Các cam kết của Việt Nam về điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài tại CPTPP - Một số đánh giá và khuyến nghị
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
5.
CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM VỀ ĐIỀU KIỆN ĐẦU TƯ
ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI CPTPP -
MỘT SỐ ĐÁNH GIÁ VÀ KHUYẾN NGHỊ
Lương Thị Thu Hà(*)
Tóm tắt
CPTPP - Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương - hiện
đang được Quốc hội Việt Nam xem xét để phê chuẩn tại kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa
XIV. CPTPP được dự đoán sẽ mang tới cho Việt Nam nhiều cơ hội, trong đó có cơ hội
thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các nước thành viên, đặc biệt là những nước
mà Việt Nam chưa từng ký kết Hiệp định thương mại tự do. Để kịp thời nắm bắt cơ
hội này và để thực thi có hiệu quả các cam kết về đầu tư tại CPTPP, Việt Nam cần tiến
hành rà soát, điều chỉnh hệ thống văn bản pháp luật có liên quan trong nước, đặc biệt
là những quy định về điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài cho phù hợp với
các cam kết về đầu tư trong CPTPP. Bài viết tập trung giới thiệu, đánh giá các cam
kết về đầu tư của Việt Nam trong CPTPP, từ đó đề xuất một số khuyến nghị cho việc
thực thi các cam kết đó của Việt Nam trong thời gian tới.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày 08 tháng 3 năm 2018, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình
Dương, gọi tắt là CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific
(*) Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế quốc dân
Email: [email protected]
63
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
Partnership) đã được Việt Nam cùng với 10 quốc gia gồm Australia, Brunei, Canada, Chile,
Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru và Singapore ký kết chính thức.
CPTPP được nhận định là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA) với
những cam kết bao trùm lên nhiều lĩnh vực như cắt giảm thuế quan, mở cửa thị trường,
đầu tư, sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, lao động, môi trường… với những tiêu chuẩn cao,
thậm chí vượt lên trên các tiêu chuẩn của WTO mà chúng ta hiện nay đang áp dụng.
Trong văn kiện chính thức được 11 nước thành viên công bố hồi tháng 2 năm 2018,
CPTPP đã có những quy định khá toàn diện về tự do hóa thương mại dịch vụ và đầu
tư như các nguyên tắc tối huệ quốc, nguyên tắc đối xử quốc gia trong đầu tư, quyền
của nhà đầu tư và của nước tiếp nhận đầu tư, cơ chế giải quyết tranh chấp…CPTPP
tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư qua biên giới. Vì vậy, xét về khía cạnh đầu tư, có
thể dự đoán rằng khi Hiệp định này được thực thi sẽ góp phần thu hút FDI từ các nhà
đầu tư đến từ các nước thành viên Hiệp định đến Việt Nam.
Tính tới thời điểm hiện tại, trong 11 quốc gia thành viên của CPTPP hiện đã có 6
quốc gia là Mexico, Nhật Bản, Singapore, Canada, Australia và New Zealand chính
thức phê chuẩn hiệp định này. Như vậy, CPTPP sẽ chính thức có hiệu lực vào ngày
30/12/2018 [1]. Tại Việt Nam, CPTPP đang được Quốc hội Việt Nam đưa ra xem
xét để phê chuẩn trong kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIV lần này. Để kịp thời thu hút
nguồn vốn đầu tư nước ngoài từ các nhà đầu tư thuộc các quốc gia thành viên CPTPP,
các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cần phải nắm vững các cam kết của Việt
Nam, tiến hành rà soát, điều chỉnh hệ thống văn bản pháp luật có liên quan trong nước,
đặc biệt là những quy định về điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài cho phù
hợp với các cam kết về đầu tư trong CPTPP, sẵn sàng cho việc thực thi một cách có
hiệu quả các cam kết của CPTPP trong thời gian tới.
2. CÁC ĐIỀU KIỆN ĐẦU TƯ ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
Đối với các nhà đầu tư khi đầu tư ra nước ngoài, ngoài việc phải đáp ứng các điều
kiện đầu tư, kinh doanh chung theo pháp luật của nước chấp nhận đầu tư, nhà đầu tư
đó còn phải đáp ứng thêm những điều kiện đầu tư nhất định mà nước chấp nhận đầu tư
quy định riêng cho nhà đầu tư nước ngoài. Mục đích của việc đặt ra các điều kiện đầu
tư cho nhà đầu tư nước ngoài là nhằm hạn chế đầu tư nước ngoài trong một số ngành,
64
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
lĩnh vực nhất định, bảo hộ các nhà đầu tư trong nước, bảo vệ an ninh quốc phòng, lợi
ích công cộng, điều tiết nền kinh tế.
Hiện nay, các điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam được
quy định tập trung tại Luật Đầu tư năm 2014 và Nghị định số 118/2015/NĐ-CP quy
định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật đầu tư. Theo đó, các nhà nhà
đầu tư nước ngoài muốn thực hiện một dự án đầu tư tại Việt Nam hiện nay, thì tùy
từng ngành, nghề đầu tư kinh doanh nhất định (gọi là ngành, nghề đầu tư kinh doanh
có điều kiện), có thể phải đáp ứng một hay một số các điều kiện đầu tư sau đây [2]:
- Điều kiện về tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài trong tổ chức
kinh tế: Điều kiện này buộc nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện một dự án đầu tư trực
tiếp tại Việt Nam dưới hình thức thành lập một tổ chức kinh tế thì chỉ được/hoặc phải
sở hữu một tỷ lệ vốn điều lệ nhất định trong tổ chức kinh tế đó. Ví dụ: theo quy định
tại Nghị định số 92/2016/NĐ-CP quy định về các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện
trong lĩnh vực hàng không dân dụng, điều kiện để thành lập một doanh nghiệp kinh
doanh vận tải hàng không có vốn đầu tư nước ngoài là có tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư
nước ngoài không quá 30% vốn điều lệ [3].
