Giáo trình Luật môi trường (Phần 1)
ĐẠI HỌC HUẾ
KHOA LUẬT
ThS. VÕ THỊ MỸ HƯƠNG (Chủ biên)
GVC. ThS. NGUYỄN THỊ HÀ
TÀI LIỆU HỌC TẬP
LUẬT MÔI TRƯỜNG
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC HUẾ
Huế - 2013
Biªn môc trªn xuÊt b¶n phÈm cña Th− viÖn Quèc gia ViÖt Nam
Vâ ThÞ Mü H−¬ng
Tµi liÖu häc tËp: LuËt M«i tr−êng / Vâ ThÞ Mü H−¬ng (ch.b.), NguyÔn ThÞ Hµ. -
uÕ : ¹i häc HuÕ, 2013. - 142tr. ; 21cm
h− môc: tr. 139-140
H
§
T
1. LuËt M«i tr−êng 2. ViÖt Nam 3. Tµi liÖu häc tËp
344.59704 - dc14
DUH0026p-CIP
Mã số sách: TK/112 – 2013
LỜI NÓI ĐẦU
Môi trường và vấn đề bảo vệ môi trường giờ đây không còn là nhiệm
vụ của từng quốc gia mà là vấn đề của toàn cầu. Muốn bảo vệ tốt môi
trường cần có ý thức bảo vệ môi trường tốt và hệ thống các văn bản pháp
luật về bảo vệ môi trường rõ ràng, cụ thể, dễ áp dụng và có các chế tài đủ
mạnh. Tuy nhiên, để hướng tới những yêu cầu trên đối với lĩnh vực pháp
luật môi trường quả là khó khăn, bởi lẽ, thực tiễn thi hành pháp luật về bảo
vệ môi trường ở Việt Nam đã xuất hiện tình trạng “chấp nhận” chịu phạt do
vi phạm pháp luật môi trường hơn là áp dụng các biện pháp bảo vệ môi
trường theo quy định của pháp luật. Đây là vấn đề cần được giải quyết triệt
để trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường
cũng như việc tổ chức thực hiện lĩnh vực pháp luật này.
Khoa học Luật Môi trường là lĩnh vực khoa học pháp lý chuyên ngành
được giảng dạy ở tất cả các chuyên ngành đào tạo luật nhằm cung cấp
những vấn đề lý luận và thực tiễn về môi trường, bảo vệ môi trường và pháp
luật về bảo vệ môi trường cho người học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng
vận dụng các quy định pháp luật về môi trường cho người học từ đó góp
phần nâng cao ý thức pháp luật bảo vệ môi trường.
Cuốn tài liệu học tập Luật Môi trường là kết quả nỗ lực thể hiện các
yêu cầu mang tính chuyên biệt của một lĩnh vực khoa học pháp lý chuyên
ngành còn khá mới mẻ so với lĩnh vực luật Dân sự, Hình sự, Tố tụng,…
Mặc dù đã cố gắng hết sức trong quá trình biên soạn, cập nhật kiến thức, tài
liệu,… song những sai sót là không thể tránh khỏi. Các tác giả mong muốn
nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ phía độc giả.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn tài liệu học tập cùng bạn đọc.
T/M NHÓM TÁC GIẢ
Võ Thị Mỹ Hương
MỤC LỤC
Trang
7
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về môi trường, bảo vệ
môi trường và luật bảo vệ môi trường
I. Môi trường và tầm quan trọng của môi trường
II. Khái niệm luật bảo vệ môi trường
7
23
29
Chương 2: Pháp luật về kiểm soát ô nhiễm, suy thoái, sự cố
môi trường
I. Khái niệm ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, sự cố 29
môi trường
II. Kiểm soát ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường và sự cố 31
môi trường (kiểm soát ô nhiễm môi trường)
Chương 3: Pháp luật về bảo tồn đa dạng sinh họci
50
50
54
63
I. Tổng quan về đa dạng sinh học
II . Pháp luật về đa dạng sinh học
Chương 4: Pháp luật về đánh giá tác động môi trường, đánh
giá môi trường chiến lược
I. Khái niệm đánh giá tác động môi trường, đánh giá môi trường 63
chiến lược
II. Những nội dung cơ bản của pháp luật về quá trình đánh giá môi 70
trường
III. Cam kết bảo vệ môi trường
79
81
Chương 5: Pháp luật về kiểm soát ô nhiễm môi trường không
khí, nước, rừng
A. Pháp luật về kiểm soát ô nhiễm không khí
I. Không khí và ô nhiễm không khí
81
81
82
84
84
87
II. Nội dung pháp luật về kiểm soát ô nhiễm không khí
B. Pháp luật về kiểm soát ô nhiễm nước
I. Tài nguyên nước và ô nhiễm tài nguyên nước
II. Nội dung pháp luật về kiểm soát ô nhiễm nguồn nước
C. Pháp luật về kiểm soát suy thoái rừng
91
91
I. Rừng và vấn đề suy thoái rừng
II. Nội dung pháp luật về kiểm soát suy thoái rừng
Chương 6: Giải quyết tranh chấp môi trường
I. Tranh chấp môi trường và những dấu hiệu của tranh chấp môi trường
II. Cơ chế giải quyết tranh chấp môi trường
94
101
101
110
121
121
133
Chương 7: Thực thi các điều ước quốc tế về môi trường
I. Tổng quan các điều ước quốc tế về môi trường
II. Các hội nghị quốc tế quan trọng về môi trường
III. Sự chuyển hóa nội dung các điều ước quốc tế quan trọng về 135
môi trường mà Việt Nam tham gia
Danh mục tài liệu tham khảo
139
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ
MÔI TRƯỜNG, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
VÀ LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
I. MÔI TRƯỜNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA MÔI TRƯỜNG
1. Khái niệm môi trường, vai trò của môi trường đối với cuộc sống
1.1. Định nghĩa
Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao
quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển
của con người và sinh vật.1
Môi trường được tạo thành bởi các yếu tố (hay còn gọi là các thành
phần môi trường) sau đây: Không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng
đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản
xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh,
di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác. Trong đó, không khí, đất,
nước, hệ sinh thái... là các yếu tố tự nhiên (các yếu tố này xuất hiện và tồn
tại không phụ thuộc vào ý chí của con người); khu dân cư, khu sản xuất, di
tích lịch sử.... là các yếu tố vật chất nhân tạo (các yếu tố do con người tạo ra,
tồn tại và phát triển phụ thuộc vào ý chí của con người). Các yếu tố tự nhiên
được xem là yếu tố cơ bản duy trì sự sống của con người, còn các yếu tố vật
chất nhân tạo có tác dụng làm cho cuộc sống của con người thêm phong phú
và sinh động. Theo cách định nghĩa trên, con người trở thành trung tâm
trong mối quan hệ với tự nhiên và dĩ nhiên mối quan hệ giữa con người với
nhau tạo thành trung tâm đó chứ không phải mối quan hệ giữa các thành
phần khác của môi trường.
