Tác động của cướp biển đến hệ thống luật hàng hải quốc tế
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
TÁC ĐỘNG CỦA CƯỚP BIỂN ĐẾN HỆ THỐNG LUẬT
HÀNG HẢI QUỐC TẾ
THE EFFECTS OF PIRACY INTO INTERNATIONAL MARITIME LAW
PHẠM VĂN TÂN
Trung tâm Huấn luyện thuyền viên, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam
Email liên hệ: [email protected]n
điều này xảy ra ở bất cứ nơi nào có hoạt động cướp
Tóm tắt
biển. Các hợp đồng thuê tàu, bảo hiểm hàng hải, luật
hàng hải quốc tế, cũng như toàn bộ việc vận chuyển
bằng đường biển đã bị ảnh hưởng nhiều bởi các hoạt
động cướp biển.
Cướp biển không chỉ ảnh hưởng đến luật quốc tế
nói chung mà còn ảnh hưởng đến cả luật hàng hải
nói riêng. Các cơ quan thực thi pháp luật đang
thực sự đối mặt với nhiều khó khăn do xuất phát
từ những yếu điểm của Công ước Liên hợp quốc
về Luật Biển, cũng như Luật địa phương của các
quốc gia nơi các vụ cướp biển được xét xử và truy
tố. Với sự hình thành và phát triển của tội phạm
cướp biển, đặc biệt là các hoạt động cướp biển ở
lục địa châu Phi, đã làm cho thế giới mất một số
lượng lớn tiền chuộc, và số lượng thuyền viên bị
bắt làm con tin, trộm cắp hàng hóa,… Bài viết
này sẽ phân tích các tác động của cướp biển đối
với hệ thống luật hàng hải quốc tế.
Trong một báo cáo của Shortland [1] đã chỉ ra
rằng: Cướp biển “không chỉ là một ngành kinh doanh
béo bở ở Somalia”. Vì nạn cướp biển đang làm tăng
đáng kể phí bảo hiểm; các công ty bảo hiểm tạo ra
“lợi nhuận tốt”. Trong năm 2011 đã có 1.118 thuyền
viên bị bắt làm con tin trong số đó có 24 người thiệt
mạng. Đây là con số tử vong cao gấp ba lần so với
năm 2009. Hơn nữa, State of Maritime Piracy báo
cáo rằng, tiền chuộc và các khoản thanh toán liên
quan ước tính từ 200.000 đến 1.000.000 USD cho
việc thả mười tám (18) con tin của tàu M/V. Asphat
Venture và tàu M/V Albed vào năm 2014. Trong năm
2013, số tiền chuộc được trả cho cướp biển ước tính
là 21,60 triệu USD. Trong năm 2012, tổng số tiền
chuộc và khoản thanh toán liên quan là 31,750,000
USD với mức trung bình là 3,968,750 USD cho mỗi
vụ việc. Thời gian trung bình mà thuyền viên bị bắt
làm con tin là 316 ngày. Tổng cộng 44 khoản tiền
chuộc đã được trả trong năm 2010 với tổng trị giá
238 triệu USD với mức trung bình khoảng 5,4 triệu
USD cho mỗi vụ. Tổng số tiền chuộc là 159,62 triệu
USD với mức trung bình 4,97 triệu USD cho mỗi vụ
trong năm 2011. Ngoài ra, báo cáo còn chỉ ra rằng
mối đe dọa hiện nay của cướp biển và các nguy cơ
khác trên biển là mối quan tâm hàng đầu mà chủ sở
hữu và người khai thác tàu có nghĩa vụ phải mua bảo
hiểm để bảo vệ tàu của họ trước những rủi ro liên
quan. Do sự gia tăng của các vụ cướp biển, các nhà
cung cấp bảo hiểm hàng hải cũng tăng chi phí bảo
hiểm cho những tàu đi qua các khu vực rủi ro cao, do
đó, chi phí thuế xuất nhập khẩu đều tăng. Ở Kenya,
nhập khẩu công-te-nơ ước tính có thêm khoảng
330.000 teu cho năm 2011, nếu thêm 200-300 USD
vào chi phí như phụ phí chống cướp biển, làm tăng
thêm chi phí gần 100 triệu USD.
Từ khóa: Luật hàng hải, an toàn hàng hải, cướp
biển.
Abstract
Maritime Piracy has brought effects not only into
the public international law but also into the
maritime law. The law enforcers are really facing
ambiguities of the laws resulted from lacuna of the
United Nations Convention on the Law of the Sea
as well as nation
laws of the respective
countries where piracy cases are tried and
prosecuted. And because of the invention of new
styles in the crime of piracy, particularly piracy
activities in African continent whereby a huge
amount of ransom is demanded and the number of
crew members are held hostages on top of the
theft of cargo and other ship and crew valuables...
This article is going to illustrate the effects of
piracy into international maritime law.
Keywords: Maritime law, maritime safety,
Maritime Piracy.
Ảnh hưởng của cướp biển đến chi phí thay đổi lại
tuyến hành hải, chi phí đòi tiền chuộc, chi phí thuê
nhân viên bảo vệ và thiết bị, chi phí truy tố và bỏ
tù,... Mbekeani và Ncube [3] đã tính toán chi phí
nhiên liệu do thay đổi lại tuyến hành hải để tránh
cướp biển hàng năm của tàu chở dầu chạy từ Vịnh
Aden đến Mũi Hảo Vọng là khoảng 3,5 tỷ USD.
