Giáo trình Viết và đọc tên thuốc

Bài 1

CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC NGUYÊN ÂM, PHỤ ÂM

TRONG TIẾNG LATIN

MỤC TIÊU

1. Trình bày được cách viết và đọc các nguyên âm, phụ âm trong tiếng Latin.

2. Viết và đọc đúng tên các nguyên tố, hóa chất, tên thuốc thông dụng bằng tiếng Latin.

3. Thuộc được nghĩa tiếng Việt các từ Latin đã học.

NỘI DUNG

Hiện nay tiếng Latin vẫn được coi là Quốc tế ngữ trong ngành Y học, Dược học, Thực

vật học. Trong chương trình dược sỹ trung học (DSTH) cần phải học tiếng Latin để viết, đọc

tên thuốc theo thuật ngữ Quốc tế tiếng Latin để kiểm tra đơn thuốc, nhãn thuốc, tên cây, họ

thực vật bằng tiếng Latin.

1. BẢNG CHỮ CÁI LATIN

Tiếng Latin có 24 chữ cái, xếp theo thứ tự như sau:

Chữ in

Thường

Chữ viết

STT

Tên chữ cái

Hoa

A

B

C

D

E

Hoa

Thường

1

2

a

b

c

d

e

f

a

A

B

C

D

E

F

G

H

I

a

b

c

d

e

f

bê

3

xê

4

đê

5

ê

ép – phờ

ghê

6

F

7

G

H

I

g

h

i

g

h

i

8

hát

9

i

10

11

12

13

14

15

K

L

k

l

ca

K

L

k

l

e – lờ

em – mờ

en – nờ

ô

M

N

O

P

m

n

o

p

M

N

O

P

m

n

o

p

pê

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Q

R

S

q

r

cu

e – rờ

ét – sờ

tê

Q

R

S

q

r

s

T

t

T

U

V

X

Y

Z

t

U

V

X

Y

Z

u

v

x

y

z

u

v

x

y

z

vê

ích – xờ

íp – xi – lon

dê - ta

24 chữ cái Latin được chia thành 2 loại:

6 nguyên âm là a, e, i, o, u, y

18 phụ âm là b, c, d, f, g, h, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, x, z.

Ngoài ra còn có 2 chữ:

Bán nguyên âm j (J) đọc như i

Phụ âm đôi w (W) đọc như u hoặc v.

2. CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC NGUYÊN ÂM, PHỤ ÂM

2.1. Cách viết và đọc các nguyên âm và bán nguyên âm:

- Chữ a, i, u đọc như trong tiếng Việt

Ví dụ:

Kalium (ka – li – um)

Acidum (a – xi – dum)

- Chữ e đọc như chữ ê trong tiếng Việt

Ví dụ:

kali

acid

Dividere (đi – vi – đê – rê) chia

Bene (bê – nê)

tốt

- Chữ o đọc như ô trong tiếng Việt

Ví dụ:

Cito (xi – tô) nhanh

Bibo (bi – bô)

tôi uống

- Chữ y đọc như uy trong tiếng Việt

Ví dụ:

Amylum (a – muy – lum)

tinh bột

Pyramidonum (puy – ra – mi – đô – num)

- Chữ j đọc như i trong tiếng Việt

Ví dụ:

pyramidon

Injectio (in – i - ếch – xi – ô)

thuốc tiêm

Jucundus (i – cun – đu – xờ)

dễ chịu

2.2. Cách viết và đọc các phụ âm:

Các phụ âm viết và đọc giống như trong tiếng Việt là

b, h, k, l, m, n, p, v

Ví dụ:

Bibo (bi – bô)

tôi uống

tốt

Bonus (bô – nu – xơ)

Hora (hô – ra)

giờ

Heri (hê – ri)

hôm qua

kali

Kalium (ka – li – um)

Kola (cô – la)

côla

Lanolinum (la – nô – li – um)

Liquor (li – cu – ô – rờ)

Misce (mi – xờ - xê)

Mel (mê – lờ)

lanolin

dung dịch

trộn

mật ong

mũi

Nasus (na – du – xờ)

Neriolinum (nê – ri – ô – li – um) neriolin

Pilula (pilula)

viên tròn

Purus (pu – ru – xờ)

tinh khiết

Vitaminum (vi – ta- mi – num) vitamin

Vaccinum (vac – xi – num) vaccin

- Chữ c trước a, o, u đọc như chữ k và trước e, i, y, ae, oe thì đọc như chữ x trong tiếng

Việt.

