Chính sách về phẫu thuật chuyển giới ở Trung Quốc

CHÍNH SÁCH VỀ PHẪU THUẬT CHUYỂN

GIỚI Ở TRUNG QUỐC

ThS. Nguyễn Minh Tâm

(Khoa Luật ĐHQG Hà Nội)

Giới thiệu. Trung Quốc [đại lục] chưa có những quy định

pháp luật cụ thể về hoạt động phẫu thuật chuyển giới, mới chỉ có

một văn bản của Ủy ban quốc gia về Sức khỏe và kế hoạch hóa

gia đình (National Health and Family Planning Commision, 中华

人民共和国国家卫生和计划生育委员会) kèm theo thông báo

của Ủy ban ngày 13/11/2009, có những nội dung liên quan đến

vấn đề này mang tính khuyến nghị (thử nghiệm) áp dụng. Hiện

nay, cộng đồng người chuyển giới ở Trung Quốc có khoảng gần

400.000 người (theo một bài viết năm 2013). Chính phủ Trung

Quốc đã ban hành những chính sách để người chuyển giới có các

quyền dân sự của một công dân theo luật, cho phép họ chuyển đổi

thẻ căn cước, và thừa nhận pháp lý hôn nhân sau phẫu thuật

chuyển giới. Tuy nhiên, trên thực tế có sự khác biệt giữa các tỉnh

với nhau. Ở một vài tỉnh hiện nay, người chuyển giới (sau khi đã

thực hiện phẫu thuật chuyển giới) có thể thay đổi đăng ky pháp lý

và các tài liệu có liên quan, và có thể kết hôn. Một trường hợp

điển hình là diễn viên Jin Xing (hiện sinh sống tại Thượng Hải),

đã trải qua phẫu thuật chuyển giới vào năm 1996, là người đầu

tiên được phẫu thuật với sự chấp thuận chính thức của Chính phủ

Trung Quốc. Nhận dạng chính thức [hiện nay] cho biết Jin Xing

là phụ nữ và có kết hôn hợp pháp với một người đàn ông.¹²²

¹²²Xem: http://www.womenofchina.cn/html/womenofchina/report/168827-

1.htm , [truy cập: 6/12/2016].

134

Kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới về pháp luật chuyển đổi giới tính

và bài học cho Việt Nam

Hướng dẫn mới năm 2009 (nêu trên) hạn chế hoạt động

phẫu thuật chuyển giới. Có khá nhiều yêu cầu đối với người muốn

phẫu thuật như không có tiền án tiền sự, phải trên 20 tuổi, đã trải

qua quá trình điều trị tâm lý, phải thông báo cho gia đình biết về

kế hoạch thực hiện phẫu thuật,… Nhìn chung, hướng dẫn này

được xem là khá khắt khe. Bình luận về hướng dẫn này, một tổ

chức quốc tế cho rằng, yêu cầu về kinh nghiệm sống 12 tháng

trước khi phẫu thuật trong định dạng giới phù hợp, điều trị

hormone, đánh giá bằng văn bản của chuyên gia sức khỏe tâm

thần,… Những điều này sẽ gây những tác động đến thể chất và

tâm lý, dẫn đến việc quyết định thực hiện phẫu thuật là điều

không hề dễ dàng cho bệnh nhân hoặc người thực hiện phẫu

thuật.¹²³Dưới đây là toàn văn của hướng dẫn này.

TIÊU CHUẨN QUẢN LÝ KỸ THUẬT PHẪU THUẬT

CHUYỂN GIỚI

(Thử nghiệm)¹²⁴

Để chuẩn hóa kỹ thuật phẫu thuật chuyển giới trong kiểm

tra và ứng dụng lâm sàng, đảm bảo chất lượng y tế và an toàn y

tế, chế định dựa vào các tiêu chuẩn [kỹ thuật này]. [Là] các tiêu

chuẩn căn cứ để các cơ quan kiểm tra kỹ thuật đối với các cơ sở y

tế [nộp đơn] xin ứng dụng lâm sàng kỹ thuật phẫu thuật chuyển

giới dựa vào tiến hành kiểm tra, [là] các yêu cầu tối thiểu cho các

¹²³Xem: http://www.womenofchina.cn/html/womenofchina/report/168827-

1.htm , [truy cập: 6/12/2016].

¹²⁴Hướng dẫn (变性手术技术管理规范（试行）) của Ủy ban quốc gia về

Sức khỏe và kế hoạch hóa gia đình, tại:

http://www.nhfpc.gov.cn/zhuzhan/wsbmgz/201304/5a310ec69d264d4a890

949d0b2fbcaf7.shtml , [truy cập: 6/12/2016].

135

Chính sách về phẫu thuật chuyển giới ở Trung Quốc

cơ sở y tế và bác sĩ thực hiện phẫu thuật chuyển giới.