1. Đặt vấn đề
Cướp biển là một trong số các nguyên nhân làm
chậm trễ trong vận tải, gây trộm cắp và đòi tiền
chuộc, dẫn đến sự gia tăng chi phí vận tải biển ảnh
hưởng đến chủ tàu, cũng như người tiêu dùng và
SỐ 68 (11-2021)
102
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
Việc tăng chi phí bảo hiểm đã chuyển sang người
tiêu dùng và dẫn đến việc các sản phẩm đi qua vùng
có cướp biển ít cạnh tranh hơn.
khi Quy tắc Hague/Visby được ban hành thì đã có
hoạt động cướp biển nhưng nó không được coi là
ngoại lệ đối với trách nhiệm của người vận chuyển.
Quy tắc Hamburg không quy định các trường hợp
ngoại lệ đối với trách nhiệm của người vận chuyển,
tất cả những gì mà người vận chuyển cần để tự minh
oan, là chứng minh rằng mất mát, hư hỏng và chậm
trễ không phải do lỗi của họ hoặc lỗi của người phục
vụ, đại lý của họ. Không quy định nào trong Quy tắc
này đề cập rõ ràng đến vấn đề cướp biển, nhưng nó
có thể liên quan đến sự chậm trễ trong việc vận
chuyển hàng hóa, mất mát, thiệt hại liên quan đến sự
chậm trễ đó. Vì vậy, người vận chuyển sẽ chỉ được
miễn trách nhiệm nếu họ chứng minh rằng mất mát,
hư hỏng hàng hóa do cướp biển không phải là lỗi của
họ, hay do việc thay đổi tuyến hành trình để thoát
khỏi khu vực rủi ro cướp biển cao.
Theo nghiên cứu của Ben-Ari [2], khác với cướp
biển Somali chỉ đòi tiền chuộc, ăn cắp hàng hóa, đặc
biệt là dầu từ các tàu bị cướp, thì cướp biển khu vực
biển tây Phi có xu hướng hành động thô bạo, làm bị
thương thuyền viên và đôi khi còn giết chết họ.
Những hành động này của cướp biển đang gây tổn
hại cho nền kinh tế tây Phi, một số quốc gia bị ảnh
hưởng trực tiếp bởi cướp biển không quan tâm nhiều
đến các hành động cướp biển mà họ rất quan tâm đến
tác động kinh tế do cướp biển mang lại như việc tăng
phí bảo hiểm. Bài viết này tập trung phân tích tác
động của cướp biển đối với chi phí hợp đồng thuê
tàu, bảo hiểm hàng hải, hệ thống luật hàng hải quốc
tế,… cũng như việc vận chuyển bằng đường biển.
Đối với Quy tắc Rotterdam có quy định về cướp
biển như một trường hợp mà người vận chuyển có
thể được miễn trách nhiệm. Cụ thể, người vận
chuyển có thể được miễn trách nhiệm đối với mất
mát, hư hỏng hoặc chậm trễ nếu chứng minh được
rằng mất mát, hư hỏng hoặc chậm trễ là do chiến
tranh, thù địch, xung đột vũ trang, cướp biển, khủng
bố, bạo loạn và hỗn loạn dân sự.
2. Ảnh hưởng của cướp biển đối với các quy
định về trách nhiệm của người vận chuyển
Cướp biển đã ảnh hưởng đến trách nhiệm pháp lý
của người cung cấp dịch vụ theo hợp đồng vận
chuyển. Cả vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và
vận chuyển hành khách bằng đường biển đều quy
định trách nhiệm của người vận chuyển trong các
công ước quốc tế liên quan. Theo quy định về vận
chuyển hành khách, nghị định thư năm 2002 của
Công ước Athens quy định trách nhiệm nghiêm ngặt
đối với người vận chuyển cho các tổn thất hành
khách tử vong hoặc thương tật do sự cố vận chuyển
gây ra. Trừ khi người vận chuyển chứng minh được
rằng sự cố là do chiến tranh, thù địch, nội chiến, nổi
dậy hoặc một hiện tượng tự nhiên có tính chất đặc
biệt, không thể tránh khỏi và không thể cưỡng lại
được. Cướp biển không nằm trong danh sách này,
tuy nhiên, nó được cho là nằm trong ngoại lệ của
Điều 3 (b) cho phép người vận chuyển miễn trách
nhiệm nếu có thể chứng minh rằng sự cố chỉ là do
hành vi cố ý hoặc thiếu sót của bên thứ ba gây ra;
hoặc thiệt hại xảy ra trong quá trình vận chuyển do
lỗi hoặc sự lơ là của người vận chuyển, hoặc của
những người phục vụ, đại lý của họ hành động trong
phạm vi công việc của mình.
Để người vận chuyển được miễn trách nhiệm,
người vận chuyển phải chứng minh rằng tất cả các
biện pháp phòng ngừa, chuẩn bị hợp lý đã được thực
hiện để tránh mất mát, hư hỏng hoặc thương tích. Có
nhiều cách mà hãng vận tải phải sử dụng như một
cách để đẩy lùi cướp biển, như biết rằng một tuyến
hành hải qua khu vực có rủi ro cướp biển cao, nhưng
hãng vận tải không có biện pháp phòng ngừa nào sẽ
bị coi là một điều bất thường và thậm chí những
người bảo hiểm sẽ miễn cưỡng trong việc bồi thường.