Theo cách hiểu khác2, môi trường được kết hợp bởi các nhân tố môi
trường khác nhau như môi trường tự nhiên, môi trường xã hội. Môi trường
tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học, tồn
1 Khoản 1 Điều 3 Luật bảo vệ môi trường năm 2005.
2 Hội đồng phối hợp công tác phổ biến giáo dục pháp luật của Chính phủ (2008), Pháp luật
về bảo vệ môi trường, tr1-2.
7
tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của
con người. Đó là ánh sáng mặt trời, núi, sông, biển cả, không khí, động,
thực vật, đất, nước... Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất
để xây dựng nhà cửa, trồng cây, chăn nuôi, cung cấp cho con người các
loại tài nguyên khoáng sản cần thiết cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi
chứa đựng, đồng hoá các chất thải, cung cấp cho chúng ta cảnh đẹp để
giải trí, làm cho cuộc sống con người thêm phong phú.
Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người.
Đó là những luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, ước định... ở các cấp
khác nhau như: Liên hợp quốc, Hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện,
cơ quan, làng xã, họ tộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức
đoàn thể,... Môi trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo
một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát
triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác.
Ngoài ra, môi trường còn được cấu thành bởi môi trường nhân tạo,
bao gồm tất cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghi
trong cuộc sống, như ôtô, máy bay, nhà ở, công sở, các khu vực đô thị, công
viên nhân tạo...
Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã
hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên
thiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã
hội...
Môi trường theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên,
mà chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới
chất lượng cuộc sống con người. Ví dụ: môi trường của học sinh gồm
nhà trường với thầy giáo, bạn bè, nội quy của trường, lớp học, sân chơi,
phòng thí nghiệm, vườn trường, tổ chức xã hội như: Đoàn, Đội. Các
hương ước dòng tộc, làng xóm với những quy định thành văn hoặc chỉ
truyền miệng nhưng vẫn được công nhận, thi hành. Với các cơ quan
hành chính các cấp thực hiện các quy định của luật pháp, nghị định,
thông tư. Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho
ta cơ sở để sống và phát triển.
8
1.2. Các ảnh hưởng mang tính phổ biến của môi trường
Tính phổ biến toàn cầu của vấn đề môi trường thể hiện ở các khía
cạnh sau3:
- Ảnh hưởng của những tác hại do con người gây ra cho môi trường,
không chỉ giới hạn trong phạm vi vùng, quốc gia mà còn ảnh hưởng đến các
nước, các khu vực lân cận.
- Việc tàn phá môi trường ảnh hưởng đến mọi xã hội bất chấp cơ cấu
chính trị kinh tế ở đó như thế nào. Không có bất cứ quốc gia nào được loại
trừ khỏi sự trả thù của thiên nhiên, dẫu đó là quốc gia giàu hay nghèo.
- Sự xuất hiện các chế định pháp lý quốc tế liên quan đến môi trường
thể hiện rõ tính chất toàn cầu của vấn đề môi trường nhất là những thập kỷ
cuối của thế kỷ XX được đánh dấu bằng sự ra đời hàng loạt các tổ chức
quốc tế và các điều ước quốc tế về môi trường.
- Vấn đề bảo vệ môi trường đã trở thành một trong các yếu tố của
chính sách phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Điều kiện về bảo vệ
môi trường là một trong những diều khoản của các hợp đồng liên doanh,
đầu tư nước ngoài ký kết thuộc nhiều quốc gia khác nhau.
