Nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị trong điều kiện hội nhập quốc tế
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
11.
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ
PGS.TS. Vũ Trọng Lâm(*)
Vũ Uyên Linh(**)
Tóm tắt:
Hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị là một quá trình đồng bộ từ khâu xác
định đề tài, biên tập, in và phát hành nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị đề ra trong
từng giai đoạn. Vì thế, nó là một “binh chủng” quan trọng của công tác giáo dục
chính trị, tư tưởng nhằm tạo lập, vun đắp và hoàn thiện tri thức và nhân cách con
người, trước hết là cán bộ, đảng viên theo yêu cầu của công cuộc xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc. Trong những năm qua, bên cạnh những thành tựu hết sức quan trọng đã đạt
được, hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị ở nước ta còn có nhiều khó khăn, hạn
chế, chất lượng và hiệu quả chưa tương xứng với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, hội nhập quốc tế của đất nước trong giai đoạn mới. Thực tiễn trên đòi hỏi phải
nghiên cứu, tìm ra các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xuất bản
sách lý luận chính trị trong thời gian tới.
Bài viết này phân tích thực trạng hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị ở
nước ta trong thời gian qua, làm rõ các kết quả đã đạt được, những khó khăn, hạn
chế, yếu kém và nguyên nhân, những vấn đề đặt ra đối với hoạt động xuất bản sách
lý luận chính trị hiện nay; từ đó đề ra các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả
hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế.
Từ khóa: hoạt động xuất bản, sách lý luận chính trị, hội nhập quốc tế.
(*) Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Email: [email protected]
(**) Đại học Flanklin & Marshall, Hoa Kỳ, Email: [email protected]
134
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
Xuất bản theo tiếng Anh là Publish, theo tiếng Pháp là Publier, đều bắt nguồn
từ tiếng Latinh là Publicare có nghĩa là công bố cho mọi người biết (Trần Văn Hải,
2012). Xuất bản ra đời vừa là thành quả, vừa là công cụ thiết yếu thúc đẩy sự phát triển
của văn minh nhân loại. Xuất bản là thuật ngữ để chỉ sự khái quát hóa một quá trình
hoạt động vừa sáng tạo tinh thần, vừa sáng tạo vật chất.
Nội hàm xuất bản gồm ba yếu tố tạo thành: Thứ nhất, là hoạt động gia công biên tập
đối với các tác phẩm, làm cho nó phù hợp với nhu cầu của độc giả. Thứ hai, là hoạt động
nhân bản hàng loạt tác phẩm đã được gia công, làm cho nó có một hình thức vật phẩm
xác định (vỏ vật chất) để cung cấp cho độc giả sử dụng. Thứ ba, là hoạt động truyền bá
rộng rãi các sản phẩm xuất bản đã hoàn thành sau quá trình sản xuất, nhân bản.
Theo Philip G. Altbach và Damtew Teferra: “Xuất bản vẫn là trung tâm của hệ
thống giáo dục, trung tâm tạo lập, phân phối kiến thức và nuôi dưỡng một nền trí tuệ
độc lập… Xuất bản nằm ở trung tâm của mạng lưới truyền thông phức tạp”, là ngành
“công nghiệp trí tuệ”, “công nghiệp kiến thức”, là “nhân tố trung tâm trong việc tạo
ra các mối liên hệ trong các ngành công nghiệp trí tuệ” (Philip G. Altbach và Damtew
Teferra, 1999).
Trong thực tế hiện nay ở nước ta có hai cách hiểu về hoạt động xuất bản: Theo
nghĩa rộng, hoạt động xuất bản bao gồm ba yếu tố tạo thành nêu trên, tức là tổng hợp
các hoạt động gia công biên tập, in (nhân bản) và phát hành xuất bản phẩm đến tay bạn
đọc. Theo nghĩa hẹp, hoạt động xuất bản là toàn bộ công việc của một nhà xuất bản
nào đó, mà chủ yếu là chỉ hoạt động gia công biên tập trong nhà xuất bản.
Tuy nhiên, cách hiểu theo nghĩa rộng được sử dụng phổ biến và thống nhất trong
cả hoạt động quản lý nhà nước về lĩnh vực xuất bản cũng như ở các cơ sở đào tạo
chuyên ngành xuất bản. Theo Trần Văn Hải: “Xuất bản là hoạt động truyền bá xã hội.
Nó không sáng tác ra tác phẩm mới, mà sử dụng các tác phẩm đã có (hoặc sẽ có) để
truyền bá, phổ biến. Xuất bản là khâu nối tiếp, nâng cao các giá trị văn hóa, nhân rộng
và mang chúng đến với quảng đại quần chúng trong xã hội. Xuất bản là một tổ hợp
hoạt động văn hóa vật chất và tinh thần, là một quá trình nối tiếp, đồng bộ hoàn chỉnh,
gồm ba khâu: biên tập, in (nhân bản) và phát hành các xuất bản phẩm trong xã hội”
(Trần Văn Hải, 2012). Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Xuất bản là hoạt động
thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng thông qua việc sản xuất, phổ biến các ấn phẩm đến
135
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
nhiều người. Xuất bản là hoạt động truyền bá, bản thân nó không bao gồm khâu sáng
tạo ra tác phẩm. Xuất bản khai thác và truyền bá, phổ biến tác phẩm, là khâu nối tiếp,
nâng cao giá trị văn hóa, nhân rộng và mang chúng đến với quảng đại quần chúng.
Xuất bản gồm ba khâu: biên tập, in, phát hành các xuất bản phẩm” (Hội đồng quốc
gia chỉ đạo biên soạn Từ điển Bách khoa, 2005). Trong Luật Xuất bản năm 2012 định
nghĩa: “Hoạt động xuất bản bao gồm các lĩnh vực xuất bản, in và phát hành xuất bản
phẩm” (Quốc hội, 2012).
Hoạt động xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, là hoạt động
khai thác, sản xuất và phổ biến tác phẩm, là khâu nối tiếp, nâng cao giá trị văn hóa,
nhân rộng và mang tác phẩm đến với người đọc. Hoạt động xuất bản là một tổ hợp
hoạt động văn hóa vật chất và tinh thần, là một quá trình nối tiếp, đồng bộ, hoàn chỉnh,
gồm ba khâu: xuất bản, in (nhân bản) và phát hành xuất bản phẩm.
Lý luận chính trị là hệ thống tri thức về lĩnh vực chính trị, tức là những tri thức về
vấn đề Nhà nước, dân tộc, giai cấp của một xã hội, một quốc gia. Lý luận chính trị có
tính khái quát cao khi nó phản ánh những vấn đề có tính quy luật của một chế độ xã
hội, đồng thời nó cũng phản ánh những vấn đề trong những giai đoạn, những sự kiện
và quá trình chính trị - xã hội cụ thể. Lý luận trong công tác lý luận của Đảng ta là lý
luận chính trị, dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh và hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng.