Trong trường hợp vụ bồi thường của Hartford Co. v.
Gulf Refining Co., [3] tòa án đã bác bỏ việc áp dụng
điều khoản bất khả kháng do chủ sở hữu viện dẫn để
bào chữa cho họ. Hầu hết các điều khoản “Bất khả
kháng” trong hợp đồng thuê tàu thường quy định quá
chung chung, không bao gồm các hành vi cướp biển.
Trong trường hợp Hartford nói trên, việc cướp biển
được quy định rõ ràng trong Điều khoản “Bất khả
kháng” không phải là trường hợp trong các hợp đồng
dạng tiêu chuẩn. Ví dụ, biểu mẫu BIMCO (mẫu hợp
đồng tiêu chuẩn cho hợp đồng thuê tàu) bao gồm các
từ ngữ chung như sau: Chủ sở hữu và Người thuê tàu
đều không chịu trách nhiệm về bất kỳ tổn thất, thiệt
hại nào hoặc sự chậm trễ, thất bại trong việc thực
hiện theo Hợp đồng thuê tàu do các Hành động chiến
tranh, hỗn loạn dân sự, cách ly, đình công, bắt giữ
hoặc khống chế các hoàng tử và người cai trị dân
tộc…, hoặc bất kỳ sự kiện nào khác mà không thể đề
phòng hoặc tránh khỏi. Với sự gia tăng của các hoạt
động cướp biển hiện nay ở các khu vực khác nhau,
Đối với vận chuyển hàng hóa bằng đường biển,
trách nhiệm của người vận chuyển trong cả ba công
ước, Quy tắc Hague/Visby, Quy tắc Hamburg và Quy
tắc Rotterdam đều dựa trên trách nhiệm do lỗi chứ
không phải trách nhiệm nghiêm ngặt như trong vận
chuyển hành khách. Và cũng có một danh sách các
sự cố được miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho người
vận chuyển trong Quy tắc Hague/Visby, nhưng cướp
biển không nằm trong số đó. Vì vậy, khi có hư hỏng
hoặc mất mát hàng hóa do các hành vi cướp biển thì
các Quy tắc này là không rõ ràng. Như đã nói, cướp
biển không phải là một hiện tượng mới, nó đã có từ
khi vận chuyển bằng đường biển hình thành, thực ra
SỐ 68 (11-2021)
103
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
cần phải đưa hoạt động cướp biển vào các điều
khoản như thường xảy ra ngoài khả năng kiểm soát
của hãng vận tải. Câu “… bất kỳ sự kiện nào khác
không thể đề phòng hoặc tránh khỏi” không thể hiển
nhiên được coi là bao gồm hành vi cướp biển, tốt
hơn hành vi cướp biển nên được đưa vào trong danh
sách các hành vi nguy hiểm được miễn trừ trách
nhiệm cho người vận chuyển.
tích ảnh hưởng của cướp biển đến mối quan hệ giữa
chủ tàu và người thuê tàu trong tình huống cần lập
lại tuyến hành trình để trách cướp biển. Trong bất kỳ
tình huống nguy hiểm nào, thuyền trưởng cũng có
thể thay đổi tuyến hành trình khác với tuyến đã định
để đảm bảo an toàn hàng hải. Việc thay đổi chỉ được
phép xảy ra trong một số trường hợp nhất định,
nhưng nhìn chung nó được tính là vi phạm nghĩa vụ
trong hợp đồng. Tính hợp pháp của sự thay đổi phụ
thuộc vào việc hướng dẫn đến từ đâu, từ chủ tàu
hoặc người thuê tàu và trên hết là lý do đó có khả thi
hay không. Thông thường, sự thay đổi tuyến hành
trình là tác nhân gây ra sự chậm trễ trong các chuyến
đi, điều này cũng có thể ảnh hưởng đến các hợp đồng
thuê tàu cho dù sự chậm trễ là thời gian ngắn hơn
hay dài hơn. Các hoạt động cướp biển đã gây ra vi
phạm nghĩa vụ hợp đồng và do đó phá hủy mối quan
hệ giữa chủ tàu và người thuê tàu.
3. Ảnh hưởng của cướp biển đến cước phí
vận chuyển hàng hóa
Hoạt động cướp biển đã góp phần làm tăng chi
phí của chủ tàu đối với hoạt động kinh doanh vận tải
biển nói chung. Vì các chủ tàu phải đối mặt với các
chi phí mới cho các thiết bị an ninh, chi phí thay đổi
tuyến hành hải, chi phí nhân công, chi phí truy tố
cướp biển và bỏ tù, chi phí cho các hoạt động quân
sự, chi phí cho các tổ chức chống cướp biển,... Ngoài
ra, phí bảo hiểm đã được tăng lên do nguy cơ cướp
biển ngày càng tăng. Để bù đắp chi phí gia tăng và
để thu lợi nhuận vốn là mục tiêu chính của doanh
nghiệp, cước phí vận tải phải tăng theo.
5. Ảnh hưởng của cướp biển đối với bảo hiểm
hàng hải
Trong vận tải biển có rất nhiều rủi ro, cướp biển
là một trong số đó. Bảo hiểm hàng hải không những
là một lựa chọn, nó còn là bắt buộc và có luật để điều
chỉnh điều đó vì sự an toàn, lợi ích của ngành hàng
hải, và nó đã tồn tại trong nhiều thập kỷ qua.