Ví dụ:

Calor (ca – lô – rờ)

Color (cô – lô – rờ)

Cutis (cu – ti – xờ)

Cera (xê – ra)

calo, nhiệt lượng

màu

da

sáp

Cito (xi – tô)

nhanh

màu lam

mù

Cyanneus (xuy – a – nêu – xờ)

Caecus (xe – cu – xơ)

Coelia (xơ – li – a)

- Chữ d đọc như đ trong tiếng Việt

Ví dụ:

phần bụng

Da (đa)

cho, cấp

mười

Decem (đê – xêm)

- Chữ f đọc như ph trong tiếng Việt

Ví dụ:

Folium (phô – li – um)

Flos (phờ - lô – xờ)

lá

hoa

- Chữ g đọc như gh trong tiếng Việt

Ví dụ :

Gutta (ghut – ta)

giọt

Gelatinum (ghê – la – ti – num)

gelatin

- Chữ q bao giờ cũng đi kèm với chữ u và đọc như qu trong tiếng Việt

Ví dụ:

Aqua (a – qua)

nước

Quantum satis (quan – tum – xa – ti – xờ)

- Chữ r đọc như r trong tiếng Việt (rung lưỡi).

Ví dụ:

lượng vừa đủ

Rutinum (ru – ti – num)

Recipe (rê – xi – pê)

rutin

hãy lấy

- Chữ s đọc như chữ x, trừ khi nó đúng giữa 2 nguyên âm hoạc đứng giữa một nguyên

âm và chữ m hay n thì đọc như chữ d trong tiếng Việt.

Ví dụ:

Serum (xê – rum)

Rosa (rô – da)

huyết thanh

hoa hồng

liều

Dosis (đô – di – xờ)

Gargarisma (ga – rờ - ga – ri – dờ - ma) thuốc súc miệng

Mensura (mên – du – ra) sự đo

- Chữ t đọc như t trong tiếng Việt, trừ khi chữ t đứng trước chữ i và kèm theo 1 nguyên

âm nữa thì đọc như chữ x. Nhưng nếu trước chữ t, i nguyên âm lại có một trong ba chữ s, t, x

thì vẫn đọc là t.

Ví dụ:

Stibium (xờ - ti – bi – um)

Potio (pô – xi – ô)

stibi

thuốc nước ngọt

hỗn hợp, sự trộn lẫn

sự đốt cháy

Mixtio (mich – xờ - ti – ô)

Ustio (u – xờ - ti – ô)

- Chữ x ở đầu từ đọc như x trong tiếng Việt, nếu x đứng sau nguyên âm đọc như kx, x

đứng giữa 2 nguyên âm đọc như kd.

Ví dụ:

Xylenum (xuy – lê – num)

xylen

Radix (ra – đich – xờ)

rễ

Excipiens (ếch – xờ - xi – pi – ên – xờ) tá dược

Exemplum (ếch – dêm – pờ - lum)

Oxydum (ôc – duy – đum)

- Chữ z đọc như chữ d trong tiếng Việt

Ví dụ:

ví dụ

oxyd

Zingiberaceae (din – ghi – bê – ra – xê – e)

Ozone (ô – dô – nê)

