Bài giảng Luật hành chính 2 - Bài 2: Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam

LUẬT HIẾN PHÁP II

Giảng viên: ThS. Trần Ngọc Định

1

v1.0014107208

BÀI 2

QUỐC HỘI

NƯỚC CỘNG HÒA XHCN VIỆT NAM

Giảng viên: ThS. Trần Ngọc Định

2

v1.0014107208

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Trình bày được vị trí, tính chất, chức năng của

Quốc hội.

• Phân tích được và vận dụng được các quy định về

nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội.

• Phân tích được về cơ cấu tổ chức của Quốc hội.

• Phân tích được các hình thức hoạt động của

Quốc hội.

• Vận dụng được các kiến thức của vấn đề đã học

trong công tác và tìm hiểu về các vấn đề có liên quan

đến thực tiễn hoạt động của Quốc hội.

3

v1.0014107208

CÁC KIẾN THỨC CẦN CÓ

Sinh viên cần có các kiến thức cơ bản liên

quan đến môn học:

• Luật Hiến pháp I;

• Lý luận Nhà nước và Pháp luật;

• Lịch sử Nhà nước và Pháp luật.

4

v1.0014107208

HƯỚNG DẪN HỌC

• Đọc tài liệu tham khảo.

• Thảo luận với giáo viên và các sinh viên khác về

những vấn đề chưa nắm rõ.

• Trả lời các câu hỏi ôn tập ở cuối bài, các câu hỏi

trắc nghiệm.

• Đọc và tìm hiểu thêm về các vấn đề thực tiễn về tổ

chức và hoạt động của Quốc hội và các cơ quan nhà

nước khác.

• Đọc và tìm hiểu các vấn đề về sửa đổi Hiến pháp

năm 2013.

5

v1.0014107208

CẤU TRÚC NỘI DUNG

2.1

Vị trí, tính chất và chức năng của Quốc hội

Nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội

Cơ cấu tổ chức của Quốc hội

2.2

2.3

2.4

Hình thức hoạt động của Quốc hội

6

v1.0014107208

BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THEO HIẾN PHÁP HIỆN HÀNH

Kiểm

toán

nhà

TANDTC

Chánh án

TANDTC

Quốc hội

Chính phủ

VKSNDTC

HĐ

bầu cử

QG

Chủ

tịch

nước

Viện trưởng

VKSNDTC

UBTVQH

TTCP

nước

VKSND

cấp tỉnh

HĐND

UBND

TAND

cấp tỉnh

HĐND

UBND

TAND

VKSND

cấp huyện

Hiến

pháp

2013

Quan hệ trong hình thành hoặc

lãnh đạo

HĐND

cấp xã

UBND

cấp xã

Quan hệ giám sát

7

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI

• Vị trí của Quốc hội

Điều 69 – Hiến pháp năm 2013

 Quốc hội là:

. Cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân;

. Cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của Nước Cộng hòa XHCN

Việt Nam.

 Quốc hội thực hiện:

. Quyền lập hiến, quyền lập pháp;

. Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước;

. Giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.

• Tính chất của cơ quan đại biểu thể hiện:

 Vị trí cơ quan;

 Con đường hình thành;

 Cơ cấu thành phần mang tính đại diện rộng rãi cho dân cư, lãnh thổ…

 Quốc hội thực hiện nhiệm vụ quyền hạn do nhân dân uỷ quyền và được sự tín

nhiệm của nhân dân;

 Quốc hội chịu trách nhiệm trước nhân dân.

8

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• Cơ cấu đại biểu quốc hội khóa XIII (2011 - 2016):

 Bầu cử ngày 22-5-2011;

 Tỉ lệ cử tri bỏ phiếu: 99,51%;

 Tổng số đại biểu Quốc hội: 500;

 Cơ cấu thành phần của Quốc hội như sau:

Thành phần Quốc hội

Số đại biểu (tỷ lệ)

Phụ nữ

122 (24,4%)

61 (12,2%)

263 (52,6%)

228 (45,6%)

04 (0,8%)

Đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi)

Đại biểu có trình độ đại học

Đại biểu có trình độ trên đại học

Đại biểu tự ứng cử

Đại biểu chuyên trách trung ương

Đại biểu chuyên trách địa phương

Đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu

Ngoài Đảng

91 (18,2%)

63 (12,6%)

333 (66,6%)

42 (8,4%)

Dân tộc thiểu số

78 (15,6%)

06 (1,2%)

Tôn giáo

9

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

Tính chất cơ quan quyền lực nhà nước thể hiện

Tính chịu

trách nhiệm

trước

Nguồn gốc

của

Chức năng

Con đường

của

hình thành

quyền lực

Quốc hội

nhân dân

Lập hiến và lập pháp.

Chức năng của

Quốc hội

Quyết định những vấn đề cơ bản của đất nước.

Thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ

hoạt động của Nhà nước.

10

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh

• Chức năng lập pháp:

 Chủ thể thực hiện: Quốc hội

là chủ thể duy nhất;

Chuẩn bị dự thảo/dự án luật

• Thành lập ban soạn thảo;

 Chương trình xây dựng luật,

pháp lệnh;

• Xây dựng dự thảo, lấy ý kiến cơ quan,

tổ chức, cá nhân…;

 Thủ tục lập pháp;

 Người có quyền trình dự

án luật;

• Hoàn thành dự thảo.

 Thủ tục thảo luận và

Thẩm tra của các Ủy ban của Quốc hội và

thảo luận tại Ủy ban thường vụ Quốc hội.

thông qua;

 Công bố luật;

• Quy trình lập pháp:

Trình Quốc hội

• Thảo luận, cho ý kiến;

• Biểu quyết thông qua.

