Giáo trình Điều dưỡng ngoại khoa

LỜI GIỚI THIỆU

Thực hiện một số điều của Luật Giáo dục, Bộ Y tế đã ban hành chương trình

khung đào tạo điều dưỡng trung cấp. Bộ Y tế tổ chức biên soạn tài liệu dạy – học các

môn cơ sở và chuyên môn theo chương trình trên nhằm từng bước xây dựng bộ sách đạt

chuẩn chuyên môn trong công tác đào tạo nhân lực y tế.

Sách Điều dưỡng ngoại khoa được biên soạn dựa trên chương trình giáo dục

Điều dưỡng trung cấp của Bộ Y tế và chương trình khung đã được phê duyệt. Sách

được nhóm tác giả biên soạn theo phương châm: kiến thức cơ bản, hệ thống; nội dung

chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa học, kỹ thuật hiện đại và thực tiễn Việt

Nam.

Sách Điều dưỡng ngoại khoa đã được Hội đồng chuyên môn thẩm định sách và

tài liệu dạy – học trung cấp và dạy nghề của Bộ Y tế thẩm định vào năm 2008. Bộ Y tế

quyết định ban hành tài liệu dạy – học đạt chuẩn chuyên môn của ngành trong giai đoạn

hiện nay. Trong thời gian từ 3 đến 5 năm, sách phải được chỉnh lý, bổ sung và cập nhật.

Chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp, các bạn sinh viên

và độc giả để lần xuất bản sau sách được hoàn thiện hơn.

1

Bài 1

PHÒNG MỔ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NGƯỜI ĐIỀU DƯỠNG

MỤC TIÊU

1. Trình bày được khái niệm tiệt khuẩn, vô khuẩn và yêu cầu của phòng mổ.

2. Nêu được nguyên tắc vô khuẩn ngoại khoa, nguyên tắc về sức khỏe, quần áo của

nhân viên y tế trong phòng mổ và cách bảo đảm vô khuẩn phòng mổ.

3. Trình bày được chức năng, nhiệm vụ của điều dưỡng phòng mổ.

1. PHÒNG MỔ

1.1 Mở đầu

Phòng mổ là phương tiện chính của quá trình điều trị ngoại khoa, người điều dưỡng

khi tiếp xúc với phòng mổ cần biết cấu trúc phòng mổ. Tổ chức và xây dựng phòng mổ,

khâu then chốt phải chú ý là vấn đề chống nhiễm trùng và tạo điều kiện phát huy kỹ

thuật phẫu thuật được tốt nhất.

1.2. Phòng mổ

1.2.1. Khái niệm tiệt khuẩn và vô khuẩn

1.2.1.1. Tình trạng nhiễm khuẩn

- Trước khi có phát minh của Pasteur tìm ra vi khuẩn và nguyên tắc vô khuẩn, tiệt

khuẩn của Lister trong phòng mổ và nhất là phát minh ra kháng sinh, tỷ lệ nhiễm trùng

sau mổ là 30- 40%.

- Trong thời gian gần đây tỷ lệ nhiễm trùng nói chung giảm xuống còn 1-5%.

1.2.1.2. Tiệt khuẩn

Là tiêu diệt vi khuẩn bằng các biện pháp vật lý (nhiệt độ, áp suất, tia phóng xạ…)

và các chất hoá học để biến một dụng cụ hoặc vật liệu có nhiễm khuẩn thành vô khuẩn.

1.2.1.3. Vô khuẩn

- Một vật được gọi là vô khuẩn khi trên bất kỳ điểm nào của vật đó cho dù vật đó ở

thể đặc, thể lỏng hay thể khí đều không có vi khuẩn.

- Cần phòng ngừa nhiễm trùng bằng cách không để cho các dụng cụ, vật liệu, môi

trường không khí xung quanh có vi khuẩn xâm nhập vào vùng mổ.

- Hai khái niệm vô khuẩn và tiệt khuẩn gắn bó chặt chẽ với nhau, muốn có vô khuẩn

thì cần phải làm tốt công tác tiệt khuẩn.

1.2.2. Một số nguyên tắc chung của phòng mổ

- Hiện nay chưa có mô hình chuẩn về phòng mổ cho tất cả các nước, bởi vì xây và

tổ chức một khu mổ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như yêu cầu của việc điều trị, trình độ

kỹ thuật trang thiết bị được cung cấp…, đặc biệt là vấn đề tài chính. Trong y tế, việc đầu

tư cho ngoại khoa là một trong những đầu tư rất tốn kém.

2

- Tuy nhiên, người ta đã thống nhất được một số nguyên tắc chung cho dù khu mổ

xây dựng to hay nhỏ, hiện đại hay thô sơ. Các nguyên tắc chung đó là:

+ Phòng mổ phải xa nơi nhiễm khuẩn.

+ Phòng mổ phải được thông gió một cách thuận lợi, dễ dàng và đầy đủ, đồng

thời thuận lợi cho việc cọ rửa trần và sàn nhà.

+ Phòng mổ phải có hệ thống thông gió, nhiệt độ, độ ẩm tốt và thích hợp.

+ Phòng mổ phải được cung cấp đầy đủ ánh sáng tự nhiên và ánh sáng nhân tạo

tốt.

1.2.3. Các yêu cầu cụ thể

1.2.3.1.Vị trí

- Phòng mổ xây ở nơi cao ráo, thoáng khí, có ánh sáng tự nhiên, xa các buồng bệnh

và nguồn ô nhiễm khác. Nếu do quy mô nhỏ phải xây dựng cùng một khối nhà thì cửa

phòng mổ không hướng về phía buồng điều trị để tránh các luồng khí từ phía buồng điều

trị tràn vào.

- Thể tích buồng mổ là 100m³(dài 6m, rộng 5m, cao 3,5m), tường và sàn nhà lát

bằng gạch men, góc tường cần xây tròn hoặc tù để tiện cho vệ sinh. Cần có hai lần cửa

để ngăn luồng khí từ ngoài tràn vào phòng mổ, việc khép mở tự động là tốt nhất để ngăn

bụi.

- Đường ra vào phòng mổ tốt nhất là một chiều.

- Khu nhà mổ phải cách biệt với khu điều trị, đảm bảo yên lặng, tránh các lối đi lại

nhiều, đem bụi và vi khuẩn vào phòng mổ.

- Khu nhà mổ nên ở trung tâm của bệnh viện (nếu là bệnh viện ngoại khoa), hoặc ở

trung tâm của khoa ngoại (nếu là bệnh viện đa khoa) và được nối với các khoa phòng

bằng các hành lang để tiện việc di chuyển người bệnh.

1.2.3.2. Số lượng buồng mổ

- Tuỳ thuộc vào quy mô của khu mổ: khu mổ phục vụ cho một bệnh viện chuyên

khoa ngoại, hoặc chỉ là một khoa ngoại của một bệnh viện đa khoa hoặc chỉ là các

chuyên khoa hẹp.

+ Một khu mổ nhỏ nhất cũng cần phải xây dựng 2 phòng mổ là phòng mổ vô

trùng và phòng mổ hữu trùng.