1.3. Môi trường và sự phát triển bền vững4
Tăng trưởng và phát triển kinh tế là mục tiêu phấn đấu của mỗi quốc
gia và là tiêu chí để người dân đánh giá hiệu quả điều hành đất nước của bộ
3 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Môi trường, 2011, tr15-17
4 Xem thêm:
- Võ Thị Mỹ Hương (2013), Hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường 2005 nhìn từ yêu cầu phát
triển bền vững, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 9(241)/tháng 5/2013, tr.48-55
- Hà Huy Thành, Lê Cao Đoàn (Đồng chủ biên, 2011), Vấn đề môi trường trong phát triển
xã hội và quản lý xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
- Phạm Thị Ngọc Trầm (Chủ biên, 2006, Quản lý nhà nước đối với tài nguyên và môi
trường vì sự phát triển bền vững dưới góc nhìn xã hội – nhân văn, NXB Khoa học Xã hội,
Hà Nội…
- Phạm Hữu Nghị (2007), Tổ chức thương mại thế giới với vấn đề thương mại-Môi trường
và những thách thức, cơ hội đối với Việt Nam về thương mại-Môi trường, Tạp chí Nhà
nước và pháp luật, số 02/năm 2007,tr 35 - 43
9
máy quản lý nhà nước. Tuy nhiên, ở mức độ phát triển của thế giới như
hiện nay thì yếu tố môi trường đang là một thách thức lớn nhất cho sự
sinh tồn của nhân loại, con người đã và đang phải đối mặt với những vấn
đề nghiêm trọng như: sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi
trường, biến đổi khí hậu trái đất và sự gia tăng dân số, đói nghèo cùng
với các tệ nạn xã hội,… gây trở ngại to lớn cho sự phát triển kinh tế, ổn
định chính trị - xã hội của mỗi quốc gia, đòi hỏi các quốc gia phải gắn
phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao trách nhiệm
xã hội của các doanh nghiệp. Bảo vệ môi trường là một nội dung quan
trọng của phát triển bền vững.
Phát triển bền vững được hình thành từ những năm giữa của thế kỷ 20.
Từ đó đến nay, nội dung phát triển bền vững được nghiên cứu và sâu sắc
hơn. Nội dung cốt lõi của phát triển bền vững là phải bảo đảm có sự phát
triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ.
Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà nước, các
tổ chức xã hội... phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh
vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường5.
Thuật ngữ “phát triển bền vững” xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980
trong ấn phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn
Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất
đơn giản: “Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển
kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác
động đến môi trường sinh thái học”. Khái niệm này được phổ biến rộng rãi
vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common
Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy
ban Brundtland). Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là “sự phát triển
có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại
đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai...”. Nói cách
khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã
hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ6.
5.http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_b%E1%BB%81n_v%E1%BB
%Afng.
6.http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_b%E1%BB%81n_v%E1%
BB%Afng.
10
Năm 1987, Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED)
của Liên hợp quốc, trong báo cáo “Tương lai chung của chúng ta”, đã
định nghĩa Phát triển bền vững là “Sự phát triển đáp ứng được những yêu
cầu hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các
thế hệ mai sau”. Năm 2002, Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển
bền vững (họp ở Johannesburg, Cộng hòa Nam Phi) đã nêu rõ: Phát triển
bền vững là “quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài
hòa giữa ba mặt của sự phát triển: phát triển kinh tế (nhất là tăng trưởng
kinh tế); phát triển xã hội (nhất là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội,
xóa đói giảm nghèo và giải quyết việc làm); bảo vệ môi trường (nhất là
xử lý, khắc phục tình trạng ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi
trường, phòng chống cháy và chặt phá rừng; khai thác hợp lý và sử dụng
tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên)”7.
Đối với Việt Nam, phát triển bền vững cũng đã được đề cập đến từ khi
chúng ta thực hiện đổi mới toàn diện đất nước. Cùng với sự phát triển của
quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, quan niệm về phát triển
bền vững ngày càng hoàn thiện hơn. Cụ thể:
- Quyết định số 187 - CT ngày 12/06/1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ
trưởng (nay là Chính phủ) về triển khai thực hiện “Kế hoạch quốc gia về
Môi trường và Phát triển bền vững giai đoạn 1991-2000” đã tạo lập nền
tảng tư tưởng pháp lý đầu tiên cho quá trình lập pháp hướng tới sự phát triển
bền vững. Trong nội dung văn bản này, Hội đồng Bộ trưởng đã giao trách
nhiệm cho các cơ quan nhà nước và từng địa phương xây dựng chiến lược
phát triển bền vững phù hợp với điều kiện và mục tiêu phát triển.
- Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25/06/1998 của Bộ Chính trị về “Tăng
cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nước” xác định nhiệm vụ trọng tâm của quan niệm phát triển bền
vững chính là nhiệm vụ bảo vệ môi trường, coi bảo vệ môi trường là điều
kiện tiên quyết bảo đảm cho sự phát triển bền vững.
- Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (năm 2001) của Đảng
và trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001 - 2010 chỉ rõ: “Phát
triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện
7.http://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_b%E1%BB%81n_v%E1%
BB%AFng
11
tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” và “Phát triển kinh tế - xã
hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hoà giữa
môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học”
đã cụ thể hóa mục tiêu của phát triển bền vững, gắn phát triển kinh tế với
tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường – đây là những trụ cột quan
trọng của phát triển bền vững.
- Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X của Đảng đã rút ra bài
học đầu tiên trong 5 bài học kinh nghiệm lớn từ thực tiễn phát triển hơn 20
năm đổi mới đất nước là “Bài học về phát triển nhanh và bền vững”, đưa
phát triển bền vững trở thành đường lối, quan điểm của Đảng và định hướng
chính sách phát triển của nước ta hiện nay.