Sách lý luận chính trị là một thể loại xuất bản phẩm quan trọng và phổ biến của
các nhà nước nhằm chuyển tải hệ tư tưởng, quan điểm, đường lối, chính sách chính trị
của đảng cầm quyền tới đông đảo quần chúng nhân dân. Sách lý luận chính trị “là loại
sách trực tiếp phản ánh, truyền bá hệ tư tưởng của một giai cấp, đường lối, chính sách
của Nhà nước, các chính đảng, các tổ chức chính trị nhằm thực hiện và bảo vệ những
lợi ích chính trị của một giai cấp, một dân tộc” (Trần Văn Hải, 2000). Như vậy, lý luận
chính trị trong sách lý luận chính trị không chỉ là những tri thức khoa học thuần túy
mà còn là những tri thức lý luận về chính trị, gắn liền với thực tiễn đấu tranh chính trị
và là cơ sở khoa học cho đấu tranh chính trị. Chính vì vậy, lý luận chính trị luôn luôn
gắn liền với hệ tư tưởng giai cấp và sách lý luận chính trị cung cấp cơ sở khoa học
cho hoạt động chính trị. Sách lý luận chính trị là một trong những công cụ sắc bén của
Đảng và Nhà nước ta trên mặt trận tư tưởng - văn hóa.
Từ đó, có thể hiểu hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị là quá trình tổ chức
các nguồn lực xã hội để biên tập, hoàn thiện các bản thảo chứa đựng nội dung về lý
136
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
luận chính trị nhằm mục đích nhân bản và phổ biến đến người sử dụng, đáp ứng nhu
cầu của giai cấp, của chính đảng, của dân tộc và của xã hội.
Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa tinh thần, bởi xuất bản chính là một
quá trình sáng tạo, truyền bá các giá trị văn hóa, nó mang tính chất văn hóa rõ rệt. Mặt
khác, xuất bản còn là quá trình thực hiện vật chất hóa các giá trị văn hóa tinh thần, biến
các tác phẩm văn hóa thành các sản phẩm vật chất để lưu giữ và truyền bá các giá trị
văn hóa. Quá trình sản xuất của xuất bản phẩm lúc này đòi hỏi phải có sự đầu tư, chi
phí về vật chất, phải trao đổi mua bán như các sản phẩm hàng hóa khác nên xuất bản
được coi là một hoạt động thuộc lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật, nằm trong tổ hợp kinh tế
truyền thông nói riêng, công nghiệp văn hóa nói chung và ngày càng có vai trò to lớn
trong thời đại kinh tế tri thức.
Hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị vừa là hoạt động văn hóa - tư tưởng,
vừa là hoạt động kinh tế, bởi hoạt động xuất bản là một tổ hợp hoạt động phức hợp,
trong đó có bộ phận sản xuất văn hóa tinh thần như biên soạn, biên tập, quản lý xuất
bản..., có bộ phận sản xuất vật chất như in ấn, nhân bản sách, phát hành sách..., nên
tính chất kinh doanh thương mại ở mỗi khâu và quy luật kinh tế tác động không giống
nhau. Việc tổ chức sản xuất kinh doanh của các cơ sở in hoàn toàn tuân theo quy luật
của kinh tế thị trường và quy luật sản xuất vật chất. Trái lại, việc tổ chức biên soạn,
biên tập bản thảo tuân theo quy luật sáng tạo giá trị văn hóa tinh thần. Cơ sở phát hành
làm công việc lưu thông, vừa phải tuyên truyền giá trị văn hóa, vừa tuân theo quy luật
của thị trường; vừa phải đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của xã hội, vừa phải tính
toán đến lợi ích kinh doanh.
Hiện nay, nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc
tế, nên hoạt động xuất bản phải phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của
đất nước. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hoạt động xuất
bản không thể tách rời phạm trù sản xuất hàng hóa và tiền tệ. Tất cả những người tham
gia hoạt động xuất bản đều có quan hệ chặt chẽ với kinh tế hàng hóa và thị trường.
Tuy nhiên, mục tiêu của hoạt động xuất bản là văn hóa, tư tưởng, khoa học nhằm hoàn
thiện nhân cách con người, hướng con người tới chân, thiện, mỹ. Đảng ta luôn khẳng
định mục tiêu văn hóa, tư tưởng, khoa học của hoạt động xuất bản và coi đó là tôn chỉ,
mục đích mà các nhà xuất bản và hoạt động xuất bản phải đặt lên hàng đầu. Chính
vì thế, hoạt động xuất bản không đơn thuần chỉ là kinh doanh theo đuổi lợi nhuận,
mà phải thực hiện mục tiêu văn hóa, tư tưởng, khoa học; không thể coi mục tiêu kinh
137
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
doanh chỉ thuần túy là lợi nhuận, mà phải luôn luôn kết hợp hai mục tiêu: văn hóa,
tư tưởng, khoa học và kinh tế. Do tính chất hai mặt đó, hoạt động xuất bản vừa phải
chịu sự tác động của các quy luật kinh tế, vừa phải tuân theo các quy luật văn hóa, tư
tưởng, khoa học.
Sách lý luận chính trị là một loại sách đặc thù, chứa đựng nội dung lý luận chính
trị và đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp những cơ sở lý luận và khoa học
cho việc xây dựng, bảo vệ và phát triển hệ thống lý luận của Đảng, hệ tư tưởng của
giai cấp và việc hoạch định, xây dựng chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và
Nhà nước, cung cấp luận cứ, cơ sở khoa học cho công tác đấu tranh trên mặt trận tư
tưởng, chống lại những quan điểm sai trái, phản động. Vì vậy, hoạt động xuất bản sách
lý luận chính trị luôn đặt nhiệm vụ phục vụ chính trị lên hàng đầu.
Sách lý luận chính trị cũng là một loại xuất bản phẩm, vì vậy nó cũng là một loại
sản phẩm hàng hóa mang trong nó đầy đủ các yếu tố như các loại hàng hóa khác. Việc
sản xuất, kinh doanh loại sách này cũng phải tuân thủ các quy luật của kinh tế thị
trường. Vì vậy, hoạt động xuất bản sách lý luận chính còn là một hoạt động sản xuất,
kinh doanh mang tính kinh tế, chịu sự tác động đồng thời của các quy luật phát triển
văn hóa và các quy luật kinh tế. Do tính chất hai mặt đó, công tác lãnh đạo, quản lý
hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị cũng như chính bản thân hoạt động xuất bản
sách lý luận chính trị phải luôn luôn đặc biệt chú ý đến đặc điểm này, để hoạt động
xuất bản sách lý luận chính trị vừa phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị, vừa đáp ứng được
yêu cầu phát triển kinh tế.
Chất lượng của sách lý luận chính trị phản ánh chất lượng biên soạn của tác giả,
biên tập của biên tập viên với những nội dung tư tưởng khoa học, quan điểm chính
trị được đề cập trong mỗi cuốn sách. Chất lượng của sách lý luận chính trị cũng được
phản ánh ở kết quả nghiên cứu các vấn đề mới, những phát hiện mới về lý luận và
thực tiễn trong công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; thành tựu
nghiên cứu lý luận chính trị của đội ngũ các nhà khoa học, các nhà lý luận; ở trình độ
nhận thức về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta; ở nhận thức
về hệ thống giá trị của xã hội ta; ở việc giữ vững định hướng tư tưởng chính trị; ở việc
phát huy nguồn lực con người trong phát triển kinh tế và xây dựng nền văn hóa Việt
Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Hiệu quả của sách lý luận chính trị được đo bằng chỉ số đầu sách, số lượng các
bản sách đã được xuất bản, hiệu quả kinh tế mang lại. Đặc biệt, hiệu quả của sách lý
138
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
luận chính trị thể hiện ở hiệu quả chính trị, tư tưởng, khoa học mà nội dung từng cuốn
sách đem lại, phục vụ hiệu quả cho công tác tư tưởng, cho việc nâng cao nhận thức
chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân, cho việc bổ sung, phát triển hệ thống
lý luận của Đảng, góp phần tổng kết thực tiễn làm cơ sở cho việc hoạch định những
quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước, tạo ra động lực mạnh mẽ trong xã hội đối với
sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
2. NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN
SÁCH LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Những kết quả đạt được của hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị những
năm vừa qua ở nước ta những đóng góp không nhỏ vào thành tựu chung của công tác
nghiên cứu lý luận chính trị của Đảng. Mặc dù có khó khăn trong cơ chế thị trường
nhưng số lượng sách lý luận chính trị được xuất bản hàng nghìn đầu sách mỗi năm đã
đáp ứng được nhu cầu nghiên cứu, học tập, góp phần vào việc hoạch định chủ trương,
đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta và nhu cầu của đông đảo đội ngũ cán
bộ nghiên cứu lý luận, các nhà hoạt động thực tiễn trên các lĩnh vực của đời sống xã
hội, của những người học tập, nghiên cứu lý luận chính trị và các ngành khoa học xã
hội và nhân văn. Hầu hết nội dung các cuốn sách lý luận chính trị được xuất bản bảo
đảm chất lượng chuyên môn, học thuật, nội dung, quan điểm chính trị và có tính khoa
học, tính tư tưởng, tính chiến đấu cao.