Sự gia tăng hoạt động cướp biển ở Vịnh Guinea,
ngoài khơi Somalia và tác động của việc tăng cước
phí vận chuyển hàng hóa đã làm dấy lên mối lo ngại
lớn đối với các công ty kinh doanh vận tải dọc theo
khu vực này, đặc biệt là các công ty kinh doanh dầu
mỏ. Các chủ tàu sẽ tiếp tục tìm cách tăng giá cước để
họ bù đắp cho chi phí chạy tàu tăng lên.
Bảo hiểm vận chuyển có bốn loại chính: bảo
hiểm rủi ro chiến tranh bảo hiểm cho các tàu đi trong
khu vực rủi ro chiến tranh; bảo hiểm rủi ro hàng hóa
cho hàng hóa được vận chuyển bởi tàu; bảo hiểm
thân tàu và máy móc cho bất kỳ thiệt hại vật chất nào
của tàu; bảo hiểm rủi ro bắt cóc và đòi tiền chuộc
cho các tàu đang đi qua các khu vực có nguy cơ cao,
nơi chủ yếu diễn ra các hoạt động cướp biển. Cướp
biển được bao gồm trong các điều khoản của bảo
hiểm thân tàu và vận chuyển hàng hóa theo biểu mẫu
MAR hiện hành. Theo bảo hiểm thân tàu, cướp biển
được công nhận là nguy cơ hàng hải. Tuy nhiên, theo
Kế hoạch Bảo hiểm Hàng hải của Na Uy năm 1996,
rủi ro cướp biển được bảo hiểm theo bảo hiểm rủi ro
Chiến tranh thân tàu [3]. Cướp biển cũng được bao
gồm trong rủi ro Chiến tranh, chi phí bổ sung cho
hàng hóa vận chuyển bằng đường biển. Điều này có
thể dẫn đến việc thanh toán gấp đôi nếu người được
bảo hiểm được thị trường London bảo hiểm rủi ro
hàng hải và đồng thời cũng được thị trường Na Uy
bảo hiểm cho bảo hiểm thân tàu. Các Hiệp hội Rủi ro
Chiến tranh lẫn nhau sẽ không tìm ra cách để loại bỏ
các khoản thanh toán chồng chéo này. Mục 80 của
Đạo luật Bảo hiểm Hàng hải 1906 [4] quy định rõ
ràng về việc thanh toán gấp đôi.
4. Ảnh hưởng của cướp biển đối với Hợp
đồng thuê tàu
Ngoại trừ cướp biển ngoài khơi Somalia có
khuynh hướng bạo lực các con tin, ở các khu vực
khác, cướp biển thường chủ yếu tập trung vào đánh
cắp hàng hóa, tiền mặt và các vật có giá trị khác.
Chưa rõ ai, giữa chủ tàu và người thuê tàu sẽ phải
chịu trách nhiệm như thế nào đối với mất mát, hư
hỏng hàng hóa do hành vi cướp biển gây ra. Các
hành động cướp biển liên quan đến cướp, đánh cắp
hàng hóa và tài sản đã đặt hợp đồng thuê tàu vào tình
thế không rõ ràng. Có nhiều tình huống được đặt ra
khi có tổn thất, các giả định được sử dụng để đưa
cướp biển vào điều khoản chiến tranh, nhưng có
những tình huống giả định không thể phù hợp. Lý
luận tư pháp đã được sử dụng nhiều hơn là các quy
định pháp lý để loại trừ một bên khỏi trách nhiệm
pháp lý do cướp biển gây ra. Điều này đặc biệt được
thực hiện trong trường hợp không có quy định rõ
ràng liên quan trong hợp đồng thuê tàu. Chưa bao
giờ là dễ dàng đối với các bên tranh chấp, những
người đưa tranh chấp ra tòa án và các thẩm phán,
người giải thích các quy định của pháp luật và đưa ra
quyết định.
Cướp biển đã góp phần đưa các điều khoản mới
liên quan đến nó vào một số hợp đồng bảo hiểm
hàng hải và trong các hợp đồng khác cũng bổ sung
vấn đề rủi ro cướp biển. Ví dụ, kể từ khi có làn sóng
cướp biển Somali và Vịnh Guinea, khiến các hãng
Ngoài ra, để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của cướp
biển đến hợp đồng thuê tàu, chúng ta có thể phân
SỐ 68 (11-2021)
104
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
bảo hiểm xây dựng chính sách bắt cóc và đòi tiền
chuộc nhằm thúc đẩy các cuộc điều tra, đàm phán và
tài trợ cho số tiền chuộc được yêu cầu. Tác động
không chỉ dừng lại ở việc thành lập mà còn tăng phí
bảo hiểm cho những tàu hoạt động kinh doanh xung
quanh các khu vực được xác định là khu vực rủi ro
cao, và những tàu đi ngang qua khu vực này. Trong
số các bảo hiểm liên quan đến cướp biển, có loại bảo
hiểm về rủi ro chiến tranh, rủi ro bắt cóc và đòi tiền
chuộc. P&I đã xác định rõ ràng rằng họ không chi trả
tiền chuộc, hầu hết các tàu được bảo hiểm chống
cướp biển theo bảo hiểm rủi ro chiến tranh, và khi
cướp biển được bao gồm trong các hợp đồng bảo
hiểm rủi ro chiến tranh, các công ty bảo hiểm sẽ tính
thêm phí bảo hiểm nếu tàu hoạt động trong khu vực
có nguy cơ cướp biển.
pháp hay bất hợp pháp. Đối với một số quốc gia, tiền
chuộc không phải là bất hợp pháp, vì vậy trong
trường hợp này sẽ không thành vấn đề nếu kết hợp
tiền chuộc vào mức đóng góp tổn thất chung. Tuy
nhiên, vấn đề sẽ là cách thức trả tiền chuộc. Liệu tiền
chuộc được trao cho cướp biển - người phạm tội có
hợp pháp để được tính tổn thất chung không?