họ Gừng

ozon

3. BÀI TẬP ĐỌC (THEO NHÓM NHỎ)

3.1. Tập đọc một số vần Latin

Ba

Pa

Da

Ta

Ca

Ka

Ga

Fa

Va

Sa

be

pe

de

te

bi

pi

di

ti

bo

po

do

to

bu

pu

du

tu

by

py

dy

ty

ce

ke

ge

fe

ci

co

ko

go

fo

vo

so

zo

lo

cu

ku

gu

fu

cy

ky

gy

fy

vy

sy

zy

ly

ki

gi

fi

ve

se

ze

le

vi

si

vu

su

zu

lu

Za

La

Ra

zi

li

re

ri

ro

mo

no

ho

xo

af

ru

ry

my

ny

hy

xy

al

Ma me

mi

ni

hi

xi

ad

ap

ed

ep

id

ip

od

op

ud

mu

nu

hu

xu

ag

as

Na

Ha

Xa

Ab

ne

he

xe

ac

Am an

Eb ec

Em en

ar

at

ax

ex

ix

az

ez

iz

ef

eg

es

el

er

et

Ib

ic

if

ig

il

Im

Ob

in

oc

ir

is

it

of

or

uf

og

os

ug

ol

Om on

Ub uc

ot

ox

oz

ul

Um un

up

ur

us

ut

ux

uz

3.2. Tập đọc một số nguyên tố hóa học

Aluminium

Nhôm

Bạc

Argentum

Aurum

Vàng

Bari

Barium

Bismuthum

Bismuth

Brom

Calci

Bromum

Calcium

Carboneum

Carbon

Clor

Chlorum

Cuprum

Đồng

Sắt

Ferrum

Hydrargyrum

Hydrogenium

Iodum

Thủy ngân

Hydro

Iod

Kalium

Kali

Magnesirum

Manganum (man – ga – num)

