Tìm hểu chế định mang thai hộ vì mục đích nhân đạo của luật hôn nhân và gia đình năm 2014
TAÏP CHÍ KHOA HOÏC CAÛNH SAÙT NHAÂN DAÂN // PHAÙP LUAÄT
TÌM HEÅU CHEÁ ÑÒNH MANG THAI HOÄ VÌ MUÏC ÑÍCH NHAÂN ÑAÏO
CUÛA LUAÄT HOÂN NHAÂN VAØ GIA ÑÌNH NAÊM 2014
Trung úy, CN. Nguyễn Văn Phên *
ượng tá, CN. Nguyễn Văn Hoàng **
Tóm tắt nội dung: Ngày 10/7/2014, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công
bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 được quốc hội thông
qua tại kỳ họp thứ bảy – Quốc hội khóa XIII. eo đó, Luật Hôn nhân và Gia đình có hiệu
lực từ ngày 1/1/2015, được đánh dấu là Luật có bước tiến bộ quan trọng về mang thai hộ vì
mục đích nhân đạo, nhấn mạnh mục tiêu xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, tiến bộ, hạnh
phúc. Qua nghiên cứu nội dung Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và phân tích, so sánh đối
chiếu với Luật Hôn nhân và Gia đình trước đây, bài viết giới thiệu quy định mới của Luật
Hôn nhân và Gia đình 2014 về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
*****
uật hôn nhân và gia đình 2014 được đã áp dụng các biện pháp hỗ trợ sinh sản. Các
Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ quy định để đảm bảo việc mang thai hộ đúng với
L
bảy – Quốc hội khóa XIII gồm 10 mục đích nhân đạo, không bị thương mại hoá,
chương và 133 điều (giảm 3 chương và tăng quy định về hợp đồng, về xử lý các tranh chấp
23 điều so với Luật hôn nhân gia đình 2000) có phát sinh… được giao cho Chính phủ quy định
hiệu lực từ ngày 1/1/2015. Khi Luật hôn nhân và chi tiết. Ngoài ra, Luật cũng quy định, việc mang
gia đình chính thức có hiệu lực sẽ có sự thay đổi thai hộ phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện
khá lớn so với trước đây. Tiêu biểu đó là việc sửa của các bên, được lập thành văn bản có công
đổi, bổ sung “Những nguyên tắc cơ bản của chế chứng và không được trái với các quy định pháp
độ hôn nhân và gia đình”. Bên cạnh việc tiếp luật về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
tục khẳng định nguyên tắc hôn nhân tự nguyện,
Theo khoản 22, điều 3, chương I của Luật
tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng, hôn nhân và gia đình 2014: “Mang thai hộ vì
Luật nhấn mạnh mục tiêu xây dựng gia đình Việt mục đích nhân đạo là việc một người phụ nữ
Nam ấm no, tiến bộ, hạnh phúc. Các thành viên tự nguyện, không vì mục đích thương mại giúp
gia đình có nghĩa vụ tôn trọng, quan tâm, chăm mang thai cho cặp vợ chồng mà người vợ không
sóc, giúp đỡ nhau; không phân biệt đối xử giữa thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng
các con.
kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bằng việc lấy noãn của
Luật hôn nhân và gia đình 2014 lần đầu người vợ và tinh trùng của người chồng để thụ
tiên đưa vào một cách đầy đủ và toàn diện chế tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào tử cung
định mang thai hộ. Điều này là kết quả tất yếu của người phụ nữ tự nguyện mang thai để người
của nhu cầu mang thai hộ ngày càng có xu này mang thai và sinh con”.
hướng tăng ở Việt Nam, việc xem xét cho phép
Vấn đề mang thai hộ được xã hội nhìn
và quản lý kỹ thuật mang thai hộ ở Việt Nam nhận ở rất nhiều chiều cạnh khác nhau. Xét ở
được đặt ra, cho thấy Nhà nước đã nhìn nhận phương diện văn hóa truyền thống thì mang thai
một nhu cầu cấp thiết của người dân và tìm cách hộ rất xa lại với phong tục của người Việt. Người
đáp ứng nhu cầu này.
