Pháp luật về bãi nhiệm nghị sĩ tại Vương quốc Anh và một số kinh nghiệm cho Việt Nam
VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
Review Article
Legislation on Recall of Members of Parliament in The
United Kingdom and Experiences for Vietnam
Vu Le Hai Giang*
Ho Chi Minh City University of Law, No. 2 Nguyen Tat Thanh St., District 4, Ho Chi Minh City, Vietnam
Received 29 August 2021
Revised 16 September 2021; Accepted 21 September 2021
Abstract: Recall of National Assembly deputies is an effective way to strengthen the relationship
between National Assembly deputies and voters, ensuring that deputies identify themselves with
and are accountable to the people who are represented by them; thereby helps promoting the trust of
the people to the elected deputies as well as developing representative democracy. A study on the
procedure of recall of members of the parliaments in the world will suggest some experiences for a
similar procedure in Vietnam. For this purpose, this article presents an overview of the procedure of
recall of elected representatives in parliaments around the world, and focuses on considering the
Recall of MPs Act 2015 of the United Kingdom. Then, the article offers some experiences for the
procedure of recall National Assembly representatives in Vietnam.
Keywords: Recall of representatives, National Assembly, recall of MPs, UK Parliament.*
________
* Corresponding author.
E-mail address: [email protected]n
10
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
11
Pháp luật về bãi nhiệm nghị sĩ tại Vương quốc Anh
và một số kinh nghiệm cho Việt Nam
Vũ Lê Hải Giang*
Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, Số 2, đường Nguyễn Tất Thành, quận 4,
Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Nhận ngày 29 tháng 8 năm 2021
Chỉnh sửa ngày 16 tháng 9 năm 2021; Chấp nhận đăng ngày 21 tháng 9 năm 2021
Tóm tắt: Cơ chế cử tri bãi nhiệm đại biểu Quốc hội là phương thức hữu hiệu để tăng cường mối
quan hệ giữa đại biểu Quốc hội với cử tri, đảm bảo đại biểu Quốc hội gắn bó chặt chẽ và có trách
nhiệm với những người dân mà mình đại diện, từ đó góp phần củng cố niềm tin của người dân với
đại biểu dân cử, phát huy dân chủ đại diện. Nghiên cứu về cơ chế cử tri bãi nhiệm đại biểu dân cử
tại nghị viện ở các nước sẽ rút ra những kinh nghiệm có thể tiếp thu trong việc xây dựng cơ chế
tương tự tại Việt Nam hiện nay. Với mục tiêu đó, bài viết này trình bày khái quát về cơ chế cử tri
bãi nhiệm đại biểu dân cử tại nghị viện trên thế giới, nghiên cứu Luật Bãi nhiệm thành viên Nghị
viện năm 2015 của Vương Quốc Anh, từ đó rút ra một số kinh nghiệm và đề xuất mang tính gợi mở
cho Việt Nam trong việc xây dựng cơ chế cử tri bãi nhiệm đại biểu Quốc hội.
Từ khóa: cử tri bãi nhiệm đại biểu Quốc hội, Quốc hội, cử tri bãi nhiệm nghị sĩ, Nghị viện của
Vương quốc Anh.
đại biểu” (representative recall). Trong phạm
vi bài viết này, thuật ngữ “recall petition” sẽ
được hiểu là “yêu cầu bãi nhiệm”, và “Recall
of MPs Act” sẽ được hiểu là “Luật Bãi nhiệm
thành viên Nghị viện”.
Trong lịch sử, cơ chế cho phép người dân bãi
nhiệm đại biểu của mình ở cơ quan đại diện của
quốc gia lần đầu tiên được quy định tại Điều V
Các Điều khoản hợp bang của Liên hiệp 13 bang
Bắc Mỹ (tiền thân của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ
hiện nay) quy định về việc công dân của các
vùng lãnh thổ có quyền bỏ phiếu để “triệu hồi”
các đại biểu của mình ở Quốc hội về và bầu chọn
người khác lên thay. Tuy nhiên sau đó Hiến pháp
Liên bang của Hoa kỳ lại không giữ lại quy định
này. Nguyên nhân là do bản chất của việc các
bang Bắc Mỹ bỏ phiếu để triệu hồi những đại
1. Khái quát về cơ chế cử tri bãi nhiệm đại
biểu dân cử tại cơ quan đại biểu cao nhất *
Hai phương cách phổ biến nhất hiện nay để
bãi miễn một nghị sĩ là nghị viện tự bãi nhiệm
thành viên của mình và cử tri bãi nhiệm đại biểu
mà mình đã bầu ra bằng cách bỏ phiếu.
Về bản chất, việc nghị viện bãi nhiệm nghị sĩ
có thể xem như là việc “khai trừ” thành viên của
nghị viện đó. Còn việc cử tri bỏ phiếu để bãi
nhiệm đại biểu đại diện cho mình được xem như
một cuộc “bỏ phiếu ngược”, hay là “bỏ phiếu để
triệu hồi” (Tiếng Anh: recall election). Từ
“recall” trong trường hợp này được hiểu theo
nghĩa là “gọi về” hay “triệu hồi”. Đó là lý do
vì sao thủ tục này đôi khi còn được gọi là “yêu
cầu triệu hồi” (recall petition) hay “triệu hồi
________
* Tác giả liên hệ.
Địa chỉ email: [email protected]n
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
12
biểu dân cử giống như việc một quốc gia triệu
hồi quan chức ngoại giao của họ trong một liên
minh các quốc gia, và điều đó phải chấm dứt khi
thành lập nhà nước Hợp chúng quốc Hoa Kỳ như
một quốc gia có chủ quyền thống nhất. Bởi lẽ các
nghị sĩ không chỉ hành động như đại diện của
một bang hay một đơn vị bầu cử mà còn phải
hành động vì toàn thể nước Mỹ, vì vậy mà không
đơn vị bầu cử nào có quyền triệu hồi họ về và cử
người khác làm thay. Quan điểm này còn được
củng cố bởi Tối cao Pháp viện Liên bang trong
vụ U.S. Term Limits, Inc. v. Thornton, 514 U.S.
779 vào năm 1995 khi Tòa án tuyên bố rằng:
“Khi họ được bầu, họ trở thành công bộc của
Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Họ không phải là
đại diện được bổ nhiệm bởi các quốc gia riêng
lẻ và có chủ quyền, mà họ giữ những vị trí là
các thành tố cần thiết cấu thành nên một chính
quyền của một quốc gia duy nhất” [1]. Vì vậy
hiện nay Hiến pháp Liên bang Hoa Kỳ không
cho phép cử tri bãi nhiệm nghị sĩ Liên bang,
chỉ cho phép Nghị viện Liên bang tự bãi
nhiệm thành viên của mình1.