Natrium

Magnesi

Mangan

Natri

Nitrogenium

Oxygenium

Nitơ

Oxy

Phosphorus

Phosphor

Chì

Plumbum

Radium

Radi

Stannum

Thiếc

Titan

Titanium

Uranium

Urani

Kẽm

Zincum

3.3. Tập đọc tên một số hóa chất

Acidum aceticum

Acidum ascorbicum

Acidum benzoicum

Acidum boricum

Acidum citricum

Acidum arsenicum

acid acetic

acid ascorbic

acid benzoic

acid boric

acid citric

acid arsenic

Acidum glutamicum

Acidum hydrochloricum

Acidum hydrobromicum

Acidum lacticum

acid glutamic

acid hydrochloric

acid hydrobromic

acid lactic

Acidum nitricum

acid nitric

Acidum nicotinicum

Acidum oxalicum

acid nicotinic

acid oxalic

Acidum phosphoricum

Acidum picricum

acid phosphoric

acid picric

Acidum salicylicum

Acidum sulfurium

Acidum tartricum

acid salicylic

acid sulfuric

acid tartric

Acidum hypochlorosum

Nitrogenium peroxydatum

Nitrogenium pentoxydum

Arsenicum pentoxydum

Chromium oxydatum

Manganum peroxydatum

Natrii bromidum

aicd hypocloro

nitrogen dioxyd

nitrogen pentoxyd

arsenic pentoxyd

crom oxyd

mangan dioxud

natri bromid

Natrii chloridum

natri clorid

Hydrargyrum chloratum

Aethylis chloridum

Natrii sulfis

thủy ngân I clorid

ethyl clorid

natri sulfit

Argentum nitrosum

Natrium sulfuricum

Kalii et aluminii sulfas

3.4. Tập đọc tên một số tên thuốc

Adrenalinum

bạc nitrit

natri sulfat

kali nhôm sulfat

Adrenalin

nhôm sulfat

Aminazin

Amoni bromid

Amoni clorid

Antipyrin

Aluminii sulfas

Aminazinum

Amonii bromidum

Amonii chloridum

Antipyrinum

Argenti nitras

bạc nitrat

Arsenici trioxydum

Aspirinum

Arsenic trioxyd

Aspirin

Atropini sulfas

Barri sulfas

Atropin sulfat

Bari sulfat

Berberinum

Berberin

Bismuthi subcarbonas

Calcii bromidum

Calcii carbonas

Calcii chloridum

Calcii gluconas

Calcii glycerophosphas

Camphora

Bismuth carbonat base

Calci bromid

Calci carbonat

Calci clorid

Calci gluconat

Calci glycerophosphat

Camphor, long não

Than thảo mộc

Carbo ligni

Chloramphenicolum

Chloroforium

Cloramphenicol

Cloroform

Codein

Codeinum

Coffeinum

Cafein

Đồng sulfat

Cupri sulfas

Deltacortisonum

Dicainum

Deltacortison

Dicain

Diethyl stiboestrolum

Digitalinum

Diethyl stilbestrol

Digitalin

Ephedrini hydrochloridum

Emetini hydrochloridum

Euquininum

Ephedrin hydroclorid

Emetin hydroclorid

Euquinin

Hydrocortisonum

Iodoformium

Hydrocortison

Iodoform

Isoniazidum

Isoniazid, rimifon

Kali bromid

Kalii bromidum

Kalii iodidum

Kali iodid

Mentholum

Menthol

Morphini hydrochloridum

Natrii benzoas

Natrii glycerophosphas

Neriolinum

Morphin hydroclorid

Natri benzoat

Natri glycerophosphat

Neriolin

Palmatini chloridum

Phenacetinum

Palmatin clorid

Phenacetin

Pyramidonum

Pyramidon

Quinini hydrochloridum

Reserpinum

Quinin hydroclorid

Reserpin

Saccharum album

Salicylamidum

Santoninum

Đường trắng

Salicylamid

Santonin

Streptomycini sulfas

Sulfaguanidium

Sulfametoxypyridazinum

Theophyllinum

Vanillinum

Streptomycin sulfat

Sulfaguanidin

Sulfametoxypyridazin

Theophylin

Vanilin

Vitaminum

Vitamin

Zinci sulfas

Kẽm sulfat

Zinci oxydum

Kẽm oxyd

ĐÁNH GIÁ

1. Trình bày cách viết và đọc các nguyên âm, phụ âm trong tiếng Latin?

2. Điền vào chỗ trống cách đọc các chữ cái Latin sau:

2.1. Chữ c trước ae, oe đọc như............. trong tiếng Việt.

2.2. Chữ s đọc như ................trong tiếng Việt khi đứng giữa 2 nguyên âm

2.3. Chữ t đọc như .................trong tiếng Việt, nhưng nếu trước t lại có chữ s hay x thì

đọc là .................

3. Cách đọc các chữ cái như sau đúng hay sai?

STT

Nguyên tắc đọc tiếng Latin

Viết là e đọc là ơ của tiếng Việt

Đ

S

1

2

3

4

5

6

7

Viết là o đọc là o của tiếng Việt

Viết là q đọc là q của tiếng Việt

Viết là d đọc là d của tiếng Việt

Viết là r đọc là d của tiếng Việt

Viết là g đọc là gh của tiếng Việt

Viết là f đọc là p của tiếng Việt

4. Điền tên tiếng Việt của các nguyên tố viết bằng tiếng Latin sau:

Tên Latin

Argentum

Tên tiếng Việt

Bạc

Aluminium

Aurum

Plumbum

Zincum

Cuprum

Ferrum

Argentum

5. Viết các từ đã phiên âm sau ra tiếng Latin:

Tên Tiếng Việt

Kẽm iodid

Tên Latin

Adrenalin

Bạc nitrat

Acid acetic

Calci clorid

Acid citric

Cloramphenicod

Acid picric

Magnesi

Ethanol

Kẽm iodid

6. Viết, đọc đúng và thuộc nghĩa các từ Latin đã học?

BÀI 2

CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC NGUYÊN ÂM, PHỤ ÂM

ĐẶC BIỆT TRONG TIẾNG LATIN

MỤC TIÊU

1. Trình bày được cách viết và đọc các nguyên âm, phụ âm đặc biệt trong tiếng Latin.

2. Viết và đọc đúng các từ thực vật, tên cây thuốc thông dụng bằng tiếng Latin.

3. Đọc và thuộc nghĩa tiếng Việt các từ Latin đã học

NỘI DUNG

1. CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC NGUYÊN ÂM KÉP NGUYÊN ÂM GHÉP.

1.1. Nguyên âm kép là hai nguyên âm đứng liền nhau và đọc thành một âm.

Ví dụ:

 Ae đọc như e tiếng Việt

Aequalis (e – qua – li – xờ)

Aetherum (e – thê – rum)

 Oe đọc như ơ tiếng Việt

Foetidux (phơ – ti – đu – xờ)

Oedema (ơ – đê – ma)