Theo Báo cáo của Cục xuất bản, in, phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông),
năm 2003 các nhà xuất bản trong cả nước xuất bản được 2.940 đầu sách với 8.854.000
bản sách lý luận chính trị, năm 2012 xuất bản được 4.418 đầu sách với 13.000.000
bản. Năm 2017, toàn ngành xuất bản đã nộp lưu chiểu (trong đó có sách lý luận chính
trị) 30.851 đầu sách dưới dạng in với 312.510.500 bản. Bình quân hằng năm, sách lý
luận chính trị chiếm khoảng 10-15% số lượng xuất bản phẩm lưu chiểu toàn ngành.
Đối với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật - Nhà xuất bản lớn nhất cả nước
về xuất bản sách lý luận chính trị, hằng năm, sách lý luận chính trị chiếm tỷ lệ 30-35%
so với tổng số sách của Nhà xuất bản, cao gấp gần 3 lần so với tỷ lệ 10-15%/năm của
toàn ngành.
Sách lý luận chính trị xuất bản hằng năm của các nhà xuất bản khá phong phú,
đa dạng về đề tài, phản ánh những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của đời sống
xã hội, luận giải và cung cấp cơ sở khoa học cho việc giải quyết những vấn đề mới
139
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
nảy sinh từ thực tiễn trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhiều
đầu sách có giá trị tổng kết lý luận, thực tiễn được phát hành với số lượng lớn. Có thể
khẳng định rằng, thành tựu của hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị trong những
năm qua là số lượng sách được xuất bản ngày càng tăng, đáp ứng được nhu cầu học
tập, nghiên cứu lý luận chính trị ngày càng cao của cán bộ, đảng viên và nhân dân,
phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị, đồng thời đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và công bố các
công trình nghiên cứu lý luận chính trị của đông đảo các nhà khoa học, nhà lý luận
trên cả nước. Kết quả trên cùng với những thành tựu của công tác nghiên cứu lý luận
những năm qua là cơ sở khoa học để hoạch định chiến lược, chính sách phát triển đất
nước, lý giải các vấn đề thực tiễn phát sinh, đồng thời tiếp tục khẳng định tính đúng
đắn của con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn, bác bỏ
những luận điệu sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch.
Chất lượng, hiệu quả của hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị trong những
năm qua thể hiện ở những cuốn sách lý luận chính trị có giá trị, được xuất bản và tái
bản nhiều lần với số lượng lớn, được độc giả quan tâm và đánh giá cao, phản ánh sự
đa dạng, toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của đời sống xã hội,
góp phần tạo ra sự chuyển biến tích cực trên các lĩnh vực chính trị, tư tưởng, lý luận,
kinh tế, văn hóa, xã hội. Trình độ tư duy lý luận của cán bộ, đảng viên và nhân dân
được nâng cao hơn, trong đó có phần đóng góp tích cực và hiệu quả của công tác xuất
bản sách lý luận chính trị nói riêng, của công tác nghiên cứu lý luận nói chung. Những
kết quả đạt được trong xuất bản sách lý luận chính trị không chỉ thể hiện ở số lượng
sách xuất bản, mà quan trọng hơn là ở chất lượng nội dung và hình thức của loại sách
này ngày càng được nâng cao, đáp ứng cơ bản định hướng chính trị, tư tưởng, hướng
dẫn dư luận và đáp ứng được nhu cầu học tập, nghiên cứu của xã hội. Không những
thế, hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị còn góp phần quan trọng vào việc uốn
nắn những quan điểm và suy nghĩ lệch lạc, phê phán những quan điểm sai trái, vạch
trần những luận điệu xuyên tạc và thù địch, tích cực đấu tranh trên mặt trận chính trị,
tư tưởng, khoa học và văn hóa, góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng, thế giới quan,
nhân sinh quan cách mạng ở nước ta trong công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước.
Những kết quả đạt được trên, có sự đóng góp vô cùng to lớn của cán bộ, biên
tập viên các nhà xuất bản, ở tất cả các khâu của quy trình xuất bản sách. từ công tác
kế hoạch đề tài tới công tác cộng tác viên, biên tập bản thảo, thiết kế, trình bày và in,
phát hành sách.
140
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
3. NHỮNG HẠN CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH LÝ
LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ NGUYÊN NHÂN
Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị
còn tồn tại nhiều khó khăn, hạn chế cần được khắc phục. Mặc dù các nhà xuất bản đã
có nhiều cố gắng trong việc khai thác, lựa chọn đề tài phục vụ khá tốt cho công tác
hoạch định và tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của
Nhà nước, sách lý luận chính trị đã cập nhật và phản ánh được những vấn đề lý luận và
thực tiễn mới, song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Nội dung lý luận cũng như
thực tiễn chưa được cập nhật kịp thời; một số vấn đề lý luận chưa được làm rõ, chậm
được tổng kết; một số vấn đề mới nảy sinh chưa được tập trung nghiên cứu sâu và lý
giải thấu đáo… Những hạn chế của hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị trong
những năm qua thể hiện ở một số mặt cụ thể sau:
Về số lượng:
Sách lý luận chính trị khó phát hành so với nhiều loại sách khác, số đầu sách xuất
bản mới hàng năm thấp, số lượng bản trên mỗi đầu sách không cao, thậm chí, nhiều
cuốn sách lý luận chính trị chỉ in được 300-400 bản/cuốn. Ở Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia Sự thật, năm 2009, xuất bản được 165.534 bản sách lý luận chính trị so với
tổng số 2.800.075 bản sách của Nhà xuất bản; năm 2010 là 248.423/4.601.882 bản,
đến năm 2013 là 178.594/6.878.170 bản. Số lượng bản sách lý luận chính trị trong 6
năm (2009-2014) đạt bình quân 935 bản/đầu sách. Có được số lượng bình quân số bản
cao như vậy là do có một số đầu sách được Trung ương đặt hàng với số lượng nhiều,
một số đầu sách phù hợp với đối tượng của Đề án trang bị sách cho xã, phường, thị
trấn nên được xuất bản với số bản lớn (25.500 bản/đầu sách).
