang “Ngày xưa, các vua Hùng đã có công dựng nước, ngày
chiến đấu vô cùng anh dũng chống Đế quốc Mĩ và tay nay Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” [6]. Bất cứ
sai,... Nếu chúng ta làm gương mẫu và biết lãnh đạo thì ở đâu, khi nào và làm gì, Người cũng hướng tới mục tiêu
bất cứ công việc gì khó khăn đến đâu cũng nhất định làm cao cả là phụng sự đồng bào, phụng sự Tổ quốc, Người
được [3], hay như “Muốn đẩy mạnh các mặt sản xuất,
chiến đấu, văn hoá và các mặt khác, thì trước hết cán bộ,
đảng viên, đoàn viên, phải làm đầu tàu, gương mẫu,…
làm sao tự mình nêu gương và giáo dục (GD) cho đảng
viên, đoàn viên, cán bộ, giữ gìn, phát triển đạo đức cách
mạng, làm sao cho nhân dân biết hưởng quyền dân chủ,
biết dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm,…
[4].
từng khẳng định: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham
muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc
lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có
cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” [4].
2.2. Lời dạy của Hồ Chí Minh đối với nhà giáo về nêu gương
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm
đến phát triển sự nghiệp GD của đất nước, đã có những
chỉ dẫn hết sức quý báu về mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung
và phương pháp GD... và bản thân Người thực sự là tấm
gương mẫu mực về GD, trước hết là ý thức GD, tự học,
tự rèn luyện suốt đời, nêu cao những gương người tốt,
việc tốt nhằm lôi cuốn sự nghiệp GD thành phong trào
của toàn dân vì mục đích xây dựng cuộc sống mới, xã
hội mới.
Trong tư duy lí luận và hoạt động thực tiễn của Hồ
Chí Minh, GD luôn luôn có vị trí hàng đầu, là quốc sách
trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xây
dựng xã hội tiến bộ hơn, văn minh hơn. GD phải được ưu
tiên phát triển trước, không có GD thì cũng không nói gì
đến việc phát triển kinh tế, văn hóa. Sứ mệnh của GD nói
chung, nhà giáo nói riêng là mở mang và nâng cao dân
trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất
nước, hướng tới phát triển toàn diện con người, đưa nước
nhà sánh vai với các cường quốc năm châu. Nếu “làm tốt
thì thế hệ sau này có ảnh hưởng tốt, làm không tốt sẽ có
ảnh hưởng không tốt đến thế hệ sau”. Người khẳng định:
“Nhiệm vụ GD rất quan trọng và vẻ vang, vì nếu không
có thầy giáo thì không có GD… Không có GD, không có
cán bộ thì cũng không nói gì đến kinh tế, văn hóa” [8].
Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, để GD phát triển
thì đội ngũ nhà giáo có vai trò quan trọng, vinh quang
nhưng trách nhiệm nặng nề, là người trực tiếp đào tạo và
bồi dưỡng những người công dân tốt, người lao động tốt,
người chiến sĩ tốt, người cán bộ tốt kế tục sự nghiệp cách
mạng của Đảng. Người cho rằng: “Nghề thầy giáo là rất
quan trọng, rất là vẻ vang. Ai có ý kiến không đúng về
nghề thầy giáo thì phải sửa chữa”, hay như trong lần tới
thăm lớp học chính trị của giáo viên cấp II, cấp III toàn
Theo Hồ Chí Minh, nêu gương là phương pháp dùng
sự việc tốt, con người điển hình tiên tiến để tác động
mạnh mẽ đến người khác, khiến họ khâm phục, tán thành
và noi theo. Người căn dặn: “Lấy gương người tốt việc
tốt để hàng ngày GD lẫn nhau là cách tốt nhất để xây
dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng
con người mới, cuộc sống mới” [5]. Đối với cán bộ, đảng
viên, việc nêu gương là: “Nếu gặp khi lợi ích chung của
Đảng mâu thuẫn với lợi ích riêng của cá nhân thì phải
kiên quyết hi sinh lợi ích của cá nhân cho lợi ích của
Đảng. Khi cần đến tính mệnh của mình cũng phải vui
lòng hi sinh cho Đảng. Mỗi Đảng viên, mỗi cán bộ phải
hiểu rõ, phải thực hành như thế…” [5]. Nêu gương còn
phải là “Nói đi đôi với làm”. Nếu một cán bộ, đảng viên
“nói một đằng, làm một nẻo” thì trước con mắt của nhân
dân, họ không còn là người chiến sĩ tiên phong nữa. Họ
tuyên truyền sẽ chẳng ai nghe và thực chất, họ đã tự tước
đi vai trò của người lãnh đạo. Hồ Chí Minh cho rằng:
“Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán
chữ “Cộng sản” mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ
quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng
dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt
chước…” [2].
Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, phục vụ nhân
dân của mình, Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm GD đạo
đức cách mạng mà bản thân Người là tấm gương sáng
ngời về phong cách nêu gương, một biểu tượng mẫu mực
về “Người lãnh đạo và người đầy tớ thật trung thành của
nhân dân”. Ở Hồ Chí Minh, tư tưởng đạo đức luôn gắn
liền với hành vi đạo đức, động cơ luôn gắn liền với mục
đích, nói đi đôi với làm, nhiều khi nói ít nhưng làm nhiều
hoặc làm nhiều nhưng không cần nói. Chính những điều miền Bắc diễn ra vào tháng 9 năm 1958, Người nói: “Vì
này làm cho Hồ Chí Minh trở thành “Người Việt Nam lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm
đẹp nhất” trong lòng mỗi người dân Việt Nam, là “Nhân thì phải trồng người. Chúng ta phải đào tạo ra những
cách của con người thời đại cho mọi thế hệ” trong con công dân tốt và cán bộ tốt cho nước nhà. Nhân dân,
mắt nhân dân thế giới.
Đảng, Chính phủ giao các nhiệm vụ đào tạo thế hệ tương
Sinh ra trong cảnh nước mất, nhà tan, nhân dân lầm lai cho các cô, các chú. Đó là một trách nhiệm nặng nề,
than, cực khổ, vì thế năm 1911, Người ra đi tìm đường nhưng rất vẻ vang” [9].
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
32
Kiều Hưng, Nguyễn Thị Dung
Để thực hiện và hoàn thành trọng trách vinh quang mà gương, thực hiện nói đi đôi với làm là kim chỉ nam cho
xã hội đặt trọn niềm tin lên vai các nhà giáo, trong chỉ mỗi nhà giáo, cán bộ quản lí GD trong quá trình không
dạy của mình, Hồ Chí Minh đòi hỏi nhà giáo phải là ngừng học tập, tu dưỡng, rèn luyện và công tác, thực
người vừa có đức, vừa có tài và đặc biệt phải luôn là tấm
gương sáng cho học trò noi theo. Theo Người: “Chính
trị là đức, chuyên môn là tài, có tài mà không có đức là
hỏng”, hay “Có chuyên môn mà không có chính trị giỏi
thì dù học giỏi mấy dạy trẻ con cũng hỏng. Chính trị là
linh hồn, chuyên môn là xác. Có chuyên môn mà không
có chính trị thì chỉ là cái xác không hồn” [7]. Người thầy
chẳng những là người cán bộ cách mạng mà còn là người
đào tạo những cán bộ cách mạng cho tương lai đất nước
nên càng phải có đạo đức cách mạng. Người khẳng định:
“Muốn cho học sinh có đức thì giáo viên phải có đức. Ví
như bảo học trò phải dậy sớm mà giáo viên thì trưa mới
dậy. Cho nên, thầy giáo, cô giáo phải gương mẫu” [7].