Các tiêu chuẩn phẫu thuật chuyển giới này, là phương

pháp ngoại khoa chỉnh hình [hướng dẫn] qua đó (tổ chức cấy

ghép và tái tạo khí quan) cho phép bệnh nhân chuyển đổi giới tính

sinh lý phù hợp với giới tính tâm lý của họ, đó là cắt bỏ bộ phận

sinh dục nguyên gốc và tái tạo giới tính mới của cơ quan sinh dục

trên cơ thể và giới tính thứ hai [thứ cấp].

PHẦN I. CÁC YÊU CẦU CƠ BẢN ĐỐI VỚI CƠ SỞ Y TẾ

I. Cơ sở y tế thực hiện kỹ thuật phẫu thuật chuyển giới

phải phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của mình.

II. Là bệnh viện đa khoa hoặc bệnh viện chỉnh hình tương

đương cấp 3 [trở lên], được Ban Sức khỏe hành chính (卫生行政

部门) chấp thuận đăng ky chuyên khoa khám và điều trị ngoại

khoa chỉnh hình.

III. Bệnh viện thiết lập các biện pháp quản lý, triển khai

hoạt động bình thường theo các phương diện y học, pháp luật, đạo

đức học,… bởi các chuyên gia hợp thành Ủy ban đạo đức về kỹ

thuật phẫu thuật chuyển giới ứng dụng lâm sàng.

IV. Ngoại khoa chỉnh hình.

1. Thực hiện [phẫu thuật] ngoại khoa chỉnh hình trên 10

năm, hơn 20 giường bệnh, có cơ sở vững chắc cho công việc [phẫu

thuật] ngoại khoa chỉnh hình.

2. Có khả năng tự hoàn thành các kỹ thuật ngoại khoa

chỉnh hình, bao gồm cả tái tạo nội tạng và ghép mô.

136

Kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới về pháp luật chuyển đổi giới tính

và bài học cho Việt Nam

3. Phòng của bệnh nhân phải tạo thuận lợi cho việc bảo vệ

sự riêng tư và quá trình trị liệu tâm lý của bệnh nhân phẫu thuật

chuyển giới.

V. Có ít nhất hai (02) bác sĩ đương chức của bệnh viện có

đủ năng lực về kỹ thuật phẫu thuật chuyển giới ứng dụng lâm

sàng, có kinh nghiệm và kiến thức liên quan đến phẫu thuật

chuyển giới và được đào tạo về kỹ năng và sát hạch phù hợp, việc

thực hiện phẫu thuật chuyển giới tương ứng phù hợp với nhân

viên kỹ thuật [thuộc các] chuyên môn khác.

PHẦN II. CÁC YÊU CẦU CƠ BẢN ĐỐI VỚI NHÂN VIÊN

I. Thành phần chính của nhóm phẫu thuật là các bác sĩ

ngoại khoa chỉnh hình, khi cần thiết có thể có sự tham gia của bác

sĩ phòng khoa khác có liên quan.

II. Người phụ trách [thực hiện]: có “chứng chỉ hành nghề

bác sĩ” của bệnh viện nơi [bác sĩ] làm việc, hành nghề trong lĩnh

vực ngoại khoa chỉnh hình, giữ chức vụ từ phó chủ nhiệm trở lên

với trình độ chuyên môn và kỹ thuật cao; tham gia vào công việc

ngoại khoa chỉnh hình lâm sàng trên 10 năm, trong đó có hơn 5

năm kinh nghiệm tham gia phẫu thuật chuyển giới lâm sàng, đã

hoàn thành độc lập hơn 10 trường hợp tái tạo lại bộ phận sinh

dục.

III. Trợ lý thứ nhất: tham gia vào công việc ngoại khoa

chỉnh hình lâm sàng của bác sĩ ngoại khoa chỉnh hình trên 5 năm,

hoặc các bác sĩ điều trị chính trở lên của phòng khoa khác có liên

quan có trình độ chuyên môn và kỹ thuật cao.

PHẦN III. CÁC YÊU CẦU CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ KỸ

THUẬT

137

Chính sách về phẫu thuật chuyển giới ở Trung Quốc

I. Tuân theo các chuẩn mực và quy trình thao tác kỹ thuật

thường dùng về ngoại khoa chỉnh hình cũng như [khoa học] khám

chữa bệnh có liên quan.

II. Trình tự thực hiện phẫu thuật chuyển giới: cắt bỏ bộ

phận sinh dục, tạo hình là phần chính của phẫu thuật chuyển giới,

bất cứ quá trình phẫu thuật thay đổi giới tính thứ hai nhất định

phải sau khi cắt bỏ tuyến sinh dục hoặc được thực hiện đồng thời

với phẫu thuật cắt bỏ tuyến sinh dục.