Do in với số lượng thấp nên giá thành của mỗi cuốn sách thường bị đội lên cao
dẫn đến một nghịch lý là loại sách lý luận chính trị khó tiêu thụ nhưng giá thành lại
thường cao hơn các loại sách khác nên càng khó tiêu thụ hơn. Các nhà xuất bản trong
nhiều năm qua đã có nhiều cố gắng nhằm nâng cao chất lượng sách, tiết kiệm chi phí
sản xuất, hạ giá thành sản phẩm nhưng vẫn chưa khắc phục được tình trạng này. Đó
là chưa kể, một số cuốn do các đơn vị phát hành đặt số lượng in thấp để thăm dò thị
trường nên biên tập viên phải yêu cầu tác giả đặt mua thêm số lượng, thường thì 50-
100 bản, thậm chí có cuốn tác giả phải đặt mua thêm đến 200-300 bản thì mới đủ số
141
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
lượng cần thiết cho chi phí sản xuất. Điều này càng làm cho hoạt động xuất bản sách
lý luận chính trị gặp nhiều khó khăn trong cơ chế thị trường hiện nay, không kích thích
được biên tập viên cũng như các cộng tác viên tham gia biên tập, biên soạn loại sách
này. Như vậy, trên thực tế, loại sách này được phổ biến trong xã hội còn ít nên tác động
về hiệu quả chính trị và cả hiệu quả kinh tế mang lại cho các nhà xuất bản không cao.
Về nội dung:
Sách lý luận chính trị phải thỏa mãn ba nội dung sau: thứ nhất, lý luận phải gắn
với thực tiễn; thứ hai, phải từ thực tiễn để tổng kết sâu sắc, trung thực và khách quan
mới có thể nâng lên thành những vấn đề lý luận mới; thứ ba, sách lý luận chính trị
không phải chỉ để nâng cao nhận thức, mà còn phải góp phần nâng cao năng lực hoạt
động thực tiễn của cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Đối chiếu từ yêu cầu đó, sách lý luận chính trị thời gian qua tuy đã bám sát và
tổng kết thực tiễn nhưng còn những bất cập; không ít cuốn sách lý luận chính trị chỉ
nhằm giải thích những vấn đề lý luận chính trị một cách khô khan, thiếu sức thuyết
phục, còn khá nhiều cuốn sách né tránh những vấn đề nóng bỏng, bức xúc do thực tiễn
đặt ra, né tránh những vấn đề lý luận cần phải tranh luận, nghiên cứu dày công hơn
nữa, thậm chí còn nhiều cuốn sách lý luận chính trị có chủ đề, nội dung na ná nhau.
Vì thế, tính thuyết phục, tính khoa học của những cuốn sách này bị hạn chế, dẫn đến
chất lượng và hiệu quả không cao.
Trong hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị, cán bộ biên tập, xuất bản quan
tâm nhiều đến nhiệm vụ tạo ra những cuốn sách đúng về quan điểm chính trị, nhưng
lại thiếu sự đầu tư trí tuệ và năng lực tổ chức bản thảo để có được những cuốn sách hay
với chất lượng cao. Điều này dẫn đến cả biên tập viên và cộng tác viên biên soạn sách
lý luận chính trị sẽ bằng lòng với những gì đã có mà ít đầu tư để có những công trình
nghiên cứu lý luận chính trị hay, có sức thuyết phục cao, có sức hấp dẫn lớn.
Nhiệm vụ của xuất bản sách lý luận chính trị là phải bám sát thực tiễn, đề xuất
và góp phần thúc đẩy việc nghiên cứu những vấn đề lý luận chính trị bức xúc do thực
tiễn đặt ra, biên tập nâng cao tính khoa học, tính chiến đấu của các công trình nghiên
cứu lý luận, để kịp thời cho ra mắt bạn đọc, phục vụ nhiệm vụ chính trị, góp phần nâng
cao chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng, lý luận trong từng thời kỳ. Tuy nhiên,
trên thực tế, hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị của các nhà xuất bản vẫn chưa
làm tốt nhiệm vụ này. Ít có những cuốn sách lý luận chính trị có giá trị lớn về nghiên
142
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
cứu lý luận và tổng kết thực tiễn được xuất bản. Tầm tư duy, tính khoa học trong nội
dung một số cuốn sách lý luận chính trị về các vấn đề lý luận do thực tiễn đặt ra chưa
đủ sức thuyết phục đối với bạn đọc và xã hội. Vẫn còn một số cuốn sách nghiên cứu lý
luận mang nặng tính chất giáo điều, kinh viện, chủ yếu thuyết minh, giảng giải những
nguyên lý có sẵn một cách giản đơn, theo logic hình thức. Nhiều vấn đề bức xúc do
thực tiễn của công cuộc đổi mới đặt ra chưa được lý giải thỏa đáng, v.v..
Cho đến nay, quan niệm về hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị còn chưa
thấy hết tính chất đặc thù, khó khăn và vai trò quan trọng của loại sách này. Mỗi loại
sách đều có những đặc thù riêng trong công tác biên tập, tuy nhiên quan niệm ai cũng
có thể biên soạn và biên tập được sách lý luận chính trị là khá phổ biến. Hơn nữa, quy
chế tính định mức biên tập đánh đồng với hiệu quả kinh tế thu được đối với tất cả các
loại sách như nhau và kết quả là hiệu quả kinh tế được tính đối với người biên tập loại
sách này thường thấp nhất, trong khi đó công việc biên tập cần đầu tư công sức, trí
tuệ nhiều hơn, bởi loại sách này như trên đã nêu, thường khó bán nên hiệu quả kinh tế
đem lại không cao. Chính nguyên nhân này làm cho người biên soạn và biên tập thiếu
nhiệt tình, không tích cực đầu tư công sức để khai thác đề tài hay.
Về chế độ nhuận bút:
Thực tế, để có một công trình nghiên cứu lý luận có chất lượng, tác giả phải đầu
tư công sức, trí tuệ để biên soạn trong một thời gian dài. Việc nghiên cứu, biên soạn
một cuốn sách lý luận chính trị thường phải kéo dài hàng năm, nhưng chế độ nhuận
bút cho tác giả loại sách này chưa tương xứng, còn quá thấp, chỉ khoảng 10-12% giá
bìa. Khi hoàn thành việc biên soạn bản thảo, tác giả chuyển cho nhà xuất bản thì đa
phần các bản thảo này chỉ được xuất bản với số lượng rất ít, thậm chí có nhiều cuốn tác
giả phải đặt mua thêm (hoặc lấy sách thay cho nhuận bút) thì mới đủ số lượng để xuất
bản. Nếu tính theo trung bình xuất bản loại sách này khoảng 600 bản/cuốn, sách dày
khoảng 300 trang, giá sách khoảng 50.000 đồng/cuốn theo cách tính giá của nhà xuất
bản hiện nay, thì số tiền nhuận bút cho tác giả chỉ khoảng 3 triệu đồng. Trong khi đó,
nếu tác giả viết bài đăng ở tạp chí, bài viết chỉ ngắn khoảng vài trang, đầu tư công sức
ít hơn viết sách nhiều lần nhưng hiệu quả kinh tế của cộng tác viên thể hiện rõ ngay.
Nhiều cộng tác viên cho rằng, viết một cuốn sách không dễ, nhưng thù lao không
tương xứng, nên viết bài cho báo, tạp chí mà công trình nghiên cứu được tính điểm
không kém gì một cuốn sách. Điều đó cho thấy sự bất cập về chế độ nhuận bút, do đó,
143
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
không thu hút được nhiều nhà khoa học, nhà lý luận đầu đàn vào công tác nghiên cứu,
biên soạn sách, dẫn đến chất lượng và hiệu quả sách loại này chưa cao.