- Báo cáo chính trị tại Đại hội XI, Đảng ta đã khẳng định bài học về
mục tiêu phải bảo đảm phát triển bền vững nền kinh tế, đó là: “Phát triển
nhanh gắn liền với phát triển bền vững, phát triển bền vững là yêu cầu
xuyên suốt trong Chiến lược”; “Phát triển bền vững là cơ sở để phát triển
nhanh, phát triển nhanh để tạo nguồn lực cho phát triển bền vững. Phát
triển nhanh và bền vững phải luôn gắn chặt với nhau trong quy hoạch, kế
hoạch và chính sách phát triển kinh tế - xã hội”. Quan điểm phát triển bền
vững trong Đại hội XI của Đảng đã có nội hàm rộng hơn, gắn kết chặt chẽ
hợp lý, hài hòa giữa các mục tiêu kinh tế - xã hội - môi trường. Đảng ta
khẳng định: “Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình
tăng trưởng, coi chất lượng, năng suất, hiệu quả, sức cạnh tranh là yêu cầu
ưu tiên hàng đầu, chú trọng phát triển theo chiều sâu, phát triển kinh tế tri
thức; tăng trưởng kinh tế phải kết hợp hài hoà với phát triển văn hoá, thực
hiện tiến bộ và công bằng xã hội, không ngừng nâng cao chất lượng cuộc
sống của nhân dân; phát triển kinh tế - xã hội phải luôn coi trọng bảo vệ và
cải thiện môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu”.
- Quyết định số 432/QĐ-TTg ngày 12/04/2012 của Thủ tướng Chính
phủ Phê duyệt Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 –
2020 khẳng định “Phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình
phát triển đất nước; kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa phát triển kinh
tế với phát triển xã hội và bảo vệ tài nguyên, môi trường, bảo đảm quốc
phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội”, trong đó nhấn mạnh “Tạo lập
điều kiện để mọi người và mọi cộng đồng trong xã hội có cơ hội bình đẳng
12
để phát triển, được tiếp cận những nguồn lực chung và được tham gia, đóng
góp và hưởng lợi, tạo ra những nền tảng vật chất, tri thức và văn hóa tốt
đẹp cho những thế hệ mai sau. Sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên, đặc
biệt là loại tài nguyên không thể tái tạo, gìn giữ và cải thiện môi trường
sống; xây dựng xã hội học tập; xây dựng lối sống thân thiện môi trường,
sản xuất và tiêu dùng bền vững”.
Dưới góc độ pháp luật bảo vệ môi trường, phát triển bền vững đã được
thể hiện ngay từ Luật bảo vệ môi trường năm 1993 – Luật bảo vệ môi
trường đầu tiên của Việt Nam. Điều này được thể hiện ngay trong lời nói
đầu Luật BVMT 1993 đã khẳng định bảo vệ môi trường “nhằm bảo vệ sức
khoẻ nhân dân, bảo đảm quyền con người được sống trong môi trường
trong lành, phục vụ sự nghiệp phát triển lâu bền của đất nước, góp phần
bảo vệ môi trường khu vực và toàn cầu”. Nếu như Luật bảo vệ môi trường
năm 1993 chưa thể hiện rõ quan điểm phát triển bền vững thì Luật bảo vệ
môi trường năm 2005, phát triển bền vững là một nguyên tắc của Luật bảo
vệ môi trường. Cụ thể, bảo vệ môi trường phải gắn kết hài hòa với phát triển
kinh tế và bảo đảm tiến bộ xã hội để phát triển bền vững đất nước; bảo vệ
môi trường quốc gia phải gắn với bảo vệ môi trường khu vực và toàn cầu8.
Từ những quan điểm, định hướng trên của Đảng Cộng sản Việt Nam
cũng như quy định pháp luật về phát triển bền vững chúng ta có thể rút ra
những nhận định cơ bản sau đây:
Thứ nhất, phát triển bền vững là nội dung quan trọng trong tiến trình
phát triển của mọi quốc gia, là nhân tố bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh
tế và giải quyết các vấn đề xã hội, trong đó, bảo vệ môi trường là một trong
ba trụ cột của phát triển bền vững.
Thứ hai, quan niệm về phát triển bền vững của nước ta không khác
quan niệm của các nước. Theo đó, phát triển bền vững là phát triển đáp ứng
được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp
ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà
giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường9. đây
là điều kiện thuận lợi để xây dựng, triển khai và thực hiện mục tiêu phát
triển bền vững phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam trên cơ sở tiếp thu
8 Khoản 1 Điều 4 Luật BVMT 2005.
9 Khoản 4 Điều 3 Luật BVMT 2005.
13
có chọn lọc kinh nghiệm phát triển bền vững của các nước, đồng thời cũng
là nội dung pháp lý quan trọng cho việc thực thi pháp luật về bảo vệ môi
trường theo quan điểm phát triển bền vững.
1.4. Thực trạng môi trường Việt Nam và thế giới
1.4.1. Thực trạng môi trường trên thế giới
Kể từ Hội nghị đầu tiên về môi trường của thế giới (Stockholm 1972)
đến nay, cộng đồng thế giới đã có nhiều nỗ lực để đưa vấn đề môi trường
vào các chương trình nghị sự ở cấp quốc tế và quốc gia nhưng hiện trạng
môi trường toàn cầu được cải thiện không đáng kể. Vấn đề môi trường chưa
thật sự được lồng ghép với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc
gia. Dân số toàn cầu tăng nhanh, sự nghèo đói, sự khai thác, tiêu thụ quá
mức các nguồn tài nguyên thiên nhiên, sự phát thải quá mức "khí nhà
kính"v.v... là những vấn đề bức xúc có tính phổ biến trên toàn cầu. Trong
"tuyên bố Johannesburg về phát triển bền vững" năm 2002 của Liên hợp
quốc đã khẳng định về những thách thức mà nhân loại đang và sẽ phải đối
mặt có nguy cơ toàn cầu là: "Môi trường toàn cầu tiếp tục trở nên tồi tệ. Suy
giảm đa dạng sinh học tiếp diễn, trữ lượng cá tiếp tục giảm sút, sa mạc hoá
cướp đi ngày càng nhiều đất đai màu mỡ, tác động tiêu cực của biến đổi khí
hậu đã hiển hiện rõ ràng. Thiên tai ngày càng nhiều và ngày càng khốc liệt.