- Điều kiện về hình thức đầu tư: Điều kiện này buộc nhà đầu tư nước ngoài khi
đầu tư, kinh doanh những ngành, nghề đầu tư có điều kiện về hình thức đầu tư thì chỉ
được lựa chọn những hình thức đầu tư nhất định để thực hiện dự án đầu tư của mình.
Ví dụ: Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012) quy định nhà đầu tư nước
ngoài chỉ được thực hiện kinh doanh dịch vụ pháp lý ở Việt Nam dưới các hình thức:
thành lập chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài, công ty luật trách
nhiệm hữu hạn 100% vốn đầu tư nước ngoài, công ty luật trách nhiệm hữu hạn dưới
hình thức liên doanh, công ty luật hợp danh giữa tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài
và công ty luật hợp danh Việt Nam [4].
- Điều kiện về phạm vi hoạt động đầu tư: Điều kiện này thông thường đặt ra
những hạn chế về phạm vi hoạt động đầu tư cho nhà nhà đầu tư nước ngoài so với
nhà đầu tư trong nước khi đầu tư trong cùng một ngành, nghề, lĩnh vực. Ví dụ: Theo
Điều 11 của Luật kinh doanh bất động sản năm 2014, cá nhân và tổ chức trong nước
được thực hiện 9 hoạt động kinh doanh bất động sản, nhưng doanh nghiệp có vốn đầu
tư nước ngoài chỉ được thực hiện 4 hoạt động kinh doanh bất động sản trong số đó
gồm: Thuê nhà, công trình xây dựng để cho thuê lại; Đối với đất được Nhà nước cho
thuê thì được đầu tư xây dựng nhà ở để cho thuê; đầu tư xây dựng nhà, công trình xây
65
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
dựng không phải là nhà ở để bán, cho thuê, cho thuê mua; Nhận chuyển nhượng toàn
bộ hoặc một phần dự án bất động sản của chủ đầu tư để xây dựng nhà, công trình xây
dựng để bán, cho thuê, cho thuê mua; Đối với đất được Nhà nước giao thì được đầu tư
xây dựng nhà ở để bán, cho thuê, cho thuê mua [5].
- Điều kiện về đối tác Việt Nam tham gia thực hiện hoạt động đầu tư: Điều kiện
này đặt ra giới hạn cho nhà đầu tư nước ngoài về khả năng lựa chọn đối tác Việt Nam
tham gia thực hiện hoạt động đầu tư. Thường phía đối tác Việt Nam phải là tổ chức
được phép hay có chức năng kinh doanh ngành, nghề đó.
Ví dụ: Theo Luật Điện ảnh năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), nhà đầu tư
nước ngoài chỉ được thực hiện dự án đầu tư sản xuất phim ở Việt Nam thông qua hình
thức liên doanh hoặc hợp đồng hợp tác kinh doanh với đối tác Việt Nam có chức năng
sản xuất phim [6]. Hay theo Luật Viễn thông năm 2009 thì nhà đầu tư nước ngoài
được thực hiện dự án đầu tư cung cấp dịch vụ viễn thông có hạ tầng mạng với đối tác
Việt Nam phải là doanh nghiệp viễn thông đã được cấp giấy phép thiết lập mạng viễn
thông tại Việt Nam [7].
- Điều kiện khác theo quy định tại các luật, pháp lệnh, nghị định và điều ước
quốc tế về đầu tư: Các điều kiện khác có thể là điều kiện về vốn pháp định, chứng chỉ
hành nghề, giấy phép… Ví dụ: Theo quy định tại Luật Phá sản năm 2014, nhà đầu tư
nước ngoài được hành nghề quản lý, thanh lý tài sản tại Việt Nam với điều kiện là luật
sư nước ngoài đã được cấp Giấy phép hành nghề luật sư tại Việt Nam theo quy định
của pháp luật về luật sư hoặc kiểm toán viên theo quy định của pháp luật về kiểm toán
và phải được cấp Chứng chỉ hành nghề quản tài viên [8].
Để bước đầu minh bạch hóa các điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài,
Chính phủ Việt Nam đã giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì việc rà soát, tập hợp
các điều kiện đầu tư thành một danh mục công khai. Trên cơ sở rà soát các quy định
của pháp Luật Đầu tư Việt Nam và các cam kết của Việt Nam trong WTO, FTAs mà
Việt Nam đã ký kết, phê chuẩn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã xây dựng một Danh mục
điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài gồm 18 ngành với tất cả 113 phân
ngành đầu tư có điều kiện. Các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam có thể dễ dàng tra
cứu những ngành, nghề đầu tư có điều kiện và các điều kiện đầu tư cụ thể mà mình
phải đáp ứng khi đầu tư các ngành, nghề đó trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư
nước ngoài (https://dautunuocngoai.gov.vn/fdi).
66
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
3. ĐIỀU KIỆN ĐẦU TƯ ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG
CÁC CAM KẾT CỦA VIỆT NAM TẠI CPTPP
Trong văn kiện chính thức của CPTPP được công bố ngày 21 tháng 2 năm 2018,
11 quốc gia thành viên đã có những cam kết về đầu tư, thương mại dịch vụ thể hiện
tập trung trong các chương như: Chương 9 - Đầu tư; Chương 10 - Thương mại dịch
vụ xuyên biên giới; Chương 11 - Dịch vụ tài chính; Chương 13 - Viễn thông. Ngoài
ra, mỗi quốc gia còn có những cam kết riêng của mình trong các Biểu cam kết trong
phần phụ lục của Văn kiện.
Liên quan đến điều kiện đầu tư đối với các nhà đầu tư nước ngoài, Việt Nam và
các quốc gia thành viên đã thống nhất hai nguyên tắc cơ bản: nguyên tắc đối xử quốc
gia (NT) và nguyên tắc tối huệ quốc (MFN). Đây là những quy chế pháp lý quan trọng
trong thương mại mại quốc tế hiện đại, được coi là một trong những nguyên tắc nền
tảng của quan hệ thương mại đa phương của Tổ chức Thương mại Thế giới - WTO).
