Thủ đoạn sử dụng các ứng dụng mạng công nghệ thông tin, truyền thông để phạm tội mua bán người và việc phòng ngừa, phát hiện, xử lý

THỦ ĐOẠN SỬ DỤNG CÁC ỨNG DỤNG MẠNG CÔNG NGHỆ...

THÔNG TIN, TRUYỀN THÔNG ĐỂ PHẠM TỘI MUA BÁN NGƯỜI

VÀ VIỆC PHÒNG NGỪA, PHÁT HIỆN, XỬ LÝ

NGUYỄN ĐỨC HẠNH*

Trong những năm gần đây, bên cạnh cách thức tổ chức và thực hiện tội phạm truyền

thống của tội phạm mua bán người, các đối tượng còn sử dụng các phương tiện, công nghệ

thông tin truyền thông trong việc chuẩn bị thực hiện tội phạm, tổ chức thực hiện tội phạm

và che giấu tội phạm. Điều này khiến mức độ nguy hiểm của tội phạm tăng lên, số lượng

người bị hại nhiều hơn, sau khi thực hiện tội phạm dễ trốn tránh pháp luật hơn. Vì vậy,

yêu cầu trong việc nghiên cứu thủ đoạn phạm tội giúp phòng ngừa, phát hiện tội phạm ứng

dụng mạng công nghệ thông tin và truyền thông là hết sức cần thiết, cấp bách hiện nay.

Từ khóa: Tội phạm mua bán người; công nghệ thông tin; phòng, chống mua bán người.

Ngày nhận bài: 22/6/2021; Biên tập xong: 28/6/2021; Duyệt đăng: 30/6/2021

In recent years, in addition to the traditional modes of organizing and carrying

out human traﬃcking, criminals also use technology to facilitate, organize and hide

their illegal activities. This increases the seriousness of the crimes and the number

of victims. Also, aꢀer commiꢁing the crimes, with the support of technology, it is

easier for criminals to abscond the law. This article explores how human traﬃckers

use technology to expand their networks, and how technology can be used to prevent,

detect and handle traﬃcking in persons cases.

Keywords: Human traﬃcking crimes, information technology, human traﬃcking

prevention.

ội phạm mua bán người (MBN) MBN vẫn diễn biến phức tạp, thủ đoạn

trong những năm gần đây diễn tội phạm hết sức tinh vi, xảo quyệt với

biến phức tạp với tính chất, sự tham gia của các đối tượng được tổ

T

quy mô và thủ đoạn hoạt động phạm tội chức thành đường dây; có sự phân công,

ngày càng tinh vi, xảo quyệt, có tổ chức phối hợp chặt chẽ và rất chuyên nghiệp

chặt chẽ giữa người mua và người bán, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng

môi giới, dẫn dắt, hình thành các đường trong quá trình điều tra, truy tố².

dây tội phạm liên tỉnh và xuyên quốc gia.

Bên cạnh cách thức tổ chức và thực

Tội phạm MBN đã được phát hiện xảy

hiện tội phạm truyền thống, các đối

ra trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố; nạn

tượng MBN còn sử dụng các phương

nhân không chỉ là phụ nữ, trẻ em mà đã

tiện, công nghệ thông tin truyền thông

xuất hiện tình trạng mua bán nam giới,

trong việc chuẩn bị thực hiện tội phạm,

trẻ sơ sinh, bào thai, mua bán nội tạng,

tổ chức thực hiện tội phạm và che giấu

đẻ thuê...¹Mặc dù giảm về số lượng bị

tội phạm khiến mức độ nguy hiểm

phát hiện, xử lý nhưng tình hình tội phạm

* Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại

^1ꢀBáo cáo Bộ Công an “Tình hình thực hiện pháp luật học Kiểm sát Hà Nội

về phòng chống mua bán người giai đoạn 2012-2017”. ^2ꢀBáo cáo Ban chỉ đạo 138/CP năm 2019.

82 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021

NGUYỄN ĐỨC HẠNH

của tội phạm tăng lên, số lượng người

1. Một số yếu tố gắn với mạng công

bị hại nhiều hơn, sau khi thực hiện tội nghệ thông tin, truyền thông mà các đối

phạm dễ trốn tránh pháp luật hơn. Ví tượng phạm tội mua bán người thường

dụ như việc các đối tượng phạm tội sử khai thác sử dụng trong việc thực hiện

dụng Internet để tìm kiếm, phát hiện

nạn nhân; sử dụng điện thoại di động,

Email, Facebook, Zalo... để liên lạc đưa

nạn nhân di chuyển trong lãnh thổ, ra

nước ngoài; sử dụng chứng minh thư giả

để mở tài khoản, dùng hình thức thanh

toán trực tuyến chuyển và rút tiền; lập

các trang web đen để quảng cáo, tiếp

thị, tìm kiếm khách hàng; giả danh lực

hành vi phạm tội

- Mạng thông tin, truyền thông có

khả năng giúp cho việc giao tiếp, trao

đổi thông tin giữa người dùng với tốc độ

cao, dễ dàng vượt qua biên giới quốc gia

mà không chịu sự kiểm soát của các cơ

quan chức năng. Lợi dụng đặc điểm này,

các đối tượng phạm tội MBN đã sử dụng

mạng thông tin, truyền thông để kết nối

lượng chức năng để lừa gạt, cưỡng ép với các nạn nhân trên khắp các quốc gia

nạn nhân nhằm bán sang biên giới³.