Cũng như mọi chính sách khác, việc cử tri
được quyền trực tiếp bãi nhiệm đại biểu tại cơ
quan lập pháp quốc gia có những mặt tích cực và
hạn chế nhất định. Nếu cho phép cử tri bãi nhiệm
nghị sĩ thì có thể nghị sĩ sẽ không thực hiện một
quyết định đúng đắn nhưng ít được công chúng
ủng hộ, từ đó sẽ dễ dẫn đến một nghị viện dân
túy; hoặc có nguy cơ dẫn đến sự thiếu thống nhất
trong nghị viện khi các nghị viện chỉ hành động
cho lợi ích cục bộ của địa phương. Về mặt chính
trị, có quan điểm cho rằng các đảng phái chính
trị sẽ lợi dụng cơ chế này để hạ bệ nghị sĩ thuộc
các đảng đối lập [2]. Tuy nhiên, cũng không thể
phủ nhận được rằng cử tri bãi miễn đại biểu dân
cử trong nghị viện là một phương thức hữu hiệu
để cử tri thực sự kiểm soát những đại biểu của
mình, đảm bảo rằng các đại biểu hoạt động vì lợi
ích của người dân mà họ đại diện chứ không phải
vì lợi ích cá nhân hay lợi ích thuần túy của đảng
chính trị. Mặt khác, việc trao cho cử tri quyền
được trực tiếp bãi nhiệm đại biểu của họ sẽ giúp
tăng cường mối liên hệ giữa cử tri và đại biểu,
đại biểu có ý thức trách nhiệm hơn trong việc
thực hiện chương trình hành động đã “hứa” với
cử tri khi vận động bầu cử, và cử tri có được
quyền lực buộc đại biểu phải chịu trách nhiệm
trước Nhân dân.
Bên cạnh đó, thủ tục cử tri bãi nhiệm nghị sĩ
tại nghị viện quốc gia còn liên quan mật thiết đến
nhận thức về tính đại diện. Trên thế giới hiện có
02 phương thức đại diện là ủy quyền tự do và ủy
quyền chịu lệnh. Trong phương thức ủy quyền
chịu lệnh, các nghị sĩ bị ràng buộc chặt chẽ với
cử tri, đại diện cho tâm tư, nguyện vọng của cử
tri, phải báo cáo và chịu trách nhiệm trước cử tri
bầu ra mình, hoàn toàn có thể bị cử tri bãi nhiệm
nếu không còn xứng đáng với sự tin tưởng của
các cử tri. Phương thức ủy quyền chịu lệnh
thường được áp dụng tại các nước xã hội chủ
nghĩa trước đây [3]. Còn trong phương thức ủy
quyền tự do, các nghị sĩ không bị ràng buộc bởi
bất kỳ một sự chỉ đạo nào, dù là từ cử tri, mà chỉ
tuân theo Hiến pháp và luật [4]. Theo đó, mỗi
nghị sĩ dù được một đơn vị bầu cử bầu ra nhưng
là đại biểu của toàn thể nhân dân, phải hoạt động
vì lợi ích của toàn xã hội và quốc gia, vì vậy mà
cử tri tại một địa phương không thể được trao
quyền bãi nhiệm một nghị sĩ. Đây là nhận thức
phổ biến của các quốc gia phương Tây. Tóm lại,
việc một quốc gia có áp dụng cơ chế cho phép cử
tri trực tiếp bãi nhiệm đại biểu dân cử còn phụ
thuộc vào nhận thức của quốc gia đó về tính đại
diện của đại biểu đó như thế nào.
Hiện nay, chỉ một số quốc gia hiếm hoi quy
định cho cử tri có quyền trực tiếp bãi nhiệm đại
biểu của mình tại cơ quan đại diện cao nhất, và
đây được xem như một phương thức dân chủ trực
tiếp được thực hành ít nhất trên thực tế [2]. Trước
đây, Điều 142 Hiến pháp năm 1936 của Liên
bang Xô Viết cũng cho phép cử tri bãi nhiệm đại
biểu dân cử ở mọi cấp (kể cả thành viên của Xô
viết Tối cao Liên Xô). Quy định này cũng tồn tại
ở hầu hết hiến pháp của các quốc gia thuộc khối
xã hội chủ nghĩa Đông Âu trước đây. Tuy nhiên
Hiến pháp hiện hành của Liên Bang Nga (Hiến
pháp năm 1993) không còn quy định này nữa.
Một số bang ở các quốc gia liên bang cho phép
________
1 Điều 1, Hiến pháp Liên bang Hoa Kỳ
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
13
công dân của bang mình bỏ phiếu bãi nhiệm các
nghị sĩ ở nghị viện của bang, ví dụ như: bang
British Columbia ở Canada2, bang Bavaria ở
Đức3, một số bang như Alaska, Illinois, New
Jersey, Arizona, Kansas, North Dakota,
Louisiana, Oregon, Colorado,… ở Hoa Kỳ.
Ngoài ra một vài quốc gia, vùng lãnh thổ còn cho
phép cử tri bãi nhiệm chức danh đứng đầu hành
pháp nếu như chức danh này cũng do người dân
trực tiếp bầu ra4.
Tại Việt Nam, Điều 7 Hiến pháp hiện hành
quy định: “Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng
nhân dân bị cử tri hoặc Quốc hội, Hội đồng nhân
dân bãi nhiệm khi không còn xứng đáng với sự
tín nhiệm của Nhân dân”. Quy định này được cụ
thể hóa trong Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014
tại như sau: “Trong trường hợp cử tri bãi nhiệm
đại biểu Quốc hội thì việc bãi nhiệm được tiến
hành theo trình tự do Ủy ban thường vụ Quốc hội
quy định” (khoản 3 Điều 40) và Ủy ban thường
vụ Quốc hội “quyết định việc đưa ra để Quốc hội
bãi nhiệm hoặc cử tri nơi bầu ra đại biểu bãi
nhiệm đại biểu Quốc hội theo đề nghị của Ủy ban
trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban
Mặt trận Tổ quốc tỉnh, thành phố trực thuộc
trung ương” (khoản 6 Điều 54).
điểm thể hiện quyền lực tối cao của Nghị viện.