Tấm gương đạo đức của người thầy đối với học sinh là
vô cùng quan trọng, bởi theo Người: “Óc những người
tuổi trẻ trong sạch như một tấm lụa trắng. Nhuộm xanh
thì nó sẽ xanh. Nhuộm đỏ thì nó sẽ đỏ. Vì vậy, sự học
tập ở nhà trường có ảnh hưởng rất lớn cho tương lai của
thanh niên, và tương lai của thanh niên tức là tương lai
của nước nhà” [7]. Người ví: “Trẻ em như cái gương
trong sáng, thầy tốt thì ảnh hưởng tốt, thầy xấu thì ảnh
hưởng xấu, cho nên phải chú ý GD chính trị tư tưởng
trước, chính thầy giáo, cô giáo cũng phải tiến bộ về
tư tưởng” [10]. Người không tán thành hiện tượng nói
không đi đôi với làm, nói một đường nhưng làm một nẻo,
nói nhưng không làm. Người cho rằng, nếu người làm
công tác GD mà như thế thì GD lại thành ra phản GD,
bởi: “Trẻ em hay bắt chước, cho nên thầy giáo, cán bộ
phụ trách,... phải gương mẫu từ lời nói đến việc làm. Nếu
các cô các chú bảo: “Các em phải siêng làm” nhưng các
cô, các chú lại đi ngủ, hoặc dạy: “Các em phải thật thà”,
nhưng các cô, các chú lại nói sai, hay bảo: “Các em phải
giữ vệ sinh chung” nhưng các cô, các chú bẩn, như thế
là không được. Dạy các cháu thì nói với các cháu chỉ là
một phần, cái chính là phải cho các cháu nhìn thấy, cho
nên những tấm gương thực tế là rất quan trọng. Muốn
dạy cho trẻ em thành người tốt thì trước hết các cô, các
chú phải là người tốt” [3], “Thầy giáo phải làm kiểu mẫu
cho các cháu, làm được như thế là làm tròn nhiệm vụ”.
Khẳng định đạo đức rất quan trọng, là yêu cầu hàng
đầu của nhà giáo để nêu gương trước trò, Hồ Chí Minh
còn căn dặn nhà giáo gương mẫu trong học tập bồi dưỡng
trình độ chuyên môn, học tập lí luận chính trị bởi nhà
giáo nếu chỉ giỏi chuyên môn, không giỏi chính trị thì dù
giỏi mấy dạy trẻ con cũng hỏng. Nếu có đức nhưng lại
không giỏi về chuyên môn “mà chỉ i tờ thì dạy thế nào?”.
Phải thương yêu quý mến học trò, phải gắn bó mật thiết
hiện tốt vai trò nêu gương trước người học và hoàn thành
tốt nhiệm vụ trong sự nghiệp “trồng người” mà Đảng,
Bác Hồ và nhân dân giao cho.
2.3. Ý nghĩa của việc học tập tư tưởng, đạo đức và phong cách
“nêu gương” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong xây dựng phong
cách nhà giáo
* Phong cách và phong cách nhà giáo
Phong cách: Theo từ điển Tiếng việt, “Phong cách là
những lối, những cung cách sinh hoạt, làm việc, hoạt
động, xử sự tạo nên cái riêng của một người hay một loại
người nào đó” [11]. Từ thực tế đời sống hàng ngày của cá
nhân cho thấy, mỗi người thường bộc lộ, thể hiện những
nét riêng biệt trong tất cả các hành động của họ: từ cách
họ làm việc đến cách ăn mặc, giao tiếp, cách nhìn nhận
và giải quyết các vấn đề,… so với những cá nhân khác.
Đối với nhà giáo, lao động của người thầy, lao động sư
phạm là loại hình lao động đặc biệt, vừa mang tính tập
thể, vừa mang dấu ấn cá nhân. Đối tượng lao động của
nhà giáo là con người, là những người đang hình thành
và phát triển nhân cách và nhạy cảm với những tác động
của môi trường bên ngoài theo hướng tích cực và cả tiêu
cực trước hết và trực tiếp từ hành vi, cung cách làm việc,
ứng xử của người thầy.
