Tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng công nghiệp trong CPTPP, EVFTA và yêu cầu đối với Việt Nam
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
TIÊU CHUẨN BẢO HỘ KIỂU DÁNG CÔNG NGHIỆP
TRONG CPTPP, EVFTA VÀ YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆT NAM
Phan Quốc Nguyên*
*TS. Khoa Luât, Đại học Quốc gia Hà Nội
Thông tin bài viết:
Tóm tắt:
Từ khóa: Kiểu dáng công nghiệp,
tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng
công nghiệp, CPTPP, EVFTA,
Việt Nam.
Trong thời gian gần đây, Việt Nam đã tham gia ký kết Hiệp định Đối tác
toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định thương
mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Đây là hai hiệp định tự do thế hệ mới
điều chỉnh nhiều vấn đề quan trọng về thương mại, đầu tư, môi trường, tài
chính,... và đặc biệt là vấn đề sở hữu trí tuệ. Tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng
công nghiệp quy định trong hai Hiệp định này không cao nhưng lại có một
số điểm khác biệt, cụ thể hơn so với quy định hiện hành của Việt Nam. Điều
này dẫn đến hệ quả là bên cạnh những thuận lợi và cơ hội, các tiêu chuẩn
bảo hộ kiểu dáng công nghiệp quy định trong những Hiệp định lớn này còn
đặt ra một số yêu cầu đối với Việt Nam.
Lịch sử bài viết:
Nhận bài
Biên tập
Duyệt bài
: 17/8/2021
: 06/9/2021
: 08/9/2021
Article Infomation:
Abstract:
In recent years, Vietnam has entered CPTPP and EVFTA. Both new
generation free trade agreements govern important matters such trade,
investment, environment, finance, etc. and intellectual property in particular.
Standards of industrial design protection in the Agreements are not high
but more detailed and little bit different from that of Vietnam. Besides the
opportunities, these standards of industrial design protection which are
regulated in these agreements put some challenges for Vietnam.
Keywords: Industrial design;
standards for industrial design
protection; CPTPP; EVFTA,
Vietnam
Article History:
Received
Edited
: 17 Aug. 2021
: 06 Sep. 2021
: 08 Sep. 2021
Approved
1. Tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng công
nghiệp theo quy định của Việt Nam
tiêu là mang lại tính thẩm mỹ. Tuy nhiên,
trên thực tế, sự sáng tạo mang tính thẩm mỹ
này lại được áp dụng vào các sản phẩm công
nghiệp. Đẹp, độc đáo và khả năng áp dụng
công nghiệp chính là các tiêu chí đi kèm
khi nói đến kiểu dáng công nghiệp. Chính
mối quan hệ chặt chẽ giữa tính chất mỹ học
và tính hiệu quả về mặt kỹ thuật cùng nằm
trong một sản phẩm đã tạo cơ sở cho một
1.1. Khái niệm kiểu dáng công nghiệp
Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên
ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng hình
khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp
những yếu tố này1. Bên cạnh những sự sáng
tạo mang tính kỹ thuật còn tồn tại những sự
sáng tạo mang tính chất trang trí mà mục
1 Điều 4.13, Luật SHTT.
34
Số 18(442) - T9/2021
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
cơ chế bảo hộ đặc biệt đối với kiểu dáng
công nghiệp. Kiểu dáng được bảo hộ chính
là quyền độc quyền đối với hình dáng bên
ngoài của sản phẩm mang kiểu dáng đó.
1.2. Điều kiện chung đối với kiểu dáng
công nghiệp được bảo hộ
ngoài trước ngày nộp đơn, hoặc trước ngày
ưu tiên, nếu đơn đăng ký kiểu dáng công
nghiệp được hưởng quyền ưu tiên. Tính mới
đối với sáng chế sẽ khác tính mới đối với
kiểu dáng công nghiệp như sau:
- Hai kiểu dáng công nghiệp không
được coi là khác biệt đáng kể với nhau nếu
chỉ khác biệt về những đặc điểm tạo dáng
không dễ dàng nhận biết, ghi nhớ và không
thể dùng để phân biệt tổng thể hai kiểu dáng
công nghiệp đó.