Thậm chí, có những trường hợp dùng

tên, hình ảnh đại diện giả trên Facebook

mặc lễ phục Công an, Bộ đội Biên phòng

làm quen, kết bạn và lừa bán nạn nhân

bên cạnh chiêu trò lừa đảo yêu đương...

và vùng lãnh thổ trên thế giới.

- Việc thiết lập và sử dụng các trang

web bất hợp pháp dễ dàng, các hồ sơ

trực tuyến ẩn danh, các thiết bị dùng một

lần luôn sẵn có đã tạo điều kiện thuận

lợi cho việc che giấu các giao tiếp, giao

dịch thông qua môi trường mạng khi

các mạng lưới tội phạm được thực hiện,

giúp các đối tượng này dễ dàng che giấu

tội phạm, trốn tránh sự phát hiện của cơ

quan chức năng. Do đó, các đối tượng

MBN thường khai thác triệt để yếu tố

này để tiếp cận nạn nhân, tránh sự phát

hiện, can thiệp của gia đình và cơ quan

chức năng.

Để góp phần nâng cao hiệu quả phát

hiện, xử lý tội phạm MBN có sử dụng

công nghệ thông tin, truyền thông, bài

viết trình bày, phân tích những yếu tố của

mạng thông tin, truyền thông mà các đối

tượng phạm tội MBN có thể khai thác,

thực hiện tội phạm cũng như những nội

dung liên quan đến việc sử dụng công

nghệ thông tin, truyền thông để phòng

ngừa và chống tội phạm MBN. Từ đó, tác

giả đưa ra một số kiến nghị, đề xuất nhằm

nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện

và xử lý tội phạm MBN có sử dụng công

nghệ thông tin, truyền thông.

- Việc phát hiện, thu thập dữ liệu điện

tử để có chứng cứ chứng minh hành vi

phạm tội thông qua môi trường mạng đòi

hỏi phải có các nguồn lực và thiết bị công

nghệ thông tin, truyền thông hiện đại. Vì

vậy, với các quốc gia kém phát triển và

đang phát triển (thường là các quốc gia có

nạn nhân bị mua bán), đây là một thách

thức không nhỏ khiến các đối tượng MBN

không ngừng khai thác tính năng này khi

thực hiện tội phạm.

3ꢀ

Ngày 10/9/2020, Công an Lào Cai khởi tố Sùng

A Chớ (SN 1991, trú tại xã Mường Toong, huyện

Mường Nhé, tỉnh Điện Biên); Thào Seo Hòa (SN

1976, trú tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang);

Chang A Vương (SN 1987, trú tại huyện Tam

Đường, tỉnh Lai Châu) cùng đồng bọn về 02 hành

vi mua bán người và mua bán người dưới 16 tuổi.

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 83

THỦ ĐOẠN SỬ DỤNG CÁC ỨNG DỤNG MẠNG CÔNG NGHỆ...

- Thủ đoạn phổ biến mà các đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu về nạn nhân và dễ

phạm tội MBN có thể khai thác, sử dụng

công nghệ thông tin, truyền thông khi

thực hiện các hành vi phạm tội là:

dàng theo dõi những lượt thích và không

thích. Điều này giúp những đối tượng

MBN có thể điều chỉnh cách tiếp cận với

từng nạn nhân và khai thác điểm yếu của

nạn nhân. Nắm bắt nhu cầu lao động, các

nạn nhân có thể được tuyển mộ thông qua

các lời mời làm việc, thường là thông qua

các trang web tuyển dụng giả mạo, quảng

cáo trực tuyến, các cơ quan tuyển dụng

giả hay thông qua các trang mạng xã hội.

+ Thông qua mạng thông tin, truyền

thông, các đối tượng MBN dễ dàng tìm

kiếm, xác định các khu vực có thể có nạn

nhân để tuyển mộ, khống chế, kiểm soát

khi vận chuyển, chứa chấp, tiếp nhận và

chuyển giao. Việc sử dụng công nghệ

thông tin của các đối tượng tội phạm có

thể từ những giai đoạn đầu tiên nhằm xác

định những nạn nhân tiềm năng thông

qua các quảng cáo trên mạng đến những

giai đoạn cuối cùng là che giấu hành vi

phạm tội. Rửa tiền có thể được thực hiện

từ hành vi phạm tội này.