+ Phòng mổ cho các bệnh viện ngoại khoa cần có các phòng mổ chuyên biệt theo

từng chuyên khoa như phòng mổ tim, phòng mổ gan mật…

+ Phòng để học sinh thực tập và người xem mổ qua vô tuyến hoặc xem qua lồng

kính ở phía trên bàn mổ để hạn chế số người vào xem mổ trực tiếp.

- Các phòng khác của khu mổ gồm có: phòng rửa tay trước khi mổ, phòng lau chùi

các dụng cụ sau mổ, phòng tiệt khuẩn các dụng cụ kim loại hoặc đồ vải, phòng chuẩn bị

cho gây mê (phòng tiền mê), phòng thường trực cho cấp cứu, phòng riêng cho điều

dưỡng nam và nữ, phòng bác sĩ, kho để dự trữ các vật liệu tiêu hao hằng ngày hoặc bảo

quản các dụng cụ kim loại dự trữ chưa dùng hoặc bị hỏng chuẩn bị trả lại cho bệnh viện.

3

Ngoài ra còn có phòng hồi sức tập trung sau mổ để hồi sức những trường hợp người

bệnh nặng hoặc để hồi sức người bệnh trong 24 giờ đầu. Phòng hồi sức có từ 6 đến 12

giường.

1.2.3.3. Thông khí

- Việc thay đổi không khí trong phòng mổ là rất quan trọng vì không khí bẩn là

nguồn ô nhiễm nhất. Nếu đặt một đĩa có môi trường nuôi vi khuẩn thì sau 45 phút có 14

khuẩn lạc mọc trên đĩa là không khí buồng mổ không được lọc nếu không khí buồng mổ

được lọc thì sau 63 phút chỉ có 7 khuẩn lạc mọc trên đĩa.

- Qua nghiên cứu cho thấy, muốn giải quyết tốt vô khuẩn không khí trong buồng

mổ phải tạo một áp lực mạnh đi từ trần nhà xuống sàn nhà để ngăn không cho không

khí bẩn từ sàn nhà bay ngược lên bàn mổ.

- Muốn cho không khí phòng mổ được vô khuẩn thì ngoài các biện pháp thông khí

cần phải hạn chế tới mức tối đa người ra vào và hạn chế tới mức tối thiểu việc mở cửa

phòng mổ, vì việc ra vào và mở cửa có tác dụng lay động làm cho luồng khí từ ngoài

tràn vào phòng mổ.

- Sau buổi mổ, khi làm vệ sinh xong còn phải bật đèn cực tím di khắp phòng, để lâu

đèn cực tím ở nơi nghi nhiễm khuẩn nhiều như bàn mổ, nền nhà quanh bàn mổ…

1.2.3.4. Nguồn ánh sáng

- Cần cung cấp đủ nguồn sáng cho kíp mổ làm việc, ngoài ánh sáng tự nhiên qua

các cửa kính, buồng mổ cần ánh sáng nhân tạo. Ánh sáng nhân tạo gồm:

+ Ánh sáng khuếch tán qua các bóng đèn có vỏ quả cầu mờ hoặc các đèn neon.

+ Tập trung đèn trần hoặc đèn chiếu lưu động chiếu vào chính giữa vùng mổ. Các

đèn được cấu trúc để ánh sáng tụ lại và không tạo thành bóng mờ, cần nắm chắc các nút

để điều chỉnh cho thích hợp. Tốt nhất là dùng các đèn treo trên trần nhà, các phẫu thuật

viên có thể tự điều chỉnh theo yêu cầu của phẫu thuật qua các tay nắm đã được khử

khuẩn.

1.2.3.5. Nhiệt độ và độ ẩm

Nhiệt độ và độ ẩm trong buồng mổ có ảnh hưởng nhiều đến không những người

bệnh mà cả kíp mổ. Buồng mổ cần nhiệt độ từ 18 - 20⁰, và độ ẩm 60 - 65%, tốt nhất là

trang bị máy điều hoà nhiệt độ cho cả mùa nóng cũng như mùa lạnh để giữ nhiệt độ

hằng định như trên.

1.2.3.6. Nước rửa tay trước khi mổ

Dùng nước đun sôi để nguội, hoặc dùng nước máy qua màng lọc 0,2 micro được

tiệt trùng là giải pháp tốt nhất. Khi lọc tiệt trùng thì phải thường xuyên bảo dưỡng các

hệ thống lọc, nếu không sẽ mất tác dụng lọc tiệt trùng.

1.2.3.7. Trang bị trong phòng mổ

- Hạn chế tối thiểu các đồ dùng để trong phòng mổ, vật gì cần thiết mới đặt trong

phòng mổ; phòng mổ càng trống rỗng càng vô khuẩn tốt.

- Những đồ đặt trong phòng mổ là:

4

+ Bàn mổ vạn năng, dùng dễ dàng cho tất cả các phẫu thuật ngoại khoa.

+ Bàn con để dụng cụ mổ: 2 – 3 chiếc.

+ Máy gây mê.

+ Tủ thuốc cấp cứu thiết yếu dùng gây mê hồi sức.

+ Bàn con để dụng cụ gây mê hồi sức.

+ Giá để các hộp hấp dụng cụ vô khuẩn.

+ Ghế tròn có xoáy ốc.

+ Cột treo chai dung dịch để truyền.

+ Đèn chiếu di động có bánh xe.

+ Có thể có hệ thống oxy trung tâm, máy hút gắn ngầm trong tường.

+ Toàn bộ hệ thống điện nằm ngầm trong tường.

- Một số dụng cụ để ngoài phòng mổ, khi cần mới mang vào như bình oxy, tủ thuốc,

máy hút dịch, dao điện, máy đốt điện.

1.2.3.8. Những nguyên tắc về sức khỏe và quần áo trong buồng mổ đối với nhân viên

y tế

- Sức khỏe là vấn đề cốt yếu đối với mọi người trong phòng mổ. Cảm lạnh, đau

họng và nhiễm khuẩn ngón tay là những nguồn vi sinh vật lây bệnh. Một loạt nhiễm

khuẩn vết thương ở người bệnh sau mổ được phát hiện là do một trường hợp viêm họng

nhẹ của y tá phòng mổ, do vậy khi ốm nhẹ cần phải được báo cáo ngay.

- Quần áo đi ngoài đường không được mặc trong phòng mổ, quần áo của phòng mổ

không được mặc khi đi ra ngoài phòng mổ. Quần áo phải được thay ở buồng quần áo

trước khi đi vào và rời phòng mổ. Quần phải có gấu chun để tránh vi khuẩn từ tầng sinh

môn rơi xuống. Quần áo thay ra phải cho vào bao và chuyển xuống nhà giặt.

- Khẩu trang: Trong phòng mổ phải luôn đeo khẩu trang nhằm mục đích giảm sự ô

nhiễm cho không khí. Những giọt nhỏ chứa vi sinh vật từ miệng, mũi họng phải được

giữ lại và lọc, vì vậy khẩu trang phải che kín mũi, miệng. Khẩu trang mất hiệu lực khi

ẩm, cần phải thay. Khi bỏ khẩu trang ra chỉ cầm vào dây khẩu trang, đề phòng ô nhiễm

tay.