Nghị sĩ có thể bị Hạ viện bãi nhiệm bởi rất nhiều
nguyên nhân như vi phạm pháp luật, vi phạm Bộ
Quy tắc đối với nghị sĩ, có hành vi không đúng
mực, xúc phạm, phỉ báng hay những hành vi
khác làm tổn hại Hạ viện,… [5] Đa phần những
nguyên nhân này không được quy định cụ thể
trong luật mà tồn tại như một truyền thống chính
trị của Nghị viện. Do đó, cựu Chủ tịch Hạ viện
Herbert S. Morrison từng cho rằng: “Bãi nhiệm
là một nước đi cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến
một sự lạm dụng khủng khiếp” [6]. Trong một
Báo cáo của Ủy ban Tiêu chuẩn5 vào năm 2014
ghi nhận: “Sẽ thật nguy hiểm khi Hạ viện có
quyền bãi nhiệm các thành viên vì họ có quan
điểm thiểu số chứ không phải do vi phạm. Các
nghị sĩ được cử tri bầu, và quyết định ấy của cử
tri cần được tôn trọng” [7]. Đây là một trong
những lý do quan trọng thúc đẩy Nghị viện quá
trình thảo luận và ban hành Luật Bãi nhiệm thành
viên Nghị viện vào năm 2015 (sau đây gọi tắt là
Đạo luật) quy định về quy trình, thủ tục, cách
thức để cử tri bãi nhiệm trực tiếp thành viên của
Nghị viện. Đạo luật này được hướng dẫn bởi Quy
định hướng dẫn thi hành Luật Bãi nhiệm thành
viên Nghị viện 2015 được ban hành vào năm
2016 (sau đây gọi tắt là Quy định).
2. Pháp luật của Vương quốc Anh về bãi
nhiệm nghị sĩ Hạ viện
Điều này cho thấy sự thay đổi nhận thức về
tính đại diện tại Vương quốc Anh từ phương thức
ủy quyền tự do sang phương thức ủy quyền chịu
lệnh: Trước đây, nghị sĩ tại Hạ viện do cử tri bầu
ra chỉ có thể bị Hạ viện bãi nhiệm, tức là không
phải chịu bất kỳ trách nhiệm gì với cử tri, không
phụ thuộc vào tín nhiệm của cử tri mà hoạt động
dựa trên lợi ích của nghị viện và toàn thể xã hội;
Trước năm 2015, Hạ nghị sĩ ở Vương quốc
Anh chỉ có thể bị chính Hạ viện bãi nhiệm. Dù
nước Anh không có hiến pháp thành văn, nhưng
quyền lực này của Hạ viện được xem như một
nguyên tắc hiến pháp và là một trong những đặc
________
2 Chương 3, Luật về triệu hồi và sáng quyền lập pháp năm
1996 của bang British Columbia, Canada
5 Ủy ban Tiêu chuẩn có nhiệm vụ giám sát hoạt động của
Ủy viên Tiêu chuẩn; xem xét những kiến nghị của Ủy
viên Tiêu chuẩn liên quan đến các báo cáo về tài chính;
xem xét các mẫu và nội dung của các báo cáo này; xem
xét các khiếu nại liên quan đến báo cáo hay công bố báo
cáo; xem xét mọi vấn đề liên quan đến việc thực hiện
nghĩa vụ của các nghị sĩ liên quan đến Bộ Quy tắc đối
với nghị sĩ, đặc biệt là những kiến nghị bởi Ủy viên Tiêu
chuẩn; tham vấn về sửa đổi Bộ Quy tắc đối với nghị sĩ
cho Hạ viện.
3 Điều 18, mục 3, Hiến pháp bang Bavaria, Đức
4 Ví dụ như Điều II, mục 13 Hiến pháp của bang California,
Hoa Kỳ cho phép cử tri bỏ phiếu bãi nhiệm bất kỳ chức
danh nào được cử tri bầu trực tiếp, bao gồm cả Thống đốc
bang và các thị trưởng.
Một ví dụ khác là Điều 233 Hiến pháp của Venezuela còn
cho phép cử tri bãi nhiệm Tổng thống.
Còn Ủy viên Tiêu chuẩn của Nghị viện là một chức danh
độc lập có nhiệm vụ giám sát các báo cáo về các khoản lợi
tài chính của các nghị sĩ ở Hạ viện, cũng như việc thực thi
Bộ Quy tắc đối với nghị sĩ.
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
14
còn theo quy định hiện nay, các nghị sĩ buộc phải
gắn bó sâu sắc hơn với cử tri, lắng nghe tâm tư,
nguyện vọng và mong muốn của cử tri nhằm đạt
được tín nhiệm của cử tri.
hoặc tạm giữ theo quy định của các đạo luật về
sức khỏe tinh thần11.
Trường hợp thứ hai: Căn cứ vào báo cáo của
Ủy ban Tiêu chuẩn về vi phạm liên quan đến Bộ
Quy tắc đối với nghị sĩ, Hạ viện đã ra nghị quyết
đình chỉ hoạt động của nghị viên đó ít nhất là từ
10 đến 14 ngày làm việc12.
2.1. Một số định nghĩa
Đạo luật quy định “yêu cầu bãi nhiệm” phải
bao gồm 2 nội dung: (i) bãi nhiệm một nghị sĩ
của Hạ viện; và (ii) tiến hành một cuộc bầu cử
bổ sung để lựa chọn nghị sĩ thay thế đại diện cho
đơn vị bầu cử ấy6. Bầu cử bổ sung sẽ được tổ
chức theo thủ tục như bầu cử thông thường.
“Người tiến hành yêu cầu bãi nhiệm” là
người phụ trách tổ chức cho cử tri bỏ phiếu, ấn
định thời gian và địa điểm để bỏ phiếu, xác định
kết quả bỏ phiếu. Người tiến hành yêu cầu bãi
nhiệm một nghị sĩ cũng là người đã phụ trách
đơn vị bầu cử nghị sĩ đó7. Người này có nghĩa vụ
chung là phải làm mọi thứ cần thiết để tiến hành
tổ chức yêu cầu bãi nhiệm hiệu quả theo quy định
của pháp luật8.
“Thành viên của Nghị viện” được hiểu là
thành viên của Hạ viện. Như vậy, đạo luật này
chỉ áp dụng cho các nghị sĩ Hạ viện chứ không
áp dụng cho nghị sĩ của Thượng viện. Điều này
cũng là hợp lý bởi nghị sĩ của Thượng viện bao
gồm các chức sắc Anh giáo, các quý tộc thế tập
và những nghị sĩ được bổ nhiệm, các thành viên
này đều không thông qua bầu cử.
Trường hợp thứ ba: Sau khi trở thành nghị
sĩ của Hạ viện, nghị sĩ này đã vi phạm Điều
10 Luật về các Tiêu chuẩn của Nghị viện năm
2009 về việc kê khai thông tin sai sự thật
nhằm hưởng trợ cấp.