Trong trường hợp ở Masefield [6], một con tàu bị
cướp biển Somalia cướp cùng với hàng hóa, nó đã
được thả sau khi tiền chuộc được trao theo yêu cầu
của những tên cướp biển. Vấn đề là liệu việc trả tiền
chuộc có bất hợp pháp ở các quốc gia liên quan đến
vụ án này hay không. Vụ án này đã được khởi tố ở
Anh nơi việc trả tiền chuộc không phải là bất hợp
pháp như được quy định trong Đạo luật Tòa án Cấp
cao, nhưng vì chủ tàu và chủ hàng không phải là
công dân Anh, và tàu cũng bị cướp ngoài khơi
Somalia (bên ngoài nước Anh) nên điều quan trọng
là tại các quốc gia nơi hàng hóa và tàu đến, tiền
chuộc có hợp pháp hay không, và nếu sự bất hợp
pháp sẽ cho phép các công ty bảo hiểm từ chối thanh
toán các khoản đóng góp tổn thất chung. Tòa án phúc
thẩm tại Arnould đã cho rằng: Có vẻ như không có
nghi ngờ gì về việc một khoản thanh toán mà bản
thân nó không phải là bất hợp pháp theo bất kỳ luật
liên quan nào được thực hiện để đảm bảo việc giải
phóng tài sản, thì số tiền này có thể được thu hồi
ngay cả khi những người yêu cầu thanh toán không
hoạt động hợp pháp khi làm như vậy. Ví dụ, thanh
toán để thu hồi tài sản từ cướp biển, nếu nó được nộp
nói chung, tổn thất chung có thể thu hồi được. Nếu
mục tiêu của hệ thống tổn thất chung là khuyến
khích thuyền trưởng và những người khác hy sinh để
đảm bảo an toàn hàng hải, thì điều khôn ngoan là cân
nhắc mức độ nghiêm trọng của các hành vi cướp
biển, bao gồm các khoản tiền chuộc được thực hiện
nhằm mục đích đảm bảo tàu và hàng bị cướp, tính
vào mức đóng góp tổn thất chung. Các quy tắc của
York-Antwerp [7] quy định rõ ràng rằng, có một
hành động tổn thất chung khi và chỉ khi, bất kỳ sự hy
sinh hoặc chi tiêu bất thường nào được thực hiện một
cách có chủ ý và hợp lý hoặc phát sinh vì sự an toàn
chung nhằm mục đích bảo toàn tài sản liên quan đến
chuyến hàng. Cướp biển được đưa vào danh sách các
nguy cơ trên biển trong bảo hiểm hàng hải, tiền
chuộc thực sự là một khoản chi phí bất thường phát
sinh một cách hợp lý để bảo vệ tổn thất hàng hóa, tài
sản và tính mạng. Quy tắc cho phép trả thù lao cứu
hộ nói chung đối với chi phí mà các bên tham gia
chuyến hàng chung (trong trường hợp này là cướp
biển), về bản chất cứu hộ dù theo hợp đồng hay theo
cách khác, với điều kiện là hoạt động cứu hộ được
thực hiện với mục đích bảo vệ khỏi nguy hiểm, tài
sản liên quan đến chuyến hàng chung.
Trong năm 2008 [5], do sự gia tăng các cuộc tấn
công của cướp biển đã làm phí bảo hiểm đã tăng gấp
10 lần tiền thuê tàu khi tàu đi qua các khu vực rủi ro
cướp biển cao, góp phần làm tăng chi phí chạy tàu.
Số tiền có thể nhiều hơn nữa nếu tất cả các sự cố
cướp biển được báo cáo. Một phần tương đối lớn các
cuộc tấn công của cướp biển trong vùng Vịnh
Guinea đều không được báo cáo. Theo IMO đã ước
tính rằng khoảng 2/3 các vụ cướp biển xảy ra ở Vịnh
Guinea không được báo cáo. Lý do đằng sau việc
này là do phí bảo hiểm tăng sau đó và có thể là do
mức tăng không tỷ lệ thuận với giá trị yêu cầu bồi
thường cho các cuộc tấn công nhỏ, và thủ tục báo
cáo về cướp biển tấn công tốn thời gian có thể dẫn
đến sự chậm trễ đáng kể.
6. Ảnh hưởng của cướp biển đến tổn thất
chung (General Average - GA)
Làn sóng cướp biển ngoài khơi Somalia và Vịnh
Guinea đã nổi lên một cuộc thảo luận về việc liệu số
tiền chuộc trả cho cướp biển có thể tương đương với
mức đóng góp tổn thất chung hay không. Yêu cầu
đòi tiền chuộc sau khi cướp tàu và bắt giữ thuyền
viên là hành động quen thuộc của cướp biển Somali.