- Bịt đầu phải che hoàn toàn tóc (đầu và cổ, kể cả râu) nhằm ngăn cho sợi tóc, gầu

và bụi không rơi vào những nơi vô khuẩn.

- Giày được bọc bằng bốt làm bằng vải bạt hay loại dùng một lần, hoặc khi vào

phòng mổ phải thay guốc dép và khi ra thì phải để lại.

1.2.3.9. Bảo đảm vô khuẩn phòng mổ

- Mục đích: nhằm đảm bảo cho phòng mổ luôn sạch, tránh nhiễm trùng sau mổ cho

người bệnh.

- Trước và trong mổ:

+ Kíp mổ phải làm đúng và đầy đủ các thao tác trước mổ: rửa tay, mặc áo và mang

găng vô khuẩn.

+ Chỉ được sử dụng các dụng cụ, vật liệu mới tiệt khuẩn.

5

+ Không nói chuyện, cười đùa trong lúc tiến hành mổ.

+ Tuân thủ các thì sạch, thì bẩn trong khi mổ.

+ Số người bao gồm cả kíp mổ trong một buồng mổ không quá 10 người.

+ Hạn chế tối thiểu việc đi lại trong phòng mổ.

- Sau mổ:

+ Cọ rửa tường, sàn bằng nước.

+ Lau chùi bàn mổ, đèn mổ, máy gây mê bằng khăn ướt có hoặc không có thuốc

sát khuẩn nhẹ.

+ Chuyển toàn bộ ra ngoài trừ bàn mổ, máy gây mê.

+ Khử khuẩn không khí bằng hơi focmon, hoặc đèn cực tím, khí ozon.

+ Điều chỉnh máy điều hòa nhiệt độ và hệ thống khí.

+ Đóng kín cửa.

- Hằng tuần dành ngày cuối tuần không mổ để tổng vệ sinh toàn bộ từ trần, sàn,

tường và tất cả các thiết bị hiện có. Sau mỗi lần mổ có nhiễm trùng cũng phải làm vệ

sinh toàn bộ phòng mổ, lau chùi bên ngoài các hộp hấp ẩm, hấp khô và khử khuẩn không

khí bằng hơi foocmol hoặc đèn tia cực tím.

- Chế độ kiểm tra:

+ Kiểm tra vi khuẩn định kỳ: không khí buồng mổ, các dụng cụ hấp ẩm và hấp

khô, dụng cụ gây mê.

+ Kiểm tra vi khuẩn ở nhân viên: tay, họng và mũi.

+ Kết hợp với phòng điều trị để đánh giá mức độ và tỷ lệ nhiễm khuẩn. Nếu tỷ lệ

nhiễm khuẩn cao cần kiểm tra lại tất cả các khâu, có thể phải ngừng mổ để ứng phó kịp

thời chống nhiễm khuẩn.

1.2.4. Những nguyên tắc cơ bản của vô khuẩn ngoại khoa

1.2.4.1. Nguyên tắc chung

- Những tiếp xúc không vô khuẩn ở bất kỳ điểm nào làm cho diện vô khuẩn bị ô

nhiễm.

- Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về sự vô khuẩn của một đồ dùng hoặc bề mặt nào đó

thì coi đó là không vô khuẩn.

- Tất cả đồ dùng vô khuẩn cho một người bệnh (một khay hoặc bàn vô khuẩn để mở

với những thứ vô khuẩn) chỉ có thể dùng cho một người bệnh đó, những đồ dùng vô

khuẩn không dùng đến phải bỏ hoặc tiệt khuẩn lại nếu để dùng nữa.

1.2.4.2. Nhân viên

- Những người đã làm các động tác vô khuẩn phải ở trong khu vực mổ, nếu rời

phòng thì tình trạng vô khuẩn của người đó đã mất; để quay lại khu vực mổ người này

phải làm lại quy trình cọ rửa tay, mặc áo, đi găng.

- Người đã cọ rửa một phần nhỏ thân thể được coi là vô khuẩn: từ vùng ngực đến

vai, cánh tay và găng. Vì vậy, tay đi găng phải giữ trước và phần trên thắt lưng.

6

- Ở một số bệnh viện người ta dùng loại áo quấn xung quanh, như vậy khu vực vô

khuẩn được rộng hơn.

- Những y tá cơ động và nhân viên không cọ rửa ở xung quanh khu vực mổ phải

đứng ở khoảng cách an toàn để không làm ô nhiễm nơi vô khuẩn.

1.2.4.3. Trải săng

- Trong khi trải săng lên bàn hay lên người bệnh, săng phải giơ cao hơn bề mặt định

che phủ và đặt xuống từ gần đến xa.

- Chỉ có săng trên người bệnh và trên bàn được coi là vô khuẩn, những săng thõng

xung quanh mép bàn không được coi là vô khuẩn.

- Những săng vô khuẩn được cố định bằng cặp hoặc băng dính, săng không được di

chuyển trong khi mổ. Săng thủng hoặc rách để lộ những diện tích ở dưới làm cho khu

vực đó không vô khuẩn, săng như vậy phải trải lại.

1.2.4.4. Phân phát dụng cụ vô khuẩn

- Mép của các gói vô khuẩn hoặc mép ngoài của các chai lọ chứa các dung dịch vô

khuẩn không được coi là vô khuẩn.

- Tay không vô khuẩn của y tá cơ động không được đưa ra phía trên của khu vực

vô khuẩn. Những đồ dùng phải thả xuống từ một khoảng cách thích hợp từ mép của khu

vực vô khuẩn.

2. CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA CÁC ĐIỀU DƯỠNG PHÒNG MỔ

2.1. Chức năng điều dưỡng trưởng

- Phân công cho các điều dưỡng phụ gây mê, tiếp dụng cụ, chạy ngoài trực tiếp tham

gia mổ phiên theo lịch.

- Phân công cho các điều dưỡng đảm bảo mổ cấp cứu.

- Phân công cho các điều dưỡng quản lý và bảo quản các dụng cụ vật liệu trong từng

phòng mổ.

- Kiểm tra đôn đốc điều dưỡng thực hiện đúng nguyên tắc vô khuẩn, trình tự các

thao tác đã quy định.

- Nhắc nhở và đôn đốc mọi người thực hiện các nội quy ra vào phòng mổ một cách

nghiêm ngặt.

- Quản lý lao động, vật tư và các vật liệu dự trữ.

- Định kỳ phối hợp với khoa vi sinh vật kiểm tra vô khuẩn dụng cụ phẫu thuật,

không khí nhà mổ, nhân viên nhà mổ, bàn tay phẫu thuật viên. Phát hiện và đề xuất các

biện pháp vô trùng.

- Liên hệ với kho và các phòng về trang bị, sửa chữa trang thiết bị cho phòng

mổ.

- Chịu trách nhiệm tổng quát về mọi công tác giấy tờ, sổ sách, báo cáo, thống kê

lưu trữ trong khu mổ.

7

- Thường xuyên liên hệ với phòng y tá điều dưỡng của bệnh viện và các khoa

phòng khác trong bệnh viện để trao đổi những công việc cần thiết phục vụ người

bệnh.