 Au đọc như au tiếng Việt

Aurum (au – rum)

bằng nhau

ether

có mùi hôi thối

bệnh phù

vàng

Lauraceae (lau – ra – xê – e)

 Eu đọc như êu tiếng Việt

Neuter (nêu – tê – rờ)

họ Long não

trung tính

Seu (sêu)

hoặc

1.2. Những nguyên âm kép: ae, oe, có hai dấu chấm trên chữ e (ë) phải đọc tách riêng

từng nguyên âm

Ví dụ:

Aër (a – ê – rờ)

Aloë (a – lô – ê)

không khí

Lô hội

1.3. Nguyên âm ghép là hai nguyên âm đứng liền nhau, đọc thành hai âm, nguyên âm

đầu đọc ngắn, nguyên âm sau đọc dài.

Ví dụ:

Opium (ô – pi – um)

thuốc phiện

thuốc mỡ

Unguentum (un – gu – ên – tum)

2. CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC PHỤ ÂM KÉP, PHỤ ÂM GHÉP, PHỤ ÂM ĐÔI:

2.1. Phụ âm kép là hai phụ âm đi liền nhau, phụ âm sau là h, đọc như một phụ âm tương

đương

 Ch đọc như kh tiếng Việt

Ochrea (ô – khờ - rê – a)

Cholera (khô – lê – ra)

bẹ chìa

bệnh tả

 Ph đọc như ph tiếng Việt

Camphora (cam – phô – ra)

Phiala (phi – a – la)

camphor, long não

chai

 Rh đọc như r tiếng Việt (lưỡi rung)

Rheum (rê – um)

đại hoàng

thân rễ

Rhizoma (ri – dô – ma)

 Th đọc như th tiếng Việt

Anthera (an – thê – ra)

bao phấn

Aetheroleum (e – thê – rô – lê – um)

có tinh dầu

2.2. Phụ âm ghép là hai phụ âm đi liền nhau đọc thành hai âm: phụ âm đầu đọc nhẹ và

lướt nhanh sang phụ âm sau.

Ví dụ:

Bromum (bờ - rô – mum)

Natrium (na – tờ - ri – um)

Drupa (đờ - ru – pa)

brom

natri

quả hạch

Chlorophyllum (khờ - lô – rô – phuy – lờ - lum) chất diệp lục

Riboflavinum (ri – bô – phờ - la – vi – num)

riboflavin (vitamin B2)

2.3. Phụ âm đôi là hai phụ âm giống nhau đi liền nhau, đọc một phụ âm cho âm tiết

trước, một phụ âm cho âm tiết sau.

Ví dụ:

Gramma (gờ - ram – ma)

Gutta (ghut – ta)

gam

giọt

sắt

Ferrum (phê – (rờ) – rum)

Chú ý:

Chữ W (vê đôi) không có trong bảng chữ cái Latin, thường đọc là v khi chữ w đứng

trước nguyên âm, đọc là u khi đứng trước phụ âm.

Nếu từ đó có nguồn gốc từ tiếng Đức thì chữ W đọc là v; nếu có nguồn gốc từ tiếng

Anh thì đọc là u.