Có thể thấy nghị sĩ rơi vào các trường hợp bị
yêu cầu bãi nhiệm là do có vi phạm cụ thể mà
nhà làm luật cho rằng với vi phạm ấy, nghị sĩ có
thể sẽ bị mất tín nhiệm hay không còn xứng đáng
với tín nhiệm của cử tri ở đầu nhiệm kỳ. Cử tri
hoàn toàn không được quyền chủ động kêu gọi
bãi nhiệm bất kỳ nghị sĩ nào khi không có vi
phạm. Điều này có thể làm giảm bớt đôi chút
quyền lực của cử tri (bởi vấn đề tín nhiệm suy
cho cùng thì vẫn chỉ là niềm tin nội tâm, có thể
có trường hợp cử tri muốn thay đổi người đại
diện bởi họ cảm thấy người khác xứng đáng làm
đại biểu cho họ hơn nghị sĩ đương chức dù nghị
sĩ này chẳng vi phạm điều gì chẳng hạn), song
quy định này giúp tránh được nguy cơ về một
Nghị viện dân túy và cũng tránh được việc các
đảng chính trị lợi dụng cơ chế này để hạ bệ nghị
sĩ của đảng đối lập. Mặt khác, điều này cũng cho
thấy ngay cả khi nghị sĩ ở Anh vi phạm pháp luật
và bị kết án thì cũng không đương nhiên mất tư
cách đại biểu mà phải trải qua thủ tục cho cử tri
bỏ phiếu quyết định việc bãi nhiệm.
2.2. Những trường hợp nghị sĩ bị yêu cầu bãi nhiệm
Nghị sĩ sẽ bị yêu cầu bãi nhiệm nếu thuộc một
trong các trường hợp sau9:
Trường hợp thứ nhất: Sau khi trở thành nghị
sĩ của Hạ viện, nghị sĩ này đã bị kết tội vì vi phạm
pháp luật và phải chịu hình phạt tù từ bản án hoặc
quyết định của tòa án (thông thường là dưới một
năm10). Trừ trường hợp nghị sĩ đang bị tạm giam
2.3. Thủ tục tiến hành yêu cầu bãi nhiệm
Sau khi nhận thấy một trong ba trường hợp
trên xảy ra, Chủ tịch Hạ viện phải thông báo
ngay cho người tiến hành yêu cầu bãi nhiệm13.
________
6 Điều 1(2) Đạo luật
11 Điều 2(3), (4) Đạo luật. Theo đó các đạo luật về sức khỏe
tinh thần bao gồm Luật Sức khỏe tinh thần năm 1983, Điều
200(2)(b) Luật Tố tụng hình sự của Scotland năm 1995 và
Luật Sức khỏe tinh thần của Bắc Ireland năm 1986
12 Điều 1(4), (5) Đạo luật.
7
Xem thêm Điều 25, 28 Luật Đại biểu Nhân dân
(Representation of the People Act) năm 1983
8 Mục 1, Phụ lục 1 Đạo luật
9 Điều 1 Đạo luật
10
Nếu nghị sĩ bị phạt tù trên một năm thì sẽ đương nhiên
13 Điều 5 Đạo luật
mất tư cách nghị sĩ. Xem thêm Điều 1 Luật Đại biểu Nhân
dân (Representation of the People Act) năm 1981
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
15
Khi người tiến hành yêu cầu bãi nhiệm nhận
được thông báo của Chủ tịch Hạ viện thì trong
thời gian sớm nhất có thể, người này phải thiết
lập và niêm yết thời gian và địa điểm để người
dân bỏ phiếu. Địa điểm bỏ phiếu phải có đủ
điều kiện, phương tiện thuận lợi và hợp lý (kể
cả phải tính đến trường hợp người khuyết tật
đến tham gia), có thể thiết lập nhiều địa điểm
để thuận tiện cho người dân (nhưng không
quá 10 địa điểm). Thời gian bắt đầu cho phép
bỏ phiếu là ngày làm việc thứ 10 kể từ khi
người tiến hành yêu cầu bãi nhiệm nhận được
thông báo của Chủ tịch Hạ viện14.
Thứ ba, người đó hoàntoàn đủđiều kiện đểtham
gia bầu nghị sĩ Hạ viện tại đơn vị bầu cử đó.
Theo Quy định, các cử tri nói trên sẽ nhận
được thông báo về việc bỏ phiếu, kèm theo thời
gian và địa điểm tiến hành bỏ phiếu. Mỗi cử tri
có mặt sẽ được gọi tên, nhận phiếu và vào phòng
kín để quyết định có ký tên ủng hộ yêu cầu bãi
nhiệm hay không. Sau đó phiếu ký tên sẽ được
gấp lại và bỏ vào thùng phiếu20. Mỗi người chỉ
được ký tên một lần và không được thay đổi ý
định sau khi đã bỏ phiếu vào thùng21.
Ngoài ký tên và bỏ phiếu trực tiếp, cử tri có
thể bỏ phiếu qua đường bưu điện hoặc ủy quyền,
nhưng phải đăng ký trước22.
Cử tri bãi nhiệm nghị sĩ bằng phương thức ký
tên vào một phiếu ký tên được chuẩn bị sẵn và
bỏ vào thùng phiếu. Phiếu ký tên và thông báo
đến cử tri được quy định là phải có đầy đủ thông
tin về tên nghị sĩ bị bãi nhiệm, tên đơn vị bầu cử,
lý do mà nghị sĩ bị bãi nhiệm, tỷ lệ cần thiết để
bãi nhiệm thành công nghị sĩ đó, hệ quả pháp lý
nếu như nghị sĩ bị bãi nhiệm và nơi ký tên15.
Những người được quyền tham gia bỏ phiếu
phải là cử tri được quyền bầu cử tính tới thời điểm
bỏ phiếu, tức là phải hội tụ đủ 3 điều kiện sau16:
Đạo luật còn tính đến các trường hợp gian
lận khi23:
- Một người ký tên 2 lần;
- Một người ký tên trực tiếp khi đã biết rằng
người nhận ủy quyền đã ký cho mình;
- Người nhận ủy quyền ký tên hai lần cho một
người;
- Người nhận ủy quyền ký tên khi đã biết rằng
người ủy quyền đã trực tiếp ký;
Các vi phạm trên sẽ bị xử lý bằng hình thức
phạt tiền ở mức 524 (là mức phạt tiền cao nhất -
không giới hạn số tiền phạt [10]).