+ Các đối tượng MBN thường xác

định nạn nhân nhờ điện thoại thông

minh (smartphone) bởi hầu hết ở các

quốc gia, điện thoại thông minh đều có

khả năng truy cập Internet. Trong khi tùy

thuộc vào kiến thức của người dùng mà

việc sử dụng các cài đặt quyền riêng tư,

bảo mật là rất khác nhau, nhiều nạn nhân

+ Việc sử dụng công nghệ có thể áp

dụng cho tất cả các hình thức MBN như

Internet giúp cho những đối tượng MBN không biết cách cài đặt nên đã bị các đối

có thể tiếp cận với số lượng lớn các nạn

nhân tiềm năng so với việc thực hiện thông

qua điện thoại, tin nhắn, liên hệ trực tiếp.

tượng phạm tội có thể khai thác, lấy cắp

thông tin và tìm cách tiếp cận. Các ứng

dụng, phương tiện truyền thông xã hội

và các nền tảng trực tuyến khác cung cấp

cho những đối tượng MBN quyền truy

cập vào một loạt thông tin hữu ích có thể

được sử dụng nhằm đánh lừa nạn nhân,

bao gồm: Dữ liệu về vị trí, thông tin chi

tiết nhận dạng, lối sống, thói quen, hình

ảnh, địa chỉ liên lạc... Ở các quốc gia phát

triển, điện thoại thông minh được thanh

thiếu niên sử dụng phổ biến và trong một

số trường hợp, các ứng dụng trong điện

thoại thông minh đã giúp các đối tượng

phạm tội dễ tiếp cận và khống chế các

nạn nhân nhỏ tuổi hơn.

+ Các thủ đoạn tuyển mộ của những

đối tượng MBN có thể được thực hiện

thông qua sử dụng các trang web để thiết

lập liên hệ ban đầu với nạn nhân trên

phạm vi rộng, nhiều nhóm người dùng

Internet. Các trang web này có thể giúp

trò chuyện, trao đổi thông tin dưới dạng

tin nhắn, văn bản, video, trao đổi hình

ảnh, hẹn hò và các hoạt động khác. Ngoài

ra, những diễn đàn mạng cũng cung cấp

cho kẻ mua bán người thông tin về các

lỗ hổng từ máy tính của nạn nhân, cơ sở

dữ liệu của nạn nhân để có thể khai thác

nhằm lấy được lòng tin và sự tự tin của

nạn nhân.

Dưới đây là bảng thông tin tổng quan

về các trang web tuyển dụng và kết nối

+ Trên các trang web và ứng dụng thường được những đối tượng MBN sử

mạng xã hội, các đối tượng MBN có thể

dụng:

84 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021

NGUYỄN ĐỨC HẠNH

Xem & bình luận Các địa điểm chuyển đổi

trang web

Các trang web Các trang web quảng

cáo và bán hàng

Các trang Facebook,

Tinder (ứng dụng hẹn hò Trò

Instagram (đăng để trò chuyện với những rouleꢁe

ảnh lên trang cá người bạn phù hợp, tin Omegle (webcam kèm với quảng cáo)

chuyện Hướng dẫn thành

web

thường

hoặc phố (rao vặt, trang đi

được sử nhân của chúng, nhắn riêng tư để liên lạc, với người lạ một Skipthegames,

dụng có thể bình luận gặp gỡ và hẹn hò); cách riêng biệt, Bedpage (đi kèm

về ảnh khác, nhận Blendr (ứng dụng hẹn hò người dùng có trang web với cá nhân

tin nhắn riêng tư với trò chuyện riêng tư, thể xoay qua quảng cáo dịch vụ)

và có tài khoản định vị GPS để định vị nhiều người lạ và Seekingarrangement

thứ hai mà cha người khác;

webcam có hộp (hẹn hò, trang web

mẹ không biết gọi WhatsApp (ứng dụng nhắn trò chuyện riêng thông tin tương tự

là

hoặc

giả),

“ﬁnstagram” tin được mã hóa nơi các nhà tư dưới màn hình như hồ sơ hẹn hò có

instagram cung cấp dịch vụ không lưu webcam)

Snapchat bản sao tin nhắn của họ trên

nhắn tin);

Sugar-baby

(trang

(nhắn tin và đăng máy chủ và chỉ hai người

ảnh công khai, biến đang giao tiếp mới có thể

mất sau khi đã mở truy cập các tin nhắn đó);

và chức năng chia KIK (ứng dụng nhắn tin

sẻ tin nhắn/hình không được kết nối với số

ảnh/video riêng tư) điện thoại, tin nhắn không

được lưu trên máy chủ để

web quảng cáo cho cô

gái có hồ sơ cho các

johns / sugar daddies

duyệt và nhắn tin)

truy cập bên ngoài cuộc trò

chuyện).