Nguyên tắc đối xử quốc gia trong CPTPP có nội hàm tương tự như trong WTO, tức
là đòi hỏi các quốc gia thành viên CPTPP không được dành cho nhà đầu tư của quốc
gia thành viên khác sự đối xử kém thuận lợi hơn sự đối xử dành cho nhà đầu tư trong
nước trong điều kiện tương tự. Còn so với WTO, nguyên tắc tối huệ quốc của CPTPP
được nới rộng hơn khi đòi hỏi các quốc gia thành viên không được dành cho nhà đầu
tư của quốc gia thành viên khác sự đối xử kém thuận lợi hơn sự đối xử dành cho nhà
đầu tư của các quốc gia thành viên còn lại hoặc của bất kỳ một quốc gia nào khác
không thuộc CPTPP (non-CPTPP) trong điều kiện tương tự.
Điều này có nghĩa là kể từ khi CPTPP có hiệu lực, tất cả các điều kiện đầu tư,
kinh doanh mà mỗi quốc gia thành viên quy định đối với các nhà đầu tư nước ngoài
sẽ không còn hiệu lực đối với các nhà đầu tư thuộc các quốc gia thành viên khác trong
CPTPP, trừ các trường hợp được các quốc gia thành viên bảo lưu.
CPTPP còn là một Hiệp định thương mại tự do có tiêu chuẩn cao khi quy định
nguyên tắc minh bạch và công khai thông tin. Với nguyên tắc này, CPTPP đòi hỏi mỗi
nước thành viên phải có cơ chế minh bạch, công khai hóa các quy định của nước mình
liên quan đến quyền tự do kinh doanh, đầu tư của nhà đầu tư như thông báo bằng văn
bản về chính sách, pháp luật đến các nước thành viên, đăng tải các quy định về điều
kiện, thủ tục đầu tư, kinh doanh lên trang mạng. Thậm chí khi sửa đổi, bổ sung các quy
định, mỗi nước thành viên phải có cơ chế để người quan tâm và các bên khác được
67
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
tiếp cận và góp ý những quy định đề xuất, sửa đổi đó. Mỗi nước thành viên phải có cơ
chế phản hồi, giải đáp các thắc mắc của những người quan tâm về những quy định liên
quan đến những vấn đề chịu sự điều chỉnh của Hiệp định… Trong quá trình giải quyết
thủ tục hành chính như cấp phép, khi cơ quan có thẩm quyền của một nước thành viên
từ chối đơn xin cấp phép của một nhà đầu tư thuộc một nước thành viên khác thì theo
yêu cầu của người nộp đơn, bên từ chối phải trả lời lý do từ chối trong một khoảng
thời gian hợp lý sau khi nhận được yêu cầu [9].
Đối với hoạt động cung cấp dịch vụ xuyên biên giới (không bao gồm dịch vụ tài
chính), như dịch vụ sửa chữa và bảo dưỡng máy bay, dịch vụ hệ thống đặt giữ chỗ
bằng máy tính trong vận tải hàng không, dịch vụ bay đặc biệt, dịch vụ vận hành sân
bay, dịch vụ khai thác mặt đất, dịch vụ chuyển phát nhanh, các dịch vụ chuyên môn
như kiến trúc, pháp lý…, chương 10 của Hiệp định về “Thương mại dịch vụ xuyên
biên giới” đưa ra các cam kết xóa bỏ 5 loại hạn chế nhằm cản trở việc tiếp cận thị
trường của các nhà đầu tư, đó là: hạn chế số lượng nhà cung cấp dịch vụ; hạn chế tổng
trị giá các giao dịch hoặc tài sản; hạn chế tổng số các hoạt động dịch vụ; hạn chế số
lượng lao động được tuyển dụng; hạn chế hình thức thành lập doanh nghiệp. Các bên
không được đặt ra các thủ tục, điều kiện cấp phép, ví dụ: phải xuất khẩu một lượng
hàng nhất định, phải đạt tỷ lệ nội địa hóa nhất định… làm rào cản hoạt động thương
mại dịch vụ. Các bên cũng không được yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải thành lập
văn phòng đại diện hay hình thức hiện diện thương mại nào đó thì mới được cung cấp
dịch vụ.
Riêng đối với dịch vụ tài chính (gồm tất cả dịch vụ bảo hiểm, các dịch vụ liên
quan đến bảo hiểm, tất cả dịch vụ ngân hàng, các dịch vụ tài chính khác), vì là một lĩnh
vực nhạy cảm nên bên cạnh những nguyên tắc chung như nguyên tắc đối xử quốc gia,
đối xử tối huệ quốc và nguyên tắc công khai, minh bạch, tại chương 11 của CPTPP
đưa ra quy định “Một Bên có thể xác định hình thức thể chế và pháp lý mà qua đó dịch
vụ tài chính mới có thể được cung cấp và có thể yêu cầu cấp phép để cung cấp dịch
vụ. Nếu một Bên yêu cầu một tổ chức tài chính phải xin giấy phép cung cấp một dịch
vụ tài chính mới, Bên đó sẽ quyết định trong một khoảng thời gian hợp lý về việc cấp
phép và có thể từ chối việc cấp phép chỉ vì các lý do thận trọng” [9]. Điều này cho thấy
độ mở cửa đối với lĩnh vực tài chính trong CPTPP hẹp hơn so với các lĩnh vực khác.