Thời gian bỏ phiếu kéo dài 6 tuần kể từ ngày
bắt đầu. Tuy nhiên việc bỏ phiếu có thể kết thúc
sớm nếu chỉ còn 6 tháng là đến ngày bầu cử Hạ
viện; hoặc nghị sĩ đó đã đương nhiên bị mất tư
cách là thành viên của Hạ viện (do bị mất tích,
chết hoặc các lý do khác); hoặc bản án phúc thẩm
hủy bỏ các cáo buộc đối với nghị sĩ đó25. Khi
nhận được một trong số những thông tin nói trên,
Chủ tịch Hạ viện phải tuyên bố trước Hạ viện26,
đồng thời phải thông báo ngay cho người tiến
Thứ nhất, người đó đã đăng ký và đã có tên
trong sổ đăng ký cử tri bầu nghị sĩ Hạ viện17
tại đơn vị bầu cử đó. Mọi sự thay đổi về sổ
đăng ký cử tri sẽ không có hiệu lực kể từ sau
ngày Chủ tịch Hạ viện gửi thông báo, trừ
trường hợp đã gửi đăng ký trước đó và sự thay
đổi diễn ra trước ngày làm việc thứ 3 trước
ngày bỏ phiếu đầu tiên18;
Thứ hai, người đó đã đủ 18 tuổi trở lên19
(ngày sinh nhật tuổi 18 phải trước ngày bỏ phiếu
cuối cùng);
________
14 Điều 7 Đạo luật
20 Điều 27 Quy định
15 Các Điều 8, 9(4) Đạo luật
16 Điều 10(1) Đạo luật
21 Điều 11(2), (3) Đạo luật
22 Điều 11(1) Đạo luật
17
Tại Vương quốc Anh, người dân phải đăng ký để trở
23 Xem thêm Điều 12 Đạo luật
24 Điều 12(5) Đạo luật. Xem thêm Điều 169 Luật Đại biểu
Nhân dân (Representation of the People Act) năm 1983
25 Điều 13 Đạo luật
thành cử tri bầu nghị sĩ Hạ viện cũng như bỏ phiếu trong
các cuộc trưng cầu dân ý [8].
18 Điều 10(2), (3), (4) Đạo luật
19 Tại Vương quốc Anh, công dân chỉ cần trên 16 tuổi (14
tuổi theo luật của Scotland và Wales) là đã được đăng ký
tên vào sổ cử tri, nhưng phải chờ đến 18 tuổi mới được bỏ
phiếu bầu nghị sĩ Hạ viện [9].
26 Điều 13(9) Đạo luật
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
16
hành yêu cầu bãi nhiệm lý do để kết thúc sớm
thời gian bỏ phiếu. Người tiến hành yêu cầu bãi
nhiệm phải thực hiện những công việc cần thiết
để kết thúc thời gian bỏ phiếu, đồng thời công bố
với công chúng về việc kết thúc sớm này27.
Khi thời gian bỏ phiếu kết thúc, người tiến
hành yêu cầu bãi nhiệm phải tiến hành kiểm
phiếu. Việc kiểm phiếu chỉ được thực hiện bởi
người tiến hành yêu cầu bãi nhiệm và những trợ
lý28. Yêu cầu bãi nhiệm được xem là thành công
khi số chữ ký hợp lệ đạt tỷ lệ ít nhất 10% tính
trên tổng số những cử tri có quyền bỏ phiếu29.
Người tiến hành yêu cầu bãi nhiệm phải
thông báo kết quả cho Chủ tịch Hạ viện, và sau
đó là công bố kết quả cho công chúng30. Chủ
tịch Hạ viện cũng phải thông báo kết quả trước
Hạ viện31.
3. Một số kinh nghiệm trong việc xây dựng
cơ chế cử tri bãi nhiệm đại biểu Quốc hội tại
Việt Nam
Thứ nhất, phải nhận thức lại tính đại diện của
Quốc hội. Việc nhận thức tính đại diện và lựa
chọn phương thức ủy quyền như thế nào ảnh
hưởng rất lớn đến cơ cấu Quốc hội cũng như quy
chế hoạt động của đại biểu nói chung, và cơ chế
cử tri bãi nhiệm đại biểu nói riêng. Điều 79 Hiến
pháp năm 2013 quy định rằng “Đại biểu Quốc
hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của
Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân
dân cả nước”. Quy định như vậy đại biểu Quốc
hội đại diện cho Nhân dân ở đơn vị bầu cử hay
của Nhân dân cả nước? Phương thức đại diện ở
đây là ủy quyền tự do hay ủy quyền chịu lệnh?
Bởi như đã phân tích ở trên, việc cho phép cử tri
bãi nhiệm đại biểu dân cử gắn bó chặt chẽ với
nhận thức về tính đại diện của đại biểu. Giả sử
đại biểu Quốc hội đứng trước một chính sách có
lợi cho quốc gia, đất nước nhưng trái với ý kiến
vị kỷ của người dân địa phương đã bầu cho họ
thì họ sẽ lựa chọn như thế nào? Nếu đại diện cho
ý chí của người dân ở địa phương thì họ phải
phản đối chính sách có lợi cho quốc gia, nhưng
là đại biểu của Nhân dân cả nước thì họ phải đặt
quyền lợi của cả dân tộc lên trên hết. Nếu đại
biểu lựa chọn chính sách có lợi cho quốc gia mà
đi ngược lại ý kiến của người dân địa phương thì
họ có thể bị người dân bãi nhiệm vì “không còn
xứng đáng với sự tín nhiệm” của người dân ở
đơn vị bầu cử đó hay không? Từ đây có thể thấy
việc cho phép cử tri bãi nhiệm đại biểu dân cử
gắn bó chặt chẽ với nhận thức về tính đại diện
của đại biểu. Vì vậy, tác giả cho rằng ta không
thể chọn áp dụng “nước đôi” cùng lúc cả hai
phương thức đại diện nói trên mà chỉ có thể chọn
một trong hai. Từ các quy định tương tự trong
pháp luật của các nước, đặc biệt là lịch sử lập
hiến của Hoa Kỳ và pháp luật của Vương quốc
Anh cho thấy cơ chế cử tri bãi nhiệm đại biểu
dân cử thường gắn với phương thức ủy quyền
2.4. Hệ quả
Sau khi Chủ tịch Hạ viện thông báo kết quả
trước Hạ viện, nghị sĩ đương nhiên xem như đã
bị cử tri bãi nhiệm32 mà không cần bất kỳ hành
động nào từ Nghị viện.
Một cuộc bầu cử bổ sung (by election) sẽ
được tổ chức tại đơn vị bầu cử tương ứng để bầu
nghị sĩ mới thay thế. Quy trình bầu cử bổ sung
được tổ chức tương tự như một cuộc bầu cử
thông thường. Nghị sĩ bị bãi nhiệm vẫn có thể
tham gia và tái đắc cử trong cuộc bầu cử bổ sung
sau đó33.
Cho đến nay, đã có 03 nghị sĩ tại Anh bị yêu
cầu bãi nhiệm theo Đạo luật là Ian Paisley Jr
(năm 2018), Fiona Onasanya và Christopher
Davies (năm 2019). Trong đó yêu cầu bãi nhiệm
đối với nghị sĩ Ian Paisley Jr không thành công
(tỷ lệ thông qua là 9,4%), còn yêu cầu bãi nhiệm
đối với các nghị sĩ Fiona Onasanya và
Christopher Davies đều thành công với tỷ lệ
thông qua tương ứng lần lượt là 27,6% và 18,9%.