- Hướng dẫn và huấn luyện cho mọi nhân viên biết và thành thạo các kỹ thuật chăm

sóc người bệnh trong khu mổ.

- Hướng dẫn công việc, giải thích nhiệm vụ và giám sát, đánh giá các nhân viên mới

về khu mổ.

- Giúp đỡ phương tiện và tạo điều kiện cho học sinh thực tập.

2.2. Nhiệm vụ điều dưỡng tiếp dụng cụ

2.2.1. Nhiệm vụ trước phẫu thuật

- Theo phân công, chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ như kim loại, đồ vải, bông gạc, các

loại chỉ… cho từng loại phẫu thuật vào ngày hôm trước.

- Khi chuẩn bị nếu có gì khó khăn cần phải báo cáo cho chính phẫu thuật viên để

tìm cách thay thế hoặc các biện pháp giải quyết từ hôm trước.

- Tiến hành đúng và đầy đủ các thao tác vô khuẩn trước mổ: rửa tay, mặc áo, đi

găng vô khuẩn.

2.2.2. Nhiệm vụ trong phẫu thuật

- Biết cách xếp dụng cụ trên bàn tiếp dụng cụ và cách tiếp dụng cụ.

- Trải vải che bàn tiếp dụng cụ gồm 2 lớp vải, 1 lớp nilon ở giữa.

- Sau khi đi găng vô khuẩn mới được xếp dụng cụ trên bàn tiếp dụng cụ.

- Nửa trước của bàn tiếp dụng cụ từ trái sang phải theo trình tự dao mổ, kéo mổ, kẹp

phẫu tích, các kẹp cầm máu, các loại chỉ, kim khâu, kìm mang kim…

- Nửa sau của bàn tiếp dụng cụ từ trái sang phải theo trình tự là vải che mổ, các

loại gạc, găng mổ, các dụng cụ kim loại (các loại van mở rộng vết mổ…) và ống hút.

- Với một số phẫu thuật lớn có thể xếp thêm một bàn dụng cụ thứ hai.

- Điều dưỡng giúp phẫu thuật viên, phụ mổ mang găng vô khuẩn.

- Vị trí của người tiếp dụng cụ thường đứng đối diện với phẫu thuật viên, tiện cho

việc tiếp dụng cụ.

- Nắm chắc các thì mổ của ca mổ đang tiến hành để tiếp dụng cụ cho đúng và thích

hợp. Nắm chắc các thì thao tác đưa dụng cụ cho phẫu thuật viên: dao mổ, kẹp cầm máu

… làm sao cho không có động tác thừa.

- Trong khi mổ nắm chắc thì sạch và thì bẩn để đưa đúng các dụng cụ (sạch hoặc

bẩn).

- Nếu mổ các khoang cơ thể như: ổ bụng, lồng ngực, trước khi đóng khoang cơ thể

phải kiểm tra lại các loại gạc, dụng cụ (tránh để sót).

2.2.3. Nhiệm vụ sau phẫu thuật

- Kiểm tra các dụng cụ kim loại, rửa dụng cụ và tiệt khuẩn như đã quy định trong

phần bảo quản dụng cụ.

- Chuẩn bị dụng cụ, áo mổ, găng, gạc, kim chỉ cho ca mổ sau.

8

2.2.4. Quản lý

- Các dụng cụ kim loại đang dùng.

- Định kỳ lau chùi, bảo quản dụng cụ kim loại dự trữ.

- Định kỳ lau chùi, bảo quản các hộp hấp, nhất là các hộp hấp ẩm.

2.3. Nhiệm vụ điều dưỡng chạy ngoài

Là điều dưỡng trợ giúp toàn bộ kíp mổ, lấy thêm dụng cụ, theo dõi mạch, huyết áp

và tất cả những gì mà kíp mổ cần.

- Nội dung trợ giúp:

+ Trước khi mổ:

. Chỉnh và kiểm tra đèn mổ, máy hút, dao điện, bàn mổ, buồng mổ.

. Kiểm tra lại tên, tuổi người bệnh, chẩn đoán bệnh.

. Trợ giúp người bệnh lên bàn mổ.

. Giúp tiếp dụng cụ mở các hộp hấp, lấy chỉ.

+ Trong khi mổ:

. Lấy thêm dụng cụ cho tiếp dụng cụ.

. Giúp truyền máu cho người bệnh (nếu có).

. Đo mạch, huyết áp giúp cho gây mê.

. Giúp kíp mổ lấy thuốc hoặc các dụng cụ máy móc để xử trí các trường hợp

biến chứng có thể xảy ra trong khi mổ, đếm gạc trước khi phẫu thuật viên đóng

khoang cơ thể.

+ Sau mổ:

. Băng vết mổ.

. Cùng điều dưỡng gây mê hoặc phụ gây mê, chuyển người bệnh về phòng.

. Vệ sinh máy hút, bàn mổ, thu dọn cọc truyền huyết thanh.

2.4. Nhiệm vụ của điều dưỡng gây mê hồi sức

Tuỳ theo phân công trực tiếp gây mê hoặc phụ gây mê đều có các nhiệm vụ:

- Lắp máy gây mê:

- Kiểm tra và lắp đồng hồ oxy. Chuẩn bị đèn nội khí quản đảm bảo đủ ánh sáng khi

đặt ống nội khí quản, ba ống nội khí quản các cỡ (ước lượng ống nội khí quản bằng gốc

ngón tay út của người bệnh là vừa với khí quản người bệnh, cần lấy thêm 2 ống có cỡ

ống to hơn và nhỏ hơn ống nội khí quản định đặt một số).

9

- Chuẩn bị gạc chèn ống nội khí quản, băng dính cố định ống nội khí quản, ống hút

dạ dày, máy hút, dao điện.

- Pha thuốc mê tĩnh mạch, thuốc giãn cơ, thuốc tiền mê và thuốc hồi sức.

- Trực tiếp gây mê hoặc phụ gây mê, theo dõi, lắp bóng bóp gây mê hồi sức.

- Sau mổ, cùng điều dưỡng chạy ngoài đưa người bệnh về buồng bệnh.

- Thu dọn và vệ sinh máy móc, dụng cụ gây mê, bơm kim tiêm.

- Kiểm tra oxy, lĩnh bù các thuốc đã dùng để sẵn sàng chuẩn bị cho ca gây mê tiếp

theo.

- Nếu được phân công trực tiếp gây mê khi gặp khó khăn phải mời bác sĩ chuyên

khoa gây mê hồi sức hoặc báo phẫu thuật viên để giải quyết.

- Quản lý máy gây mê và các phương tiện gây mê như quy định.

KẾT LUẬN

- Phẫu thuật là sự hiệp đồng giữa các thành viên trong kíp mổ một cách trực tiếp và

chặt chẽ.

- Mỗi điều dưỡng theo phân công phải nắm vững và thành thạo công việc của mình

để phối hợp nhịp nhàng trong khi mổ, giúp cho mổ thuận lợi, nhanh gọn và an toàn.