Về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ biên tập, xuất bản:
Bên cạnh đó, đội ngũ biên tập sách lý luận chính trị hiện nay vừa thừa, vừa thiếu,
vừa yếu và thực trạng này kéo dài nhiều năm chưa được khắc phục. Nguyên nhân có
nhiều, nhưng về chủ quan là do bản thân đội ngũ biên tập viên chưa coi trọng khâu tự
đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Không ít biên tập viên tự thỏa mãn
với lượng kiến thức được trang bị trong trường đại học hoặc các khóa học tại chức, mở
rộng, lớp học bồi dưỡng ngắn hạn mà sự tiếp thu kiến thức còn rất hạn chế, ít ỏi, chắp
vá, không chịu khó phấn đấu vươn lên tích lũy kiến thức, tự đào tạo trong quá trình
tác nghiệp. Một số biên tập viên chỉ tham gia một vài khóa học lý luận chính trị, lấy
chứng chỉ cốt để thi nâng ngạch, lên lương, đề bạt…, rồi cũng trở thành “chuyên gia”
biên tập, thậm chí trở thành cán bộ quản lý biên tập. Vì vậy, năng lực, chuyên môn
yếu kém là khó tránh khỏi. Một số ít biên tập viên yếu cả về chuyên môn và nghiệp vụ
nhưng không được đánh giá đúng và chưa có kế hoạch đào tạo lại, chưa có kế hoạch
tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực, trình độ đáp ứng yêu cầu biên tập. Thực tế cho
thấy, có biên tập viên không thể biên tập hoàn chỉnh một bản thảo, mà thường chỉ xử
lý bản thảo qua loa, đại khái, thậm chí tác giả đánh máy sai lỗi chính tả cũng không
biết, thỉnh thoảng sửa vài từ để cho là có sửa, có bút tích là đã biên tập, song chỗ sửa
đó lại không đúng, cốt để tính định mức biên tập theo số trang, số cuốn. Sau đó, nhanh
chóng chuyển lên trưởng ban biên tập, các bộ phận chức năng và các cấp duyệt của
nhà xuất bản.
Trong biên tập, xuất bản sách lý luận chính trị không chỉ đòi hỏi về trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ mà còn đòi hỏi biên tập viên phải không ngừng tự học tập
nâng cao trình độ, mở rộng và cập nhật thường xuyên kiến thức lý luận và thực tiễn,
hiểu biết về nghiên cứu khoa học thì mới có khả năng tổ chức bản thảo và biên tập tốt
các loại sách lý luận chính trị. Thực tế biên tập bản thảo sách lý luận chính trị hiện nay
cho thấy, còn rất nhiều hạn chế cần phải được khắc phục, trong đó việc tự học tập, đào
tạo của mỗi biên tập viên loại sách này là rất quan trọng. Bất kỳ biên tập viên nào, học
bất cứ chuyên môn gì, đào tạo với hình thức nào, cũ hay mới trong nghề, muốn biên
tập tốt sách lý luận chính trị, ngoài năng lực, năng khiếu cá nhân, đều phải trải qua quá
trình tự đào tạo cật lực, liên tục và phải say mê, yêu nghề mới đảm trách được nhiệm
vụ biên tập loại sách có thể nói là khó nhất trong các loại sách xuất bản. Đây là một
144
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
thực trạng rất đáng quan ngại của công tác xuất bản sách lý luận chính trị hiện nay và
cả trong thời kỳ mới.
Ngoài ra, trang thiết bị nhiều nhà in còn lạc hậu, giá thành cao do chi phí lớn, chất
lượng thấp, hình thức sách không đẹp. Đó là chưa kể các nhà xuất bản phải đối phó
với việc in “thêm”, in lậu đang tràn lan và phổ biến trong lĩnh vực in như hiện nay.
Đội ngũ phát hành của các nhà xuất bản chưa thực sự chuyên nghiệp, chưa năng
động sáng tạo trong việc khai thác, tìm kiếm thị trường đầu ra cho sách lý luận chính
trị. Sự chỉ đạo xuất bản, phát hành loại sách này của nhà xuất bản cũng chưa thực sự
sâu sát, quyết liệt trong việc nghiên cứu, tháo gỡ khó khăn cho hoạt động xuất bản,
phát hành loại sách này. Đây là một hạn chế đòi hỏi các nhà xuất bản phải tìm cách
tháo gỡ, khắc phục để phục vụ tốt hơn nhiệm vụ chính trị, đồng thời đáp ứng yêu cầu,
đòi hỏi của thực tiễn đất nước trước tình hình mới hiện nay.
4. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH LÝ
LUẬN CHÍNH TRỊ HIỆN NAY
a/ Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu, thách thức mới đối
với hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị
Cũng như nhiều nước khác, tiến trình hội nhập quốc tế của nước ta tạo ra cơ hội
thuận lợi trong phát triển đất nước, đồng thời, đóng góp thiết thực vào tiến trình phát
triển hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, quá trình hội nhập quốc tế cũng
tạo ra nhiều khó khăn, thách thức trong việc thực hiện chủ trương tăng trưởng kinh tế
đi đôi với xóa đói, giảm nghèo, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, đặt ra những
vấn đề mới về bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa và truyền thống tốt
đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Điều đó đòi hỏi phải có chính
sách đúng đắn, có năng lực dự báo và phân tích tình hình quốc tế, đồng thời cơ chế
quản lý phù hợp, tạo cơ sở để phát triển bền vững, hạn chế được ảnh hưởng tiêu cực
trước những biến động của tình hình quốc tế, giữ vững ổn định chính trị, kinh tế và an
ninh xã hội. Trên lĩnh vực văn hóa, quá trình hội nhập quốc tế đặt nước ta trước nguy
cơ bị các giá trị ngoại lai (trong đó có lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền), nhất
là các giá trị văn hoá phương Tây xâm nhập ồ ạt, làm tổn hại bản sắc văn hoá dân tộc.
Tiến trình hội nhập quốc tế ở nước ta cũng đang đối diện với nguy cơ đe dọa độc lập,
chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và sự lựa chọn con đường phát triển đất nước...
Trong quá trình hội nhập quốc tế, các trào lưu tư tưởng tư sản đã và đang thâm nhập
145
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
vào nước ta thông qua nhiều con đường khác nhau, trong khi hệ thống lý luận của
chúng ta đang có những khoảng trống, nhiều vấn đề mới đặt ra chưa được nghiên cứu,
bổ sung và hoàn thiện.