Những nội dung đáng chú ý của chế định
mang thai hộ, đó là việc cho phép mang thai hộ
để giúp cho những cặp vợ chồng mà người vợ
không thể mang thai, sinh con được ngay cả khi
---------------------------------------------------------------
* Giáo viên Khoa QLHC về TTXH,
Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân II.
** P. Trưởng Công an huyện Đức Trọng,
Công an tỉnh Lâm Đồng.
24
SOÁ 05 // QUYÙ III NAÊM 2014
PHAÙP LUAÄT // TAÏP CHÍ KHOA HOÏC CAÛNH SAÙT NHAÂN DAÂN
Việt thường quan niệm con cái phải do người mꢀ mang thai hộ một lần; ở độ tuổi phù hợp và có
mang thai “chín tháng mười ngày” đứt ruột đꢁ xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về khả
ra. Như vậy, người mꢀ dù là mang thai hộ cũng năng mang thai hộ. Trường hợp người phụ nữ
vꢂn có những sợi dây tình cảm gắn kết với đứa mang thai hộ có hôn nhân thì phải có sự đồng ý
bé mang trong bụng. Hơn nữa, khoa học cũng bằng văn bản của người chồng.
đã chứng minh, cho dù đứa bé không được thụ
Đặc biệt để ngăn chặn sự lạm dụng, biến
thai từ trứng của người mang thai hộ, song trong tướng việc mang thai hộ thành thương mại hóa
quá trình mang thai tâm lý, tình cảm của người hay đứa trꢁ sinh ra trở thành “hàng hóa” trao
mang thai hộ cũng ảnh hưởng rất nhiều đến tính đổi giữa người mang thai hộ và người nhờ mang
cách của đứa trꢁ được sinh ra sau này. Bởi vậy, thai hộ, thì điều 95 của luật Hôn nhân gia đình
nhiều người cho rằng việc mang thai hộ rồi “trả sửa đổi chỉ cho phép mang thai hộ giữa người
con” cho người khác là không phù hợp với truyền thân trong gia đình, hoặc được chính quyền địa
thống của Việt Nam. Tuy nhiên, xét dưới khía phương xác nhận người mang thai hộ và người
cạnh nhân văn, nhân đạo thì có nhiều trường nhờ mang thai hộ có quan hệ họ hàng trong
hợp rất thương tâm khi vợ không thể mang thai vꢄng ba đời và mỗi người cũng chỉ được mang
nhưng hai vợ chồng đều có khả năng có con. thai hộ một lần. Vì là người thân thích trong gia
Nếu trường hợp này vợ chồng lấy trứng và tinh đình thì sẽ không phải vì tiền, mà đó là việc
trùng để nuôi phôi thai rồi cấy phôi để chị, em nhân đạo, trên tinh thần tương thân tương ái lꢂn
gái hoặc người thân tình nguyện mang thai hộ nhau, tránh kiện cáo.
nhau, thì cần được nhìn nhận một cách nhân
văn hơn, cảm thông hơn của xã hội.
Hai là, quyền lợi và trách nhiệm của
người mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được
Một vấn đề đặt ra là nếu pháp luật cho quy định tại điều 97:
phép mang thai hộ thì sự việc này sẽ rất dꢃ bị
Người mang thai hộ, chồng của người
thương mại hóa và trở thành hiện tượng tiêu cực mang thai hộ (sau đây gọi là bên mang thai hộ)
của xã hội. Nhiều chị em ngại mang thai muốn có quyền, nghĩa vụ như cha mꢀ trong việc chăm
“giữ dáng” mà từ chối mang thai sẽ tạo điều kiện sóc sức khỏe sinh sản và chăm sóc, nuôi dưỡng
cho dịch vụ đꢁ thuê xuất hiện, gây nên nhiều con cho đến thời điểm giao đứa trꢁ cho bên nhờ
hệ lụy xấu cho xã hội. Đặc biệt là đối với những mang thai hộ; phải giao đứa trꢁ cho bên nhờ
trường hợp người phụ nữ vừa “bán trứng” vừa mang thai hộ theo thỏa thuận.
“đꢁ thuê”, để rồi những đứa trꢁ sinh ra sau này
không biết chúng là anh chị em cùng mꢀ mà lấy định về thăm khám, các quy trình sàng lọc để
nhau, làm thoái hóa giống nꢄi. phát hiện, điều trị các bất thường và những dị tật
Tuy nhiên, Luật hôn nhân và gia đình của bào thai theo quy định của Bộ Y tế.