Công bố luật

11

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• Chức năng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước:

 Quốc hội quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, nhiệm vụ

kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước, những nguyên tắc chủ yếu về

tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của

công dân.

 Thể hiện phân công và phối hợp, kiểm soát giữa lập pháp và hành pháp trong

quyết định các vấn đề quan trọng.

 Thể hiện cụ thể trong các nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội (Điều 70

Hiến pháp).

12

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• Quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước

13

v1.0014107208

2.1. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• Một số hoạt động giám sát cụ thể:

 Xem xét báo cáo công tác của các cơ quan nhà nước: Chính phủ, Chủ tịch

nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội,…

 Xem xét báo cáo của Ủy ban thường vụ Quốc hội về tình hình thi hành Hiến

pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội;

 Xem xét văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu trái với Hiến pháp, luật, nghị

quyết của Quốc hội;

 Xem xét việc trả lời chất vấn;

 Thành lập Uỷ ban lâm thời để điều tra về một vấn đề nhất định và xem xét báo

cáo kết quả điều tra của Uỷ ban;

 Thành lập Đoàn giám sát;

 Tiếp nhận và theo dõi việc giải quyết khiếu nại tố cáo, yêu cầu cung cấp thông

tin, yêu cầu sửa chữa, thay đổi các hoạt động trái pháp luật.

14

v1.0014107208

2.2. NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA QUỐC HỘI

Điều 70 Hiến pháp năm 2013:

• 1. Làm Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp; làm luật và sửa đổi luật;

• 2. Thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật và nghị quyết của

Quốc hội; xét báo cáo công tác của Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội,

Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Hội đồng bầu

cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước và cơ quan khác do Quốc hội thành lập;

• 3. Quyết định mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách, nhiệm vụ cơ bản phát triển kinh tế - xã

hội của đất nước;

• 4. Quyết định chính sách cơ bản về tài chính, tiền tệ quốc gia; quy định, sửa đổi

hoặc bãi bỏ các thứ thuế; quyết định phân chia các khoản thu và nhiệm vụ chi giữa

ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; quyết định mức giới hạn an toàn

nợ quốc gia, nợ công, nợ chính phủ; quyết định dự toán ngân sách nhà nước và

phân bổ ngân sách trung ương, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước;

• 5. Quyết định chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo của Nhà nước;

15

v1.0014107208

2.2. NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• 6. Quy định tổ chức và hoạt động của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, TAND,

VKSND, Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương

và cơ quan khác do Quốc hội thành lập;

• 7. Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm CTN, PCTN, CTQH, PCTQH, Ủy viên UBTVQH, Chủ

tịch Hội đồng dân tộc, Chủ nhiệm Ủy ban của Quốc hội, TTCP, Chánh án TANDTC,

Viện trưởng VKSNDTC, Chủ tịch HĐBCQG, Tổng Kiểm toán nhà nước, người đứng

đầu cơ quan khác do Quốc hội thành lập; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm,

cách chức PTTCP, Bộ trưởng và thành viên khác của Chính phủ, Thẩm phán

TANDTC; phê chuẩn danh sách thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh, Hội

đồng bầu cử quốc gia. Sau khi được bầu, Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Thủ

tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phải tuyên thệ trung thành với

Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp;

• 8. Bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn;

• 9. Quyết định thành lập, bãi bỏ bộ, cơ quan ngang bộ của Chính phủ; thành lập, giải

thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương,

đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; thành lập, bãi bỏ cơ quan khác theo quy định

của Hiến pháp và luật;

16

v1.0014107208

2.2. NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• 10. Bãi bỏ văn bản của Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ

tướng Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái với

Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội;

• 11. Quyết định đại xá;

• 12. Quy định hàm, cấp trong lực lượng vũ trang nhân dân, hàm, cấp ngoại giao và

những hàm, cấp nhà nước khác; quy định huân chương, huy chương và danh hiệu

vinh dự nhà nước;

• 13. Quyết định vấn đề chiến tranh và hoà bình; quy định về tình trạng khẩn cấp, các

biện pháp đặc biệt khác bảo đảm quốc phòng và an ninh quốc gia;

• 14. Quyết định chính sách cơ bản về đối ngoại; phê chuẩn, quyết định gia nhập hoặc

chấm dứt hiệu lực của điều ước quốc tế liên quan đến chiến tranh, hòa bình, chủ

quyền quốc gia, tư cách thành viên của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại các

tổ chức quốc tế và khu vực quan trọng, điều ước quốc tế về quyền con người, quyền

và nghĩa vụ cơ bản của công dân và điều ước quốc tế khác trái với luật, nghị quyết

của Quốc hội;

• 15. Quyết định trưng cầu ý dân.

17

v1.0014107208

2.3. CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA QUỐC HỘI

Quốc hội

Ủy ban thường vụ Quốc hội

Các ủy viên

thường trực

Hội đồng dân tộc

Ủy ban lâm thời

18

v1.0014107208

2.3. CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

• Các ủy ban hoạt động thường xuyên của Quốc hội

 Ủy ban pháp luật;

 Ủy ban tư pháp;

 Ủy ban kinh tế;

 Ủy ban tài chính và ngân sách;

 Ủy ban quốc phòng và an ninh;

 Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng;

 Ủy ban khoa học, công nghệ và môi trường;

 Ủy ban đối ngoại.

19

v1.0014107208

2.3. CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA QUỐC HỘI (tiếp theo)

20

v1.0014107208

Bài giảng Luật hành chính 2 - Bài 2: Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam - Trần Ngọc Định