Tình hình trên đặt ra yêu cầu, thách thức không nhỏ đối với công tác nghiên cứu
lý luận và hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị hiện nay. Công tác lý luận phải
nghiên cứu, phát hiện được những những yếu tố tác động tích cực, thuận lợi của toàn
cầu hóa và hội nhập quốc tế, đề xuất những giải pháp đúng đắn, khoa học, giúp cho
Đảng, Nhà nước có cơ sở khoa học để xây dựng, hoạch định đường lối, chính sách
phát triển đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập
quốc tế hiện nay. Đồng thời, phải lý giải thấu đáo những tác động tiêu cực của toàn cầu
hóa và hội nhập quốc tế đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở nước ta, từ đó đề
xuất các giải pháp nhằm ngăn ngừa, phòng chống những tác động, ảnh hưởng tiêu cực
của quá trình toàn cầu hóa. Hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị phải bám sát thực
tiễn, cập nhật những thành quả của nghiên cứu lý luận để xuất bản nhiều công trình lý
luận có giá trị cao. Việc làm cho mọi người dân thấy được những gì là tích cực, có thể
tiếp thu, tham khảo, những gì là tiêu cực cần phê phán, cần loại bỏ; việc xây dựng thế
giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng không chỉ cho đội ngũ cán bộ, đảng
viên mà cả đông đảo quần chúng nhân dân… là đòi hỏi khách quan của đất nước, là
nhiệm vụ của công tác tư tưởng, lý luận, tuyên truyền của Đảng và của hoạt động xuất
bản sách lý luận chính trị hiện nay.
b/ Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đặt ra yêu cầu, thách
thức mới đối với hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị
Ngày nay, khoa học và công nghệ hiện đại tiến như vũ bão, đặc biệt là cuộc cách
mạng công nghiệp lần thứ tư (cuộc cách mạng công nghiệp 4.0) tác động đến mọi mặt
đời sống xã hội của các quốc gia, dân tộc. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang thúc
đẩy sự phát triển mạnh mẽ quá trình xã hội thông tin và kinh tế tri thức. Muốn đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhất thiết phải áp dụng những thành tựu khoa học
và công nghệ để đổi mới về căn bản và nâng cao toàn bộ các lĩnh vực hoạt động của
xã hội. Tuy nhiên, khi đóng vai trò là nền tảng và động lực cho công nghiệp hóa, hiện
đại hóa, những thành tựu của khoa học và công nghệ vẫn có thể gây ra những tác động
tiêu cực nhất định đến tiến bộ xã hội và đặc biệt là đối với những nước chậm và đang
phát triển. Ngay từ thế kỷ 19, C.Mác đã cảnh báo về tính hai mặt hay nghịch lý của
việc áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ: “Chúng ta thấy rằng, máy móc có một sức
146
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
mạnh kỳ diệu trong việc giảm lao động của con người và làm cho lao động của con
người có kết quả hơn, thì lại đem nạn đói và tình trạng kiệt quệ đến cho con người.
Những nguồn của cải mới, từ xưa đến nay chưa ai biết, dường như do một sức mạnh
thần kỳ nào đó lại đang biến thành nguồn gốc của sự nghèo khổ. Những thắng lợi của
kỹ thuật dường như đã được mua bằng cái giá của sự suy đồi về mặt tinh thần. Dường
như loài người càng chinh phục được tự nhiên nhiều hơn thì con người lại càng trở
thành nô lệ của những người khác hoặc nô lệ cho sự đê tiện của chính mình” (C. Mác
và Ph. Ăngghen, 1994). Nghịch lý đó dường như càng thể hiện rõ rệt đối với những
nước chậm phát triển và đang phát triển trong việc tiếp thu thành quả của khoa học
và công nghệ hiện đại, đồng thời khoảng cách càng cách xa so với những nước phát
triển. Vì thế, công tác nghiên cứu lý luận và hoạt động xuất bản sách lý luận chính
trị phải nhận diện biểu hiện và xem xét cơ chế tác động của tiến bộ khoa học - công
nghệ và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với xã hội nhằm xác định giải pháp cho
việc phát huy những tác động tích cực, khắc phục tác động tiêu cực của nó trong điều
kiện hiện nay. Đó cũng là yêu cầu cấp thiết đặt ra cho hoạt động xuất bản sách lý luận
chính trị hiện nay.
Dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, công nghệ làm sách đang có
những thay đổi sâu sắc, đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều xuất bản phẩm điện tử
và số hóa cũng như các hình thức phân phối qua mạng internet, làm cho sự cạnh tranh
giữa các xuất bản phẩm in trên giấy và xuất bản phẩm điện tử ngày càng mạnh mẽ.
Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức lớn cho hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị.
c/ Tác động mặt trái của kinh tế thị trường đến hoạt động xuất bản sách lý luận
chính trị
Quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập
quốc tế ở nước ta trong thời gian qua cho thấy, cơ chế thị trường đã phát huy tác dụng
tích cực to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Nó chẳng những không đối lập mà
còn là một nhân tố khách quan cần thiết của việc xây dựng và phát triển đất nước theo
con đường xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, kinh tế thị trường cũng tác động tiêu cực đến
các lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung, lĩnh vực xuất bản nói riêng, làm xuất hiện
trong xã hội xu hướng thương mại hóa, xa rời tôn chỉ, mục đích trong hoạt động xuất
bản. Xuất hiện một số xuất bản phẩm, những ấn phẩm văn hóa có nội dung nhạy cảm
về chính trị, thậm chí trái với quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng; nhiều ấn
phẩm có nội dung đồi trụy, kích động bạo lực, trái với thuần phong mỹ tục của dân tộc.
147
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
Trong khi đó, công tác đấu tranh chống các quan điểm sai trái còn thiếu sắc bén, công
tác nghiên cứu lý luận và xuất bản sách lý luận chính trị chưa theo kịp với thực tiễn.
Do đó, hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị ngoài việc cung cấp cơ sở lý luận
và thực tiễn để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, còn
phải đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những vấn đề trên. Nội dung sách lý luận
chính trị cần làm rõ nhiều vấn đề có liên quan đến văn hóa trong quá trình đổi mới,
trong việc xác định những giá trị truyền thống cũng như hệ giá trị mới cần xây dựng,
trong việc xử lý các mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế,
văn hóa và chính trị, đạo đức và kinh tế... Những vấn đề nêu trên cần phải được nhận
thức đầy đủ để xác định phương hướng và giải pháp đúng đắn trong hoạt động xuất
bản sách lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới hiện nay.
d/ Âm mưu “diễn biến hòa bình” và hoạt động chống phá của các thế lực thù địch
Đấu tranh chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận là một nội
dung, một bộ phận quan trọng của cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc. có liên
quan trực tiếp đến sự thịnh suy của quốc gia dân tộc và sự sống còn của chế độ xã hội.
Hiện nay và dự báo những năm tới, cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận ở nước ta thực sự
vẫn là mặt trận nóng bỏng hàng đầu, quyết liệt và phức tạp nhất trong đấu tranh chống
“diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng nhận định: “nguy cơ “diễn biến
hòa bình” của thế lực thù địch nhằm chống phá nước ta; tình trạng suy thoái về tư
tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”
trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và tệ quan liêu, tham
nhũng, lãng phí diễn biến phức tạp” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016). Âm mưu cơ
bản và lâu dài của chúng là từng bước thâm nhập, tác động, chuyển hóa, đẩy lùi hệ tư
tưởng xã hội chủ nghĩa ra khỏi đời sống chính trị - xã hội, xóa bỏ vai trò lãnh đạo của
Đảng Cộng sản Việt Nam, làm phai nhạt bản sắc và truyền thống văn hóa dân tộc, tạo
thuận lợi cho các hoạt động chống đối, lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Để
thực hiện âm mưu đó, các thế lực thù địch đã và đang đẩy mạnh các hoạt động chủ
yếu như: Tăng cường tuyên truyền phá hoại tư tưởng bằng nhiều hình thức, thủ đoạn
khác nhau, trong đó, chúng đặc biệt chú ý sử dụng các phương tiện truyền thông đại
chúng trong đó có cả sách, báo, phát thanh, truyền hình để tuyên truyền các luận điệu
phản động, phản bác chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vai trò lãnh đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam, phủ nhận thành quả cách mạng của nhân dân ta; truyền
148
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
bá hệ tư tưởng tư sản, cổ súy cho các “giá trị” của “văn minh”, “văn hóa” phương Tây
và đề cao các vấn đề “tự do”, “dân chủ”, “nhân quyền”, từ đó cổ vũ, kích động các tổ
chức phản động người Việt lưu vong và các phần tử trong nước hoạt động chống đối
chế độ ta.