Hệ thống bảo hộ kiểu dáng công nghiệp
có vai trò ngăn chặn sự giả mạo các sản
phẩm mới được sáng tạo ra mang tính thẩm
mỹ nguyên gốc. Do vậy, đối tượng được bảo
hộ phải là các kiểu dáng có tính nguyên gốc
và có tính thẩm mỹ liên quan đến hình dáng
bên ngoài, kiểu cách hay màu sắc của sản
phẩm. Hơn nữa, kiểu dáng được bảo hộ phải
là những sản phẩm bắt nguồn từ những ý
tưởng và hoạt động sáng tạo do con người
thực hiện có giá trị về mặt thẩm mỹ.
Theo quy định của Điều 63 Luật Sở hữu
trí tuệ năm 20052 (Luật SHTT), kiểu dáng
công nghiệp được bảo hộ nếu đáp ứng các
điều kiện sau đây:
- Kiểu dáng công nghiệp được coi là chưa
bộc lộ công khai nếu chỉ có một số người có
hạn được biết và có nghĩa vụ giữ bí mật về
kiểu dáng công nghiệp đó.
Kiểu dáng công nghiệp không bị coi là
mất tính mới nếu được công bố trong các
trường hợp sau đây với điều kiện đơn đăng
ký kiểu dáng công nghiệp được nộp trong
thời hạn sáu (06) tháng kể từ ngày công bố:
a) Kiểu dáng công nghiệp bị người khác
công bố nhưng không được phép của người
có quyền đăng ký quy định tại Điều 86 Luật
SHTT về quyền đăng ký sáng chế, kiểu dáng
công nghiệp, thiết kế bố trí;
b) Kiểu dáng công nghiệp được người
có quyền đăng ký quy định tại Điều 86 Luật
SHTT công bố dưới dạng báo cáo khoa học;
c) Kiểu dáng công nghiệp được người
có quyền đăng ký quy định tại Điều 86
Luật SHTT trưng bày tại cuộc triển lãm
quốc gia của Việt Nam hoặc tại cuộc triển
lãm quốc tế chính thức hoặc được thừa nhận
là chính thức.
a) Có tính mới;
b) Có tính sáng tạo;
c) Có khả năng áp dụng công nghiệp.
Có thể thấy rằng, điều kiện chung đối với
kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ không
khác gì so với điều kiện chung đối với sáng
chế được bảo hộ. Tuy nhiên, cách tiếp cận ở
đây là khác nhau và đương nhiên, từng tiêu
chuẩn sẽ được quy định cụ thể khác nhau
giữa điều kiện bảo hộ sáng chế và điều kiện
bảo hộ kiểu dáng công nghiệp.
1.3. Tính mới của kiểu dáng công
nghiệp
Theo quy định của Điều 65 Luật SHTT,
kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính
mới nếu kiểu dáng công nghiệp đó khác biệt
đáng kể với những kiểu dáng công nghiệp
đã được bộc lộ công khai dưới hình thức sử
dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình
thức nào khác ở trong nước hoặc ở nước
1.4. Tính sáng tạo và khả năng áp dụng
công nghiệp của kiểu dáng công nghiệp
Theo quy định của Điều 66 Luật SHTT,
kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính
sáng tạo nếu căn cứ vào các kiểu dáng công
nghiệp đã được bộc lộ công khai dưới hình
thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất
2. Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009 và năm 2019.
Số 18(442) - T9/2021
35
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
1.6. Thời hạn bảo hộ kiểu dáng công
nghiệp
kỳ hình thức nào khác ở trong nước hoặc
ở nước ngoài trước ngày nộp đơn hoặc
trước ngày ưu tiên của đơn đăng ký kiểu
dáng công nghiệp trong trường hợp đơn
được hưởng quyền ưu tiên, kiểu dáng công
nghiệp đó không thể được tạo ra một cách
dễ dàng đối với người có hiểu biết trung
bình về lĩnh vực tương ứng.
Tương tự quy định về tiêu chuẩn tính
mới, tiêu chuẩn về trình độ sáng tạo liên
quan đến kiểu dáng công nghiệp có sự
khác biệt với tiêu chuẩn về trình độ sáng
tạo đối với sáng chế.
Theo quy định của Điều 67 Luật SHTT,
kiểu dáng công nghiệp được coi là có khả
năng áp dụng công nghiệp nếu có thể dùng
làm mẫu để chế tạo hàng loạt sản phẩm
có hình dáng bên ngoài là kiểu dáng công
nghiệp đó bằng phương pháp công nghiệp
hoặc thủ công nghiệp. Có thể thấy, sự khác
biệt trong quy định về tiêu chuẩn “khả
năng áp dụng công nghiệp” của kiểu dáng
công nghiệp với quy định về tiêu chuẩn
cùng loại của sáng chế.