Ví dụ: Fowler (phô – u – lê – rờ) Fowler

Rauwolfia verticillata (Lour.) Baill (rau – vô – lơ – phi – a) cây ba gạc

3. BÀI TẬP ĐỌC (THEO NHÓM NHỎ)

3.1. Tập đọc một số vần Latin:

Bae boe bau beu bra

Pae poe pau peu pra

bre

pre

tre

bri

pri

tri

bro bru

pro pru

Tae toe

tau

teu

tra

tro

tru

Cae coe cau ceu cra

Gae goe gau geu gra

cre

gre

cri

gri

toë

cro

cru

gro gru

voë

Gaë goë daë doë coë foë

Psa pse psi

Spa spe spi

pso psu

spo spu

Sta

Stra stre stri

Scra scre scri scro scru

ste

sti

sto

stu

stro stru

3.2. Tập đọc một số từ thực vật:

Apex

ngọn cây, búp

nội nhũ

Albumen

Anthera

Arillus

bao phấn

áo hạt

Amylum

Cortex

tinh bột

vỏ cây

Calyx

đài hoa

tràng hoa

tiểu đài

lá cây

hoa

Corolla

Calyculus

Folium

Flos

Fructus

Herba

quả

toàn cây

bẹ chìa

vỏ quả

ngoại nhũ

cánh hoa

vòi

Ochrea

Pericarpium

Perispermium

Petalum

Stylus

Stamen

Species

nhị

loài

Radix

rễ

Rhizoma

thân rễ

củ

Tuber

Semen

hạt

Apiaceae

họ Hoa tán

Araliaceae

họ Ngũ gia bì

Apocynaceae

Alismataceae

Araceae

họ Trúc đào

họ Trạch tả

họ Ráy

Asteraceae

họ Cúc

họ Cau

Arecaceae

Brassicaceae

Caesalpiniaceae

Combretaceae

Chenopodiaceae

Convolvulaceae

Campanulaceae

Euphorbiaceae

Fabaceae

họ Cải

họ Vang

họ Bàng

họ Rau muối

họ Bìm bìm

họ Hoa chuông

họ Thầu dầu

họ Đậu

Lamiaceae

họ Hoa môi

họ Long não

họ Hành

Lauraceae

Liliaceae

Loganiaceae

Menispermaceae

Mimosaceae

Moraceae

họ Mã tiền

họ Phòng kỷ

họ Trinh nữ

họ Dâu tằm

họ Viễn chí

họ Rau răm

họ Lựu

Polygalaceae

Polygonaceae

Punicaceae

Papaveraceae

Passifloraceae

Ranunculaceae

Rosaceae

họ thuốc phiện

họ Lạc tiên

họ Mao lương

họ Hoa hồng

họ Táo ta

Rhamnaceae

Rubiaceae

họ Cà phê

Scrophulariaceae

họ Hoa mõm chó

Stemonaceae

Zingiberaceae

họ Bách bộ

họ Gừng

3.3. Tập đọc một số tên cây thuốc (chỉ đọc tên khoa hoc, còn chữ viết tắt sau tê khoa học là

tên tác giả đặt tên đó cho cây không phải đọc):

Aconitum fortunei H

cây Ô đầu – Phụ tử Việt Nam

cây Cỏ xước

Achyranthes aspera L.

Achyranthes bidentata Blum

Aetheroleum Eucalypti.

Aetheroleum Menthae

Alisma plantago L.

cây Ngưu tất

tinh dầu khuynh diệp

tinh dầu bạc hà

cây Trạch tả

Allium sativum L.

cây Tỏi

Amomum xanthioides Wall.

Areca catechu L.

cây Sa nhân

cây Cau

Armeniaca vulgaris Lamk.

Artemisia annua L.

cây Mơ

cây Thanh hao hoa vàng

cây Ngải cứu

cây Hạ khô thảo

cây Tô mộc

Artemisia vulgaris L.

Brunella vulgaris L.

Caesalpinia sappan L.

Carthamus tinctorius L.

Chenopodium ambrosioides L.

Chrysanthemum indicum L.

Cinnamomum obtusifolium Nees

Coptis teeta Wall

cây Hồng hoa

cây Dầu giun

cây Cúc hoa vàng

cây Quế

cây Hoàng liên

cây Nghệ

Curcuma longa L.

Datura metel Lour.

cây Cà độc dược

cây Hoài sơn

cây Vông nem

cây Hoàng đằng

cây Dành dành

cây Cam thảo bắc

cây Mộc hoa trắng

cây Hồi

Dioscorea persimilis P.và B.

Erythrina indica Lamk

Fibraurea tinctoria Lour

Gardenia florida L.

Glycyrrhiza uralensis F.

Holarrhena antidysenterica Wall.

Illicium verum Hook

Kaempferia galanga L.

Leucaena glauca Benth.

Lonicera japonica Thunb.

Mentha arvensis L.

cây Địa liền

cây Keo dậu

cây Kim ngân

cây Bạc hà nam

Momordica cochinchinensis Spreng.

Morinda officinalis How.