Đấu tranh chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận là nhiệm
vụ thường xuyên, liên tục của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta, trực tiếp và quan
trọng là của công tác tư tưởng, lý luận, trong đó có sự đóng góp của báo chí, xuất bản.
Trong cuộc đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”, sách lý luận chính trị là một phương
tiện, công cụ sắc bén của công tác tư tưởng, lý luận. Vì vậy, xuất bản sách lý luận
chính phải là lực lượng nòng cốt trong đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”, bằng
cách xuất bản những công trình luận chiến sắc sảo, có tính khoa học và tính chiến đấu
cao, phản bác những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, bảo vệ Đảng, bảo
vệ chế độ và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn.
e/ Yêu cầu đổi mới, phát triển, hoàn thiện hệ thống lý luận đáp ứng sự nghiệp
phát triển đất nước trong thời kỳ mới
Có thể khẳng định rằng, công tác nghiên cứu, phát triển lý luận hiện nay là hết
sức cần thiết và cấp bách, là đòi hỏi của thực tiễn phát triển đất nước và là yêu cầu của
cách mạng nước ta trong giai đoạn mới. Công tác nghiên cứu lý luận góp phần xác
định hướng đi và con đường đúng đắn cho dân tộc, cung cấp cơ sở khoa học để hoạch
định chiến lược, chính sách phát triển đất nước, lý giải các vấn đề phát sinh từ thực
tiễn, đồng thời tiếp tục khẳng định tính đúng đắn trong lý luận xây dựng đất nước,
vạch trần những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, chống đối.
Như vậy, đổi mới công tác lý luận, nghiên cứu, phát triển lý luận là đòi hỏi cấp
bách từ thực tiễn phát triển của đất nước. Do đó, xuất bản sách lý luận chính trị phải
thường xuyên bám sát hoạt động nghiên cứu lý luận, sử dụng những thành tựu của
nghiên cứu lý luận để xuất bản thành sách, cung cấp những thành tựu của công tác
nghiên cứu lý luận cho quá trình hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước,
đồng thời phổ biến, đưa lý luận đã được nghiên cứu, phát triển trở về với thực tiễn để
chỉ đạo hoạt động thực tiễn, soi sáng cho hoạt động thực tiễn và qua đó động viên,
khích lệ, cổ vũ công tác nghiên cứu lý luận tiếp tục phát triển. Điều đó đặt ra yêu cầu
phải đổi mới về cả nội dung và hình thức, nhận thức và hoạt động của công tác xuất
bản sách nghiên cứu lý luận trong tình hình mới, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi
mới, của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
149
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
5. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ HIỆU QUẢ HOẠT
ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản sách lý luận chính trị, góp
phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
đẩy mạnh hội nhập quốc tế; trong thời gian tới, cần thực hiện một số giải pháp sau:
a/ Nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành về vai trò, vị trí, chức năng và
nhiệm vụ quan trọng đặc biệt của hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị.
Cần đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, các
địa phương và toàn xã hội về vai trò, vị trí, chức năng và nhiệm vụ quan trọng đặc biệt
của hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị, đặc biệt là Chỉ thị số 20-CT/TW, ngày
27-1-2003 của Ban Bí thư (khóa IX) về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất
bản, phát hành sách lý luận, chính trị trong tình hình mới.
Chỉ thị số 20-CT/TW nêu rõ “Sách lý luận, chính trị có vai trò, vị trí quan trọng,
trực tiếp truyền bá, bảo vệ, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,
quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; giới thiệu kiến
thức, kinh nghiệm có giá trị của các nước; góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng, thế
giới quan, nhân sinh quan cách mạng, giáo dục, nâng cao trình độ và bản lĩnh chính trị
cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; xây dựng con người mới, nếp sống mới; đấu tranh
bác bỏ các quan điểm sai trái”.
Sách lý luận chính trị có vai trò: 1/Cung cấp nền tảng lý luận, luận cứ khoa học
và cơ sở thực tiễn cho việc xác định con đường phát triển của đất nước, của dân tộc;
2/ Cung cấp cơ sở lý luận cho việc hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, chính
sách, pháp luật của Nhà nước; 3/Cung cấp hệ thống lý luận khoa học, đúng đắn, tạo
điều kiện cho sự đoàn kết, nhất trí trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội; 4/Cung cấp
căn cứ khoa học nhằm lý giải những vấn đề phát sinh từ thực tiễn; 5/ Cung cấp vũ khí
sắc bén đấu tranh chống mọi quan điểm, tư tưởng sai trái, thù địch
b/ Nâng cao chất lượng nội dung và hình thức sách, bảo đảm tính chính trị, khoa
học và văn học, tính thuyết phục và tính chiến đấu của từng đề tài, bản thảo với thể
loại sách phong phú, đa dạng, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn và yêu cầu của
công tác chính trị, tư tưởng.
Nhóm giải pháp này liên quan chặt chẽ đến việc lựa chọn tác giả, cộng tác viên
150
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
để có đề tài hay, nội dung tốt và đặc biệt là phải có biên tập viên nội dung và biên tập
viên kỹ, mỹ thuật có trình độ cao nhằm bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng sách (gồm cả
nội dung, hình thức, tiến độ, đáp ứng nhu cầu của thị trường).
Các cơ quan nghiên cứu lý luận cần đẩy mạnh việc tổng kết thực tiễn, phát triển lý
luận bằng những đề tài gắn bó với các lĩnh vực của đời sống xã hội; tập trung nghiên
cứu, triển khai các đề tài, bản thảo về các vấn đề lớn của đất nước, thường xuyên đổi
mới cách viết, cách thể hiện, phương thức chuyển tải nội dung các loại sách phù hợp
với các đối tượng người đọc khác nhau.
Các nhà xuất bản cần phát triển mạng lưới tác giả, cộng tác viên. Tích cực tìm
và chọn các tác giả, cộng tác viên có uy tín, có trình độ chuyên môn cao, gắn bó chặt
chẽ với nhà xuất bản, để từ đó có nguồn bản thảo có chất lượng và hiệu quả. Ngoài ra,
trong từng trường hợp cụ thể có thể sử dụng hình thức phối hợp giữa Nhà xuất bản và
tác giả cùng góp kinh phí, cùng tham gia phát hành và cùng chia lợi nhuận. Thường
xuyên tổ chức hội nghị cộng tác viên để có nhiều thông tin trong việc lựa chọn, khai
thác, tổ chức đề tài. Khuyến khích tác giả, cộng tác viên bằng việc áp dụng quy định
trả nhuận bút thỏa thuận theo hướng nâng mức nhuận bút để thu hút tác giả, cộng tác
viên, đồng thời có thể đầu tư đặt tác giả, cộng tác viên viết/dịch những đề tài/vấn đề
mà Nhà xuất bản thấy có hiệu quả cả về chính trị lẫn kinh tế, khắc phục dần tình trạng
nhuận bút mang tính tượng trưng, người viết sách không thể sống bằng nhuận bút.