1.5. Đối tượng không được bảo hộ với
danh nghĩa kiểu dáng công nghiệp
Theo quy định của Điều 64 Luật SHTT,
các đối tượng sau đây không được bảo hộ
với danh nghĩa kiểu dáng công nghiệp:
a) Hình dáng bên ngoài của sản phẩm
do đặc tính kỹ thuật của sản phẩm bắt buộc
phải có;
Theo quy định của Điều 93 Luật SHTT,
bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp có
hiệu lực từ ngày cấp và kéo dài đến hết năm
(05) năm kể từ ngày nộp đơn, có thể gia hạn
hai (02) lần liên tiếp, mỗi lần năm (05) năm.
2. Tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng công
nghiệp trong CPTPP
Hiệp định CPTPP3 không định nghĩa khái
niệm kiểu dáng công nghiệp. Ngoài ra, tiêu
chuẩn bảo hộ kiểu dáng công nghiệp trong
CPTPP cũng không được quy định cụ thể.
Điều 18.55 Hiệp định quy định về việc bảo
hộ kiểu dáng công nghiệp như sau:
“1. Mỗi Bên phải bảo đảm sự bảo hộ đầy
đủ và có hiệu quả đối với kiểu dáng công
nghiệp và cũng khẳng định rằng việc bảo hộ
kiểu dáng công nghiệp cũng được áp dụng
cho những kiểu dáng nào:
(a) Được thể hiện ở một phần của một sản
phẩm; hoặc, thay vào đó,
(b) [Liên quan đặc biệt đến]/[có điểm nhấn
vào], nếu phù hợp, một phần của một sản
phẩm trong tổng thể của toàn bộ sản phẩm,
2. Điều này phụ thuộc vào Điều 25 và 26
của Hiệp định TRIPS”.
Có thể thấy rằng, tiêu chuẩn bảo hộ kiểu
dáng công nghiệp theo CPTPP phù hợp với
các quy định trong Hiệp định TRIPS4 trong
khi Việt Nam đã gia nhập WTO từ 2007. Do
vậy, quy định về điều kiện bảo hộ kiểu dáng
công nghiệp trong pháp luật hiện hành của
Việt Nam phù hợp quy định có liên quan
trong CPTPP.
b) Hình dáng bên ngoài của công trình
xây dựng dân dụng hoặc công nghiệp;
c) Hình dáng của sản phẩm không
nhìn thấy được trong quá trình sử dụng
sản phẩm.
Cụ thể, khoản 1 Điều 18.55 CPTPP đã
yêu cầu các quốc gia thành viên phải bảo
3 CPTPP “Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership” - Hiệp định Đối tác toàn
diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, gồm 11 thành viên trong đó có Việt Nam. Xem phiên bản tiếng Anh
Partnership-CPTPP-English.pdf.
4 Xem phiên bản đầy đủ tiếng Anh của Hiệp định tại https://www.wto.org/.
36
Số 18(442) - T9/2021
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
đảm sự bảo hộ đầy đủ và có hiệu quả các
kiểu dáng công nghiệp đăng ký bao gồm
kiểu dáng của sản phẩm hay một phần của
sản phẩm. Theo cách hiểu này, các kiểu
dáng công nghiệp nộp đơn, dù là sản phẩm
hay một phần của sản phẩm, nếu đáp ứng
đủ điều kiện được quy định theo pháp luật
quốc gia thì sẽ được cấp văn bằng bảo hộ
kiểu dáng công nghiệp. Như đã nêu ở trên,
theo quy định của Điều 63 Luật SHTT, kiểu
dáng công nghiệp, dù được nộp đơn từ bất
kỳ cá nhân, tổ chức nào, sẽ được bảo hộ
tại Việt Nam nếu đáp ứng đủ ba điều kiện:
tính mới; tính sáng tạo và khả năng áp dụng
công nghiệp. Hơn nữa, khoản 2 Điều 18.55
CPTPP cũng dẫn chiếu đến Điều 25 Hiệp
định TRIPS. Khoản 1 Điều 25 Hiệp định
TRIPS chỉ yêu cầu bảo hộ các kiểu dáng
công nghiệp được tạo ra một cách độc lập
nếu chúng đáp ứng yêu cầu về tính mới và
tính độc đáo. Tính độc đáo theo Hiệp định
TRIPS được hiểu là tương đương với tính
sáng tạo quy định trong Luật SHTT. Tuy
nhiên, Việt Nam đã đặt ra điều kiện bảo
hộ kiểu dáng công nghiệp cao hơn so với
CPTPP, thêm điều kiện thứ ba là “có khả
năng áp dụng công nghiệp”. Về thời hạn
bảo hộ, Việt Nam cũng đưa ra thời hạn bảo
hộ dài hơn so với quy định của CPTPP.