Như vậy, có thể hiểu: Phong cách nhà giáo là cung
cách sống, sinh hoạt, làm việc, những hành vi xử sự tạo
nên nét riêng của nhà giáo. Trên cơ sở Quyết định số
16/2008/QĐ-BDGĐT, có thể khái quát về phong cách
nhà giáo ở một số điểm gồm: Sống có lí tưởng, có mục
đích, có ý chí vượt khó vươn lên, có tinh thần phấn đấu
liên tục với động cơ trong sáng và tư duy sáng tạo; Thực
hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Tác phong
làm việc nhanh nhẹn, khẩn trương, khoa học; Có thái
độ văn minh, lịch sự trong quan hệ xã hội, trong giao
tiếp với đồng nghiệp, với người học; Kiên quyết đấu
tranh với hành vi trái pháp luật; Thương yêu, quý trọng
lẫn nhau, biết quan tâm đến người xung quanh; Thực
hiện nếp sống văn hóa nơi công cộng,... (Bộ GD&ĐT,
(2018), Quy định về đạo đức nhà giáo, ban hành kèm
theo Quyết định số 16/2008/QĐ-BGDĐT ngày 16 tháng
4 năm 2008).
* Ý nghĩa của việc học tập tư tưởng, đạo đức và
phong cách “nêu gương” của Chủ tịch Hồ Chí Minh
trong xây dựng phong cách nhà giáo
Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung
ương Đảng khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn
Đảng, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính
với quần chúng nhân dân, giúp đỡ nhân dân việc lớn, trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”,
việc nhỏ,…
“tự chuyển hóa” trong nội bộ, khi đánh giá về những tồn
Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phong cách nêu tại, hạn chế, khuyết điểm trong công tác xây dựng Đảng
Số 28 tháng 4/2020
33
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
đã chỉ rõ: “Nhiều cán bộ, đảng viên, trong đó có người nội dung, quan điểm chỉ đạo cho mọi đối tượng trong các
đứng đầu chưa thể hiện tính tiên phong, gương mẫu, còn cơ sở GD, các bậc học, cấp học, đặc biệt là đội ngũ cán
biểu hiện quan liêu, cửa quyền, chưa thực sự sâu sát thực bộ lãnh đạo, quản lí, nhà giáo và người học. Đã ban hành
tế, cơ sở”, “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 05-CT/TW về Đẩy mạnh
đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ,
đảng viên chưa bị đẩy lùi” (Đảng Cộng sản Việt Nam,
(2016), Nghị quyết số 04-NQ/TW về Tăng cường xây
dựng, chỉnh đốn Đảng, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái
về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện
“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ”). Đối với
ngành GD, trong những năm qua, bên cạnh những kết
quả tích cực được Đảng và nhân dân ghi nhận, vẫn còn
nhiều tiêu cực, khuyết điểm đã được xã hội nhận diện.
Nhiều nhà giáo bị xử lí bởi cơ quan pháp luật do liên
quan đến những vấn đề gây xôn xao dư luận, như bạo lực
học đường, xâm hại tình dục, gian lận thi cử, ...Trong báo
cáo tổng kết năm học 2018 - 2019 của Bộ GD&ĐT khi
đề cập đến những hạn chế của ngành cũng khẳng định:
“Một số cơ sở GD thiếu dân chủ, chưa phát huy được
vai trò trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong nhà
trường. Một số giáo viên hạn chế về năng lực, nghiệp vụ
sư phạm, phương pháp dạy học, chậm đổi mới; Cá biệt
có giáo viên vi phạm đạo đức, lối sống, chưa thể hiện
vai trò nêu gương đối với học sinh”. Để từng bước khắc
phục, phòng tránh những hạn chế và biểu hiện nêu trên,
việc học tập, tu dưỡng, rèn luyện bản thân theo phong
cách nêu gương của Hồ Chí Minh có ý nghĩa đặc biệt
quan trọng, góp phần thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số
05-CT/TW ngày 15 tháng 5 năm 2016 của Bộ Chính trị
về việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong
cách Hồ Chí Minh.
Việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách
Hồ Chí Minh được triển khai sâu rộng trong nhiều năm
qua với nhiều chủ đề thiết thực được thực hiện hằng năm.
Điều này đã giúp cho bản thân mỗi nhà giáo không chỉ
nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn về công lao to lớn của
Người đối với nhân dân, đất nước mà còn tự mình hiểu
rõ hơn những phẩm chất, quan niệm sâu sắc của Người,
qua đó tìm ra cho mình một tấm gương sáng để noi theo
và những bài học bổ ích để vận dụng trong cuộc sống.
Những năm qua, ngành GD và những nhà giáo chân
chính có phần bị tổn thương bởi những tiêu cực trong
ngành mình, dẫu biết rằng đó chỉ là hiện tượng cá biệt.
Việc học tập làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách
của Người là cơ sở để nhà giáo tiếp tục củng cố bản lĩnh
trước những thói xấu, rèn luyện đạo đức của người cách
mạng để tránh xa những cám dỗ của lợi ích vật chất,
không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
để hoàn thành tốt nhiệm vụ trồng người mà Đảng và
nhân dân giao cho.
học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ
Chí Minh trong ngành GD; Xây dựng Quy định về đạo
đức nhà giáo, ban hành kèm theo Quyết định số 16/2008/
QĐ-BGDĐT ngày 16 tháng 4 năm 2008 của Bộ trưởng
Bộ GD&ĐT. Đồng thời, tổ chức triển khai các phong
trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động, như “Mỗi nhà
giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”;
phong trào thi đua “Đổi mới - Sáng tạo trong dạy và
học”; “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích
cực, nhà giáo mẫu mực” …
2.4. Một số biện pháp để học tập phong cách “nêu gương”
của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong xây dựng phong cách nhà giáo
Nghề giáo vốn đã lâu đời, tôn sư trọng đạo trở thành
truyền thống của dân tộc. Dù xã hội có nhiều thay
đổi nhưng nhà giáo vẫn luôn đóng vai trò quan trọng
trong định hướng, tư vấn hoạt động học. Tấm gương nhà
giáo là cơ sở góp phần hình thành và phát triển nhân
cách người học, qua dạy học để GD những phẩm chất tốt
đẹp của người lao động cho người học. Yếu tố cần thiết
và quan trọng để nhà giáo thực hiện tốt vai trò của mình
là phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn nghiệp vụ,
sự chủ động sáng tạo cá nhân, bản lĩnh chính trị,... Vì
vậy, để học tập phong cách nêu gương của Chủ tịch Hồ
Chí Minh trong xây dựng phong cách nhà giáo, cần thực
hiện hiệu quả các biện pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, nâng cao ý thức tự GD, rèn luyện đạo đức
cách mạng: Trong tư tưởng của mình, Hồ Chí Minh
khẳng định, nhà giáo là những chiến sĩ trên mặt trận văn
hóa. Vì thế, người cách mạng nói chung và nhà giáo nói
riêng phải có phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công
vô tư. Theo Người, đạo đức cách mạng giúp cho con
người vững vàng trước mọi thử thách, mới hoàn thành
được nhiệm vụ của bản thân, nó cũng là nguồn để nuôi
dưỡng và phát triển con người. Người khẳng định: “Có
đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn thất bại cũng
không sợ sệt, rụt rè, lùi bước… khi gặp thuận lợi và
thành công vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác,