Morus alba L.

cây Gấc

cây Ba kích

cây Dây tằm

cây Mạch môn

cây Thuốc phiện

cây Lạc tiên

cây Hà thủ ô đỏ

cây Lựu

Ophiopogon japonicus Wall.

Papaver somniferum L.

Passiflora foetida L.

Polygonum multiflorum Thumb.

Punica granatum L.

Rauwolfia verticillata Baill.

Rehmannia glutinosa Steud.

Rosa laevigata Michx.

cây Ba gạc

cây Địa hoàng

cây Kim anh

cây Hy thiêm

cây Hòe

Siegesbeckia orientalis L.

Sophora japonica L.

Stephania rotunda Lour.

Stemona tuberosa Lour.

Thevetia neriifolia Juss.

Typhonium divaricatum Dene.

Uncaria tonkinensis Havil.

Verbena officinalis L.

cây Bình vôi

cây Bách bộ

cây Thông thiên

cây Bán hạ

cây Câu đằng

cỏ Roi ngựa

cây Chân chim

cây Sài đất

Vitex heterophylla Roxb.

Wedelia calendulacea Less.

Xanthium strumarium L.

Zingiber officinale Rosc.

Zizyphus jujuba Lamk.

cây Ké đầu ngựa

cây Gừng

cây Táo ta

ĐÁNH GIÁ

1. Trình bày cách viết và đọc các nguyên âm và phụ âm đặc biệt trong tiếng Latin?

2. Điền vào chỗ trống các chữ đúng với cách viết, đọc của tiếng Latin:

2.1. Chữ ch đọc như...........tiếng Việt

2.2. Chữ ..................đọc như e tiếng Việt.

2.3. Chữ....................đọc như ơ tiếng Việt.

2.4. Chữ aë đọc là.....................................

2.5. Chữ oë đọc là.....................................

3. Bạn đánh dấu (x) vào các dòng tương ứng về cách viết, đọc một số nguyên âm và

phụ âm đặc biệt của tiếng Latin trong bảng kiểm “đúng – sai” sau:

Số TT

Cách viết

Cách đọc

Đúng

Sai

1

2

3

4

5

6

7

8

ae

eu

oë

oe

ae

aë

ch

rh

a – ê

ê – u

ơ

ô – ê

ê

a – ê

ch

h

4. Cách viết và đọc các từ Latin sau đúng hay sai?

Số TT

Cách viết và cách đọc

Đúng

Sai

1

2

3

4

5

6

Aether (ê – te)

Rizoma (ri – dô – ma)

Gramma (gờ - ram – ma)

Amyllum (a – my – lum).

Lauraceae (lô – ra – xê – e)

Oedema (êc – dê – ma)

5. Từng nhóm tập đóng vai người này hỏi, người kia trả lời và ngược lại về cách đọc

và nghĩa của các từ Latin đã học?

BÀI 3

SƠ LƯỢC VỀ NGỮ PHÁP TIẾNG LATIN

VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT THƯỜNG DÙNG TRONG NGÀNH DƯỢC

MỤC TIÊU

1. Trình bày được cách dùng các loại từ trong tiếng Latin và sử dụng danh từ, tính từ

trên nhãn thuốc, đơn thuốc.

2. Viết và đọc đúng các từ viết tắt thường dùng trong ngành bằng tiếng Latin.

3. Thuốc nghĩa tiếng Việt các từ viết tắt thông dụng trên đơn thuốc, nhãn thuốc và

phiếu giới thiệu thuốc.

NỘI DUNG

1. Các loại từ trong tiếng Latin

1.1. Danh từ (Nomen substantivum, viết tắt là N).

Danh từ là loại từ dùng để chỉ tên người, vật hoặc sự vật.

Ví dụ:

Rosa

hoa hồng

Aegrota

nữ bệnh nhân

1.2. Tính từ (Nomen adjectivum, viết tắt là adj).

Tính từ là loại từ dùng để chỉ tính chất và đặc điểm của người và sự vật.

Ví dụ:

Albus

Purus

trắng

tinh khiết

1.3. Động từ (Verbum, viết tắt là V).

Động từ là loại từ chỉ hoạt động, trạng thái hay cảm xúc của người và sự vật.