CPTPP có dẫn chiếu đến thời hạn bảo hộ
kiểu dáng công nghiệp theo Điều 26 Hiệp
định TRIPS. Điều 26 Hiệp định TRIPS chỉ
quy định thời hạn bảo hộ kiểu dáng công
nghiệp tối thiểu cho các quốc gia thành viên
là 10 năm trong khi Điều 93 Luật SHTT cho
phép một kiểu dáng công nghiệp với tối đa
hai lần gia hạn có thể được bảo hộ tại Việt
Nam lên đến 15 năm.
Giống với CPTPP, Hiệp định EVFTA5
cũng không định nghĩa kiểu dáng công
nghiệp. Tuy nhiên, khác với CPTPP, Hiệp
định EVFTA quy định rất cụ thể về tiêu
chuẩn bảo hộ kiểu dáng công nghiệp. Điều
7.2 Hiệp định EVFTA quy định:
“1. Các Bên quy định việc bảo vệ kiểu
dáng công nghiệp được tạo ra một cách độc
lập mới hoặc độc đáo. Việc bảo vệ này được
thực hiện bởi việc đăng ký và dành quyền
độc quyền đối với người nắm giữ các quyền
và đăng ký theo quy định tại điều này.
2. Một kiểu dáng được áp dụng hoặc kèm
theo một sản phẩm mà tạo thành một bộ phận
cấu thành của một sản phẩm phức tạp thì chỉ
được coi là mới và độc đáo:
(a) Nếu các thành phần cấu thành, đã
được tích hợp vào các sản phẩm phức tạp,
vẫn được nhìn thấy trong quá trình sử dụng
bình thường các sản phẩm phức tạp, và
(b) Đến mức mà những tính năng hữu
hình của bản thân các thành phần cấu thành
đạt được những yêu cầu để đạt được sự mới
lạ và độc đáo.
3. <Sử dụng bình thường> tại đoạn 2 (a)
được hiểu là sử dụng bởi người dùng cuối,
không bao gồm bảo trì, bảo dưỡng hoặc
sửa chữa.
4. Chủ sở hữu của một kiểu dáng đã đăng
ký có quyền ngăn chặn các bên thứ ba thực
hiện hoặc yêu cầu mua bán, nhập khẩu hoặc
tàng trữ để bán hàng mang một sản phẩm có
kiểu dáng hoặc thể hiện các biểu hiện kiểu
dáng được bảo vệ khi hành vi đó được thực
hiện cho mục đích thương mại.
5. Thời hạn bảo vệ được tính ít nhất là
15 năm”.
Về tổng quan, có thể thấy rằng, quy định
của pháp luật SHTT Việt Nam đã đáp ứng
yêu cầu của EVFTA dù còn có một số điểm
khác biệt, cụ thể:
3. Tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng công
nghiệp trong EVFTA
5
EVFTA (European-Vietnam Free Trade Agreement). Hiệp định EVFTA hay còn được gọi là Hiệp định
thương mại tự do Việt Nam - EU, là thỏa thuận được ký kết giữa 28 nước thành viên liên minh châu Âu và Việt
Số 18(442) - T9/2021
37
BÀN VỀ DỰ ÁN LUẬT
Thứ nhất, EVFTA chỉ yêu cầu tiêu chí
bảo hộ là mới hoặc độc đáo, hoàn toàn giống
với Điều 25.1 của Hiệp định TRIPS, trong
khi Điều 63 Luật SHTT quy định cả 03
điều kiện: mới, sáng tạo và có khả năng áp
dụng công nghiệp. Do vậy, về nguyên tắc,
Việt Nam đã đặt ra điều kiện cao hơn so với
EVFTA, thêm điều kiện thứ ba là “có khả
năng áp dụng công nghiệp”.