10

TỰ LƯỢNG GIÁ

Phân biệt đúng, sai các câu sau đây bằng cách đánh dấu (V) vào cột Đ cho câu đúng,

cột S cho câu sai:

STT

CÂU

Đ S

1

Điều dưỡng trưởng phòng mổ có nhiệm vụ

nhắc nhở mọi người và đôn đốc thực hiện các

nội quy ra, vào phòng mổ một cách nghiêm

ngặt.

2

3

Điều dưỡng trưởng phòng mổ có nhiệm vụ

giúp đỡ phương tiện và tạo điều kiện cho học

sinh thực tập.

Điều dưỡng tiếp dụng cụ không có nhiệm vụ

kiểm tra lại các loại gạc, các dụng cụ kim loại

trước khi phẫu thuật viên đóng các khoang cơ

thể.

4

Điều dưỡng tiếp dụng cụ khi chuẩn bị có gì

khó khăn cần phải báo cho bác sĩ gây mê biết

để tìm cách thay thế hoặc các biện pháp giải

quyết từ hôm trước mổ.

5

6

7

Điều dưỡng chạy ngoài, không có nhiệm vụ

cùng điều dưỡng gây mê hồi sức chuyển

người bệnh về phòng sau mổ.

Điều dưỡng gây mê hồi sức có nhiệm vụ lĩnh

bù các thuốc đã dùng để chuẩn bị cho ca gây

mê tiếp theo.

Điều dưỡng gây mê hồi sức không quản lý

máy gây mê và các phương tiện gây mê.

Chọn câu trả lời đúng nhất trong những câu sau:

8. Số khuẩn lạc trong không khí phòng mổ đã được lọc là:

A. 14 khuẩn lạc mọc trên môi trường nuôi cấy vi khuẩn sau 55 phút

B. 10 khuẩn lạc mọc trên môi trường nuôi cấy vi khuẩn sau 53 phút

C. 7 khuẩn lạc mọc trên môi trường nuôi cấy vi khuẩn sau 63 phút

D. 8 khuẩn lạc mọc trên môi trường nuôi cấy vi khuẩn sau 45 phút

9. Một trong các nguyên tắc xây dựng phòng mổ là:

A. Phải ở trung tâm bệnh viện nếu là bệnh viện đa khoa

B. Phải ở trung tâm bệnh viện nếu là bệnh viện ngoại

C. Chỉ cần cung cấp ánh sáng tự nhiên thật tốt

D. Xây dựng ở cạnh đường giao thông để tiện di chuyển người bệnh.

10. Nhiệt độ và độ ẩm thích hợp trong phòng mổ là:

A. 25^oC và độ ẩm 85%

11

B. 20^oC và độ ẩm 60%

C. 10^oC và độ ẩm 75%

D. 15^oC và độ ẩm 50%.

11. Một trong những yêu cầu vị trí của phòng mổ là:

A. Cửa của khu mổ không hướng về phòng điều trị

B. Gần với các khu điều trị

C. Gần lối đi lại nhiều

D. Đặt ở nơi cao ráo, thoáng khí, có ánh sáng mặt trời.

12. Một trong những nguyên tắc về sức khoẻ và quần áo của nhân viên y tế trong khu

mổ là:

A. Nhân viên phòng mổ viêm họng nhẹ có thể vào phòng mổ làm việc bình

thường

B. Quần áo của phòng mổ chỉ có thể mặc để đi xuống khoa ngoại

C. Khi trong phòng mổ không có ca mổ thì vào phòng mổ không cần đeo khẩu

trang

D. Quần áo của phòng mổ không được mặc khi đi ra ngoài nhà mổ.

13. Phòng mổ không cần chế độ kiểm tra

A. Kiểm tra vi khuẩn định kỳ không khí phòng mổ

B. Đánh giá kết quả phẫu thuật và các tai biến sau mổ

C. Kiểm tra vi khuẩn ở tay nhân viên sau khi rửa tay vô khuẩn

D. Đánh giá tỷ lệ nhiễm khuẩn sau mổ cùng với phòng điều trị.

14. Muốn cho không khí phòng mổ được vô khuẩn cần:

A. Đưa không khí phòng mổ từ sàn nhà lên trần nhà

B. Sau mổ không nên bật đèn cực tím

C. Thường xuyên mở cửa phòng mổ lấy không khí bên ngoài

D. Hạn chế tối thiểu việc mở cửa phòng mổ.

15. Thời gian dành ra để tổng vệ sinh cuối một tuần của phòng mổ là: A. Nửa ngày

B. Một ngày

C. Một phần tư ngày

D. Hai ngày.

16. Số người trong một phòng mổ (kể cả kíp mổ) không quá:

A. Bốn người

B. Bảy người

C. Mười người

D. Mười hai người.

Hoàn thành các câu sau bằng cách điền từ hoặc cụm từ thích hợp vào chỗ

chống :

17. Một khu mổ nhỏ nhất cũng phải xây dựng 2 phòng mổ đó là phòng mổ…A….và

phòng mổ….B….

18. Phòng mổ phải được cung cấp ánh sáng…A… và ánh sáng….B….tốt.

12

Bài 2

BẢO QUẢN DỤNG CỤ PHÒNG PHẪU THUẬT

MỤC TIÊU

1. Trình bày được các phương pháp tiệt khuẩn và kiểm tra tiệt khuẩn.

2. Nêu được phương pháp tiệt khuẩn các loại dụng cụ của phòng mổ.

1. MỞ ĐẦU

- Bảo quản dụng cụ nhằm đảm bảo tuyệt đối vô khuẩn và làm tăng tuổi thọ của dụng

cụ. Đây là một trong những nhiệm vụ chính của điều dưỡng viên công tác tại phòng mổ.

- Muốn bảo quản tốt dụng cụ phòng mổ phải làm tốt công tác vô khuẩn, sát khuẩn,

tiệt khuẩn.

- Một vật được coi là vô khuẩn là ở bất cứ điểm nào trên đồ vật đó, dù ở thể đặc,

thể lỏng hay thể khí đều không có vi khuẩn.

- Muốn ngăn ngừa, tiêu diệt vi khuẩn tại một vùng nào đó của cơ thể người ta dùng

phương pháp sát khuẩn (thường dùng cồn etylic 70⁰hoặc dùng cồn iốt 1 – 5% để sát

khuẩn).

- Muốn thực hiện vô khuẩn tốt cần phải tiệt khuẩn tốt, tiệt khuẩn bao gồm các

phương pháp như:

+ Phương pháp lý học: Sức nóng khô, sức nóng ướt, siêu âm.

+ Phương pháp hoá họ: Dùng các hoá chất như : cồn etylic, cồn iốt, formol, oxyd

thuỷ ngân, cidex…

2. CÁC PHƯƠNG PHÁP TIỆT KHUẨN

2.1. Phương pháp vật lý

2.1.1. Dùng sức nóng khô

- Hơ lửa: Ngọn đèn cồn (tiệt khuẩn: chai, lọ, lam kính) đốt dụng cụ kim loại không

được coi là phương pháp tiệt khuẩn.

- Dùng tủ sấy khô : Poupinel, lò sấy pasteur đưa nhiệt độ lên 175⁰C.