Các nước đang phát triển trở nên dễ bị tổn hại hơn. Ô nhiễm không khí,
nước và biển tiếp tục lấy đi cuộc sống thanh bình của hàng triệu người."
Thực trạng môi trường thế giới tác động hầu hết đến các quốc gia vì toàn
cầu sở hữu chung một tài sản là “Trái đất”, cụ thể:
Thứ nhất, ô nhiễm tầng khí quyển và hiệu ứng nhà kính. Khí thải công
nghiệp, khí thải của các phương tiện giao thông có động cơ, khí thoát ra từ
các quá trình sinh học đã là các nguồn chủ yếu gây ô nhiễm môi trường
không khí. Hàm lượng ngày càng tăng của các loại khí CO2, CH4, ... là loại
khí thải do các ngành công nghiệp có sử dụng nhiên liệu hoá thạch thải ra đã
gây hiệu ứng nhà kính với hậu quả nghiêm trọng. Hậu quả của hiện tượng
này là sự thay đổi khí hậu và mực nước biển dâng cao.
Thứ hai, ô nhiễm biển và đại dương. Ước tính đến năm 2020, tổng
lượng chất phóng xạ có trong đại dương sẽ tăng nhiều lần so với năm 2000,
trong đó các chất thoát biến và chất phóng xạ sẽ tăng lên 100 lần, chất triti
14
(hiđrô siêu nặng) sẽ tăng 1000 lần. Lượng dầu do đắm tàu, rò rỉ trong vận
chuyển và phun ra từ giếng khai thác vào các đại dương từ 5 - 10 triệu
tấn/năm, số dầu do các xí nghiệp công nghiệp thải từ 3 - 5 triệu tấn.
Thứ ba, thủng tầng ôzôn. Sự phá hoại tầng ôzon là nguy hại rất lớn đối
với con người và thiên nhiên. Nguyên nhân của sự phá hoại tầng ôzôn là do
sự sử dụng và thải chất CFC, ngoài ra còn do các hợp chất oxy nitơ được tạo
ra trong khí thải của máy bay phản lực cỡ lớn và của các loại máy bay khi
bay vào tầng cao làm phân giải khí ôzôn. Các máy bay cỡ lớn bay ở tầng
bình lưu tiêu hao hàng chục vạn tấn xăng dầu cũng sẽ thải ra một lượng lớn
oxit nitơ, có thể phá hoại 10% khí ôzôn.
Thứ tư, tình trạng chuyển dịch ô nhiễm. Theo tài liệu về quy hoạch
môi trường của Liên hợp quốc, mỗi năm toàn cầu có 500 triệu tấn rác thải
nguy hại, trong đó có 98% là của các nước phát triển. Việc một số nước phát
triển chuyển dịch công nghệ lạc hậu và các chất thải dưới nhiều hình thức
khác nhau sang các nước đang phát triển là một thực tế cần được chú trọng.
1.4.2. Thực trạng môi trường Việt Nam10
Nhận xét tổng thể môi trường ở Việt Nam hiện nay tiếp tục xuống cấp
nghiêm trọng và cần được bảo vệ khẩn cấp. Điều này được thể hiện trên những
khía cạnh sau:
Thứ nhất, rừng đang bị suy thoái và thu hẹp diện tích đến mức đáng
báo động; tình trạng lâm tặc xâm hại rừng vẫn diễn ra phổ biến và chưa có
biện pháp khắc phục hiệu quả. Mặc dù trong những năm gần đây, tỷ lệ che
phủ rừng ở nước ta đã đạt mức khoảng 30% diện tích tự nhiên nhưng tình
trạng suy thoái rừng vẫn diễn biến theo chiều hướng xấu so với hơn nửa thế
kỷ trước, chất lượng rừng ngày càng giảm sút. Rừng ngập mặn, đầm phá đã
bị khai thác quá mức, việc sử dụng rừng ngập mặn để nuôi trồng thuỷ sản
trên quy mô lớn làm diện tích rừng này ngày càng bị thu hẹp.
Thứ hai, đa dạng sinh học trên đất liền và dưới biển bị suy giảm: Ðịa
bàn cư trú của các loài động thực vật hoang dã bị thu hẹp và chia cắt. Nhiều
loại động vật quý hiếm bị săn bắt. Nhiều loài đã có nguy cơ bị tuyệt chủng.
Nguồn gien quý hiếm bị suy giảm. Một vấn đề nữa cần đề cập trong nội
dung này là tình trạng xâm thực của các loài sinh vật lạ đang làm suy thoái
nguồn đa dạng sinh học của Việt Nam như rùa tai đỏ, ốc bươu vàng…
10 Chương 10, Báo cáo môi trường quốc gia năm 2010.
15
Thứ ba, chất lượng nguồn nước giảm, nước thải sinh hoạt đô thị, các
khu công nghiệp xả trực tiếp vào kênh, mương, sông, hồ dẫn đến tình trạng
ô nhiễm nghiêm trọng môi trường nước ở một số nơi như thành phố Hà Nội,
thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hải Phòng, thành phố Việt Trì (tỉnh Phú
Thọ), thành phố Biên Hoà (tỉnh Đồng Nai). Chất lượng nước một số hệ
thống sông như sông Nhuệ - Đáy, sông Cầu, sông Ðồng Nai và các sông Sài
Gòn, Cửu Long đã bị suy giảm. Nhiều chỉ tiêu như chất hữu cơ,
BOD5,COD, NH4,N, P cao hơn tiêu chuẩn cho phép. Nguy cơ thiếu nước
cho sinh hoạt và sản xuất ở nhiều vùng ngày càng trầm trọng. Nguy cơ thiếu
nước vào những thập kỷ tới có khả năng xảy ra.