Thứ hai, nội hàm của yêu cầu về tính mới
và trình độ sáng tạo không được quy định
cụ thể trong TRIPS cũng như trong EVFTA,
các quốc gia có thể tùy nghi quy định. Việt
Nam lựa chọn quy định tách riêng hai tiêu
chí này như điều kiện cần và đủ phải đáp ứng
đồng thời. Đây cũng là phương án lựa chọn
phổ biến phù hợp thông lệ quốc tế theo quy
định của TRIPS. Do vậy, quy định của pháp
luật SHTT của Việt Nam vẫn được xem là
tương thích với TRIPS và EVFTA.
Thứ ba, theo Điều 93 Luật SHTT, thời
hạn bảo hộ của kiểu dáng công nghiệp của
Việt Nam là 05 năm, được gia hạn không quá
02 lần liên tiếp, nghĩa là tổng thời hạn bảo
hộ kiểu dáng công nghiệp ở Việt Nam tối đa
là 15 năm, trong khi thời hạn theo Hiệp định
này quy định tối thiểu là 15 năm, nên về căn
bản, quy định của pháp luật SHTT của Việt
Nam vẫn phù hợp EVFTA.
Bên cạnh đó, chúng ta cần lưu ý một số
điểm khác biệt trong quy định về tiêu chuẩn
bảo hộ kiểu dáng công nghiệp theo EVFTA
so với quy định hiện hành của Việt Nam
như sau:
bộ phận của một sản phẩm. Trong khi Việt
Nam chưa có quy định riêng về việc bảo hộ
kiểu dáng công nghiệp riêng rẽ một bộ phận
của một sản phẩm; vì vậy, cần sửa đổi Luật
SHTT theo hướng bổ sung quy định riêng về
việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp cho phù
hợp với EVFTA.
- EVFTAđã đề cập tới tiêu chí bảo hộ kiểu
dáng công nghiệp của linh kiện. Hiệp định
yêu cầu cụ thể là linh kiện khi đã được lắp
vào sản phẩm hoàn chỉnh phải bảo đảm điều
kiện là nhìn thấy được, đồng thời các đặc
điểm tạo dáng nhìn thấy được này của linh
kiện phải cùng lúc thỏa mãn điều kiện về tính
mới và trình độ sáng tạo. Pháp luật SHTT
của Việt Nam mới chỉ quy định gián tiếp về
điều kiện nhìn thấy được trong Thông tư số
01/2007/TT-BKHCN6 mà chưa quy định chi
tiết, cụ thể vấn đề này trong Luật SHTT. Cụ
thể, điểm 35.3.b.(iii) Thông tư số 01/2007/
TT-BKHCN quy định, đối tượng nêu trong
đơn đăng ký xác lập quyền kiểu dáng công
nghiệp bị coi là không phù hợp với loại văn
bằng bảo hộ kiểu dáng công nghiệp nếu đối
tượng nêu trong đơn là hình dáng bên trong
(phần không nhìn thấy được) trong quá trình
sử dụng sản phẩm (khai thác công dụng của
sản phẩm theo cách thức thông thường, được
thực hiện bởi bất kỳ người sử dụng nào,
không kể các công việc bảo trì, bảo dưỡng
hoặc sửa chữa sản phẩm). Để bảo đảm phù
hợp với EVFTA về tiêu chí bảo hộ kiểu dáng
công nghiệp của linh kiện, cần sửa đổi Luật
SHTT theo hướng bổ sung quy định tiêu chí
- EVFTA đã đề cập cụ thể về việc bảo
hộ kiểu dáng công nghiệp riêng rẽ cho một
bảo hộ kiểu dáng công nghiệp của linh kiện.
6 Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN của Bộ KHCN ngày 14/02/2007 hướng dẫn thi hành Nghị định số 103/2006/
NĐ-CP ngày 22/9/2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật SHTT về
SHCN. (Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN đã được sửa đổi, bổ sung bằng Thông tư số 16/2016/TT-BKHCN
ngày 30/6/2016 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN ngày 14/02/2007).
38
Số 18(442) - T9/2021
5 trang
10400
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tiêu chuẩn bảo hộ kiểu dáng công nghiệp trong CPTPP, EVFTA và yêu cầu đối với Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tieu_chuan_bao_ho_kieu_dang_cong_nghiep_trong_cptpp_evfta_va.pdf