2014 đã quy định rất cụ thể và chi tiết về vấn Người mang thai hộ được hưởng chế độ
Người mang thai hộ phải tuân thủ quy
đề mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được thai sản theo quy định của pháp luật về lao động
quy định cụ thể từ điều 95 đến điều 100 thuộc và bảo hiểm xã hội cho đến thời điểm giao đứa
chương V của Luật này.
trꢁ cho bên nhờ mang thai hộ. Trong trường hợp
Một là, điều kiện mang thai hộ vì mục kể từ ngày sinh đến thời điểm giao đứa trꢁ mà
đích nhân đạo được quy định điều 95 của luật thời gian hưởng chế độ thai sản chưa đủ 60 ngày
phải đáp ứng được các điều kiện cơ bản: Có thì người mang thai hộ vꢂn được hưởng chế độ
xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về thai sản cho đến khi đủ 60 ngày. Việc mang thai
việc người vợ không thể mang thai và sinh con hộ không bị ràng buộc về thực hiện chính sách
ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản; dân số, kế hoạch hóa gia đình đối với lần mang
vợ chồng đang không có con chung; đã được thai hộ.
tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý. Ngoài ra, người
Trong trường hợp có khó khăn về bảo
được nhờ mang thai phải là người thân thích của đảm sức khỏe sinh sản, bên mang thai hộ có
bên vợ hoặc chồng; từng sinh con và chỉ được quyền yêu cầu bên nhờ mang thai hộ thực hiện
SOÁ 05 // QUYÙ III NAÊM 2014
25
TAÏP CHÍ KHOA HOÏC CAÛNH SAÙT NHAÂN DAÂN // PHAÙP LUAÄT
việc hỗ trợ, chăm sóc sức khỏe sinh sản.
giải quyết hậu quả trong trường hợp có tai biến
Trong trường hợp vì lý do tính mạng, sức sản khoa; hỗ trợ để bảo đảm sức khỏe sinh sản
khỏe của mình hoặc sự phát triển của thai nhi, cho người mang thai hộ trong thời gian mang
người mang thai hộ có quyền quyết định về số thai và sinh con, việc nhận con của bên nhờ
lượng bào thai, việc tiếp tục hay không tiếp tục mang thai hộ, quyền và nghĩa vụ của hai bên
mang thai phù hợp với quy định của pháp luật y đối với con trong trường hợp con chưa được giao
tế về chăm sóc sức khỏe sinh sản và sinh con cho bên nhờ mang thai hộ và các quyền, nghĩa
bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
vụ khác có liên quan; trách nhiệm dân sự trong
Trong trường hợp bên nhờ mang thai trường hợp một hoặc cả hai bên vi phạm cam
hộ từ chối nhận con thì người mang thai hộ có kết theo thỏa thuận.
quyền yêu cầu Tꢄa án giải quyết.
Thỏa thuận về việc mang thai hộ phải
Ba là, quyền, nghĩa vụ của bên nhờ được lập thành văn bản có công chứng. Trong
mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được quy trường hợp vợ chồng bên nhờ mang thai hộ ủy
định tại điều 98:
quyền cho nhau hoặc vợ chồng bên mang thai
Bên nhờ mang thai hộ có nghĩa vụ chi trả hộ ủy quyền cho nhau về việc thỏa thuận thì
các chi phí thực tế để đảm bảo việc chăm sóc việc ủy quyền phải lập thành văn bản có công
sức khỏe sinh sản theo quy định của Bộ y tế.
chứng. Việc ủy quyền cho người thứ ba không
Quyền, nghĩa vụ của bên nhờ mang thai được công nhận.
hộ vì mục đích nhân đạo đối với con phát sinh
Trường hợp thỏa thuận về mang thai hộ
kể từ thời điểm con được sinh ra. Người mꢀ nhờ giữa bên mang thai hộ và bên nhờ mang thai hộ
mang thai hộ được hưởng chế độ thai sản theo được lập cùng với thỏa thuận giữa họ với cơ sở
quy định của pháp luật về lao động và bảo hiểm y tế thực hiện việc sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ
xã hội từ thời điểm nhận con cho đến khi con đủ sinh sản thì thỏa thuận này phải có xác nhận
6 tháng tuổi.