Các trang YikYak (đăng bài ẩn Màu vàng (ứng dụng hẹn Monkey (webcam Các trang web ít phổ

web ít danh với phần bình hò / bạn bè dành cho giới với người lạ trong biến hơn không thể

phổ biến luận, vị trí GPS cho trẻ có chức năng vuốt, số giây có hạn, xác định vì đã có

hơn phép người khác “tinder cho trẻ em”); thanh niên cần tìm nhiều thay đổi

xác định vị trí của # 1 Chat Avenue (phòng người dùng khác

người dùng trong trò chuyện dành cho trẻ làm bạn trong thời

một bán kính nhất em với người lạ trong một gian không giới

định);

nhóm lớn, một người có thể hạn, được quảng

Whisper (đăng bài nhắn tin trong một nhóm cáo dành riêng

ẩn danh với khả lớn hoặc nhắn tin riêng tư) cho giới trẻ)

năng bình luận và

gửi tin nhắn ẩn danh

cho người dùng)

Quá trình Những đối tượng Trò chuyện với người trẻ, Lấp các lỗ hổng, Chuyển họ từ chia

MBN có thể thực có thể sau khi thu thập xây dựng lòng sẻ sang bán ảnh trực

hiện các thao tác thông tin trên một trang tin và khiến họ tuyến của chính họ.

thông qua mạng web xem và nhận xét. Việc chia sẻ nhiều hơn

như thích, nhận tán tỉnh, gạ gẫm có thể xảy về cơ thể của họ

xét, đề nghị kết ra trên các ứng dụng và bằng hình ảnh. Di

bạn và thu thập trang web nhắn tin này, chuyển chúng từ

thông tin mà sau thuyết phục ai đó gửi một trang được giám

đó sử dụng để bức ảnh nhạy cảm và sau sát sang trang ít

tuyển mộ và thu đó sử dụng nó để tống tiền được giám sát hơn.

hút thanh niên.

họ.

Nguồn: Ryan Kunz, Meredith Baughman, Rebecca Yarnell and Celia Williamson (2018),

Social Media and Sex Traﬃcking Responses, University of Toledo

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 85

THỦ ĐOẠN SỬ DỤNG CÁC ỨNG DỤNG MẠNG CÔNG NGHỆ...

- Một xu hướng liên quan khác trong này không đòi hỏi phải có sự tiếp xúc trực

việc tuyển mộ nạn nhân là việc sử dụng tiếp giữa những kẻ MBN và nạn nhân

các nền tảng chơi game trực tuyến. Máy mà mọi thứ có thể đạt được trong không

chơi game tiên tiến cung cấp chức năng gian ảo. Một thủ đoạn khác là những đối

tương tự như máy tính để bàn và ngày tượng MBN chiếm đoạt mạng xã hội của

càng được sử dụng nhiều hơn trong các nạn nhân và thêm nội dung gợi ý sự đồng

vụ phạm tội. Bên cạnh đó, còn xuất hiện ý khai thác, cùng với nội dung khiêu dâm

những thủ đoạn khác như:

để làm tổn hại danh tiếng và uy tín của

nạn nhân hoặc xâm nhập giả tạo tư cách

người khiếu nại, khiến tài khoản của họ bị

nhà cung cấp dịch vụ đóng, bị cô lập, mất

danh tính kỹ thuật số và mất liên lạc với

gia đình và cộng đồng.

+ Việc kiểm soát, khống chế nạn nhân

có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, trong

đó có ép buộc, dụ dỗ và đưa các nạn nhân

rời khỏi nhà của họ, kiểm soát tài chính

và tống tiền. Các đối tượng MBN sử dụng

công nghệ để tránh tiếp xúc trực tiếp với

+ Thông qua mạng Internet, các đối

nạn nhân. Đây cũng là thách thức khiến tượng MBN rao bán người trực tuyến với

việc điều tra tội phạm MBN ngày càng trở những quảng cáo được đăng tải trên các

nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, “kiểm soát trang web không chính thống, nội dung

ảo” nạn nhân là một công cụ phổ biến. thường được bảo vệ bằng mật khẩu và

Việc kiểm soát có thể bao gồm theo dõi nạn mã hóa. Hành vi này đã được sử dụng

nhân thông qua kiểm tra thủ công hồ sơ cho các hoạt động bất hợp pháp và gây

điện thoại hoặc truy cập các ứng dụng điện ra những cản trở không nhỏ đối với hoạt

thoại thông qua các ứng dụng dựa trên động điều tra của cơ quan tố tụng về hành

đám mây hoặc bằng cách triển khai phần vi MBN. Trường hợp khác, đối tượng

mềm gián điệp. Ngay cả sau khi nạn nhân phạm tội cũng có thể rao bán người trên

không còn nằm trong tầm kiểm soát của các trang web thông thường khác bằng

những đối tượng MBN (ví dụ như họ đã cách núp dưới dạng dịch vụ mát-xa với

trốn thoát được), họ vẫn có thể bị theo dõi việc sử dụng tiếng “lóng”. Ví dụ: Biểu

bằng các ứng dụng theo dõi vị trí trên điện tượng cảm xúc (chẳng hạn như hoa anh

thoại di động của mình. Những đối tượng đào để xác định nạn nhân là một trinh nữ)

MBN cũng có thể gửi thông tin liên lạc đe và các cụm từ khác trong mô tả của các

dọa đến những nạn nhân tìm cách trốn quảng cáo ngầm hiểu làm hoạt động mại

thoát nhằm duy trì hoặc giành lại quyền dâm (ví dụ: “trải nghiệm bạn gái”) hoặc

kiểm soát họ.

trẻ vị thành niên được quảng cáo với cụm

từ “tôi có một người bạn trẻ hơn”.