Nước biển ven bờ đã bắt đầu có dấu hiệu ô nhiễm. Hàm lượng các
chất hữu cơ, chất dinh dưỡng, kim loại nặng, vi sinh, hoá chất bảo vệ thực
vật ở một số nơi vượt tiêu chuẩn cho phép 2-5 lần. Hàm lượng dầu ở một số
vùng biển vượt quá tiêu chuẩn và đang có xu hướng tăng dần.
Nước ngầm đang bị cạn kiệt dần về lượng, bị ô nhiễm và suy giảm về
chất. Mấy năm gần đây đã xảy ra suy giảm mức nước ngầm vào mùa hè ở
Tây Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc.
Thứ tư, ô nhiễm môi trường đô thị và khu công nghiệp tăng về số vụ
và mức độ tàn phá môi trường ngày càng nghiêm trọng hơn. Hiện nay, nước
ta có 623 thành phố, thị xã, thị trấn, trong đó có 5 thành phố trực thuộc
Trung ương, 82 thành phố, thị xã thuộc tỉnh. Tỷ lệ dân cư đô thị trên tổng
dân số năm 1986 là 19%; năm 1990 là 20%; năm 1999 là 23%; năm 2010 là
33% và dự báo đến năm 2020 là 45%.
Ô nhiễm môi trường tại các đô thị ngày càng gia tăng. Ở nước ta chưa có
đô thị nào được công nhận là đô thi sạch/ đô thị xanh (nước sạch, không khí
sạch, đất sạch). Môi trường ở nhiều đô thị ở nước ta bị ô nhiễm do chất thải rắn
và chất thải lỏng chưa được thu gom và xử lý theo đúng quy định. Trong khi
đó, khí thải, tiếng ồn, bụi... của nguồn giao thông nội thị và mạng lưới sản xuất
quy mô vừa và nhỏ cùng với cơ sở hạ tầng yếu kém càng làm cho điều kiện vệ
sinh môi trường ở nhiều đô thị đang thực sự lâm vào tình trạng đáng báo động.
Ðặc biệt hệ thống cấp thoát nước lạc hậu, xuống cấp không đáp ứng được yêu
cầu. Mức ô nhiễm không khí về bụi và các khí thải độc hại nhiều nơi vượt tiêu
chuẩn cho phép nhiều lần, đặc biệt tại một số thành phố lớn như Hà Nội, thành
phố Hồ Chí Minh vượt tiêu chuẩn cho phép từ 2-5 lần.
16
Môi trường các khu công nghiệp, đặc biệt ở các khu công nghiệp cũ, các
ngành hoá chất, luyện kim, xi măng, chế biến đang bị ô nhiễm do các chất thải
rắn, nước thải, khí thải và các chất thải độc hại chưa được xử lý theo đúng quy
định. Các cơ sở công nghiệp do trong nước đầu tư chủ yếu có quy mô nhỏ,
công nghệ sản xuất lạc hậu (chỉ có 20% xí nghiệp cũ đã đổi mới công nghệ).
Khoảng 90% cơ sở sản xuất cũ chưa có thiết bị xử lý nước thải.
Tính đến năm 2009, toàn quốc đã có đến 249 khu công nghiệp được
thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ nhưng chỉ có khoản
50% khu công nghiệp là có hệ thống xử lý nước thải tập trung (kể cả hệ
thống hoạt động chưa có hiệu quả). Hiện nay, khoảng 70% trong tổng số
hơn 1 triệu m3 nước thải/ngày từ các khu công nghiệp xả thẳng ra các nguồn
tiếp nhận không qua xử lý gây ô nhiễm môi trường nước mặt trên diện rộng.
Bên cạnh đó, các chất thải rắn phát sinh từ các khu công nghiệp ngày càng
lớn về số lượng, càng đa dạng độc hại về tính chất nhưng tỷ lệ thu gom,
phân loại và xử lý đúng kỹ thuật môi trường, đặc biệt đối với việc quản lý,
vận chuyển và đăng ký nguồn thải đối với chất thải nguy hại còn rất nhiều
bất cập.
Thứ năm, suy thoái môi trường nông thôn. Môi trường nông thôn đang
bị ô nhiễm do các điều kiện vệ sinh và cơ sở hạ tầng yếu kém. Việc sử dụng
không hợp lý các loại hoá chất nông nghiệp cũng gây ô nhiễm môi trường
nông thôn. Đặc biệt, ô nhiễm môi trường nông thôn đăng ngày một gia tăng
số lượng lớn về vỏ bao thuốc bảo vệ thực vật (trung bình là 19.637 tấn/năm)
hầu như không được thu gom mà bị thải bỏ vương vãi trên đồng ruộng,
kênh, mương. Đây là nguồn gây ô nhiễm khá nghiêm trọng cho môi trường
đất và nước. Việc phát triển tiểu thủ công, làng nghề và công nghiệp chế
biến ở một số vùng do công nghệ sản xuất lạc hậu, qui mô sản xuất nhỏ,
phân tán xen kẽ trong dân và hầu như không có thiết bị thu gom, xử lý chất
thải, đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Nước sinh hoạt và vệ sinh là
vấn đề cấp bách, điều kiện vệ sinh môi trường nông thôn vẫn chưa được cải
thiện đáng kể, tỷ lệ số hộ có hố xí hợp vệ sinh chỉ đạt từ 28% đến 30% và từ
30% đến 40% số hộ ở nông thôn được dùng nước hợp vệ sinh.
Thứ sáu, sự cố môi trường diễn ra ngày càng nhiều và mức độ thiệt
hại đã tăng lên đáng kể. Tai biến thiên nhiên gần đây có xu hướng gia tăng.