Ví dụ:

Recipe

Misce

hãy lấy

hãy trộn

1.4. Số từ (Numerale, viết tắt là Num)

Số từ là loại dùng để chỉ số lượng, số lần hoặc số thứ tự của các sự vật.

Ví dụ:

Primus

Duo

thứ nhất

hai (2)

ba lần

Ter

1.5. Đại từ (Pronomen, viết tắt là Pron)

Đại từ là loại dùng để thay thế cho danh từ

Ví dụ:

Nos

chúng tôi

tôi

Ego

1.6. Phó từ (Adverbum, viết tắt là adv)

Phó từ là loại từ dùng để làm rõ nghĩa cho động từ, tính từ và phó từ khác.

Ví dụ:

Bene

tốt

Guttatim

từng giọt một

1.7. Liên từ (Conjunctio, viết tắt là conj)

Liên từ là loại từ dùng để nối liền hai từ, hai cụm từ hoặc hai câu với nhau.

Ví dụ:

Et

và

Vel

hoặc

1.8. Giới từ (Prepositio, viết tắt là prep)

Giới từ là loại từ chỉ mối quan hệ giữa hành vi và sự vật, hay nói một cách khác là mối

quan hệ giữa động từ với danh từ, đại từ, số từ...

Ví dụ:

In

vào, trong

để tới

Ad

Post

sau

1.9. Thán từ (Interjectio, viết tắt là inter)

Thán từ là loại từ dùng để biểu hiện tình cảm: vui, buồn, giận, ngạc nhiên...

Ví dụ:

O!

ô!

Danh từ, tính từ, động từ, số từ, đại từ có vần tận cùng thay đổi theo nhiệm vụ của từ

trong câu. Đó là những từ loại biến đổi. Còn phó từ, giới từ, liên từ, thán từ là những từ loại

không biến đổi.

2. CÁCH SỬ DỤNG DANH TỪ, TÍNH TỪ LATIN TRONG NGÀNH DƯỢC

2.1. Danh từ

2.1.1. Đặc điểm:

- Giống (genus). Có 3 giống:

+ Giống đực [gennus masculinum (m)]

Ví dụ: Fructus, us (m)

quả

Liber, bri (m)

sách

+ Giống cái [genus femininum (f)]

Ví dụ: Dies, ei (f)

ngày

Gutta, ae (f)

giọt

+ Giống trung [genus neutrum )n)]

Ví dụ:

Oxydum, i (n.)

oxyd

Genu, us (n.)

đầu gối

- Số (numerus):

+ Số ít [singularis (sing.)]

Ví dụ:

Folium

lá

Rosa

hoa hồng

+ Số nhiều [pluralis (pl.)]

Ví dụ:

Folia

nhiều lá

Rosae

nhiều hoa hồng

- Cách (casus). Có 6 cách:

+ Cách 1 (chủ cách) là cách của chủ ngữ.

+ Cách 2 (sinh cách) chỉ sở hữu.

+ Cách 3 (dữ cách) là cách của bổ ngữ gián tiếp.

+ Cách 4 (đối cách) là cách của bổ ngữ trực tiếp.

+ Cách 5 (tạo cách) chỉ sự bị động.

+ Cách 6 (xưng cách) dùng để gọi; thường chỉ dùng trong văn học.

Tên thuốc, thường sử dụng danh từ ở cách 1 và cách 2.

- Loại biến cách (declinatio) có 5 loại. Muốn biết một danh từ thuộc về loại biến cách

nào, người ta dựa vào đuôi từ của cách 2 số ít.

2.1.2.Từ nguyên dạng:

Trong từ điển Latin danh từ được ghi ở cách 1 số ít, kèm theo vần tận cùng cách 2 số

ít và chú thích giống của danh từ.

Ví dụ:

Febris, is (f.)

Zincum, i (n.)

Sirupus, i (m.)

sốt

kẽm

siro

2.1.3. Áp dụng:

Trên một số nhãn thuốc thì tên dạng thuốc, bộ phận dùng làm thuốc của cây, tên muối viết

ở cách 1 (C1), còn tên chất thuốc, tên cây thuốc, tên kim loại của muối phải viết ở cách 2 (C2).