+ Sử dụng mạng để lừa đảo, đe dọa

và thực hiện hành vi gian dối khác có thể

+ Lợi nhuận mà các đối tượng MBN có

được những đối tượng MBN áp dụng khi được có thể chuyển dưới dạng tiền điện

có được những thông tin có thể gây tổn tử như đồng tiền điện tử Bitcoin để dễ

hại cho nạn nhân (hình ảnh hoặc video) thanh khoản, dễ cất giấu hơn so với tiền tệ

như một phương tiện để giành quyền thật bởi chúng không bị quản lý và không

khống chế, kiểm soát. Ví dụ, bằng cách được hỗ trợ bởi các ngân hàng. Mặt khác,

hứa hẹn công việc người mẫu và yêu cầu các đối tượng sử dụng tiền kỹ thuật số sẽ

chụp ảnh khỏa thân từ các người mẫu, các không bị phụ thuộc vào biên giới quốc gia

đối tượng đưa ra những lời đe dọa. Điều và có thể phục vụ trao đổi với cả các tổ

86 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021

NGUYỄN ĐỨC HẠNH

chức tội phạm khác, thực hiện các loại tội bố nghiên cứu về việc sử dụng mạng xã

phạm khác không phải MBN. Các loại tiền hội của người nói tiếng Ả Rập, cũng như

kỹ thuật số mà các đối tượng phạm tội có người tị nạn và di cư Afghanistan. Các

được không cần phải thực hiện hành vi nhà nghiên cứu đã theo dõi hàng trăm

rửa tiền, vốn khó khăn hơn ở hầu hết các trang Facebook trong khoảng thời gian 10

quốc gia do các quy định về báo cáo tiền tháng, ghi lại dữ liệu định tính về trao đổi

mặt ngày càng nghiêm ngặt và tuân thủ thông tin giữa những người di cư, lời đề

quy định chống rửa tiền. Các khoản tiền ở nghị của những kẻ tổ chức đưa người di

dạng kỹ thuật số có thể được vận chuyển cư trái phép - đối tượng rất dễ trở thành

qua biên giới một cách dễ dàng, do đó vượt nạn nhân của tội phạm MBN và trên thực

qua giới hạn chuyển tiền mặt giữa các khu tế đã có nhiều người di cư trái phép trở

vực pháp lý. Việc sử dụng nhiều “ví tiền” thành nạn nhân của tội phạm MBN.

kỹ thuật số (mỗi ví tiền riêng cho mỗi giao

+ Đối với việc quảng cáo đưa người di

dịch) tạo thêm thách thức cho cảnh sát và

cư trái phép, các đối tượng phạm tội có

cơ quan chống rửa tiền trong việc theo

thể chọn tiếp thị dịch vụ của họ trực tuyến

dõi và giám sát các giao dịch. Các loại tiền

thông qua các trang mạng xã hội và quảng

kỹ thuật số cung cấp tính ẩn danh tương

cáo “truyền miệng” giữa người di cư hay

đối. Việc sử dụng tiền điện tử liên quan

những đối tượng tổ chức sử dụng điện

đến các yếu tố khác chẳng hạn như “nhà

thoại thông minh. Những đối tượng phạm

giao dịch tiền điện tử”, “người trộn tiền

tội quảng cáo dịch vụ trên Facebook giống

điện tử”, “người trao đổi tiền điện tử” và

như “bất kỳ công ty du lịch hợp pháp

“sàn giao dịch tiền điện tử”... Nếu các nhà

nào”. Nghiên cứu của UNHCR năm 2017

hoạch định chính sách và thực thi pháp

cho thấy, có hàng trăm trang Facebook

luật trên toàn cầu chưa bổ sung các quy

cung cấp cả dịch vụ hợp pháp và bất hợp

định điều chỉnh quan hệ này thì việc điều

pháp với đầy đủ thông tin liên lạc. Công

tra, xử lý sẽ gặp phải nhiều thách thức.

nghệ giúp các đối tượng phạm tội tiếp cận

- Sử dụng công nghệ trong thực hiện nạn nhân trong phạm vi cộng đồng rộng

hành vi đưa người di cư trái phép trước lớn hơn mà không nhất thiết các đối tượng

khi thực hiện hành vi phạm tội MBN

này phải có sự hiện diện thực tế. Sau khi

những người di cư tự mình di chuyển ra

nước ngoài, các đối tượng MBN tiếp tục

thực hiện các công đoạn phạm tội khác

như cách truyền thống.