Hiện tượng lũ quét trên các lưu vực sông nhỏ, lũ trên các sông lớn, bão, lốc,
17
mưa đá, mưa axit, hạn hán kéo dài, nứt đất, xói lở bờ sông, ven biển trong
thập niên vừa qua đã gây thiệt hại to lớn về người, nhà cửa, tài sản, mùa
màng ở nhiều nơi. Trong những năm qua, sự cố tràn dầu vẫn xảy ra nhiều và
gây thiệt hại lớn. Từ năm 1994 - 2009 đã xác định được đối tượng gây ra 34
vụ với số lượng dầu tràn trên 4.000 tấn. Hậu quả của chất độc hoá học do
chiến tranh để lại còn nặng nề. Hàng vạn trẻ em bị dị tật bẩm sinh, hàng
triệu hécta rừng bị suy thoái nghiêm trọng.
Thứ bảy, vấn đề mưa a-xít. Mưa a-xít là là do SO2 và NOx do các
ngành công nghiệp thải ra không khí, sau đó kết hợp với nước, tạo thành các
a-xít sulfuric và a-xít nitric. A-xít theo nước mưa, tuyết, sương, rơi trở lại
mặt đất. Mưa a-xít có thể tạo ra ô nhiễm xuyên biên giới, khi di chuyển
cùng gió và mây từ vùng này sang vùng khác. Những báo cáo của mạng lưới
quan trắc quốc gia cho thấy, mưa a-xít từ nước ngoài vào Việt Nam đang
tăng lên. Các hậu quả tiềm tàng của mưa a-xít bao gồm phá huỷ cây trồng,
rừng và làm giảm sản lượng nông nghiệp, ô nhiễm các dòng sông, các hồ
ảnh hưởng đến nuôi trồng thuỷ sản và các sinh vật khác, phá huỷ các công
trình kiến trúc.
1.4.3. Nguyên nhân của thực trạng môi trường Việt Nam11
Môi trường ngày càng biến đổi theo chiều hướng xấu và phức tạp, đe
dọa nghiêm trọng sự sống trên trái đất. Nguyên nhân là:
- Nhận thức của các cấp, các ngành, các địa phương và trong toàn xã
hội nói chung về tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường chưa đầy
đủ và đúng mức. Trong nhiều trường hợp, nhận thức mới chỉ dừng ở mức độ
thông tin thông thường; chưa trở thành ý thức và hành động cụ thể của từng
cấp, từng ngành/địa phương và từng người.
- Hệ thống pháp luật và chính sách về môi trường còn thiếu, chưa
đồng bộ và có nhiều bất cập. Việc thực thi pháp luật chưa nghiêm, thiếu
những chế tài đủ mạnh nhằm ngăn ngừa và xử lý kịp thời các hành vi vi
phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.
- Đầu tư cho bảo vệ môi trường còn rất thấp, lại dàn trải, chưa tập
trung vào các trọng tâm, trọng điểm.
11 Chương 10, Báo cáo môi trường quốc gia năm 2010.
18
- Bộ máy tổ chức quản lý nhà nước về môi trường còn nhiều yếu kém;
phân công, phân cấp trách nhiệm chưa rõ ràng, thiếu hợp lý, thiếu số lượng
và hạn chế về năng lực.
- Kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế nói chung và
của ngành bảo vệ môi trường nói riêng lạc hậu. Nguồn lực bảo vệ môi
trường của Nhà nước và các doanh nghiệp bị hạn chế.
2. Bảo vệ môi trường và vai trò của pháp luật
2.1. Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường và các cấp độ bảo vệ môi trường
Con người và môi trường có mối quan hệ hữu cơ, vì vậy con người
muốn bảo vệ an toàn cuộc sống của mình thì phải bảo vệ môi trường. Để
có thể bảo vệ môi trường, mọi quốc gia trên thế giới đều phải thực hiện
sự quản lý nhà nước về môi trường vì các lý do: Tầm quan trọng của tài
nguyên vì nó là yếu tố của môi trường; sự hữu hạn của tài nguyên cần sử
dụng tiết kiệm chúng. Nhưng sử dụng tiết kiệm là việc khó, bất lợi cho
người sử dụng nên nói chung việc sử dụng tài nguyên có xu hướng lãng
phí và dễ xảy ra tranh chấp; bảo vệ tài nguyên và môi trường là sự
nghiệp toàn dân và lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều ngành,
mọi địa phương và nhiều thể chế nối tiếp nhau. Để có sự đồng bộ đó thì
chỉ có Nhà nước mới có khả năng tổ chức và quản lý các hoạt động đó;
có một số dạng môi trường mà việc bảo vệ nó không chỉ cần thống nhất
hành động của cả một quốc gia mà còn cần đến sự thống nhất hành động
của cả khu vực hay toàn cầu như nguồn nước hay khí quyển... Do đó chỉ
có Nhà nước nhân danh cộng đồng, quốc gia mới có thể tham gia vào các
hoạt động chung nhằm bảo vệ nguồn nước chung hay bầu không khí
chung, bảo vệ tầng ô zôn, giảm hiệu ứng nhà kính... Từ những lý do trên,
chúng ta thấy rõ việc bảo vệ môi trường là cần thiết và cần được thực
hiện thông qua Nhà nước. Tuy nhiên không thể phủ nhận vai trò của cộng
đồng, người dân trong một quốc gia trong vấn đề bảo vệ môi trường. Bảo
vệ môi trường - yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển các quốc
gia, được thể hiện dưới các cấp độ khác nhau:
- Cấp độ cá nhân: Môi trường ảnh hưởng tới từng cá nhân. Vì vậy,
việc bảo vệ môi trường phải được coi là thuộc trách nhiệm của mỗi cá
nhân.