Ngoài những cam kết chung nêu trên, Việt Nam đã có những cam kết riêng về
đầu tư trong nhiều ngành, nghề, lĩnh vực đầu tư trong các Biểu cam kết của mình. Các
68
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
cam kết của Việt Nam chủ yếu thể hiện dưới các điều kiện về hình thức đầu tư, tỷ lệ sở
hữu của nhà đầu tư nước ngoài và phạm vi hoạt động đầu tư… dành cho các nhà đầu
tư đến từ các nước thành viên CPTPP. Cụ thể như sau [10]:
- Dịch vụ pháp lý: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch
vụ tại Việt Nam dưới những hình thức tổ chức nhất định và bị hạn chế phạm vi hoạt
động. Cụ thể, nhà đầu tư nước ngoài chỉ được cung cấp dịch vụ pháp lý tại Việt Nam
dưới hình thức thành lập chi nhánh của Tổ chức luật sư nước ngoài, công ty luật trách
nhiệm hữu hạn 100% vốn đầu tư nước ngoài, công ty luật trách nhiệm hữu hạn dưới
hình thức liên doanh với doanh nghiệp Việt Nam, công ty luật hợp danh giữa tổ chức
luật sư nước ngoài và công ty luật hợp danh Việt Nam. Các hình thức tổ chức đầu tư
trên bị hạn chế phạm vi hoạt động so với các tổ chức tư vấn pháp lý không có vốn
đầu tư nước ngoài, cụ thể là không được phép tiến hành các hoạt động như: tham
gia tố tụng với tư cách người bào chữa hay đại diện cho khách hàng trước Tòa án
Việt Nam; cung cấp dịch vụ giấy tờ pháp lý và công chứng liên quan đến pháp luật
Việt Nam. Luật sư nước ngoài hành nghề ở Việt Nam không được tư vấn về luật Việt
Nam, trừ khi họ tốt nghiệp Đại học Luật của Việt Nam và đáp ứng các yêu cầu của
luật sư Việt Nam, không được bào chữa hay đại diện cho khách hàng của mình trước
Tòa án Việt Nam.
- Dịch vụ kiểm toán: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch
vụ ở Việt Nam nếu đáp ứng yêu cầu về hiện diện thương mại tại Việt Nam.
- Dịch vụ thú y: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ
này ở Việt Nam với tư cách cá nhân, không được thành lập tổ chức kinh tế.
- Dịch vụ bán lẻ: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được đầu tư kinh
doanh ở Việt Nam nếu được cấp giấy phép trên cơ sở kiểm tra nhu cầu kinh tế. Điều
kiện này hết hiệu lực sau 5 năm, kể từ ngày CPTPP có hiệu lực.
- Dịch vụ liên quan đến nông nghiệp, săn bắn và lâm nghiệp: Việt Nam cam kết
nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ thông qua các hình thức: hợp đồng hợp
tác kinh doanh, liên doanh hoặc mua cổ phần của một doanh nghiệp Việt Nam. Trong
trường hợp liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, vốn góp của
bên nước ngoài không được vượt quá 51%.
- Dịch vụ viễn thông: Đối với các dịch vụ không có hạ tầng mạng, Việt Nam
cam kết nhà đầu tư nước ngoài chỉ được cung cấp các dịch vụ thông qua liên doanh
69
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, với phần vốn góp của bên nước ngoài
không vượt quá 65%, hoặc 70% trong trường hợp mạng ảo riêng. Sau không quá 5
năm kể từ khi Hiệp định CPTPP có hiệu lực, Việt Nam sẽ xóa bỏ các hạn chế về tỷ lệ
góp vốn của nước ngoài và yêu cầu liên doanh.
Đối với các dịch vụ có hạ tầng mạng là dịch vụ cơ bản thì nhà đầu tư nước ngoài
chỉ được cung cấp các dịch vụ thông qua liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh
nghiệp Việt Nam đã được cấp phép, với phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt
quá 49%; còn đối với dịch vụ giá trị gia tăng thì phần vốn góp của bên nước ngoài
không vượt quá 51%. Sau không quá 5 năm kể từ khi Hiệp định CPTPP có hiệu lực,
Việt Nam sẽ nâng hạn chế vốn góp của nước ngoài lên 65%.
- Dịch vụ sản xuất phim, phát hành phim và chiếu phim: Việt Nam cam kết nhà
đầu tư nước ngoài được cung cấp các dịch vụ này thông qua hợp đồng hợp tác kinh
doanh hoặc liên doanh với đối tác Việt Nam được phép cung cấp các dịch vụ, hoặc
mua cổ phần doanh nghiệp Việt Nam được phép cung cấp các dịch vụ này. Trong
trường hợp liên doanh hoặc mua cổ phần, vốn góp của bên nước ngoài không được
vượt quá 51%.
- Dịch vụ giải trí gồm nhà hát, nhạc sống và xiếc:Việt Nam cam kết nhà đầu tư
nước ngoài được cung cấp dịch vụ này thông qua liên doanh hoặc mua cổ phần của
doanh nghiệp Việt Nam với phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%.
Ba năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, được phép thành lập liên doanh hoặc mua cổ
phần của doanh nghiệp Việt Nam với phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt
quá 51%.
- Dịch vụ kinh doanh trò chơi điện tử: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài
được cung cấp dịch vụ thông qua hợp đồng hợp tác kinh doanh hoặc liên doanh với
đối tác Việt Nam được cấp phép cung cấp dịch vụ hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp
Việt Nam được cấp phép cung cấp dịch vụ. Trong trường hợp liên doanh hoặc mua cổ
phần, vốn góp của bên nước ngoài không được vượt quá 49%. Sau không quá 02 năm
kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, Việt Nam sẽ cho phép đầu tư nước ngoài với tỷ lệ 51%
trong dịch vụ trò chơi điện tử cung cấp qua mạng internet. Sau 05 năm kể từ khi Hiệp
định có hiệu lực, Việt Nam sẽ bỏ hạn chế về tỷ lệ vốn góp của bên nước ngoài đối với
các nhà cung cấp dịch vụ này.
- Dịch vụ vận tải hàng hóa, hành khách bằng đường biển: Việt Nam cam kết
70
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ vận tải hành khách và vận tải hàng hóa
bằng đội tàu treo cờ Việt Nam thông qua liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh
nghiệp Việt Nam, với phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%. Ngoài
ra, thuyền viên nước ngoài làm việc trên tàu không được vượt quá 1/3 tổng số thuyền
viên. Thuyền trưởng hoặc thuyền phó thứ nhất phải là công dân Việt Nam.
- Dịch vụ xếp dỡ công ten nơ, ngoại trừ dịch vụ cung cấp ở các sân bay: Việt Nam
cam kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ thông qua liên doanh hoặc mua
cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, với phần vốn góp của bên nước ngoài không
vượt quá 50%.