+ Theo số liệu của Ủy ban Châu Âu,

năm 2016, “việc sử dụng mạng xã hội để

thực hiện việc đưa người di cư trái phép

đã tăng trưởng theo cấp số nhân trong

những năm gần đây”. Năm 2016, 10 quốc

+ Điện thoại thông minh, email, nền

gia thành viên Liên minh Châu Âu (EU) tảng mạng xã hội và ứng dụng được

đã xác nhận mạng xã hội được sử dụng những đối tượng phạm tội sử dụng để

để quảng cáo các dịch vụ đưa người di liên lạc với người di cư và cho phép chúng

cư trái phép, cung cấp thông tin về các tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình

tuyến đường di cư và tạo điều kiện giao đưa người qua biên giới, phản ứng, đối

tiếp giữa những đối tượng thực hiện phó với các cơ quan chức năng dễ hơn.

hành vi đưa người di cư trái phép và các Thậm chí, những đối tượng đưa người di

nạn nhân. Năm 2017, Cao ủy Liên Hợp cư trái phép không phải đi cùng những

Quốc về người tị nạn (UNHCR) đã công người di cư qua lại giữa các biên giới. Giao

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 87

THỦ ĐOẠN SỬ DỤNG CÁC ỨNG DỤNG MẠNG CÔNG NGHỆ...

tiếp điện tử cũng cho phép những người nhờ điện thoại thông minh và Internet đã

di cư trái phép (và những người chuẩn bị

di cư trái phép) biết được các thông tin

của những kẻ tổ chức thông qua các trang

mạng xã hội trực tuyến, mức độ an toàn

của tuyến đường sẽ được sử dụng, mong

muốn của quốc gia đến và tình hình kiểm

soát biên giới.

được các đối tượng phạm tội MBN tận

dụng triệt để, tạo ra rào cản, khó khăn,

tháꢂ thức trong việc phát hiện và điều

tra. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng

góp phần không nhỏ trong việc giúp

các cơ quan tố tụng khai thác tính năng,

tác dụng nhằm ngăn ꢂặn, phát hiện tội

phạm MBN như:

+ Bên cạnh việc thanh toán bằng tiền

mặt thông qua sử dụng người bảo lãnh

là bên thứ ba (thành viên gia đình) thì

phương thức thanh toán còn có thể được

thực hiện bằng trả góp trên các hệ thống

thanh toán trực tuyến. Tiền điện tử có thể

giúp những đối tượng phạm tội và các

nhóm tội phạm có tổ chức dễ dàng nhận

việc thanh toán, cất giấu và chuyển tiền,

hỗ trợ rửa tiền hay chuyển tiền qua biên

giới quốc gia mà tránh bị chính quyền

điều tra và bắt giữ bởi tiền điện tử có tính

năng ẩn danh; mặt khác, giúp người di cư

không cần thiết phải mang theo số lượng

lớn tiền mặt.

+ Công nghệ ngày càng được ứng dụng,

triển khai mạnh mẽ trong việc giúp quản

lý đường biên giới, cửa khẩu tại các khu

vực biên giới. Hỗ trợ các cơ quan thực

thi pháp luật, cơ quan tố tụng phát hiện

những đối tượng di ꢂuyển trái phép qua

biên giới, hơn nữa giúp ghi lại, lưu trữ,

phân tíꢂ và trao đổi thông tin liên quan

đến các nạn nhân bị mua bán.

+ Các dữ liệu điện tử cung cấp các

chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội

như sự biến động tài khoản ngân hàng,

dữ liệu trong điện thoại, hình ảnh, âm

thanh lưu trữ được trong các thiết bị

kỹ thuật số. Những thông tin khác có

được trên mạng xã hội như hình ảnh,

video, địa chỉ liên hệ, vị trí và thông tin

khác, lịch sử trình duyệt trên máy tính

cá nhân và địa chỉ IP là nguồn chứng cứ

rất quan trọng.

+ Những đối tượng tổ chức đưa người

di cư trái phép và người di cư cũng có thể sử

dụng công nghệ thông tin và truyền thông

để cung cấp, trao đổi thông tin khi tội phạm

được chuẩn bị thực hiện. Ví dụ: Xác định

các loại dịch vụ được cung cấp, thời gian,

ngày tháng và giá cả của dịch vụ, nghiên

cứu biên giới nào có tình hình an ninh lỏng

lẻo/nghiêm ngặt hơn và thời gian đến trong

ngày để thu hút ít sự chú ý nhất…

+ Các lực lượng ꢂức năng có thể tạo

các bẫy tội phạm có tổ ꢂức hoạt động

trực tuyến và có thể ꢂo phép thu thập

bằng ꢂứng kỹ thuật số như một phần của

cuộc điều tra. Trở ngại ꢂính đối với các

cuộc điều tra là áp lực về thời gian tiến

hành điều tra phải nhanh ꢂóng, kịp thời

nên công nghệ có thể được tận dụng giúp

giảm thời gian xác định đối tượng phạm

tội và nạn nhân. Ví dụ, chatbot có thể

được sử dụng để tham gia vào các cuộc

+ Công nghệ trong chừng mực nhất

định làm mờ ranh giới giữa người nhập

cư trái phép và đối tượng tổ chức di cư

trái phép.