Các chủ tàu đã phải gánh chịu lượng tiền chuộc lớn
do cướp biển yêu cầu để đổi lại việc thả tàu, hàng
hóa và thủy thủ đoàn của họ. Hành động này đã được
những tên cướp biển ở Vịnh Guinea học theo.
Theo định nghĩa, tổn thất chung là một nguyên
tắc của luật hàng hải, trong trường hợp khẩn cấp, nếu
hàng hóa bị dỡ bỏ hoặc phát sinh chi phí, tổn thất
được chia sẻ một cách tương xứng bởi tất cả các bên
có lợi ích tài chính trong chuyến đi.
Tiền chuộc do chủ tàu trả để giải cứu tàu, thuyền
viên và hàng hóa của họ khỏi cướp biển có được xem
xét trong phân bổ tổn thất chung không? Khi tranh
luận liệu tiền chuộc có thể tham gia vào đóng góp
chung giữa chủ tàu và chủ hàng hay không, điều
quan trọng trước tiên là phải biết tiền chuộc là hợp
Hơn nữa, để một hy sinh, chi phí được xác định
SỐ 68 (11-2021)
105
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
biển của Vịnh Guinea, theo đó tàu thuyền bị tấn công
trong lãnh hải và khu vực cảng sẽ khiến các công ty
vận tải buộc phải ký hợp đồng cứu hộ với các công
ty cung cấp dịch vụ cứu hộ để đảm bảo tàu của họ di
chuyển an toàn.
là tổn thất chung, nó phải đáp ứng đủ năm dấu hiệu
đặc trưng như sau: Thứ nhất, phải có một chuyến
hàng hải chung; thứ hai, hành động phải vì sự an
toàn chung; thứ ba, sự hy sinh hoặc chi phí phải
được thực hiện hoặc gánh chịu một cách tự nguyện;
thứ tư, sự hy sinh hoặc chi phí bất thường phải bằng
hiện vật; và cuối cùng, hy sinh hoặc chi phí bất
thường phải được thực hiện một cách hợp lý.
Raymond Wong [8] cho rằng, trong các trường hợp
gần đây ở Somalia, việc trả tiền chuộc cho cướp biển
để đảm bảo tài sản, hàng hóa và các thuyền viên đáp
ứng được tất cả năm dấu hiệu đặc trưng nêu trên.
Cứu hộ là gì? Và quyền cầm giữ hàng hải là gì?
Để hiểu được quyền lợi hàng hải, điều quan trọng
trước hết là phải hiểu về cứu hộ. Theo Công ước
quốc tế về cứu hộ năm 1989 (Salvage Convention)
[9], hoạt động cứu hộ có nghĩa là hành động hoặc
hoạt động được thực hiện để hỗ trợ tàu thuyền hoặc
bất kỳ tài sản nào khác gặp nguy hiểm trong vùng
biển hàng hải hoặc bất kỳ vùng nước nào khác. Hoạt
động cứu hộ có thể thuần túy hoặc theo hợp đồng,
nếu cứu hộ thành công tàu hoặc hàng hóa của tàu, sẽ
được nhận tiền công cứu hộ. Việc được nhận tiền
công cứu hộ này là do người cứu hộ, bằng cách tham
gia vào các hoạt động cứu hộ sẽ rủi ro tính mạng
cũng như gây nguy hiểm cho tàu của anh ta được sử
dụng trong hoạt động cứu hộ. Để được hưởng tiền
công cứu hộ thì hoạt động cứu hộ phải đáp ứng được
bốn yếu tố: (i) mục tiêu cứu hộ phải được công nhận
là đối tượng trên biển, (ii) mục tiêu được cứu hộ phải
đối mặt với nguy cơ hàng hải thực sự từ biển, (iii)
người cứu hộ không được thực hiện theo hợp đồng
của mình, hoạt động cứu hộ cần phải tự nguyện và,
(iv) Việc cứu hộ phải thành công. Ngoài ra, một yếu
tố quan trọng nữa đó là: cần phải được sự đồng ý
hoặc yêu cầu cứu hộ của thuyền trưởng tàu bị hiểm
nguy đe dọa. Khi đó bên cứu hộ sẽ yêu cầu hai bên
thỏa thuận ký hợp đồng cứu hộ theo mẫu quy định,
như mẫu hợp đồng cứu hộ Lloyd’s Open Form - LOF,
phiên bản mới nhất là LOF 2020, để làm cơ sở cho
việc đòi tiền công cứu hộ sau này.
Tuy nhiên, đã có sự tranh luận về dấu hiệu đặc
trưng thứ ba. Các khoản thanh toán tiền chuộc được
trao cho cướp biển là tự nguyện thực hiện hay phát
sinh? Từ tự nguyện có nghĩa là không bị ép buộc
hoặc bị ép buộc, một người hành động theo ý chí tự
do và theo sự lựa chọn của mình. Cách mà những tên
cướp biển bắt đầu yêu cầu tiền chuộc được nghi ngờ
là liệu có để cho chủ tàu tự nguyện thực hiện số tiền
chuộc được yêu cầu hay không? Theo ý nghĩa thực tế,
và đối với cướp biển Somali, Vịnh Guinea, một khi
tàu bị cướp, các chủ tàu không có lựa chọn nào tốt
hơn để đưa ra quyết định. Họ vẫn đưa ra một lựa
chọn khả thi, trả khoản tiền chuộc được yêu cầu để
đảm bảo an toàn cho tài sản và các thuyền viên. Vì
vậy, họ có nhiều khả năng bị buộc phải quyết định
trả tiền chuộc, không thể nói rằng họ tự nguyện gánh
chịu những chi phí đó. Nhưng với tình hình hiện tại,
chấp nhận tiền chuộc trong mức đóng góp tổn thất
chung là một xu hướng hữu ích cho việc vận chuyển
bằng đường biển.