19
- Cấp độ cộng đồng: Cộng đồng là tập thể người có gắn kết với nhau
bằng những yếu tố kinh tế, xã hội hoặc tổ chức, chính trị. Ở cấp độ này, các
biện pháp giáo dục, các hành động tập thể cần được chú trọng.
- Cấp độ địa phương, vùng: Việt Nam thực hiện theo nguyên tắc địa
giới hành chính
- Cấp độ quốc gia: Thông qua hoạt động quản lý thống nhất của nhà
nước trung ương.
- Cấp độ quốc tế: Môi trường là vấn đề mang tính toàn cầu, là vấn đề
chung của mọi quốc gia.
2.2. Các biện pháp bảo vệ môi trường
2.2.1. Biện pháp chính trị
Biện pháp chính trị là việc bảo vệ môi trường thông qua hoạt động của
Đảng phái, các tổ chức chính trị. Các đảng phái, các tổ chức này đưa ra
cương lĩnh chủ trương bảo vệ môi trường và lãnh đạo cộng đồng thực hiện
qua đó vừa nhằm mục đích bảo vệ môi trường vừa nhằm mục đích củng cố
uy tín địa vị chính trị của tổ chức mình. Từ khuynh hướng này, ở một số
quốc gia như Cộng hòa liên bang Đức đã xuất hiện Đảng Xanh với những
đường lối chủ yếu là vận động và thực hiện những chủ trương nhằm bảo vệ
môi trường. Đảng Xanh được xem là một đảng phái mạnh trong Quốc hội
nhiều bang và Quốc hội cấp liên bang.
Vấn đề bảo vệ môi trường bằng biện pháp tổ chức – chính trị ở Việt
Nam thông qua Đảng cộng sản Việt Nam đưa ra chủ trương đường lối bảo
vệ môi trường và lãnh đạo nhà nước thực hiện; kiện toàn hệ thống cơ quan
quản lý nhà nước về môi trường; tổ chức các sinh hoạt chuyên đề về môi
trường. Cách thức thực hiện này khác các nước khác là nhà nước không
thành lập đảng phái về môi trường mà là chủ trương đường lối của Đảng
đưa ra được thể chế hóa về pháp luật. Những văn kiện của Đảng đề cập trực
tiếp đến vấn đề bảo vệ môi trường bao gồm: Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25
tháng 6 năm 1998 của Bộ chính trị ban chấp hành trung ương Đảng khóa
VIII về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước và Nghị quyết số 41 của Bộ chính trị ngày 15
tháng 11 năm 2004 về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các văn kiện này khẳng định: Bảo vệ
20
môi trường là vấn đề sống còn của đất nước, của nhân loại, là nhiệm vụ có
tính xã hội sâu sắc, gắn liền với cuộc đấu tranh xóa đói giảm nghèo ở mỗi
nước, với cuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ xã hội trên phạm vi toàn thế
giới. Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân. Bảo vệ môi
trường vừa là mục tiêu vừa là nội dung cơ bản của phát triển bền vững.
2.2.2. Biện pháp kinh tế12
Đây là biện pháp thị trường hay các cách tiếp cận thị trường đang
ngày càng được nhiều nước sử dụng, nghĩa là sử dụng sức mạnh của thị
trường để bảo vệ môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái. Tuy nhiên, khi áp
dụng biện pháp này cần được cân nhắc một cách chặc chẽ để biện pháp này
phù hợp với hệ thống tài chính, tập quán, truyền thống và năng lực của hệ
thống hành chính, hệ thống thể chế của từng nước.
Biện pháp kinh tế là những chính sách nhằm thay đổi chi phí và lợi ích
của những hành động kinh tế thường xuyên tác động tới môi trường, tăng
cường ý thức trách nhiệm trước việc gây ra hủy hoại môi trường. Biện pháp
này được xem là một trong những phương tiện chính sách được sử dụng để
đạt tới mục tiêu môi trường thành công do nó mềm dẻo, dễ lựa chọn cho
người thực hiện.
Biện pháp này được áp dụng đối với đối tượng gây ảnh hưởng chủ yếu
và lớn nhất đến môi trường chính là các doanh nghiệp, các dự án phát triển,
các cơ sở sản xuất – kinh doanh – dịch vụ. Mục tiêu hướng đến của các đối
tượng này là lợi nhuận bỏ qua lợi ích về môi trường. Vì vậy, khi sử dụng
biện pháp gắn lợi ích kinh tế với lợi ích bảo vệ môi trường sẽ giúp các đối
tượng quan tâm hơn đến môi trường. Biện pháp kinh tế làm cho lợi ích kinh
tế và lợi ích môi trường tạo thành một thể thống nhất. Biện pháp này gồm
hai hình thức cơ bản là ngân sách bảo vệ môi trường và sử dụng phương
pháp kích thích lợi ích, cụ thể:
- Ngân sách bảo vệ môi trường bao gồm chi phí của Nhà nước và các
giới kinh doanh; Quỹ bảo vệ môi trường; Thuế, phí, lệ phí môi trường, tài
nguyên với mục đích hạn chế những nhu cầu không quan trọng, xác lập mức
tối đa về việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên hay gây sức ép buộc các nhà
12 Xem thêm: Trần Thanh Lâm(2006), Quản lý môi trường bằng công cụ kinh tế, NXB Lao
động, Hà Nội.
21
Tải về để xem bản đầy đủ
79 trang
11460
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Luật môi trường (Phần 1)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_luat_moi_truong_phan_1.pdf