2.1.2. Tiệt khuẩn bằng sức nóng ẩm

- Đun sôi: (không diệt được nha bào) đun sôi từ 30 phút đến 60 phút, có thể cho

thêm :

+ Natri hydro cacbonat 1% để làm tan mỡ.

+ Natri borat để hạn chế han gỉ dụng cụ kim loại, ngoài ra còn có tác dụng nâng

điểm sôi của nước lên 105⁰C.

+ Thêm focmalin 0,1% để diệt được nha bào và virus viêm gan.

- Dùng nồi hấp ướt chamberland, khi tăng áp lực trong nồi thì làm tăng nhiệt độ:

+ Áp lực 1 atmotphe:

Nhiệt độ trong nồi đạt được 120⁰C.

+ Áp lực 2 atmotphe:

13

Nhiệt độ trong nồi đạt được 134⁰C.

+ Áp lực 3 atmotphe:

Nhiệt độ trong nồi đạt được 143⁰C.

- Phương pháp tyndall : Đun ở nhiệt độ 55⁰C một lần mỗi ngày trong 3 ngày liền (1

lần đun 1 giờ) có thể diệt nha bào, vì thế thường dùng phương pháp này để tiệt khuẩn

các dung dịch có albumin, glucid và dung dịch thuốc.

- Tiệt khuẩn bằng siêu âm: để tiệt khuẩn tay bác sĩ trước khi làm thủ thuật.

2.2. Phương pháp hoá học

- Cho dụng cụ tiếp xúc hoàn toàn với chất hoá học ở dạng dung dịch, hay thể hơi

với nồng độ nhất định trong thời gian cần thiết.

+ Ngâm dụng cụ vào cồn etylic 70⁰-90⁰trong 12-24giờ trong bình kín diệt được vi

khuẩn, không diệt được nha bào.

+ Ngâm dụng cụ trong bình kín 24 giờ dùng cloroform

Ví dụ: Thuỷ ngân oxydcyanua 1-4 % từ 6 đến 12 giờ để tiệt khuẩn nhiệt kế.

- Cho dụng cụ tiếp xúc với hơi formol từ viên hoặc bột tryoxymethylen bốc ra trong

48 giờ, nếu nóng lên 60⁰C chỉ cần tiếp xúc 1 giờ là đủ.

- Hiện nay thường dùng dung dịch khử khuẩn glutaraldehyd (cidex):

+ Phải dùng theo hướng dẫn chuẩn về quy định an toàn lao động.

+ Có que thử để kiểm tra hiệu lực khử khuẩn ngâm từ 10 phút đến 10 giờ tuỳ theo

yêu cầu. Thường dùng khử khuẩn dụng cụ mổ nội soi.

Lưu ý : Các thứ mang đi khử khuẩn cần phải được tẩy rửa sạch có thể dùng dung

dịch tẩy rửa cidezym thì mới tiệt khuẩn được dụng cụ.

3. KIỂM TRA TIỆT KHUẨN

3.1. Kiểm tra cơ học:

Bằng cách đánh giá các thông số: nhiệt độ, áp suất, thời gian trên máy tiệt khuẩn.

3.2. Kiểm tra bằng chứng nghiệm hoá học

- Dùng chất đã biết nhiệt độ nóng chảy cộng thêm thuốc nhuộm như:

+ Antipyrin hoặc xanhmethylen.

+ Acid benzoic hoặc fucsin kiềm.

+ Tecpin + tím metyl.

- Dùng ở dạng băng dính vạch dán ở ngoài hộp hấp khi tiệt khuẩn bằng máy hấp

ướt.

- Kiểm tra tiệt khuẩn có tác dụng phân biệt vật dụng đã được xử lý tiệt khuẩn (nhưng

không nói lên độ vô khuẩn của dụng cụ y tế).

3.3. Kiểm tra bằng chứng nghiệm vi khuẩn

Dùng hỗn dịch nha bào vi khuẩn bacillussuptilis (áp dụng với tiệt khuẩn nhiệt ướt),

hỗn dịch có khả năng chịu nhiệt ngang với nha bào uốn ván, bị diệt ở 120⁰C trong 20

phút.

14

4. NỘI DUNG CÔNG TÁC BẢO QUẢN

4.1. Bảo quản dụng cụ kim loại

4.1.1. Các loại dụng cụ kim loại

- Dao mổ: liền cán, cán rời, dao cắt đoạn, dao mổ trong các phẫu thuật đặc biệt.

- Kéo mổ: kéo thẳng, kéo cong, kéo loại dài, loại ngắn.

- Kẹp cầm máu: kẹp thẳng, kẹp cong, kẹp có mấu, không mấu, kẹp loại ngắn, loại

dài.

- Các loại kẹp răng chuột, kẹp giữ mép vải, kẹp mang kim...

- Các loại banh rộng vết mổ: Hartman, Farabeuf, Gotse, Finoketo và các loại van

nông, sâu...

- Các loại kim khâu: kim ba cạnh, nhẵn cạnh, kim Rovecdanh...

- Ngoài ra, tuỳ loại phẫu thuật cần có các dụng cụ khác: Paye kẹp cắt tá tràng, Clăm

kẹp ruột, kẹp ống thận, kẹp lấy sỏi mật (Mirizi).

4.1.2. Tiệt khuẩn dụng cụ kim loại

4.1.2.1. Lau rửa dụng cụ kim loại trước khi hấp

- Phương pháp mới: Rửa dụng cụ kim loại bằng hơi nước bão hoà dưới áp lực (máy

rửa khử khuẩn getinge 4656). Những dụng cụ có lòng ống hẹp nhiều ngõ nghách rửa

bằng siêu âm Brauson 8210, sau đó làm khô dụng cụ bằng tủ sấy hoặc súng phụt khí.

- Phương pháp cũ: Rửa dụng cụ bằng nước với xà phòng, cọ kỹ các khe, kẽ, luộc

sôi 100^oC/30 phút, nhấc ra để ráo nước, lau bằng khăn sạch, sau đó lau lại bằng khăn

thấm dầu hoả xếp vào hộp tuỳ theo từng loại phẫu thuật.

- Với dụng cụ nhiễm khuẩn (mổ nhiễm khuẩn, hoại thư sinh hơi...): Sau mổ phải

rửa sạch dụng cụ và ngâm vào dung dịch Focmaldehyt 1% trong 30 phút, hoặc dung

dịch cresol 5% trong 6 – 8 giờ. Chú ý, điều dưỡng phải mặc áo, mang găng tay. Sau khi

ngâm, vớt ra và làm các bước như với dụng cụ trong mổ sạch. Các dụng cụ kim loại

chưa dùng tới phải được lau chùi, chống gỉ, định kỳ bảo quản. Cần kiểm tra chất lượng

dụng cụ trước khi mang hấp (dao có sắc không? kẹp cầm máu có kẹp chặt không?).

4.1.2.2. Phương pháp tiệt khuẩn dụng cụ kim loại

- Đun sôi 30 phút.

- Dùng tủ sấy poupinel ở 160⁰-180⁰C từ 45 phút đến 60 phút.