7. Ảnh hưởng của cướp biển đối với cứu hộ
và quyền cầm giữ hàng hải
Trong tình huống cướp biển, ai là người cung cấp
cứu hộ? Chủ tàu có thể là người cứu hộ không? Nếu
có, trong bối cảnh nào? Và ai sẽ trả tiền công cứu
hộ? Tiền chuộc trả cho cướp biển có thể là một đối
tượng cho tiền công cứu hộ? Nếu con tàu bị cướp
biển chiếm đoạt và chủ tàu trả tiền chuộc theo yêu
cầu của cướp biển để cứu tàu, hàng hóa và thuyền
viên của mình. Vì vậy, chủ hàng sẽ có trách nhiệm
phải trả tiền công cứu hộ cho chủ tàu. Hàng hóa trên
tàu bị cướp có thể bị mất mát, hư hỏng nếu không
được cứu hộ. Và trong trường hợp này, hoạt động
cứu hộ do chủ tàu thực hiện nằm ngoài nghĩa vụ theo
hợp đồng mà anh ta đã tham gia trước khi xảy ra
nguy hiểm. Trong một tình huống khác, khi hoạt
động cứu hộ được thực hiện bởi bất kỳ người nào
khác, người thực hiện hoạt động cứu hộ đối với một
tàu có nguy cơ xảy ra cướp biển sẽ được nhận tiền
Nói chung, hành vi cướp biển có ảnh hưởng đến
luật cứu hộ và quyền cầm giữ hàng hải vì nó được
coi là một nguy cơ hàng hải. Bản thân sự hiện diện
của các hoạt động cướp biển trong một khu vực nhất
định là một rủi ro cho tàu, hàng hóa và các thuyền
viên trên con tàu di chuyển trong khu vực đó. Các
hoạt động cướp biển ở Vịnh Guinea và ngoài khơi
Somalia, đã dẫn đến cuộc thảo luận về cách thức
xem xét nguy cơ đối với các vấn đề cứu hộ và quyền
cầm giữ hàng hải vì các tác động này đang diễn ra
một cách rõ ràng. Các tranh chấp về vấn đề cứu hộ
và quyền cầm giữ hàng hải được dự đoán sẽ ngày
càng nhiều hơn vì bản chất của cướp biển đã được
coi là hoạt động kinh doanh sinh lợi. Vì vậy, có khả
năng các công ty tư nhân tham gia vào các dịch vụ
cứu hộ mà các chủ tàu cho là có trách nhiệm ký kết
các hợp đồng cứu hộ của họ. Sự lỏng lẻo của việc
kiểm soát an ninh thích hợp trên các quốc gia ven
SỐ 68 (11-2021)
106
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
tàu thuyền (tài sản hàng hải trên biển) trở thành đối
tượng cứu hộ, thì nó có nhiều tác động. Chủ tàu và
chủ hàng đang phải đối mặt và có khả năng phải đối
mặt với những tranh chấp phát sinh từ tài sản của họ
được đặt trên các hợp đồng hàng hải.
công cứu hộ. Lực lượng bảo vệ bờ biển cũng có thể
yêu cầu tiền công cứu hộ nếu họ chứng minh được
rằng các hoạt động cứu hộ được thực hiện nằm ngoài
phạm vi nhiệm vụ của họ.
Mặc dù các chủ tàu được tự do ký kết hợp đồng
cứu hộ với lực lượng cứu hộ tư nhân và trong chừng
mực mà lực lượng cứu hộ tư nhân có thể yêu cầu tiền
công cứu hộ nếu họ cứu hộ thành công tài sản hàng
hải ngay cả khi không có hợp đồng cứu hộ. Công
ước Quốc tế về Luật Biển (UNCLOS) [10] không có
quy định cho điều này. UNCLOS chỉ cho phép các
tàu chiến thông qua các quốc gia ven biển để truy bắt
cướp biển. Vì vậy, trong một tình huống như ở ngoài
khơi Somalia, có một mối nguy hiểm cho những
người cứu hộ tư nhân bị lực lượng hải quân canh gác
khu vực này nhầm là cướp biển. Tuy nhiên, tình hình
sẽ khác nếu các hoạt động cứu hộ được tiến hành
trong lãnh hải của một quốc gia vì các quốc gia có
quyền tài phán, quyền chủ quyền đối với lãnh hải của
mình. Miễn là luật quốc gia quy định về cứu hộ hàng
hải, thì lực lượng cứu hộ tư nhân được tự do thực
hiện các hoạt động cứu hộ đối với tài sản hàng hải
trên biển. Các quốc gia như Nigeria và Ghana, nằm ở
ven Vịnh Guinea, nơi nạn cướp biển phát triển mạnh,
có trong luật pháp quốc gia của họ, các điều khoản
về yêu sách hàng hải, cứu hộ và quyền lợi hàng hải.