2. Việc sử dụng công nghệ thông tin,

truyền thông để phòng ngừa và phát

hiện, xử lý tội phạm mua bán người

- Những tiến bộ trong công nghệ, đặc trò chuyện với hàng nghìn kẻ lạm dụng

biệt là công nghệ truyền thông thông tin

trực tuyến cùng một lúc.

88 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021

NGUYỄN ĐỨC HẠNH

+ Dữ liệu GPS có thể được sử dụng để và truy tố các đối tượng phạm tội, đồng

thời có thể hỗ trợ và dự đoán các hình

thức tội phạm cũng như dự đoán các

hoạt động với mục đích phòng, chống

tội phạm. Dữ liệu được thu thập có thể

giúp tăng cường hợp tác điều tra ở cấp

quốc gia và đa quốc gia. Khi có sự chia

sẻ dữ liệu, hợp tác giữa các cơ quan thực

thi pháp luật của các nước thì hiệu quả

đấu tranh phòng, chống tội phạm MBN

sẽ được nâng cao.

theo dõi vị trí và lịch sử thiết bị phục vụ

hoạt động điều tra.

+ Các tổ chức chống MBN sử dụng các

nền tảng truyền thông xã hội, ví dụ như

Facebook và Twiꢁer để truyền đạt thông

tin về tội phạm MBN, đăng thông tin hoặc

liên kết với các tổ chức khác có mục tiêu

tương tự, tạo cơ hội cho mọi người dân

trong xã hội tham gia vào các chiến dịch

phòng ngừa và chống MBN. Các tổ chức

này cũng sử dụng các nền tảng chia sẻ

video (chẳng hạn như YouTube) để giáo

dục người dân về tội phạm MBN. Ví dụ:

Dự án Polaris - một tổ chức phi chính phủ

hoạt động để chống lại và ngăn chặn nạn

MBN - sử dụng các nền tảng chia sẻ video

và truyền thông xã hội để nâng cao nhận

thức, đồng thời ra mắt dịch vụ nhắn tin

(BeFree) hoạt động 24/7 để hỗ trợ nạn

nhân của tội phạm MBN được giải cứu và

sống sót.

3. Một số kiến nghị, đề xuất nhằm

nâng cao năng lực phòng ngừa, phát

hiện và xử lý tội phạm mua bán người có

sử dụng công nghệ thông tin để phạm tội

Để nâng cao năng lực phòng ngừa,

phát hiện và xử lý tội phạm MBN có sử

dụng công nghệ thông tin, truyền thông

như một công cụ, phương tiện khi thực

hiện tội phạm, ꢂúng tôi ꢂo rằng cần

thực hiện một số giải pháp sau:

- Các quốc gia trên thế giới và khu vực

cần tăng cường phối hợp trong thực hiện

các Hiệp ước đa phương, song phương về

đấu tranh phòng ngừa, ꢂống tội phạm

MBN, tội phạm mạng và tội phạm công

nghệ cao.

+ Cơ chế thông tin cho nhân chứng và

nạn nhân qua điện thoại hoặc Internet đã

được thiết lập để giúp đỡ những người từ

nước ngoài đến làm việc ở nước khác hiểu

được mình có đang thuộc dạng đối tượng

bị bóc lột hay không.

- Các cơ quan ꢂức năng Việt Nam tiếp

tục có các biện pháp nhằm tuyên truyền,

tổ ꢂức thực thi một cáꢂ có hiệu quả Luật

công nghệ thông tin năm 2006, Luật công

nghệ cao năm 2008, Luật an toàn thông

tin mạng năm 2015 và Luật an ninh mạng

năm 2018 gắn với việc tuyên truyền, tổ

ꢂức thực hiện Luật Phòng, ꢂống mua

bán người năm 2011.

+ Các biện pháp điều tra sử dụng

mạng thông tin, truyền thông giúp xác

định vị trí của các đối tượng phạm tội

và nạn nhân. Ví dụ: Bahrain đã phát thẻ

SIM cho người lao động khi đến nước

này nhằm giúp người lao động có thể sử

dụng tin nhắn văn bản để liên hệ với cơ

quan quản lý ngay lập tức nếu có vấn đề

liên quan đến lao động của họ. Những

cách tiếp cận như vậy cũng cho phép

Nhà nước theo dõi người di cư.