- Dịch vụ đại lý tàu biển: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp
dịch vụ thông qua liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, với phần
vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%.
- Dịch vụ vận tải hành khách, hàng hóa bằng đường thủy nội địa: Việt Nam cam
kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ vận tải thủy nội địa thông qua liên
doanh với đối tác Việt Nam hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, với phần
vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%.
- Dịch vụ vận tải hành khách, hàng hóa bằng đường sắt: Việt Nam cam kết nhà
đầu tư nước ngoài không được cung cấp dịch vụ vận tải hàng khách bằng đường sắt tại
Việt Nam. Để cung cấp dịch vụ vận tải hàng hóa đường sắt thì nhà đầu tư nước ngoài
được cung cấp thông qua một liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt
Nam, với phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%.
- Dịch vụ vận tải hành khách, hàng hóa bằng đường bộ: Việt Nam cam kết nhà
đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ ở Việt Nam thông qua hợp đồng hợp tác kinh
doanh, liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, với phần vốn góp
của bên nước ngoài không vượt quá 49%. Trong trường hợp vận tải hàng hóa đường
bộ, tùy thuộc vào nhu cầu của thị trường, hạn chế về tỷ lệ vốn góp của bên nước ngoài
có thể được nâng lên nhưng không vượt quá 51%. 100% lái xe trong liên doanh phải
là công dân Việt Nam.
- Công nghiệp chế tạo máy bay, chế tạo thiết bị chạy trên đường xe lửa, thiết bị
thay thế, toa tàu và xe ô tô chở khách: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được
hoạt động chế tạo thiết bị chạy trên đường xe lửa, thiết bị thay thế, toa tàu và xe ô tô
chở khách bằng hình thức liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam,
71
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
với phần vốn góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%.
- Phát triển năng lượng điện: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài không
được sở hữu hay vận hành hệ thống trang thiết bị truyền tải điện ở Việt Nam. EVN
(Tổng Công ty Điện lực Việt Nam) hiện là đơn vị duy nhất được giao sở hữu và vận
hành hệ thống trang thiết bị truyền tải điện ở Việt Nam.
- Dịch vụ liên quan đến phân phối năng lượng: Việt Nam cam kết nhà đầu tư
nước ngoài không được phép cung cấp dịch vụ liên quan đến phân phối năng lượng,
không được đầu tư nước ngoài vào các dịch vụ này tại Việt Nam.
- Dịch vụ tài chính do các tổ chức phi tài chính cung cấp, ngoại trừ việc cung cấp
và chuyển giao các thông tin tài chính và dịch vụ tư vấn tài chính: Việt Nam được duy
trì tất cả những điều kiện hiện có đối với nhà đầu tư nước ngoài cung cấp dịch vụ này
ở Việt Nam.
- Sản xuất các sản phẩm thuốc lá, bao gồm cả xì gà và thuốc lá điếu: Việt Nam
cam kết nhà đầu tư nước ngoài được đầu tư tại Việt Nam thông qua liên doanh hoặc
mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam với tỷ lệ vốn của bên nước ngoài không vượt
quá 49%.
- Lĩnh vực khai khoáng: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được thực hiện
dự án đầu tư nếu được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam chấp thuận khi thấy dự
án mang lại lợi ích ròng cho Việt Nam.
- Lĩnh vực dầu khí: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài chỉ được thực hiện
các hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí ở Việt Nam thông qua hợp đồng với Tập
đoàn dầu khí Việt Nam. Đối với hoạt động cung cấp dịch vụ vận hành bay cho các
hoạt động dầu khí thì nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ thông qua các hợp
đồng liên doanh với công ty của Việt Nam.
- Dịch vụ định giá tài sản: Việt Nam cam kết nhà đầu tư là cá nhân nước ngoài
không được cung cấp dịch vụ định giá tài sản tại Việt Nam. Tổ chức nước ngoài được
cung cấp dịch vụ này tại Việt Nam trong trường hợp họ là tổ chức được thành lập,
hoạt động cung cấp dịch vụ định giá hợp pháp tại nước sở tại, và phải thông qua hình
thức công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, công ty cổ phần với doanh
nghiệp Việt Nam.
- Lĩnh vực kinh doanh bất động sản: Việt Nam bảo lưu những hạn chế về quyền
72
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
của các chủ thể nước ngoài so với các chủ thể Việt Nam. Các doanh nghiệp đầu tư
nước ngoài chỉ được thực hiện một số hoạt động kinh doanh bất động sản nhất định
theo Luật kinh doanh bất động sản...
- Dịch vụ hệ thống an ninh: Việt Nam cam kết nhà đầu tư nước ngoài được kinh
doanh dịch vụ thông qua hình thức thành lập doanh nghiệp liên doanh hoặc mua cổ
phần của một doanh nghiệp Việt Nam với phần vốn góp của bên nước ngoài không
vượt quá 49%. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không được cung cấp dịch vụ
hệ thống an ninh trừ khi họ là doanh nghiệp có chuyên môn trong lĩnh vực kinh doanh
dịch vụ hệ thống an ninh, có tổng vốn và tài sản ít nhất là 500.000 USD, và đã hoạt
động ít nhất 5 năm liền, không vi phạm pháp luật của nước sở tại cũng như các nước
liên quan. Nhà đầu tư là cá nhân nước ngoài không được phép cung cấp dịch vụ hệ
thống an ninh tại Việt Nam.
- Dịch vụ vận tải hàng không, bao gồm hàng không quốc tế và nội địa: Việt Nam
cam kết nhà đầu tư nước ngoài được thực hiện dịch vụ tại Việt Nam thông qua việc
góp vốn, mua cổ phần với điều kiện tổng vốn góp hoặc cổ phần nắm giữ của nước
ngoài bị hạn chế ở mức dưới 30% tổng số vốn điều lệ hoặc cổ phần của một hãng
hàng không Việt Nam. Một cá nhân Việt Nam hoặc pháp nhân Việt Nam không phải là
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải nắm giữ phần vốn điều lệ hoặc cổ phần
lớn nhất trong hãng hàng không đó. Ít nhất 2/3 tổng số thành viên Ban Điều hành của
hãng hàng không có vốn đầu tư nước ngoài phải là người Việt Nam. Tổng giám đốc
(hoặc Giám đốc) và đại diện hợp pháp của hãng hàng không có vốn đầu tư nước ngoài
thành lập ở Việt Nam phải là người Việt Nam.