- Nhúng cồn etylic 70⁰từ 12-14 giờ.

- Nếu hấp ướt phải bọc dụng cụ vào gạc tấm natriborat 20% để chống gỉ. Dùng máy

autoclave (nhiệt ướt) ở nhiệt độ 121⁰C trong 20 phút hoặc 135⁰C trong 3-5 phút.

4.2. Bảo quản đồ vải

4.2.1. Chuẩn bị trước khi tiệt khuẩn

- Đồ vải gồm có: áo mổ, gạc mổ (gạc loại to, loại nhỏ, loại dài, ngắn...) và các loại

săng che phủ vùng mổ.

- Để riêng loại chưa dùng và đã dùng, loại nhiễm khuẩn để riêng rồi nhúng vào dung

dịch khử khuẩn chuyển sang nhà giặt.

15

- Các loại đồ vải phải gấp và xếp theo một mẫu quy định vào trong hộp.

4.2.2. Tiệt khuẩn đồ vải

- Hộp hấp cho các loại đồ vải: có lỗ thông hơi để hơi nóng lưu thông dễ dàng. Chú

ý khi xếp vừa phải, không chật quá, lỏng quá.

- Hấp bằng nồi hấp Otoclarl, nhiệt độ:

1kg (=1atmotphe) = 120^oC;

2 kg = 134^oC;

3 kg = 143^oC.

- Hấp ướt dưới áp lực 2 – 2,5 atm trong 20 phút.

- Với máy Autoclave: 121⁰C trong 20 phút; hoặc 135⁰C trong 7 phút.

- Khi hấp nên kiểm tra nhiệt độ bằng cách cho các gói chỉ thị màu hoặc một gói bột

nhỏ lưu huỳnh (S thăng hoa ở 120^oC).

- Các loại gạc: hấp như đồ vải, chú ý không nên dùng lại gạc.

- Bảo quản: đậy kín nắp hộp, bảo quản tại tủ bảo quản.

4.3. Bảo quản dụng cụ bằng cao su và chất dẻo

- Dụng cụ bằng cao su gồm: găng cao su, các loại ống dẫn lưu: Nelaton, Kerh,

Petzef, Malecot...

- Phương pháp mới: Mọi dụng cụ nhựa, cao su được rửa bằng hơi nước bão hoà

dưới áp lực (máy Getinger), sau đó làm khô bằng súng phụt khí hoặc tủ sấy ở nhiệt độ

thích hợp.

- Phương pháp cũ:

+ Găng mổ, những ca mổ vô trùng: sau khi dùng xong phải rửa bằng nước sạch có

pha muối làm tan máu, chải xà phòng, phơi khô, đem sấy.

+ Găng tay đã nhiễm khuẩn tốt nhất là bỏ đi, nếu dùng lại cần phải làm như găng

mổ vô trùng, sau đó mang ngâm vào dung dịch khử khuẩn trong 6 – 8 giờ, hoặc đun sôi

15 phút, phơi khô, đem hấp với áp lực 1,5 atm trong 20 phút, hoặc máy autoclave 121⁰C

trong 20 phút.

+ Canun thanh quản: rửa, nhúng vào oxyd thuỷ ngân 1-4 %.

+ Ống thông, ống dẫn lưu sau rửa phải đun sôi 30 phút, nhúng vào cresol 5 %, giữ

trong hộp trioxymethylen 48 giờ.

+ Khử khuẩn: các ống dẫn lưu hấp ở 120⁰C trong 30 phút.

+ Cách khử khuẩn tiên tiến nhất đối với dụng cụ cao su là bằng tia Gama hoặc hơi

Ethyl dưới áp lực.

Hiện nay, đồ bằng cao su thường chỉ dùng một lần.

4.4. Tiệt khuẩn bơm tiêm, kim tiêm

Hiện nay đa số là dùng bơm tiêm nhựa một lần rồi bỏ đi không dùng lại. Một số

trường hợp bắt buột phải dùng lại bơm tiêm thuỷ tinh thì cần tiệt khuẩn theo quy trình

sau:

16

- Cọ rửa: cần làm ngay tránh máu đọng, loại có kháng sinh phải để riêng, nếu có

dính dầu phải dùng ete hoặc aceton, cho nước xà phòng đun sôi rồi mới

cọ rửa.

- Bơm tiêm rít cần ngâm hoặc nhỏ giọt oxy già.

- Bơm tiêm phải tháo rời đựng riêng, đáy hộp hấp phải có lót bông khi hấp.

- Tiệt khuẩn bằng: tủ poupinel ở 180⁰trong 1 giờ hoặc đun sôi trong 15 phút.

4.5. Bảo quản dụng cụ thuỷ tinh

- Dụng cụ thuỷ tinh có nút kim khí phải nới rộng khi mang đi tiệt khuẩn (vỏ thuỷ

tinh bình hút bình …) để tránh vỡ dụng cụ thuỷ tinh.

- Canun ống nghiệm tiệt khuẩn bằng đun sôi, hấp, sấy không để quá 160⁰C, có thể

hấp ẩm ở nhiệt độ 120⁰C / 45 phút, hoặc ngâm trong focmaldehyt 4% trong 3 giờ hoặc

10% trong thời gian 30 phút, nhưng sau đó phải rửa lại bằng nước cất hoặc nước muối

sinh lý.

- Chai huyết thanh hấp ở 120⁰C trong 20 phút.

4.6. Chỉ khâu

- Chỉ catgut: thu hồi sau ca mổ phải ngâm trong dầu, cồn và đậy kín.

- Chỉ lụa, len: tiệt khuẩn như đồ vải.

- Chỉ sắt, tiệt khuẩn như dụng cụ kim loại.

5. KẾT LUẬN

Tất cả các dụng cụ vật liệu phải đảm bảo vô khuẩn trước khi tiến hành mổ. Các hộp

hấp chưa dùng đến sau 7 ngày phải hấp lại. Nếu hộp hấp vô trùng đã mở 1 lần thì các

dụng cụ còn lại phải để trong hộp chứa trioxymethylen. Cần chú ý đối với dụng cụ kim

loại vì đắt tiền và dễ hỏng.

TỰ LƯỢNG GIÁ

Phân biệt đúng, sai các câu sau bằng cách đánh dấu (V) vào cột Đ cho câu đúng, cột

S cho câu sai:

TT

CÂU

Đ S

1

Muốn ngăn ngừa tiêu diệt vi khuẩn ở một vùng

nào đó người ta dùng phương pháp sát khuẩn.

Các hộp hấp chưa dùng đến sau 8 ngày phải hấp

lại.

Muốn bảo quản tốt dụng cụ phòng mổ phải làm

tốt công tác vô khuẩn, sát khuẩn, tiệt khuẩn.

Tiệt khuẩn bằng phương pháp đun sôi không diệt

được nha bào vi khuẩn.

2

3

4

5

Kiểm tra tiệt khuẩn có tác dụng phân biệt vật

dụng đã được xử lý tiệt khuẩn nhưng không nói

lên độ vô khuẩn của dụng cụ y tế.