- Hoàn thiện các quy định pháp lý liên

quan khác đến quản lý, khai thác, sử dụng

dữ liệu điện tử từ các thiết bị điện tử,

phương tiện điện tử, phần mềm… để đảm

+ Thông qua mạng viễn thông giúp

cho các cơ quan chức năng thu thập được bảo tính liên quan, kháꢂ quan, hợp pháp

các dữ liệu hỗ trợ việc phát hiện, điều tra của ꢂứng cứ điện tử trong những trường

Số chuyên đề 02 - 2021

Khoa học Kiểm sát 89

THỦ ĐOẠN SỬ DỤNG CÁC ỨNG DỤNG MẠNG CÔNG NGHỆ...

hợp dữ liệu điện tử được khôi phục sau

khi bị xóa; phát hiện, bảo quản, sao lưu dữ

liệu điện tử trước khi đưa đi giám định;

thu giữ các dữ liệu điện tử đang truyền

trong không gian mạng…

+ Tội phạm MBN có sử dụng trí tuệ

nhân tạo để tìm kiếm bị hại, thực hiện

tuyển mộ, tiếp nhận, ꢂuyển giao và trốn

tránh tráꢂ nhiệm hình sự cá nhân;

+ Các đối tượng phạm tội MBN có sử

dụng trợ lý là các cá nhân ảo để thực hiện

hành vi phạm tội và che giấu tội phạm;

- Xây dựng cơ ꢂế phối hợp và cung

cấp thông tin giữa các công ty hoạt động

trong lĩnh vực thông tin truyền thông

không đặt trụ sở ꢂính trên lãnh thổ quốc

gia như Facebook, Microsoꢃ, Instagram,

Google... với các cơ quan thực thi pháp

luật, cơ quan tố tụng nhằm ngăn ꢂặn,

phát hiện, xử lý các hành vi sử dụng mạng

máy tính, công nghệ thông tin truyền

thông để phạm tội MBN.

+ Đối tượng MBN sử dụng các công

cụ như robot, máy bay không người lái

và phương tiện tự vận hành trong việc

giám sát người lao động; đồng thời cản

trở, trốn tránh việc bị các cơ quan thực

thi pháp luật phát hiện, bắt giữ;

+ Khi các nền tảng và cấu trúc bảo mật

ngày càng trở nên tinh vi, một tổ chức tội

phạm có thể núp bóng hoạt động kinh

doanh hợp pháp và khiến các cơ quan

chức năng rất khó phát hiện;

- Xây dựng đội ngũ ꢂuyên gia trong

các cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan

tố tụng có khả năng sử dụng những tiến

bộ của công nghệ thông tin, truyền thông

để phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy

tố, xét xử tội phạm có sử dụng công nghệ

cao nói ꢂung và tội phạm MBN có sử

dụng công nghệ thông tin, truyền thông

nói riêng.

+ Môi trường bóc lột trực tuyến có

thể tạo ra những phương thức, thủ đoạn

phạm tội mới đối với các tổ chức tội phạm,

cũng như những hình thức phạm tội có tổ

chức mới./.

- Trang bị cơ sở vật chất cho các cơ

quan tiến hành tố tụng, trong đó có

các phương tiện điện tử, thiết bị điện

tử, phần mềm uy tín để hỗ trợ việc tìm

kiếm, phát hiện, ghi nhận, thu thập,

bảo quản, củng cố, đánh giá, sử dụng

các dữ liệu điện tử, chứng cứ điện tử

trong giải quyết vụ án hình sự. Củng cố

chứng cứ khai thác từ các nguồn chứng

cứ khác thông qua nguồn dữ liệu điện

tử và ngược lại.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Báo cáo của Bộ công an về “Tình hình

thực hiện pháp luật về phòng chống mua bán

người giai đoạn 2012-2017”;

2. Báo cáo của Ban chỉ đạo 138/CP năm 2019;

3. Nguyễn Đức Hạnh (2020), “Khai thác

chứng cứ từ nguồn dữ liệu điện tử phục vụ việc

buộc tội, tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên

tòa”, Tạp chí Kiểm sát, số 2/2021, tr.42-50;

4. Ryan Kunz, Meredith Baughman, Rebecca

Yarnell and Celia Williamson (2018), Social Media

and Sex Traﬃcking Responses, University of Toledo;

- Đầu tư nguồn lực, đào tạo lực lượng

trong các cơ quan thực thi pháp luật, cơ

quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng

để có khả năng phát hiện, điều tra, xử

lý tội phạm MBN gắn với các thủ đoạn

phạm tội mới trong tương lai có thể xuất

hiện như:

5. UNODC (2020). Moduld 14: Link

between Cybercrime, Traﬃcking in Persons and

Smuggling of Migrants, University Moduld

Series Cybercrime, E4J.

90 Khoa học Kiểm sát

Số chuyên đề 02 - 2021