Xây dựng chương trình nghiên cứu, khảo sát nhu cầu về sách lý luận, chính trị
theo vùng, miền, đối tượng để đề xuất những đề án xuất bản sách có nội dung phù
hợp với từng đối tượng, từng vùng, miền cụ thể. Phát triển phương thức làm sách liên
kết xuất bản và tiêu thụ trọn gói với các cơ quan, tổ chức, đoàn thể, các bộ, ngành,
địa phương, góp phần mở rộng thể loại, đề tài, tranh thủ nguồn vốn của các cơ quan,
tổ chức, đơn vị đó nhằm có thêm sách lý luận, chính trị phù hợp với nhu cầu của đối
tượng, vừa tăng hiệu quả kinh tế của các đề tài. Cải tiến và quản lý chất lượng theo
ISO nhằm bảo đảm chất lượng về nội dung, hạ giá thành, đẩy nhanh tiến độ thực hiện
các khâu công việc; có kế hoạch tổng hợp và phân tích các thông tin phản hồi về các
đầu sách, mảng sách lý luận chính trị đã và đang triển khai; kết hợp tốt giữa xuất bản
đầu sách mới với tái bản để tăng doanh thu và giảm giá thành. Đầu tư cho những bản
thảo, đề tài có nội dung tư tưởng tốt, dự kiến lượng tiêu thụ lớn, để có nhiều sách hay,
có điều kiện tái bản nhiều hơn.
Thể nghiệm một số loại sách lý luận, chính trị cho những đối tượng cụ thể, xây
151
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
dựng kế hoạch xuất bản sách phải gắn với thị trường; kết hợp chặt chẽ hai yếu tố tư
tưởng - văn hoá với yếu tố kinh tế của sách lý luận chính trị trong điều kiện phát triển
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Tăng cường công tác bản quyền để có nhiều sách dịch, sách tham khảo hay, có giá
trị và có khả năng tiêu thụ, bảo đảm lợi ích của nhà xuất bản và của tác giả.
c/ Đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phát hành sách
Các nhà xuất bản cần xây dựng phương án tổng thể cho các biện pháp tuyên
truyền, giới thiệu sách từ khâu dự kiến xuất bản cho tới khi ra thành phẩm như: xác
định đề tài bản thảo mang tính đặc thù của nhà xuất bản trong bối cảnh thị trường sách
đang có, nắm bắt nhu cầu của thị trường để xác định số lượng in, đa dạng hóa danh
mục sách. Đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động marketing. Tăng cường thực
hiện công tác nghiên cứu điều tra nhu cầu xã hội, dư luận xã hội về các mảng sách của
nhà xuất bản.
Mở rộng mạng lưới tiêu thụ thông qua liên doanh, liên kết, xây dựng đại lý của
nhà xuất bản ở các tỉnh, thành phố. Đổi mới cách thức phát hành, giao trách nhiệm
phát hành và quy định rõ mức lương, thưởng theo tỷ lệ doanh thu. Có chính sách
khuyến khích đối với những người tiêu thụ nhiều sách cho cơ quan bằng tăng tỷ lệ hoa
hồng, thưởng doanh thu cao, có chế độ đãi ngộ đối với các đối tác hiệu quả. Mở rộng
hợp tác quốc tế đối với loại sách lý luận, chính trị làm cho thị trường sách lý luận,
chính trị vừa đa dạng, vừa phong phú.
d/ Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ biên tập, xuất bản.
Không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đội ngũ cán bộ biên tập,
xuất bản, bảo đảm về số lượng, chất lượng toàn diện (chính trị, tư tưởng, chuyên môn,
ngoại ngữ, đạo đức nghề nghiệp...) của đội ngũ cán bộ biên tập, xuất bản, đáp ứng các
yêu cầu, nhiệm vụ của ngành xuất bản trong giai đoạn mới. Có kế hoạch thường xuyên
bồi dưỡng, đào tạo lại đội ngũ cán bộ biên tập, xuất bản cả về lý luận chính trị, chuyên
môn, phẩm chất, đạo đức, năng lực thực tiễn.
Rà soát, sắp xếp lại đội ngũ biên tập viên nhằm phát huy được năng lực, sở trường
của từng người. Điều chuyển những cán bộ biên tập năng lực yếu, làm việc kém hiệu
quả kéo dài,... sang bộ phận khác phù hợp với năng lực của họ. Tuyển chọn cán bộ bảo
152
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
đảm chất lượng. Mạnh dạn trả lương cao, bổ nhiệm những biên tập viên giỏi, có trình
độ, tạo được hiệu quả kinh tế - xã hội.
Các nhà xuất bản kết hợp xây dựng và hoàn thiện quy chế, tiêu chuẩn trong quy
trình nghiệp vụ: kế hoạch đề tài, tổ chức bản thảo, xử lý bản thảo, thể loại sách... với
xây dựng đội ngũ cán bộ biên tập đủ về số lượng, bảo đảm chất lượng toàn diện, đặc
biệt là về bản lĩnh chính trị và khả năng thích ứng với biến động của thực tiễn hoạt
động xuất bản.
e/ Xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với hoạt động xuất bản
- Về chính sách thuế: Tuy đã có nhiều lần điều chỉnh về thuế như thuế giá trị gia
tăng đối với các sản phẩm phẩm thuộc đối tượng chịu thuế từ 10% giảm xuống còn
5%; thuế vốn giảm từ 4% xuống 1%, nhưng hoạt động của các nhà xuất bản trong cơ
chế thị trường vẫn gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là đối với xuất bản sách lý luận
chính trị. Đối với tình hình xuất bản gặp nhiều khó khăn như hiện nay, các loại thuế
này cần được giảm xuống mức tối đa; đồng thời cho phép nhà xuất bản giữ lại thuế
thu nhập doanh nghiệp để đầu tư phát triển. Đối với sách lý luận chính trị, cần được
miễn thuế và có sự hỗ trợ của Nhà nước để các nhà xuất bản thực hiện xuất bản loại
sách này phục vụ yêu cầu chính trị được thuận lợi, không bị sức ép quá lớn của việc
lo “đầu vào” và “đầu ra” như hiện nay.
- Về chính sách đặt hàng, trợ giá: Để sách lý luận chính trị đến được với nhiều
độc giả thì việc trợ giá của Đảng và Nhà nước đối với loại sách này là hết sức quan
trọng và cần thiết. Bởi vì, với số bản in thấp như hiện nay, nếu các nhà xuất bản có
cố gắng nỗ lực để hạ giá sách thì loại sách này cũng không thể có giá thấp hơn so với
các loại sách khác. Vì thế, Đảng và Nhà nước cần quan tâm, có chính sách đặt hàng,
trợ giá đặc biệt với những cuốn sách lý luận chính trị có giá trị, có tính khoa học, tính
thực tiễn, tính chiến đấu cao. Đối với những cuốn sách có giá trị lớn có thể đặt hàng,
hoặc trợ giá 30-50% giá thành sản xuất. Kinh phí trợ giá trích từ ngân sách nhà nước.
Ngày 14-3-2014, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 18-NĐ/CP quy định về chế
độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-6-2014.
Theo đó, sách lý luận chính trị thuộc nhóm xuất bản phẩm được chi trả nhuận bút cao
nhất, ở mức từ 12-18%, bằng với nhóm sách từ điển, tra cứu và sách dịch từ tiếng nước
ngoài sang một ngôn ngữ nước ngoài khác. Tuy nhiên, trước đó, đối với loại sách này,
nhà xuất bản chỉ duyệt chi nhuận bút ở mức khoảng 10-12% theo giá bìa, nhưng giá
153
Tải về để xem bản đầy đủ
22 trang
10620
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị trong điều kiện hội nhập quốc tế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nang_cao_chat_luong_va_hieu_qua_hoat_dong_xuat_ban_sach_ly_l.pdf