Các quốc gia khác ở đông và tây Phi cũng có các
điều khoản về cứu hộ và bảo hiểm hàng hải mặc dù
họ chưa gia nhập hoặc phê chuẩn Salvage
Convention. Trong luật của các quốc gia này, tiền
công cứu hộ cũng có thể được yêu cầu khi tính mạng
của một người đã được cứu. Điều này không được
phép theo Salvage Convention nhưng điều này sẽ
không ảnh hưởng đến các quy định của luật quốc gia
về tiền công cứu hộ.
Mặc dù hàng hóa trên tàu được cứu hộ không
phải chịu trách nhiệm về hàng hải, nhưng vì hàng
hóa trên tàu được cứu hộ thuộc đối tượng của quyền
lợi về hàng hải nên chúng cũng bị ảnh hưởng. Tuy
nhiên, chủ tàu được tiền công cứu hộ vì đã giải cứu
hàng hóa chở trên tàu bị cướp bằng cách trả tiền
chuộc cho cướp biển, không được quyền cầm giữ tàu
của mình.
8. Kết luận
Các phân tích trên đã chứng minh rằng có một nỗ
lực để đưa hành vi cướp biển vào các văn bản pháp
luật, các công ước và quy chế khác nhau. Và các
phân tích cũng cho thấy trong các hợp đồng hàng hải,
các bên đã cố gắng mở rộng các điều khoản khác
nhau để khi đối mặt với các tình huống cướp biển, họ
sẽ được pháp luật bảo vệ. Điều này đã được phản
ánh trong các hợp đồng bảo hiểm hàng hải, hợp đồng
thuê tàu,... Người ta cũng quan sát thấy rằng quy tắc
quốc tế đã miễn trừ trách nhiệm pháp lý cho các
hãng vận tải khi đối mặt với hành vi cướp biển. Tuy
nhiên, từ các trường hợp được phân tích ở trên, vẫn
còn một số tranh luận cần được thống nhất đưa vào
các văn bản pháp luật để đối phó hiệu quả với nguy
cơ thiệt hại do cướp biển.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Percy, S. and Shortland, A.. The business of
piracy in Somalia. Discussion paper 1033. 2011.
[2] Ben-Ari, N. Piracy in West Africa: A bumpy road
to maritime security. Africa Renewal. Paper 12,
2013.
Người đã cứu hộ thành công tài sản hàng hải có
quyền cầm giữ hàng hải đối với tài sản được cứu hộ.
Scott LJ [3] đã cho rằng, “quyền cầm giữ hàng hải
bao gồm quyền thực chất là đưa vào hoạt động chức
năng hành pháp của các tòa án trong việc bắt giữ và
bán tàu, để trao quyền sở hữu rõ ràng cho người mua
và do đó, thực thi việc phân phối tiền thu được giữa
các chủ nợ thế chấp theo một số ưu tiên và tuân theo
những ưu tiên này…” theo Công ước quốc tế về thế
chấp và thế chấp hàng hải, 1993 [11], cứu hộ là một
trong những yêu cầu chống lại chủ sở hữu, người
thuê tàu, người quản lý hoặc người điều hành tàu
được bảo đảm bằng quyền cầm giữ hàng hải đối với
tàu. Ví dụ, ở Nigeria, các quyền bồi thường hàng hải
bao gồm các khiếu nại liên quan đến việc cứu hộ bao
gồm tính mạng, hàng hóa hoặc xác tàu được tìm thấy.
Cũng trong Đạo luật Vận chuyển của Ghana [12],
các bồi thường hàng hải bao gồm các khiếu nại về
tính mạng hoặc thương tích cá nhân. Vì cướp biển là
một nguy cơ được chấp nhận trên biển, mà việc đặt
[3] Devotha Edward Mandanda, Maritime Piracy in
Africa: An assessment of its Legal Effects and
Control Measures taken at International Level,
Doctorate thesis, Dalian Maritime University,
2017.
[4] Soyer, Baris. Marine Insurance Fraud at page
221. 2014.
[5] Benedkovic and Vuletic, Piracy influence on the
Ship Owners and Insurance Companies. Page 6,
2013.
[6] Masefield AG v. Amlin Corporate Member
Limited [2010] EWHC 280 (Comm Ct; David
Steel J.) Lloyd’s Rep 509, affirmed [2011]
EWCA Civ 24, [2011] 1 Lloyd’s Rep 630 (CA).
[7] Rule A of the York-Antwerp Rules.
[8] Wong, R.T.C. Piracy-does it give rise to a claim
for General Average?, 2009.
[9] International Convention on Salvage, 1989.
SỐ 68 (11-2021)
107
TẠP CHÍ
ISSN: 1859-316X
KHOA HỌC CÔNG NGHỆ HÀNG HẢI
KINH TẾ - XÃ HỘI
JOURNAL OF MARINE SCIENCE AND TECHNOLOGY
[10] Công ước Quốc tế về Luật Biển 1982.
[11] International Convention on Maritime Liens and
Mortgages, 1993.
[12] Section 66 of Ghana Shipping Act, No. 645 of
2003.
Ngày nhận bài:
31/5/2021
09/6/2021
18/6/2021
Ngày nhận bản sửa:
Ngày duyệt đăng:
SỐ 68 (11-2021)
108
7 trang
9720
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tác động của cướp biển đến hệ thống luật hàng hải quốc tế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tac_dong_cua_cuop_bien_den_he_thong_luat_hang_hai_quoc_te.pdf