III. Yêu cầu về các tài liệu bệnh nhân phải cung cấp và các

điều kiện phải được đáp ứng trước khi phẫu thuật:

1. Các tài liệu bệnh nhân phải cung cấp trước khi phẫu

thuật:

(1) Chứng nhận bệnh nhân không có tiền án tiền sự của

công an địa phương.

(2) Có chứng nhận chẩn đoán bệnh [có] thiên hướng thay

đổi của bác sĩ khoa tâm thần, và chứng nhận không có các trạng

thái tâm thần bất thường khác; được chuyên gia tâm lý học kiểm

tra, chứng nhận có tâm ly định hướng tính dục đối với người khác

giới, không có biến thái tâm lý khác.

(3) [Bản thân] Bệnh nhân yêu cầu phẫu thuật bằng văn bản

[báo cáo] kèm theo [các] bản công chứng.

(4) Bệnh nhân cung cấp [tài liệu] chứng minh đã thông

báo cho các thành viên gia đình kế hoạch thực hiện phẫu thuật

chuyển giới có liên quan.

Các tài liệu trên phải được đưa vào hồ sơ bệnh nhân.

138

Kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới về pháp luật chuyển đổi giới tính

và bài học cho Việt Nam

2. Các điều kiện bệnh nhân cần phải đáp ứng trước khi

phẫu thuật:

(1) Đối với yêu cầu chuyển giới phải liên tục ít nhất 5

năm, và quá trình [yêu cầu] không được lặp đi lặp lại.

(2) Trước phẫu thuật đã tiếp nhận trị liệu tâm lý, tâm thần

hơn 1 năm trở lên và không có kết quả.

(3) Không ở trong trạng thái [/tình trạng] hôn nhân.

(4) Độ tuổi trên 20 tuổi, là người đầy đủ năng lực hành vi

dân sự.

(5) Không có [chứng nhận] chống chỉ định phẫu thuật.

IV. Trước khi thực hiện phẫu thuật chuyển giới, bác sĩ

phẫu thuật phải cho bệnh nhân biết đầy đủ về mục đích phẫu

thuật, nguy cơ phẫu thuật, theo dõi điều trị sau phẫu thuật, những

vấn đề cần chú ý, các biến chứng có thể xảy ra và biện pháp

phòng ngừa, hậu quả của phẫu thuật chuyển giới, và ký cam kết

đồng ý.

V. Quản lý bệnh viện.

1. Trước khi thực hiện phẫu thuật chuyển giới cần thông

qua Bệnh viện và Ủy ban đạo đức [của bệnh viện] đồng ý, sau khi

được chấp thuận mới thực hiện.

2. Sau khi hoàn thành mỗi trường hợp phẫu thuật chuyển

giới, các thông tin có liên quan tương ứng theo quy định nộp tại

Ban Sức khỏe hành chính.

3. Sau khi loại bỏ bộ phận sinh dục, đưa đi kiểm tra bệnh

139

Chính sách về phẫu thuật chuyển giới ở Trung Quốc

lý, bộ phận [/tổ chức] khác giám sát tình hình đưa đi kiểm tra

bệnh lý.

4. Sau phẫu thuật chuyển giới, bệnh viện cấp cho bệnh

nhân chứng nhận khám chữa bệnh có liên quan, để bệnh nhân

tiến hành [thực hiện] các thủ tục pháp lý có liên quan.

5. Nhân viên y tế cần tôn trọng quyền riêng tư của bệnh

nhân.

VI. Để phát triển [hoạt động] phẫu thuật chuyển giới của

các cơ sở y tế cần thiết lập và kiện toàn hệ thống theo dõi sau

phẫu thuật chuyển giới, theo quy định [về] tiến hành theo dõi, ghi

chép [lưu trữ hồ sơ].

VII. Các cơ sở y tế và các bác sĩ theo quy định định kỳ

chịu sự xét duyệt [kiểm tra] năng lực về kỹ thuật phẫu thuật

chuyển giới ứng dụng lâm sàng, gồm chọn lựa ca bệnh, tỉ lệ

phẫu thuật thành công, các biến chứng nghiêm trọng, ca bệnh

tử vong, tình huống dẫn tới sự cố điều trị, quản lý bệnh nhân

sau phẫu thuật, chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, chất

lượng [hệ thống] theo dõi tình hình và lịch sử bệnh án [bệnh

nhân],…

140

NHÀ XUẤT BẢN TRI THỨC

PGS, TS. Vũ Công Giao (Chủ biên) và tập thể giảng viên Khoa Luật –

Đại học Quốc gia Hà Nội

Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường

PHỤ LỤC:

BẢNG SO SÁNH QUY ĐỊNH 16 QUỐC GIA, VÙNG LÃNH

THỔ VÀ TRÍCH LUẬT CỦA 18 QUỐC GIA, VÙNG LÃNH

THỔ VỀ CHUYỂN ĐỔI GIỚI TÍNH