Fiona Onasanya và Christopher Davies đều tiếp
tục ứng cử trong các cuộc bầu cử bổ sung nhưng
đều không tái đắc cử.
________
27 Điều 13(8) Đạo luật
28 Điều 38(1) Quy định
29 Điều 14(3) Đạo luật
30 Điều 14(2) Đạo luật
31 Điều 14(8) Đạo luật
32 Điều 15 Đạo luật
33 Điều 1(11) Đạo luật
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
17
chịu lệnh. Do đó, thiết nghĩ nên quy định vị trí,
vai trò của đại biểu Quốc hội “là người đại diện
cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị
bầu cử ra mình; là người thay mặt Nhân dân thực
hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội”.
Thứ hai, cần quy định cụ thể các trường hợp
và chủ thể bãi nhiệm đại biểu Quốc hội. Điều 40
Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014 quy định đại
biểu Quốc hội không còn xứng đáng với sự tín
nhiệm của Nhân dân thì bị Quốc hội hoặc cử tri
bãi nhiệm.
nhiệm hoặc cử tri nơi bầu ra đại biểu bãi nhiệm,
song không có quy định rõ trường hợp nào
UBTVQH đưa ra Quốc hội, trường hợp nào đưa
ra cử tri tại đơn vị bầu cử. Như vậy có thể hiểu
rằng UBTVQH có quyền tùy nghi trong việc lựa
chọn phương thức bãi nhiệm đại biểu dân cử, nói
các khác là UBTVQH có quyền quyết định thẩm
quyền của Quốc hội và cử tri trong việc bãi
nhiệm đại biểu Quốc hội, mà theo tác giả, điều
này chưa hợp lý. Thiết nghĩ pháp luật phải quy
định cụ thể trường hợp nào Ủy ban trung ương
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ
quốc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có
quyền đề nghị bãi nhiệm đại biểu Quốc hội; mặt
khác, phải quy định cụ thể trường hợp nào
UBTVQH phải đưa vấn đề bãi nhiệm đại biểu
Quốc hội ra Quốc hội, trường hợp nào phải đưa
ra cử tri tại địa phương.
Tác giả cho rằng Điều 54 Luật Tổ chức Quốc
hội nên quy định cụ thể hai trường hợp: (i) trong
các trường hợp đại biểu Quốc hội không còn
mang quốc tịch Việt Nam34, hoặc không làm tròn
trách nhiệm tham gia các hoạt động của Quốc
hội, các cơ quan của Quốc hội (được quy định tại
Điều 26 Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014) thì
UBTVQH sẽ đưa vấn đề bãi nhiệm đại biểu đó
ra Quốc hội quyết định; (ii) trong trường hợp đại
biểu Quốc hội không còn đáp ứng được các tiêu
chuẩn còn lại được quy định tại Điều 22 Luật Tổ
chức Quốc hội, hoặc đại biểu Quốc hội không
làm tròn các trách nhiệm với người dân (được
quy định tại các Điều 27 và 28 Luật Tổ chức
Quốc hội hiện hành) thì Ủy ban trung ương Mặt
trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc
tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đề nghị bãi
nhiệm đại biểu đó; trong trường hợp này
UBTVQH phải đưa vấn đề bãi nhiệm đại biểu
Quốc hội cho cử tri tại địa phương quyết định.
Với quy định như vậy, vai trò của Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam là rất quan trọng trong việc giám
sát hoạt động và kích hoạt thủ tục cử tri bãi
nhiệm đại biểu. Điều này là phù hợp với vị trí,
vai trò của Mặt trận Tổ quốc là cơ sở chính trị
của chính quyền nhân dân, đại diện, bảo vệ
Một là: Tiêu chí “xứng đáng với sự tín nhiệm
của Nhân dân” thì rất khó xác định và chỉ có thể
định lượng bằng một cuộc bỏ phiếu của chính cử
tri ở đơn vị bầu cử đã bầu ra đại biểu ấy. Bên
cạnh đó, “được Nhân dân tín nhiệm” cũng chỉ là
một trong các tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội
được quy định tại Điều 22 Luật Tổ chức Quốc
hội năm 2014, thêm vào đó, đại biểu Quốc hội
cũng phải làm tròn trách nhiệm đối với Quốc hội,
đối với cử tri và đối với công dân được quy định
tại các Điều 26, 27 và 28 Luật Tổ chức Quốc hội
năm 2014. Vì thế, căn cứ của việc bãi nhiệm đại
biểu Quốc hội sẽ phải là việc đại biểu không còn
đáp ứng các tiêu chuẩn hoặc không làm tròn
trách nhiệm luật định. Tác giả đề xuất khoản 1
Điều 40 Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014 nên
quy định cụ thể theo hướng “đại biểu Quốc hội
không còn đáp ứng được những tiêu chuẩn được
quy định tại Điều 22 hoặc không làm tròn trách
nhiệm của đại biểu Quốc hội được quy định tại
các Điều 26, Điều 27, Điều 28 của Luật này thì
bị Quốc hội hoặc cử tri bãi nhiệm”.
Hai là: Điều 54 Luật Tổ chức Quốc hội năm
2014 quy định Ủy ban thường vụ Quốc hội
(“UBTVQH”) có quyền xem xét đề nghị bãi
nhiệm đại biểu Quốc hội của Ủy ban trung ương
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ
quốc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Nhưng quy định như vậy vẫn chưa cụ thể bởi
trong trường hợp nào các chủ thể này được đề
nghị UBTVQH về vấn đề bãi nhiệm một đại
biểu? Bên cạnh đó, Điều 54 cũng quy định khi
UBTVQH nhận được đề nghị bãi nhiệm đại biểu
Quốc hội thì có quyền đưa ra để Quốc hội bãi
________
34 Tiêu chuẩn này được quy định tại Khoản 1a Điều 22
Luật Tổ chức Quốc hội hiện hành
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
18
những người chưa phải cử tri ở thời điểm bầu cử
và những cử tri đã bầu cho người khác. Do đó tác
giả cho rằng Luật Tổ chức Quốc hội cần bổ sung
quy định cụ thể rằng “những người được tham
gia bỏ phiếu bãi nhiệm đại biểu Quốc hội là mọi
công dân đủ mười tám tuổi trở lên tính đến ngày
tiến hành bỏ phiếu bãi nhiệm tại đơn vị bầu cử
của đại biểu Quốc hội đó, trừ những trường hợp
được quy định tại khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử
đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân
năm 201535.
quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân
dân như đã được hiến định tại Điều 9 Hiến pháp
hiện hành.