- Dịch vụ giáo dục: Đối với giáo dục tiểu học và trung học, Việt Nam cam kết nhà
đầu tư nước ngoài được cung cấp các dịch vụ tại Việt Nam thông qua hình thức: (i)
Cơ sở giáo dục mầm non thực hiện chương trình giáo dục theo chương trình của nước
ngoài, dành cho trẻ em là người nước ngoài; (ii) Cơ sở giáo dục phổ thông thực hiện
chương trình giáo dục theo chương trình của nước ngoài, cấp văn bằng của nước ngoài,
dành cho học sinh là người nước ngoài và một bộ phận học sinh Việt Nam có nhu cầu.
Cơ sở giáo dục phổ thông được phép tiếp nhận học sinh Việt Nam, nhưng số học sinh
Việt Nam ở trường tiểu học và trung học cơ sở không quá 10% tổng số học sinh của
trường, ở trường trung học phổ thông không quá 20% tổng số học sinh của trường.
Đối với dịch vụ giáo dục bậc cao, giáo dục người lớn và các dịch vụ giáo dục
khác: Nhà đầu tư nước ngoài không được cung cấp dịch vụ giáo dục trong các môn
73
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
học: an ninh, quốc phòng, chính trị, tôn giáo, văn hóa Việt Nam và các môn học khác
cần thiết để bảo vệ đạo đức xã hội Việt Nam. Hạn chế này không ngăn cản việc cung
cấp dịch vụ giáo dục trong các môn học mà Việt Nam đã cam kết trong các hiệp định
thương mại khác.
Trên đây là những cam kết của Việt Nam về đầu tư, thương mại dịch vụ có liên
quan đến điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài trong CPTPP. Tuy nhiên, cần
lưu ý về sự khác biệt về quy tắc cam kết trong CPTPP với quy tắc cam kết trong WTO
và các FTA mà Việt Nam đã tham gia. Trong những WTO và các FTA trước đây, Việt
Nam cam kết mở cửa dịch vụ, đầu tư ít, quy tắc là lĩnh vực nào mở cửa thì đưa vào
biểu cam kết, còn nếu không đưa vào biểu cam kết nghĩa là không mở cửa. Còn đối
với CPTPP thì áp dụng quy tắc ngược lại: lĩnh vực nào không mở cửa (bảo lưu) thì
phải đưa vào biểu cam kết, còn nếu không đưa vào biểu cam kết có nghĩa là mở cửa.
Điều này có nghĩa là, những cam kết trên của Việt Nam trong CPTPP chính là những
hạn chế của Việt Nam đối với nhà đầu tư nước ngoài, còn đối với những ngành, lĩnh
vực mà Việt Nam không có cam kết thì Việt Nam thực hiện việc mở cửa hoàn toàn,
việc đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam không chịu bất cứ những điều
kiện đầu tư ràng buộc, hạn chế nào. Bên cạnh đó, CPTPP còn áp dụng cơ chế Ratchet
“chỉ tiến không lùi” trong cam kết, nghĩa là đến một lúc nào đó nếu Việt Nam mở cửa
một lĩnh vực hiện chưa mở cửa, dù sau này thấy có sự không phù hợp thì cũng không
được đóng lại, và nếu có thay đổi cam kết thì chỉ được thay đổi theo hướng thuận lợi
hơn cho nhà đầu tư.
4. MỘT SỐ ĐÁNH GIÁ
Từ việc nghiên cứu các quy định hiện hành của Việt Nam về điều kiện đầu tư
đối với nhà đầu tư nước ngoài và tìm hiểu các cam kết về đầu tư của Việt Nam trong
CPTPP, tác giả xin đưa ra một số đánh giá sau đây:
Thứ nhất, có sự tương thích nhất định giữa pháp luật Việt Nam hiện hành với các
cam kết của Việt Nam trong CPTP về điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài.
Thậm chí đối với một số ngành, nghề, lĩnh vực đầu tư nhất định, các cam kết của Việt
Nam trong CPTPP còn ở mức độ chặt chẽ hơn so với quy định của pháp luật trong
nước. Ví dụ, đối với ngành dịch vụ thú y, pháp luật Việt Nam hiện hành không có quy
định về điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài, nhưng cam kết trong CPTPP lại chỉ
cho phép nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ với tư cách cá nhân, không
74
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
được thành lập tổ chức kinh tế. Hay đối với dịch vụ liên quan đến nông nghiệp, săn
bắn và lâm nghiệp, cam kết trong CPTPP đưa ra các điều kiện về hình thức đầu tư, tỷ
lệ sở hữu vốn điều lệ đối với nhà đầu tư nước ngoài, nhưng pháp luật Việt Nam không
quy định điều kiện nào. Đối với dịch vụ kinh doanh trò chơi điện tử, Việt Nam đưa ra
3 điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài trong CPTPP là hình thức đầu tư, đối tác Việt
Nam, tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ, nhưng pháp luật Việt Nam không quy định điều kiện
đối với nhà đầu tư nước ngoài. Đối với dịch vụ vận tải hành khách, hàng hóa bằng
đường bộ, pháp luật Việt Nam cũng không đặt ra điều kiện đối với nhà đầu tư nước
ngoài, nhưng Việt Nam lại có những cam kết về hình thức đầu tư, tỷ lệ sở hữu vốn
điều lệ trong CPTPP.