khiêm tốn, “Lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”; lo hoàn
thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng
thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo,
không hủ hoá” [10]. Tuy nhiên, Người cũng căn dặn:
“Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống, nó
do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển
và củng cố. Giống như ngọc càng mài càng sáng, vàng
càng luyện càng tinh” [9]. Đối với nhà giáo, đạo đức
Trên cơ sở Chỉ thị số 05-CT/TW và các chỉ thị, hướng cách mạng là những phẩm chất không thể thiếu, biểu
dẫn thực hiện có liên quan, Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo, tổ hiện rõ nhất những phẩm chất này của nhà giáo là dù khó
chức việc quán triệt, nghiên cứu, học tập sâu rộng những khăn gian khổ đến đâu cũng phải thi đua dạy tốt, phải
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
34
Kiều Hưng, Nguyễn Thị Dung
luôn gương mẫu để học trò noi theo, Người nói: “Cô cứu để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của
giáo, thầy giáo trong chế độ ta cần phải góp phần vào mình. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra những yêu cầu và
công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Phải có chí khí cao thách thức to lớn đối với nhà giáo như: khoảng cách giữa
thượng, phải tiên ưu hậu lạc nghĩa là khó khăn thì phải tri thức được giảng giảng dạy với tri thức trong thực tế xã
chịu trước thiên hạ, sung sướng thì hưởng sau thiên hạ. hội ngày càng lớn. Sự khác xa giữa kiến thức học trong
Đây là đạo đức cách mạng” [9]. Vì vậy, việc nêu gương nhà trường với việc giải quyết nhiệm vụ thực tế, là khả
tự GD, rèn luyện đạo đức cách mạng là nhiệm vụ quan năng nhiều kiến thức mới được người học nắm bắt, cập
trọng, thường xuyên, đồng thời thực chất là quá trình “tự nhật trước thầy, là trách nhiệm giải thích, định hướng cho
mài ngọc, luyện vàng” để không ngừng hoàn thiện đạo người học nhận diện tư tưởng, quan điểm sai trái,…Vì
đức, nhân cách và phẩm chất cách mạng của mình.
vậy, mỗi nhà giáo phải thường xuyên học tập, tự nghiên
Hiện nay, trước sự thay đổi liên tục của xã hội, sự tác cứu, đào sâu, mở rộng, nâng cao trình độ kiến thức chung
động của nhiều yếu tố bên ngoài, đặc biệt là đời sống vật và chuyên ngành; Cần tích cực tham gia nghiên cứu khoa
chất, tinh thần của xã hội ngày càng được nâng cao và học, nghiên cứu thực tế, trau dồi kĩ năng sư phạm, đổi
thường xuyên tác động đến từng cá nhân người học. Với
lao động đặc thù của mình, vai trò nêu gương của nhà
giáo thực sự quan trọng bởi nó ảnh hưởng đến toàn xã
hội thông qua người học. Nếu tấm gương nhà giáo tốt sẽ
góp phần tạo ra cho xã hội những công dân tốt và ngược
lại. Vì thế, yêu cầu về đạo đức của nhà giáo được đặt ra
là: “Tâm huyết với nghề nghiệp, có ý thức giữ gìn danh
dự, lương tâm nhà giáo; Có tinh thần đoàn kết, thương
yêu, giúp đỡ đồng nghiệp trong cuộc sống và trong công
tác; Có lòng nhân ái, bao dung, độ lượng, đối xử hoà
nhã với người học, đồng nghiệp; sẵn sàng giúp đỡ, bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người học,
đồng nghiệp và cộng đồng” ((Bộ GD&ĐT, (2018), Quy
định về đạo đức nhà giáo, ban hành kèm theo Quyết định
số 16/2008/QĐ-BGDĐT ngày 16 tháng 4 năm 2008).