Thứ ba, về tổ chức phụ trách bỏ phiếu bãi
nhiệm đại biểu Quốc hội tại địa phương: Tại
Vương quốc Anh người tiến hành yêu cầu bãi
nhiệm một nghị sĩ cũng là người đã phụ trách
đơn vị bầu cử nghị sĩ đó. Tuy nhiên, tại nước ta
không có một cơ quan phụ trách công tác bầu cử
thường trực, do đó tác giả đề xuất khi đại biểu
Quốc hội bị đề nghị bãi nhiệm, UBTVQH sẽ phải
thông báo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành
lập một Ban phụ trách tại đơn vị bầu cử đã bầu
ra đại biểu đó. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sau khi
thống nhất với Thường trực Hội đồng nhân dân
và Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam cùng cấp thành lập Ban phụ trách gồm
Trưởng ban, các Phó Trưởng ban và các Ủy viên
là đại diện Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy
ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt
Nam cùng cấp và một số cơ quan, tổ chức hữu
quan (có thể là cơ quan, tổ chức nơi đại biểu
Quốc hội đó làm việc). Ban phụ trách sẽ chịu
trách nhiệm lên danh sách cử tri có quyền bỏ
phiếu bãi nhiệm, xác định và công bố thời điểm
bỏ phiếu, tiến hành tổ chức cho cử tri bỏ phiếu,
kiểm phiếu và công bố kết quả.
Thứ tư, số lượng cử tri tại một đơn vị bầu cử
sẽ là khác nhau ở những thời điểm khác nhau, do
đó cần phải quy định rõ cử tri bãi nhiệm đại biểu
là những cử tri ở đầu nhiệm kỳ hay cử tri có
quyền tham gia bầu cử tại thời điểm bãi nhiệm.
Quy định này có ảnh hưởng không nhỏ đến kết
quả của cuộc bỏ phiếu. Có thể thấy Luật Bãi
nhiệm thành viên nghị viện của Vương quốc Anh
có quy định cụ thể những người được tham gia
yêu cầu bãi nhiệm nghị sĩ là những cử tri có
quyền bầu cử tính đến thời điểm bãi nhiệm. Đó
là điều hợp lý vì đại biểu dân cử không chỉ đại
diện cho cử tri đã bầu ra họ, mà còn đại diện cho
toàn bộ người dân ở đơn vị bầu cử ấy bao gồm
Thứ năm, phương thức cử tri bãi nhiệm đại
biểu Quốc hội nên là bỏ phiếu kín thay vì ký tên.
Tại Vương quốc Anh, việc bầu cử vẫn được thực
hiện theo nguyên tắc bỏ phiếu kín, nhưng yêu
cầu bãi nhiệm lại được tổ chức theo phương thức
ký tên. Điều tương tự cũng dễ thấy ở các quốc
gia, vùng lãnh thổ cho phép cử tri bãi nhiệm đại
biểu dân cử36. Mặc dù quy định này thể hiện sự
minh bạch và giảm thiểu được rủi ro gian lận,
nhưng lại tạo ra thách thức không nhỏ trong việc
bảo đảm bí mật cho cử tri. Trong phương thức
bỏ phiếu kín, không ai biết được rằng cử tri có
mặt ở khu vực bỏ phiếu sẽ ủng hộ ứng viên nào;
ngược lại, trong phương thức ký tên, cử tri phải
dùng chữ ký cá nhân để thể hiện sự ủng hộ đối
với yêu cầu bãi nhiệm, và gần như có thể chắc
chắn rằng những cử tri xuất hiện ở khu vực ký
tên là những người ủng hộ yêu cầu bãi nhiệm.
Theo Báo cáo tổng kết về các yêu cầu bãi nhiệm
năm 2019 của Ủy ban bầu cử Vương quốc Anh,
phương thức ký tên đã gây ra một số lo ngại về
vấn đề bảo mật cho các cử tri tham gia [11], và
một số chuyên gia cho rằng phải tổ chức yêu cầu
bãi nhiệm bằng phương thức bỏ phiếu kín tương
tự như bầu cử [12]. Tác giả cũng cho rằng nên áp
dụng phương thức bỏ phiếu kín để đảm bảo sự tự
do về ý chí của cử tri, tránh việc cử tri cả nể, hay
sợ bị lộ thông tin mà “chùn tay” không dám bỏ
phiếu để bãi nhiệm một đại biểu khi cần thiết.
Như vậy, phiếu bãi nhiệm chỉ cần có ô “Đồng ý
________
35
Khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại
phạt tù mà không được hưởng án treo, người mất năng lực
biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 quy định các trường hợp
không được ghi tên vào danh sách cử tri bao gồm “Người
đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa
án đã có hiệu lực pháp luật, người bị kết án tử hình đang
trong thời gian chờ thi hành án, người đang chấp hành hình
hành vi dân sự”.
Ví dụ Điều 21 Đạo luật Recall and Initiative Act năm
1996 của bang British Columbia, Canada cũng quy định cử
tri ký tên để yêu cầu bãi nhiệm nghị sĩ của Nghị viện bang.
36
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
19
biểu Quốc hội bị bãi nhiệm mà số lượng đại biểu
vẫn trên 90% tổng số đại biểu đã được bầu ở đầu
nhiệm kỳ thì vẫn không tổ chức bầu cử bổ sung.
Vậy nếu cử tri bãi nhiệm một đại biểu thì nhiều
khả năng là họ sẽ thiếu một đại biểu đại diện cho
họ trong cả thời gian còn lại của nhiệm kỳ. Giả
sử một đơn vị bầu cử có 300.000 cử tri bầu 3 đại
biểu Quốc hội thì trung bình cứ 100.000 phiếu
đổi được một “ghế” đại biểu Quốc hội; nếu một
đại biểu bị bãi nhiệm mà không được bầu bổ
sung thì mỗi đại biểu Quốc hội đại diện cho
150.000 người, đồng nghĩa với việc giá trị của
mỗi lá phiếu của cử tri bị giảm tương đối so với
đầu nhiệm kỳ, tiếng nói của đơn vị bầu cử ấy trên
nghị trường cũng giảm đi. Vì lẽ đó, để đảm bảo
sự bình đẳng giữa cử tri ở đơn vị bầu cử này với
đơn vị bầu cử khác, thiết nghĩ sau khi mỗi đại
biểu Quốc hội ở một đơn vị bầu cử bị bãi nhiệm
(dù là do Quốc hội hay cử tri bãi nhiệm) thì đơn
vị bầu cử ấy sẽ được tổ chức bầu cử một đại biểu
Quốc hội mới thay thế. Việc tổ chức bầu cử bổ
sung trong trường hợp này sẽ theo trình tự, thủ
tục, quy định về bầu cử bổ sung trong Luật Bầu
cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân
dân hiện hành.