Sở dĩ có sự tương thích nhất định giữa pháp luật Việt Nam với các cam kết tại
AEC và CPTPP vì ngay từ khi bắt đầu đám phán để gia nhập WTO, chúng ta đã từng
bước tiến hành việc cải cách hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh, doanh nghiệp
để phù hợp với những cam kết gia nhập WTO và những cam kết quốc tế khác, thể
hiện trong việc xây dựng và ban hành Luật Đầu tư năm 2005 và Luật Doanh nghiệp
năm 2005, hiện nay là Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật Đầu tư năm 2014. Để
thực hiện các cam kết trong WTO, Việt Nam đã từng bước thực hiện việc hoàn thiện
môi trường pháp lý cho hoạt động đầu tư theo các chuẩn đầu tư trong WTO, nên các
nguyên tắc cơ bản về đầu tư của WTO về cơ bản đều đã được Việt Nam nội luật hóa
trong pháp Luật Đầu tư của mình thời gian qua.
Bên cạnh đó, quá trình Việt Nam xây dựng Luật Đầu tư năm 2014 cũng là quá
trình Việt Nam đàm phán Hiệp định TPP - tiền thân của CPTPP ngày nay. Cơ quan
chịu trách nhiệm đàm phán, về đầu tư trong các hiệp định này là Bộ Kế hoạch và Đầu
tư, và đây cũng đồng thời, là cơ quan chủ trì soạn thảo Luật Đầu tư năm 2014. Vì vậy,
các cam kết trong trong CPTPP không hoàn toàn xa lạ với các nhà soạn thảo luật Việt
Nam. Các cơ quan này cũng đã có sự dự liệu trước và đưa vào Luật đầu tư các nguyên
tắc nằm trong phương án đàm phán mà Việt Nam sẽ chấp nhận.
Chính vì vậy, giữa các cam kết của Việt Nam trong CPTPP với pháp Luật Đầu tư
Việt Nam hiện hành đã có sự tương thích, phù hợp nhất định. Nên để thực thi các cam
kết về đầu tư trong CPTPP, Việt Nam không buộc phải sửa đổi pháp luật đầu tư, kinh
doanh trong nước. Tuy vậy, có nhiều vấn đề Việt Nam cần lưu ý để thực thi có hiệu
quả các cam kết của mình.
Thứ hai, so với các cam kết đã có trong WTO và các Hiệp định tự do thương mại
75
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
mà Việt Nam đã ký kết, nhiều cam kết của Việt Nam trong CPTPP còn có độ mở hơn,
tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư. Cụ thể, WTO chỉ cam kết chỉ mở cửa thị
trường dịch vụ, còn trong CPTPP, các cam kết của Việt Nam còn mở rộng sang cả hoạt
động chế tạo như khai thác khoáng sản, thăm dò và khai thác dầu khí, truyền tải điện.
Trong lĩnh vực dịch vụ, các cam kết của Việt Nam về dịch vụ tư vấn pháp lý, dịch vụ
quảng cáo, phân phối, viễn thông, môi trường, giải trí, trò chơi điện tử qua mạng, dịch
vụ thông quan và một số hoạt động logistic… trong CPTPP cũng có mức độ tiến xa
hơn so với các cam kết trong WTO. Ví dụ: trong lĩnh vực quảng cáo, cam kết trong
WTO chỉ cho nhà đầu tư nước ngoài đầu tư theo hình thức liên doanh hoặc hợp đồng
hợp tác kinh doanh; còn cam kết trong CPTPP là cho nhà đầu tư nước ngoài thành lập
công ty 100% vốn đầu tư nước ngoài. Điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài kinh
doanh dịch vụ giải trí trong cam kết của WTO là sở hữu không quá 49% vốn điều lệ
của doanh nghiệp liên doanh, còn trong CPTPP là 51%. Đối với dịch vụ trò chơi điện
tử qua mạng, quy định tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong WTO là không
quá 49% vốn điều lệ, còn tỷ lệ này trong cam kết CPTPP là 51% trong hai năm và lên
100% sau 5 năm Hiệp định có hiệu lực. Hay về dịch vụ thông quan và một số hoạt
động logistic, có những dịch vụ chúng ta chỉ cho nhà đầu tư nước ngoài sở hữu tối đa
50% vốn điều lệ trong cam kết của WTO, còn với CPTPP thì lĩnh vực này được mở
cửa tự do cho nhà đầu tư nước ngoài với tỷ lệ sở hữu này là 100%.
Có thể nói, các cam kết đầu tư trong CPTPP được đánh giá ở mức cao nhất, thuận
lợi nhất cho nhà đầu tư so với tất cả những gì cam kết trong các hiệp định thương mại
tự do hay hiệp định bảo hộ đầu tư song phương mà Việt Nam đã từng ký kết từ trước
cho tới nay. Các cam kết của CPTTP tạo thuận lợi cho các hoạt động đầu tư qua biên
giới, vì vậy thông qua CPTPP, Việt Nam có điều kiện thu hút vốn đầu tư từ các nước
thành viên khác, đặc biệt là từ các nước mà Việt Nam chưa từng ký kết hiệp định tự do
thương mại như Canada, Mexico. Mặt khác, tham gia CPTPP cũng là cơ hội để doanh
nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế lớn tìm kiếm thị trường đầu tư tại
các nước thành viên CPTPP.
5. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỀ THỰC THI CÁC CAM KẾT ĐẦU TƯ CỦA
VIỆT NAM TRONG CPTPP
Như đã phân tích ở trên, pháp Luật Đầu tư Việt Nam đã dần dần tiệm cận những
chuẩn mực về đầu tư quốc tế. Chính vì thế, trong thời gian trước mắt, để thực thi các
76
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
cam kết về đầu tư trong CPTPP, Việt Nam không buộc phải sửa đổi pháp luật đầu tư,
kinh doanh trong nước. Tuy vậy, có nhiều vấn đề Việt Nam cần lưu ý để thực thi có
hiệu quả các cam kết của mình trong CPTPP như sau:
Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và bản thân các nhà đầu tư, doanh nghiệp
trước hết cần nắm vững, hiểu rõ, hiểu đúng về các cam kết trong CPTPP. CPTTP tạo
thuận lợi cho hoạt động đầu tư qua biên giới, nên sẽ là cơ hội để Việt Nam thu hút vốn
đầu tư từ các nước thành viên khác, đồng thời cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt
Nam, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế lớn tìm kiếm, mở rộng thị trường đầu tư sang
các nước thành viên. Vì vậy, về phía cơ quan nhà nước cần nắm vững các cam kết để
tuyên truyền, phổ biến, tư vấn cho doanh nghiệp, hỗ trợ thông tin cho doanh nghiệp
khi cần. Đồng thời, việc hiểu rõ, hiểu đúng về các cam kết trong CPTPP sẽ giúp cơ
quan nhà nước tìm ra các xu hướng chính sách có lợi cho Việt Nam, hoạch định được
các chính sách phù hợp về lâu dài. Về phía doanh nghiệp cũng cần chủ động tìm hiểu
thông tin về CPTPP để nắm vững cam kết của Việt Nam và các thị trường đối tác, đặc
biệt là các thông tin về ưu đãi thuế quan và cam kết đầu tư của các quốc gia thành viên
để tận dụng các lợi ích mà CPTPP mang lại cho hoạt động xuất khẩu, đầu tư trong
nước cũng như nước ngoài.