Thứ hai, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn,
nghiệp vụ: Chuyên môn, nghiệp vụ là thước đo giá trị
của mỗi nhà giáo. Một nhà giáo giỏi phải là người có
chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng bên cạnh nhân cách
trong sáng, lối sống mẫu mực, mô phạm, giản dị. Chỉ có
vậy mới đảm nhận tốt vai trò trồng người, vai trò gieo hạt
nhân cách, ươm mầm tài năng, mới có thể trở thành tấm
gương sáng, điểm tựa tinh thần cho người học trên hành
trình tìm kiếm tri thức, tìm kiếm niềm tin vào cuộc sống,
vào tương lai.
mới và lựa chọn những phương pháp dạy học phù hợp
với đối tượng người học và nội dung bài học, thực hiện
giảng dạy lí luận gắn với thực tiễn, học đi đôi với hành,
bởi “Muốn huấn luyện thợ rèn, thợ nguội thì người huấn
luyện phải thạo nghề rèn, nghề nguội. Người huấn luyện
của Đoàn thể phải làm kiểu mẫu về mọi mặt: tư tưởng,
đạo đức, lối làm việc” [3].
Thứ ba, thực hiện tốt “nói đi đôi với làm”: Nói đi đôi
với làm là một nguyên tắc của việc xây dựng đạo đức
cách mạng, đồng thời là một phương châm chỉ đạo hoạt
động được Hồ Chí Minh xem như một tiêu chí quan trọng
khi thực hành phương pháp nêu gương không chỉ đối với
nhà giáo trong thực hiện nhiệm vụ cách mạng giao cho.
Người từng căn dặn: “Muốn cho học sinh có đức thì giáo
viên phải có đức. Đừng bảo học trò phải dậy sớm mà
mình thì trưa mới dậy. Cho nên thầy giáo, cô giáo phải
gương mẫu” [7]. Người thầy có ý thức về sự gương mẫu
của mình tức là đang tự hoàn thiện mình. Người thầy dạy
học trò về phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, thương
yêu lẫn nhau, đoàn kết nội bộ; cần, kiệm, liêm, chính, chí
công vô tư. Gương mẫu về lĩnh vực đó, nghĩa là người
thầy đang trên con đường xây dựng đạo đức cho mình.
Trong bối cảnh hiện nay, trước sự phát triển mạnh của
các phương tiện truyền thông, bùng nổ của mạng xã hội,
xã hội và người học dễ dàng tiếp cận với nhiều luồng
thông tin khác nhau, đặc biệt là thông tin độc hại, trái
chiều làm ảnh hưởng đến tư tưởng và hành vi. Vì vậy,
trước hết nhà giáo phải “nói đi đôi với làm” theo đúng
chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật
của Nhà nước, theo đúng tiêu chí, chuẩn mực đạo đức
nhà giáo.
Thực tế cho thấy, dù công nghệ, khoa học hỗ trợ GD
có phát triển đển đâu, vẫn không thể phủ nhận vai trò của
nhà giáo trong đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho
đất nước - chỉ khi thầy giỏi mới có trò giỏi. Khẳng định
về điều này, Xukhomlenxki - nhà nghiên cứu GD người
Ucraina đã nói: “Đối với người giáo viên, cần phải có
kiến thức, có hiểu biết sư phạm về quy luật xã hội, có khả
năng dùng lời nói để tác động đến tâm hồn học sinh, có
kĩ năng đặc sắc nhìn nhận con người và cảm thấy những
rung động tinh tế nhất của trái tim con người”.