Trên đây là một số đề xuất của tác giả mang
tính gợi mở dựa trên những kinh nghiệm từ
nghiên cứu pháp luật nước ngoài, đặc biệt là Luật
Bãi nhiệm thành viên Nghị viện năm 2015 của
Vương quốc Anh. Thiết nghĩ cần phải đầu tư
nhiều công sức và công trình chuyên sâu hơn nữa
nhằm thiết kế một cơ chế đầy đủ, cụ thể, và phù
hợp với Việt Nam cho phép cử tri bãi nhiệm đại
biểu Quốc hội, từ đó củng cố mối liên hệ giữa cử
tri với đại biểu dân cử, góp phần tăng cường sự
tham gia của Nhân dân vào quản lý nhà nước và
xã hội, phát huy dân chủ đại diện.
bãi nhiệm” và “Không đồng ý bãi nhiệm” để cử
tri lựa chọn.
Thứ sáu, cần quy định cụ thể tỷ lệ thông qua
để yêu cầu bãi nhiệm được xem là thành công.
Có thể thấy yêu cầu bãi nhiệm tại Vương quốc
Anh được xem là thành công với tỷ lệ khá thấp:
chỉ 10% chữ ký hợp lệ tính trên tổng số cử tri
được quyền ký tên (kể cả những người không đi
ký tên). Điều này có nghĩa là để không bị cử tri
bãi nhiệm, đại biểu cần được ủng hộ bởi trên
90% tổng số cử tri tại đơn vị bầu cử của đại biểu.
Thiết nghĩ quy định như vậy cũng hết sức hợp lý,
bởi dù đại biểu ở đầu nhiệm kỳ chỉ cần hơn 50%
cử tri ủng hộ mình là đã đắc cử, song đại biểu
cần phải là người đại diện cho toàn bộ cư dân ở
đơn vị bầu cử (bao gồm cả những người không
đi bầu và những người đã ủng hộ cho ứng viên
khác). Quy định như vậy sẽ buộc đại biểu phải
gắn bó với cử tri, lắng nghe và thực hiện tâm tư,
nguyện vọng của mọi cử tri, kể cả một nhóm cử
tri thiểu số, bởi chỉ cần 10% tổng số cử tri cũng
đã đủ bãi nhiệm đại biểu. Do đó, tác giả cũng đề
xuất quy định tỷ lệ phiếu đồng ý cần có để thông
qua việc bãi nhiệm đại biểu Quốc hội là 10% tính
trên tổng số cử tri được quyền bỏ phiếu. Trong
trường hợp này, đại biểu Quốc hội bị xem là
đương nhiên bị bãi nhiệm (mà không cần thêm
bất kỳ thủ tục nào từ Quốc hội). Ban phụ trách
phải công bố kết quả bãi nhiệm đại biểu Quốc
hội, đồng thời thông báo cho Quốc hội, trong
thời gian Quốc hội không họp thì thông báo cho
Ủy ban thường vụ Quốc hội để báo cáo với Quốc
hội trong kỳ họp gần nhất. Sau khi bị bãi nhiệm,
đại biểu đó vẫn có thể tham gia làm ứng cử viên
trong cuộc bầu cử bổ sung (và cả những cuộc bầu
cử sau này) và có thể đắc cử nếu đạt được sự ủng
hộ của đa số cử tri tham gia bầu cử. Mà để có thể
tái đắc cử, đại biểu cần thực sự nỗ lực để lấy lại
tín nhiệm của cử tri.
Tài liệu tham khảo
Thứ bảy, yêu cầu bãi nhiệm phải gắn với bầu
cử bổ sung. Hiện Điều 89 Luật Bầu cử đại biểu
Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân hiện nay
quy định điều kiện để tổ chức bầu cử bổ sung chỉ
được tiến hành khi thời gian còn lại của nhiệm
kỳ nhiều hơn 02 năm và thiếu trên 10% tổng số
đại biểu Quốc hội đã được bầu ở đầu nhiệm kỳ.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc nếu một đại
[1] U.S. Term Limits, Inc. v. Thornton, 514 U.S. 779
1995, para. 838, US Case Law Volume 54,
9/, (accessed 5 June 2021).
[2] The Electoral Knowledge Network, Direct
Democracy - Recall, https://aceproject.org/ace-
V. L. H. Giang / VNU Journal of Science: Legal Studies, Vol. 37, No. 3 (2021) 10-20
20
en/focus/direct-democracy/recall (accessed 15
June 2021).
[3] H. M. Hieu, Representative function of the National
Assembly: Some conceptual issues, Legislative
Studies Journal No. 24(185), 2010, p. 15.
[4] P. T. Ha, The continuation of reforming the
organization and operation of the National
Assembly in Vietnam nowadays, State and Law
Review No. 7(387), 2020, p. 4.
[8] The
UK
Government,
How
to
vote,
https://www.gov.uk/how-to-vote (accessed 5 July
2021).
[9] The UK Government, Register to vote,
https://www.gov.uk/register-to-vote (accessed 5
July 2021).
[10] Sentencing Council, Fines and Financial Orders -
Approach to the assessment of fines: Maximum
fines-2/9-maximum-fines/ (accessed 3 June 2021).
[5] Erskine May, Erskine May’s treatise on the law,
privileges, proceedings and usage of Parliament
(25th
edition),
Part
2,
Chapter
11,
ulsion/, 2019 (accessed 5 June 2021).
[6] Cases Of Mr Allig Han And Mr Walkden, Volume
443: debated on Thursday 30 October 1947,
[11] The Electoral Commission (UK), The process to
challenge a sitting MP: review of the 2019 recall
Committee
Of
Privileges
Report,
en#main-content (accessed 5 June 2021).
(accessed 5 June 2021).
2019
[12] The Electoral Commission (UK), Petitions to recall
MPs should mirror the secrecy of the ballot, finds new
report
[7] Committee on Standards, Patrick Mercer - Eleventh
Report of Session 2013-14, HC 1225, Ordered by the
House of Commons to be printed 29 April 2014,
published on 1 May 2014 by authority of the House
of Commons, The Stationery Office Limited,
London, 2013, para. 28, p. 11.
centre/petitions-recall-mps-should-mirror-secrecy-
ballot-finds-new-report, 2019 (accessed 5 June
2021).
11 trang
14680
Free
Bạn đang xem tài liệu "Pháp luật về bãi nhiệm nghị sĩ tại Vương quốc Anh và một số kinh nghiệm cho Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phap_luat_ve_bai_nhiem_nghi_si_tai_vuong_quoc_anh_va_mot_so.pdf