Thứ hai, Chính phủ Việt Nam cần tiếp tục cải cách thể chế mạnh mẽ hơn nữa để
thực thi các cam kết về tính minh bạch và công khai thông tin trong CPTPP. Có thể
nói, CPTPP là một hiệp định tự do thương mại thế hệ mới với tiêu chuẩn cao về tính
minh bạch và công khai thông tin. CPTPP quy định mỗi nước thành viên phải có cơ
chế minh bạch, công khai hóa các quy định của nước mình liên quan đến quyền tự
do kinh doanh, đầu tư của nhà đầu tư. Đây vốn dĩ lại là điểm yếu của Việt Nam. Dù
trong những năm qua, chúng ta đã có nhiều nỗ lực trong cải cách thể chế gồm hoàn
thiện hệ thống pháp luật, bộ máy nhà nước, cơ chế thực thi chính sách nhằm cải thiện
môi trường kinh doanh nhưng những nỗ lực đó mới chỉ là bước đầu. Chúng ta vẫn cần
phải đi sâu vào cải cách thể chế để thật sự xây dựng được một hệ thống pháp luật hoàn
chỉnh, đồng bộ, xây dựng được bộ máy tổ chức thực thi pháp luật một cách chuyên
nghiệp và minh bạch, đáp ứng các yêu cầu hội nhập.
Thứ ba, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần nắm vững nguyên tắc Ratchet của
CPTPP khi thực thi hay ban hành các chính sách đầu tư mới. Nguyên tắc Ratchet trong
CPTPP - còn gọi là nguyên tắc “chỉ tiến không lùi” - chỉ cho phép quốc gia thành viên
điều chỉnh chính sách theo hướng thuận lợi hơn, tốt hơn cho doanh nghiệp. Ví dụ, hiện
77
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
nay chúng ta đang cam kết nhà đầu tư nước ngoài được cung cấp dịch vụ vận tải biển
thông qua liên doanh hoặc mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, với phần vốn
góp của bên nước ngoài không vượt quá 49%. Nếu đến một lúc nào đó, chúng ta điều
chỉnh tỷ lệ này lên 51% và sau này thấy rằng việc điều chỉnh đó tiềm ẩn nguy cơ, thách
thức với cơ quan quản lý nhà nước nên muốn điều chỉnh lại về mức 49% thì lưu ý rằng
với CPTPP, cơ chế Ratchet không cho phép chúng ta làm như vậy. Chúng ta không thể
điều chỉnh lại về 49% nữa mà chỉ có thể giữ nguyên mức 51% hoặc điều chỉnh tăng
lên theo hướng có lợi cho nhà đầu tư. Vì vậy, các nhà hoạch định chính sách cần nắm
vững nguyên tắc này để có những đánh giá kỹ càng trước khi điều chỉnh, thay đổi các
chính sách về đầu tư, thương mại cho phù hợp, để tránh tình trạng vi phạm các cam
kết quốc tế, làm giảm uy tín của quốc gia.
Thứ tư, dù hiện tại chúng ta chưa cần sửa đổi pháp Luật Đầu tư để thực hiện các
cam kết trong CPTPP, nhưng xét về lâu về dài, chúng ta cần rà soát, cập nhật, sửa đổi
các điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài để đảm bảo sự cạnh tranh quốc tế
về đầu tư, tăng khả năng thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.
Việc rà soát, hoàn thiện hệ thống điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài cần
theo tiêu chí là phải cập nhật xu hướng chính sách đầu tư quốc tế, xây dựng các điều
kiện đầu tư rõ ràng, minh bạch, thông thoáng, phù hợp với thực tế để vừa thu hút đầu
tư nước ngoài, vừa không bỏ lỡ những nguồn lực trong nước.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Báo Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, CPTPP có hiệu lực vào
nay/350816.vgp truy cập ngày 31/10/2018.
2. Chính phủ (2015), Nghị định số 118/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi
hành một số điều của Luật Đầu tư.
3. Chính phủ (2016), Nghị định số 92/2016/NĐ-CP quy định về các ngành, nghề kinh
doanh có điều kiện trong lĩnh vực hàng không dân dụng.
4. Quốc hội, Luật Luật sư năm 2006 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật
sư năm 2012.
5. Quốc hội (2014), Luật Kinh doanh bất động sản năm 2014
78
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
6. Quốc hội, Luật Điện ảnh năm 2006 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện
ảnh năm 2009.
7. Quốc hội (2009), Luật Viễn thông năm 2009.
8. Quốc hội (2014), Luật Phá sản năm 2014.
9. Hiệp định Đối tác toàn diện và chiến lược xuyên Thái Bình Dương (2018), Văn kiện:
chương Đầu tư.
10. Hiệp định Đối tác toàn diện và chiến lược xuyên Thái Bình Dương (2018), Văn kiện:
Phụ lục 1 Biểu cam kết của Việt Nam.
79
17 trang
10380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các cam kết của Việt Nam về điều kiện đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài tại CPTPP - Một số đánh giá và khuyến nghị", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_cam_ket_cua_viet_nam_ve_dieu_kien_dau_tu_doi_voi_nha_dau.pdf