Bên nhờ mang thai hộ không được từ chối
của người có thẩm quyền của cơ sở y tế này.
Năm là, những vấn đề khác như: giải
nhận con. Trong trường hợp bên nhờ mang thai quyết tranh chấp liên quan đến việc sinh con
hộ chậm nhận con, hoặc vi phạm nghĩa vụ về bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, mang thai hộ vì
nuôi dưỡng, chăm sóc con thì phải có nghĩa vụ mục đích nhân đạo; xử lý hành vi vi phạm về
cấp dưỡng cho con theo quy định của Luật này sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang
và bị xử lý theo quy định của pháp luật có liên thai hộ.
quan; nếu gây thiệt hại cho bên mang thai hộ
Giải quyết tranh chấp liên quan đến việc
thì phải bồi thường. Trong trường hợp bên nhờ sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, mang
mang thai hộ chết thì con được hưởng thừa kế thai hộ vì mục đích nhân đạo được quy định tại
theo pháp luật đối với di sản của bên nhờ mang điều 99: Tꢄa án là cơ quan có thẩm quyền giải
thai hộ.
quyết các tranh chấp về sinh con bằng kỹ thuật
Giữa con sinh ra từ việc mang thai hộ với hỗ trợ sinh sản, mang thai hộ.
các thành viên khác của gia đình bên nhờ mang
Trong trường hợp bên nhờ mang thai hộ
thai hộ có các quyền, nghĩa vụ theo quy định chết thì bên mang thai hộ có quyền nhận nuôi
của Luật này, Bộ luật Dân sự và luật khác có đứa trꢁ; nếu bên mang thai hộ không nhận nuôi
liên quan.
Bốn là, thỏa thuận về mang thai hộ vì đứa trꢁ theo quy định của Bộ luật Dân sự.
mục đích nhân đạo được quy định tại điều 96: Xử lý hành vi vi phạm về sinh con bằng
đứa trꢁ thì Tꢄa án chỉ định người giám hộ cho
Thông tin đầy đủ về bên nhờ mang thai kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang thai hộ được
hộ và bên mang thai hộ theo các điều kiện có quy định tại điều 100: các bên trong quan hệ
liên quan quy định tại Điều 95 của Luật này; sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang
cam kết thực hiện các quyền, nghĩa vụ quy định thai hộ vi phạm các điều kiện, quyền, nghĩa vụ
tại Điều 97, 98 của Luật này; thỏa thuận về việc được quy định tại Luật này thì bị xử lý theo trách
26
SOÁ 05 // QUYÙ III NAÊM 2014
PHAÙP LUAÄT // TAÏP CHÍ KHOA HOÏC CAÛNH SAÙT NHAÂN DAÂN
nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.
kiểm tra của cơ quan y tế… Bộ hồ sơ này sẽ
Tuy nhiên, nếu không có những văn bản được lưu trong hệ thống máy tính. Đây là cơ sở
dưới luật hướng dꢂn chi tiết, rất có thể người phụ để khống chế việc mang thai hộ nhiều lần, hay
nữ sẽ trở thành món hàng mua bán, nhiều người có khả năng sinh con, nhưng vꢂn nhờ mang thai
sẽ coi đꢁ thuê là việc làm kiếm sống. Thực thi hộ. Đồng thời cũng ngăn chặn được tình trạng
Luật thế nào để người ta không lạm dụng, không những trường hợp “ngoài luồng” muốn sinh con
thương mại hóa việc mang thai hộ dꢂn đến bóc ngoài giá thú và “kiếm sống” bằng cách này.
lột phụ nữ, lạm dụng cơ thể người phụ nữ dꢂn
Để tránh việc lạm dụng việc mang thai
đến tình trạng buôn bán phụ nữ, buôn bán trꢁ hộ để thương mại hóa, để làm nghề “kiếm sống”
em. Sẽ có những người phụ nữ vì quá nghèo, của một số phụ nữ như những trường hợp “đꢁ
họ phải tìm đến mang thai hộ như là một công thuê”; trong giai đoạn đầu, những người có nhu
việc kiếm sống; mang thai chuyên nghiệp thì cầu đăng ký mang thai hộ ở khu vực nào thì nên
sức khoꢁ người phụ nữ sẽ giảm sút. Nhiều người đến Trung tâm lớn được phép triển khai các kỹ
ăn theo, kiếm lời trên cơ thể người phụ nữ. Do thuật hỗ trợ sinh sản của Bộ Y tế ở khu vực đó.