3. Kết luận
Đối với mỗi nhà giáo, dù ở vị trí, điều kiện công tác
nào cũng luôn cần nghiên cứu, học tập và làm theo tư
Chúng ta đang sống trong thời đại bùng nổ thông tin, tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, trong đó và
cộng với những phát minh, thành tựu vĩ đại của khoa cụ thể là phong cách nêu gương của Người. Việc học
học, của xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế,… Đặc tập và rèn luyện nhất thiết phải được tiến hành thường
điểm này mở ra những cơ hội to lớn và thuận lợi cho nhà xuyên, liên tục, trong từng hành động, công việc cụ thể
giáo trong việc chủ động tự học tập bồi dưỡng, nghiên của mỗi nhà giáo. Thực tế những năm qua, trong ngành
Số 28 tháng 4/2020
35
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
GD, nhiều nhà giáo, cán bộ quản lí GD đã được Đảng, kiện sinh hoạt, bữa ăn, chỗ ở cho học trò,…Vì vậy, tiếp
Nhà nước tôn vinh, biểu dương về kết quả thiết thực tục quán triệt, học tập lời dạy của chủ tich Hồ Chí Minh
trong việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức phong về nêu gương và thực hiện phong cách nêu gương trong
cách Hồ Chí Minh. Đó là những tấm gương: Thầy cô xây dựng đội ngũ nhà giáo là nội dung hết sức quan trọng
cắm bản hàng ngày gieo con chữ nơi vùng cao, vùng sâu, và có ý nghĩa góp phần xây dựng hình ảnh nhà giáo,
vùng xa, vượt khó vận động để đưa các em đến trường; củng cố niềm tin của xã hội với ngành GD cũng như
Những thầy cô nghiên cứu, tìm tòi, áp dụng các phương góp phần thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 29-NQ/
pháp dạy học tích cực, đổi mới, sử dụng phương tiện, TW, hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) về Đổi mới căn
thiết bị dạy học phù hợp nhằm tạo nên những giờ học, bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp
hình thức học tập hiệu quả; Những thầy cô tích cực trong hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định
lao động, tăng gia sản xuất để nâng cao chất lượng, điều hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.
Tài liệu tham khảo
[1] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 1, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[2] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 6, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[3] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 4, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[4] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 5, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[5] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 15, (2011), NXV Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[6] Ban Tuyên giáo Trung ương, (2008), Những mẩu chuyện
về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
Quốc gia, Hà Nội.
[8] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 10, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[9] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 11, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[10] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 9, (2011), NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
[11] Hùng Thắng, Thanh Hương, Bàng Cẩm, (2002), Từ điển
Tiếng Việt, NXB Thanh niên.
[12] Kiều Hưng, (2017), Sự thống nhất trong nội dung tư
tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Tạp chí Giáo
dục, số 267, tháng 11, năm 2017, tr.13-18.
[13] Đào Thanh Hải, Minh Tiến, (2005), Tư tưởng Hồ Chí
Minh về Giáo dục, NXB Lao động.
[7] Hồ Chí Minh toàn tập - tập 12, (2011), NXB Chính trị
LEARNING FROM HO CHI MINH’S EXEMPLARY STYLE
IN FORMING TEACHERS’ STYLE
Kieu Hung1, Nguyen Thi Dung2
ABSTRACT: In recent years, learning and following Ho Chi Minh’s ideology,
1 Email: kieuhung11[email protected]
2 Email: Dung3h.vi[email protected]
Vietnam - Hungary Industrial University
16 Huu Nghi, Son Tay town, Hanoi, Vietnam
morality and style under the Politburo’s Directive 05-CT/TW of May 15,
2016 have become a vast movement of political activities of our entire Party
and people, aiming to contribute to building the Party, building a clean and
strong political system, building the culture and the people of Vietnam to
meet the requirements of sustainable development as well as protect the
Fatherland. After more than four years of implementing the movement, it
“has achieved some positive results, making an important contribution to
the successful implementation of the Resolution of the 12th Party Congress
and the resolutions of the Party Committees at all levels of government”. For
Vietnam’s education sector, the implementation has been carried out with
many emulation movements and extensive campaigns, which have created
a great change in the awareness and actions of each individual, especially
teachers. In the new context of the education sector, teachers are required to
constantly improve their professional competence, professionalism, political
theory and revolutionary ethics in the Ho Chi Minh’s exemplary style.
KEYWORDS: Ho Chi Minh; Ho Chi Minh style; teachers; teacher Ethics; teachers’ style.
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
36
6 trang
17080
Free
Bạn đang xem tài liệu "Học tập phong cách nêu gương của Hồ Chí Minh trong xây dựng phong cách nhà giáo", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hoc_tap_phong_cach_neu_guong_cua_ho_chi_minh_trong_xay_dung.pdf