Chọn câu trả lời đúng nhất trong những câu sau:

6. Thời gian tiệt khuẩn dụng cụ kim loại theo phương pháp vật lý: A. Đun sôi 15 phút

B. Đun sôi 20 phút

17

C. Đun sôi 25 phút

D. Đun sôi 30 phút.

7. Đối với dụng cụ thuỷ tinh (canyn, ống nghiệm) tiệt khuẩn bằng đun sôi, hấp, sấy nhiệt

độ không để quá:

A. 160⁰C

B. 170⁰C

C. 180⁰C

D. 190⁰C.

Hoàn thành các câu sau bằng cách điền từ hoặc cụm từ thích hợp vào chỗ trống:

8. Kiểm tra tiệt khuẩn cơ học bằng cách đánh giá các thông số.......A....áp suất, thời gian

trên máy tiệt khuẩn.

9. Kiểm tra tiệt khuẩn bằng chứng nghiệm hoá học dùng chất đã biết nhiệt độ.....A.....

cộng thêm thuốc nhuộm như Antipyrie hoặc Xanhmethylen dùng ở dạng....B....dán ở

ngoài hộp hấp khi tiệt khuẩn bằng máy hấp ướt.

18

Bài 3

CHUẨN BỊ NGƯỜI BỆNH TRƯỚC PHẪU THUẬT

MỤC TIÊU

1. Trình bày được chuẩn bị người bệnh trước phẫu thuật theo kế hoạch

2. Trình bày được chuẩn bọ người bệnh trước phẫu thuật cấp cứu.

1. ĐẠI CƯƠNG

- Chuẩn bị người bệnh trước khi phẫu thuật là một công việc quan trọng, vì nó ảnh

hưởng trực tiếp đến phẫu thuật. Nếu chuẩn bị tốt, sẽ hạn chế được đến mức tối thiểu các

tai biến trong khi gây mê và tiến hành phẫu thuật. Ngược lại, nếu chuẩn bị không tốt, sẽ

ảnh hưởng xấu đến kết quả phẫu thuật, đôi khi còn nguy hiểm đến tính mạng người

bệnh. Do đó phải tiến hành chuẩn bị người bệnh trước khi phẫu thuật thật tốt, coi đó là

một việc hết sức quan trọng của cả quá trình phẫu thuật.

- Người điều dưỡng giữ vai trò chủ yếu trong việc chuẩn bị người bệnh trước khi

phẫu thuật nhằm mục đích giúp cho người bệnh yên tâm, sẵn sàng chấp nhận cuộc phẫu

thuật. Chăm sóc, theo dõi và chuẩn bị trước mổ thật tốt góp phần vào sự thành công của

cuộc phẫu thuật.

- Có hai loại chính: phẫu thuật có chương trình (phẫu thuật theo kế hoạch) và phẫu

thuật cấp cứu.

2. CHUẨN BỊ NGƯỜI BỆNH PHẪU THUẬT THEO KẾ HOẠCH

Loại phẫu thuật này sau khi hội chẩn, người có trách nhiệm chỉ định phẫu thuật sẽ

sắp xếp thời gian lịch mổ ngày nào, ai mổ, phương thức mổ... Phẫu thuật theo kế hoạch

là loại phẫu thuật có thể để trong một khoảng thời gian nhất định (không cần mổ gấp)

mà vẫn không ảnh hưởng đến tình trạng bệnh.

2.1. Chuẩn bị tinh thần cho người bệnh và thân nhân người bệnh

2.1.1. Đối với người bệnh

- Trong những ngày trước khi phẫu thuật, người điều dưỡng phải gần gũi, an ủi, giải

thích cho người bệnh an tâm, giúp người bệnh lạc quan, tin tưởng vào chuyên môn, giải

thích cho người bệnh hiểu rõ mục đích, lợi ích của việc phẫu thuật.

- Cần tìm hiểu những lo lắng, thắc mắc của người bệnh, phản ảnh cho bác sĩ và cùng

bác sĩ giải quyết để người bệnh an tâm.

- Không được cho người bệnh biết tình trạng nguy kịch của bệnh mà sinh ra lo

lắng, sợ hãi. Tuyệt đối không được giải thích những điều gì mà bác sĩ không cho

phép.

- Giải thích cho người bệnh biết về cuộc phẫu thuật bằng những từ thông dụng, dễ

hiểu.

2.1.2. Đối với thân nhân của người bệnh

19

- Cần giải thích kỹ lưỡng, nói rõ bệnh tình của người bệnh cho người nhà biết, không giấu

giếm những tiên lượng xấu, kể cả khả năng có thể nguy hiểm đến tính mạng.

- Mặt khác, cũng cần phải tranh thủ sự đồng tình của gia đình, kêu gọi họ quan tâm,

chia xẻ, động viên người bệnh, cùng hợp tác trong việc chuẩn bị để tạo điều kiện thuận

lợi cho việc tiến hành phẫu thuật.

2.2. Chuẩn bị thể chất người bệnh

2.2.1. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án phải có đủ tất cả các loại giấy tờ có tính pháp lý, cần khai thác kỹ

quá trình diễn biến, đặc biệt chú trọng đến các triệu chứng cơ năng và toàn thân, cần hỏi

kỹ tiền sử của bệnh, ghi đầy đủ quá trình diễn biến bệnh. Địa chỉ của người bệnh phải

ghi rõ ràng, chính xác.

- Giấy cam kết chấp thuận phẫu thuật của thân nhân người bệnh

- Điều dưỡng phải kiểm tra sức khoẻ của người bệnh:

+ Kiểm tra chiều cao, cân nặng: Cần phải cân người bệnh trước khi phẫu thuật vì

nó cần thiết cho việc dùng thuốc hồi sức sau mổ.

+ Xem người bệnh có các vấn đề đặc biệt như hen phế quản, dị ứng thuốc, bệnh

tim mạch, tăng huyết áp, HIV hoặc mắc các bệnh truyền nhiễm không?

+ Dấu hiệu sinh tồn: mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở.

+ Theo dõi số lượng nước tiểu trong 24 giờ, bình thường trong 24 giờ một người

đi tiểu từ 1,2 lít đến 2,5 lít.

+ Theo dõi phân: số lần trong ngày, số lượng và màu sắc phân.

+ Theo dõi nôn: Nếu người bệnh nôn thì phải theo dõi số lần nôn, số lượng nôn,

chất nôn, màu sắc v.v...

- Trong quá trình theo dõi, người điều dưỡng báo cáo kịp thời những diễn biến cho

bác sĩ biết để xử trí.

- Tất cả những theo dõi hằng ngày phải ghi đầy đủ vào hồ sơ bệnh án, giúp cho bác

sĩ chẩn đoán và tiên lượng bệnh.

2.2.2. Chuẩn bị các xét nghiệm cận lâm sàng

2.2.2.1.Các xét nghiệm cơ bản

- Máu: số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu:

+ Công thức bạch cầu

+ Nhóm máu để truyền máu khi cần.

+ Tốc độ lắng máu

+ Thời gian đông máu, thời gian chảy máu

+ Tỷ lệ huyết cầu tố

+ Protid toàn phần, lipid toàn phần, glucose huyết

20