đó, Luật của chúng ta phải được điều chỉnh kịp Về lâu dài, Bộ Y tế nên chọn trung tâm lớn có
thời và phải có hệ thống theo dõi, giám sát ngăn tính pháp lý và chuyên môn cao để thực hiện
chặn hậu quả của việc mang thai hộ xảy ra, ví và cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật y học
dụ như có thể xảy ra việc kết hôn giữa người để tránh lạm dụng việc mang thai hộ nhiều lần.
cùng huyết thống.
Mỗi người cũng chỉ được một lần mang thai hộ.
Luật quy định cấm thương mại hóa mang Bộ y tế cần kiểm soát những người mang thai hộ
thai hộ nhưng được tự nguyện. Nhưng để xác trên hệ thống máy tính, khi họ đã đăng ký làm
định thế nào là mua, bán; thế nào là tự nguyện tại trung tâm này thì sẽ không được đăng ký làm
lại rất khó khăn. Cơ quan, cá nhân nào kiểm tra tiếp ở trung tâm khác. Ngoài ra, cần có sự quản
việc đó là tự nguyện hay mua bán. Trong khi đó lý tập trung và thống nhất những người hiến tặng
có thể rất nhiều người muốn sinh con trai nên họ tinh trùng, hiến tặng trứng, những người mang
quan hệ “ngoài luồng” và gửi gắm ở chỗ khác; thai hộ; những đứa trꢁ sinh ra từ việc mang thai
hậu quả là có nhiều con trai, gây mất cân bằng hộ phải có hồ sơ quản lý trong một thai gian
dân số.
Để khắc phục những tình trạng trên theo
nhất định…
Tóm lại, có thể khẳng định rằng, nội dung
tôi thì Chính phủ cần sớm ban hành các văn về cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo
bản hướng dꢂn về việc mang thai hộ vì mục đích trong Luật Hôn nhân và Gia đình là một việc làm
nhân đạo và Bộ Y tế cần xây dựng nghị định nhân văn, đã làm thay đổi căn bản nhận thức, tư
liên quan đến vấn đề kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và duy xã hội; là một bước tiến bộ rõ nét đáp ứng
mang thai hộ.
nhu cầu chính đáng của xã hội và nhu cầu của
Khi tiến hành một ca mang thai hộ, cả hai các cặp vợ chồng muốn có con nhưng người vợ
bên sẽ phải làm các thủ tục cần thiết rất nghiêm không thể mang thai và sinh con. Nhưng để Luật
ngặt tại bệnh viện. Người nhờ mang thai hộ thì được thực thi và đi vào thực tiꢃn đời sống nhân
phải được xác nhận của Ngành Y tế chứng minh dân, thì Chính phủ cần sớm ban hành các văn
là người phụ nữ đó không thể mang thai được. bản hướng dꢂn cụ thể. Luật hôn nhân gia đình
Cꢄn người mang thai hộ, cũng phải kiểm tra sức năm 2014 về vấn đề mang thai hộ vì mục đích
khỏe để đảm bảo đủ điều kiện theo pháp luật nhân đạo đã có những bước tiến vượt bậc so
quy định.
với Luật hôn nhân gia đình năm 2000; đáp ứng
Ngoài ra, hồ sơ mang thai hộ bao gồm nhu cầu thực tiꢃn của xã hội, đảm bảo quyền
rất nhiều loại giấy tờ khác nhau như: giấy đăng và lợi ích hợp pháp của công dân, yêu cầu xây
ký kết hôn, giấy CMND của 2 người, xác nhận dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa,
của chính quyền địa phương về các vấn đề liên xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới./.
quan, giấy cam kết, các loại giấy xét nghiệm,
SOÁ 05 // QUYÙ III NAÊM 2014
27
4 trang
9960
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tìm hểu chế định mang thai hộ vì mục đích nhân đạo của luật hôn nhân và gia đình năm 2014", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tim_heu_che_dinh_mang_thai_ho_vi_muc_dich_nhan_dao_cua_luat.pdf
